Reader

195 Quid deceat monachum, vel qualis debeat esse, Qui jubet ut dicam, porrigat ipse manum. Grex sanctus, monachi, vobis haec scribimus; haec vos Instruit, haec vitae pagina pandit iter. Nec vos, dilecti fratres, contemnite, si quid Nostra pium, si quid nostra salubre monent. Saepius ingentes lux pellit parva tenebras, Rivulus et dulces saepe ministrat aquas. Non tonsura facit monachum, non horrida vestis; Sed virtus animi, perpetuusque rigor. Mens humilis, mundi contemptus, vita pudica, Sanctaque sobrietas: haec faciunt monachum Haec vos in coelum, monachi, quadriga levabit: Haec post hanc vitam praemia summa dabit. Nil tonsura juvat, juvat aut vilissima vestis, Si lupus es, quamvis esse videris ovis. Nam falli possunt homines, et fallere: Christum, Qui nullum fallit, fallere nemo potest. Ille quidem fucum simulatae religionis Damnat, et in reprobis moribus esse nequit. Vovistis, fratres, vovistis; vestra, rogamus, Vivite solliciti reddere vota Deo. In majestatem divinam peccat abunde, Quisquis quae non vult reddere, vota vovet: Vovistis Domino vestros convertere mores: Jam nunc peccatis sit modus et vitiis. Nunc humilis vivat, qui vixerat ante superbus Sit castus quisquis luxuriosus erat. Quaerebat census aliquis, captabat honores, At modo vilescant census honorque sibi. Gaudebat dapibus, gaudebat divite mensa, Nunc tenuem victum sobria coena dabit. Ille suis laetus successibus esse solebat, Nunc lacrymis culpas diluat ipse suas Ostro conspicuus, gemmis insignis et auro, Veste modo vili squalida membra tegat. Verbosus taceat, mitescat fervidus ira. Invidus invidiae dira venena vomat. Cuique prius caedes placuit, placuere rapinae, Nunc pius et mitis pacis amator erit. Quisquis adulantum ventosa laude tumebat, Nunc hominum laudes aestimet esse nihil. Et qui sponte malus gratisque nocere solebat, Nunc etiam laesus utilis esse velit. Ad lites facilis fuit hic, ad jurgia praeceps; Fortiter alterius nunc maledicta ferat, Non hunc contemptus, non hunc injuria frangat, Omnia robusto corde molesta ferat. Pax, animique quies inter convicia duret; Nam fortem rerum nulla procella movet. Haec veniam, fratres, conversio vera meretur, Haec valet offenso vita placere Deo. Non vos illiciat brevis haec et falsa voluptas, Non vos decipiant haec peritura bona. Cur, quaeso, cupiat quidquam, cui cuncta reliquit; Ad mala cur redeat, qui bona proposuit? Terram contemnas, qui coelum quaeris habere; Si mansura placent, haec fugitiva fuge. Dum licet, et spatium vitae conceditur hujus, Semper ad omne bonum vive paratus opus. Fac bona quaeque potes, modico dum tempore vivis; Multa metes, si nunc semina pauca jacis. Parvo perpetuam mercare labore quietem, Et pensa fletu gaudia longa brevi. Mens tua terrenis non haereat atque caducis: Labitur et transit quidquid in orbe vides. Vita quid est praesens? tentatio, pugna molesta, Hic acies semper, semper et hostis adest. Sed cum nulla tibi fuerit jam sarcina carnis, Tunc sine fine quies, paxque perennis erit. Livor et ambitio, gula, fraus, metuenda libido, Ira, tumor mentis, schismata, laudis amor. Et quae de Satanae castris sunt caetera mille, Undique nos vallant assidueque premunt. Has inter pestes dum mens infirma tenetur, Fluctuat, et miris aestuat illa modis; Nec cadat illa licet semper casura videtur, Et quatitur tantis exagitata malis. Et quis habet tantas vitiorum ferre procellas, Si non divinum subvenit auxilium? Haec monachi toto mentis conamine vitent; Praeteritas culpas flendo, gemendo, lavent. Distinctisque legant spatiis, operentur, et orent, A studiis sacris tempora nulla vacent. Utilibus semper studeant, et rebus honestis: Res est segnities perniciosa nimis. Luxuriae fomes res incentiva malorum, Spiritibus nequam praeparat ipsa locum. Funestum monacho cum quid male suggerit hostis, Et conatur eum fallere mille modis. Esse Deum credat praesentem semper ubique; Nec se, si peccat, posse latere putet. Cuncta scit atque videt, nec quidquam praeterit illum, Omnia sunt oculis nuda et aperta suis. Cum quid turpe facit, qui me spectante ruberet, Cur spectante Deo, non magis ipse rubet? Si patriae judex sciret sua facta, timeret. Scit Dominus rerum; cur nihil ergo timet; Sed tacet, et differt, et nondum crimina punit: Puniet, et meritis arbiter aequus erit. Propositum vitae, monachi, servate rigorem. Nec pigeat parvo tempore dura pati. Sed mundi quamvis delectent vana cavete: Et certe gustu dulcia saepe necant. Nec quidquid carnis sensus demulcet, amate: Quae carnem oblectant, mentibus ipsa nocent. Gaudia perpetuos pariunt mundana dolores, Tollit et aeternum vivere vita brevis. Exiguus labor est, sed merces magna laboris; 196 Praeterit ille cito, praemia fine carent. Ergo Deo melius si nil cognoscitis esse, Imo si summum creditis esse bonum, Contemptis rebus mundi labentibus istis, Jam sint in solo gaudia vestra Deo. Et mihi quae possunt amitti nulla videntur; Nec longum, quidquid praeterit esse reor. Nam quid honos, quid opes, quid gloria, quidve juventus? Forma, genus, vires, femina, vestis, ager, Gemma vel argentum, quid regum sceptra, vel aurum, Purpura, quid latus fundus, et ampla domus? Magna potentia, multa scientia, falsa voluptas. Vita quid, et nostri corporis ipsa salus? Non amo quod pestis, quod fur, quod subripit hostis, Et quae, si parcant caetera, mors adimit. Sunt quos falsus honor juvat, et peritura potestas: Seque putant aliquos, quod loca celsa tenent. Et velut e specula campos et plana viderent, Sic quoque de mentis vertice quosque vitent. Dum non attendunt humanam conditionem, Non norunt quid sint cernere, sed quid habent. Sed dum sceptra gerunt, renitent diademate reges, Et gaudent lati finibus imperii: Dum distenduntur dapibus, dum nectare fervent: Et servit mensis terra fretumque suis: Et dum byssus eos, pretiosaque purpura vestit, Majestasque vacat regia deliciis: Dumque emollitos delinit blanda libido Carnis, et illecebris in sua jura trahit: Dum turpi dominae famulantur turpiter isti, Quos falso reges nomine mundus habet. Avertunt oculos, renuuntque videre profecto, Quod sint ipsi homines et moritura caro; Quod citius transit mundana potentia fumo; Quod vitreum, seu quod fictile vas sit homo; Quod caro mortalis tanquam vestis veterascit, Et celeri lapsu curva senecta venit; Quod nostrae semper minuuntur tempora vitae, Quodque dies hominis fumus et umbra fugit: Quod sit vita brevis, quod mors incerta, quod omni Tempore nos quaevis causa molesta premit. Rex appellaris, quid inani nomine gaudes Qui vitiis pulsus, victus ubique jaces? In tanto, quaeso, qui tanto nomine fulget, Cur ratio servit, regna libido tenet? Cur vitiis servit, qui regnis imperat: et non Mancipium vilis corporis esse pudet? O dilectores mundi, falsique potentes: Ecquid terrenas esse putatis opes? Quid quoque mundanos quos affectatis honores Quorum perpetua est sollicitudo comes? Omnia praecipitem formidant ardua casum; Et magnis semper vis aliena nocet, Saepius alta ruit ventorum flatibus arbor; Tuta humilis myrtus, tuta myrica manet. Bellica cum celsas subvertit machina turres, Nil nocet exiguae pauperis illa casae. Et rapit obstantes fluvii violentia moles, Plana satis placido permeat ille gradu. Montes et scopulos saevi maris obruit unda, Ad placidum littus mitior unda venit. Aerias Alpes nivibus candescere scimus, Frigoribusque premi, perpetuoque gelu. Illic et rabies ventorum plurima saevit, Temperiem gratam proxima vallis habet. Sic vobis nunquam desunt adversa, potentes. Non est pax vobis ulla, nec ulla quies. O quantos regum patiuntur corda tumultus! Quamque procellosis motibus ipsa fremunt Inter regales epulas, variosque paratus, Tabescunt curis, sollicitoque metu. Non paucos metuit multis metuenda potestas; Vix alicui credit, dum cavet insidias. Mille satellitibus cinctus, telisque suorum, Non valet e trepido pellere corde metum. Rursus quid domino numerosa pecunia prodest? Accipe quid curae, quidve timoris habet. Et brevis et rarus fit somnus habentibus aurum; Omnis enim evigilat non moderatus amor. Non dat securos nec ebur nec purpura somnos, Paupertas vili stramine tuta jacet. Auri possessor formidat semper, et omnem Ad strepitum factas aestimat insidias. Arma, venena pavet, furtum timet atque rapinam: Sollicitus servat quaeque lucrata diu. Hunc, dum quaerit opes, cruciat miseranda cupido; Cum jam quaesitas coepit habere, timor. Sic igitur miser est, dum pauper quaerit habere: Et miser est dives, perdere parta timens, Dum jacet in plumis serico contectus et ostro; Mordetur curis, invigilatque dolis; Continuare suis vicini pauperis agrum Ardet, et ad facinus nescit habere modum. Expellit domibus pupillos ille paternis, Insequitur viduas, judiciisque premit. Cum sit avaritiae facibus succensus iniquis, Non valet injustis se satiare lucris. Ergo facit multos inopes; divesque rapinis, Luxuriae servit; sed spoliatus eget. Deliciis fruitur, et rebus pauperis iste; Sed gemet amissis indignus iste bonis. Huic epulae variae, vestis pretiosa paratur: Sed panem et grossam vix habet ille togam. At petet in flammis ingressus tartara, parvam De digiti extremo pauperis hujus aquam: Et vice conversa, qui dives abundat, egebit: Huic qui pauper eget, copia dives erit. At quid avarus opes, quicunque es, congeris istas? Forsitan hae facient ut citius pereas. Dic mihi, divitibus si quando defuit hostis: Hos terit et quassat saepe ruina gravis. Invidiae comes est melior fortuna, nec unquam Fida satis cuiquam mobilis illa manet. Ergo solliciti causas exclude timoris; Esse velis pauper, illico tutus eris. Paupertate quidem nihil esse beatius unquam, Paupertate nihil tutius esse potest. Non tibi subsidium sunt haec, sed sarcina grandis, Quae male te miserum semper ad ima premit. Justitiae montes, virtutumque ardua nullus Scandet, dum mundi rebus onustus erit. Stulte quid haec sequeris, cur sic labentibus haeres, Mortalis, quid vis et moriturus opes? Cum te post mundi curas, vanosque labores; Cum tibi transierint, quae mala parte tenes; Tartarus horrendo pavidum absorbebit hiatu, Atque miser variis excruciere modis. Cum te terribilis exactor jussus ab aequo Judice, sulphurei merget in ima laci. Tunc, tunc infoelix, super his sero poenitebit In falsis istis spem posuisse bonis. Non huc argentum, non huc descendet et aurum, Non aderit mundi gloria lapsa brevi. Forsitan has parcus, quas tu modo colligis, omnes. Effundet quondam prodigus alter opes, Tunc pariter rebusque tuis et conjuge felix, Cum cinis exiguus, sive cadaver eris. Magnum nomen habes, clara est tibi fama per orbem, Laudat te mundus; sed moriere tamen. Non prosunt quidquam praeconia vana sepultis; An factus quisquam senserit illa cinis? Fama placet populi, cupida trahis aure favorem, Nescis divinum quid paret arbitrium. 197 Fumus et umbra levis tota est haec gloria mundi; Torquent famosos tartara saeva reos. Et color, et facies, et multum grata juventus, Et vox quae dulces noverat ante domos, Diffugiunt misera tandem veniente senecta; Diffugiunt pexae quae decuere comae. Os exarmatur decussis dentibus; inde Vix imperfectis sufficit ille sonis. Deficiunt vires, jam prodit ruga senilis, Horret in effeto corpore scabra cutis. Jamjam curvatur, jam manant ora salivis; Exsanguis color est, halitus ipse gravis, Sicque perit placidae paulatim gratia formae; Nullaque de multis, quae placuere, manent. Jam gustata minus sapiunt, vix sentit odores. Vix quoque clamosos percipit aure sonos, Caligant oculi: de toto sola supersunt, Huic cutis, et nervis ossa ligata suis. Vix jam fuste potest nutantes figere gressus, Vixque valet tremula quaeque tenere manu. Si qua sibi fuerat prudentia, tota recessit: Id tantum laudat, quod puerile sapit. Sic igitur se quisque senex miserabilis ipsum, Quotidie perdit, subtrahitur sibi. Et cum sit morbus nimium gravis ipsa senectus, Attamen innumeris angitur illa malis. Haec inquam multis vexatur inutilis aetas, Semper et unde senex quisque queratur habet. Manducare labor, fit jejunare molestum, Somnus ei gravis est, et vigilare nocet. Aestates odit; ac hiemes, et frigora culpat; Autumnum, causam quod dolet, esse putat. Hunc quoque minimum veris clementia laedit, Nec querulo possunt ulla placere seni. Haec inter quae cuncta senex incommoda sentit, Urget eum scabies, tussis anhela quatit. Ingratusque suis morbo confectus et annis, Conqueritur vitae tempora longa suae. Labile forma bonum, species inimica pudori, Utile virtutum saepe retardat iter, Nunc insensatos inflat, nunc turpia suadet; Saepe etiam fortes praecipitare solet. Et mors et morbus rapit hanc, et moesta senectus; Mille perit causis, nec manet illa diu. Nec bona forma Deum, sed mens sincera meretur: Justitiae soli vita beata datur. Tu reges atavos memoras, magnosque parentes, Et vana carnis nobilitate tumes. Nescis cunctorum quod sit communis origo, Ortus et occasus unus, et una caro. Quid tibi nobilitas, et clarum nomen avorum, Si vitiis servus factus es ipse tuis? Nobilis est, animi quisquis virtute refulget; Degener est solus, cui mala vita placet, Nec genus, at mores veneratur curia coeli; Et coelum justus, non generosus habet. Sed nec praepositus motis, scelerumque minister Vexat damnatum mitius ingenium. Nullus ei servatur honor, reverentia nulla; Nec magis est tutus nobilitate sua. Sed fortes humeros nervosaque brachia jactas. Atque tui vires corporis eximias. Bella refers, domitosque duces, gentesque subactas; Maximaque imperio subdita regna tuo. Non bove, non asino tu fortior; attamen illos Ipse satis vili cernis emi pretio. Sic quaecunque feris tecum communia cernis, Nec mirare nimis, nec pretiosa puta. Quod si vis sensus, viresque attendere carnis, Exsuperant multae nos in utroque ferae. Nos et equi vincunt veloces praepete cursu, Et melius nobis audit oletque canis. Quis velit iratos lucta tentare leones. Terribiles ursos fulmineasque sues. Sola animi est virtus, qua nos praeponimur illis; Caetera sunt equidem nostra minora satis. Jejuna triduum, totum ruit unde superbis: Vix tenuem flatum jam moriture trahis. Quod si vel leviter te decoquat ignea febris, Statim marcesces, illico nullus eris. Sed cum te victum vitiis succumbere cernis, Miror, te fortem dicis, et esse putas. Bella libido monet; tu primos cedis ad ictus, Et tua das foedo colla premenda jugo. Sic et avaritiae servis, sic motibus irae, Sic facis ardentis jussa pudenda gulae. Femina dulce malum, mentem roburque virile Frangit blanditiis insidiosa suis. Femina, fax Satanae gemmis radiantibus, auro, Vestibus ut possit perdere compta venit. Quod natura sibi sapiens dedit, illa reformat: Quidquid et accepit dedecuisse putat. Pungit acu, et fuco liventes reddit ocellos: Sic oculorum, inquit, gratia major erit. Est etiam teneras aures qui perforet, ut sic Aut aurum aut charus pendeat inde lapis. Altera jejunat misere, minuitque cruorem, Et prorsus quare palleat, ipsa facit. Nam quae non pallet sibi rustica quaeque videtur; Hic decet, hic color est verus amantis, ait. Haec quoque diversis sua sordibus inficit ora. Sed quare? melior quaeritur arte color. Arte supercilium rarescit, rursus et arte. In minimum mammas colligit ipsa suas. Arte quidem videas nigros flavescere crines, Nititur ipsa suo membra movere loco. Sic fragili pingit totas in corpore partes, Ut quidquid nata est, displicuisse putes. O quos in gestus se mollis femina frangit, Et placet in blesis subdola lingua sonis. Dulcia saepe canit, componit sedula gressum, Ut quadam credas arte movere gradum. Saepe auditores ejus facundia torquet; Et modo ridendo, nunc quoque flendo placet. Mille modis nostras impugnat femina mentes, Et multos illi perdere grande lucrum est. Nil est in rebus muliere nocentius; et nil Quo capiat plures lethifer hostis, habet. Nec nos in totum jactamus crimina sexum; Tempore sed nostro rara pudica manet. Sed carnem fenum clamat sacer esse propheta; Fac procul a feno flamma sit ista tuo. Tu molles risus, nutus, et dulcia verba, Femineosque jocos effuge; virus habent. Feminei sensim virus subrepit amoris; Hos tibi, ni videas, illico captus eris. Femineum fuge colloquium, vir sancte; caveto Femineas, si vis vincere, blanditias. Namque femineo mens capta ligatur amore, Nunquam virtutum surgere ad alta potest. Harum colloquium quid confert utilitatis, Venisti monachus, turpis amator abis. Ergo virosum nisi declinaveris anguem Ni longe fias, inficiere quidem. Accendit mulier quaecunque libidinis ignes Et sanctis ipsis proxima facta nocet. Fundanae Andreas ubi magnus episcopus urbis Nutavit, virgo femina causa fuit. Si veterum libros, et Patrum scripta revolvas, Quod doleas sanctos sic cecidisse viros, Nec docto Salomone quidem tu doctior esse, Nec David sancto sanctior esse potes. Si Loth, Samsonem, si David, si Salomonem, Femina dejecit, quis modo tutus erit? Nunquid non hominem mulier de sede beata Expulit, et nostrae mortis origo fuit? 198 Sed clara facie satis est, et forma venusta, Et tibi non minimum lactea tota placet. Viscera si pateant, pateant et caetera carnis, Cernes quas sordes contegat alba cutis. Si fimum vilem praefulgens purpura velet, Ecquis ob hoc fimum vel male sanus amet? Intrat compta satis cellarum femina claustra, Suspirans dicit, discere sancta volo. Accedo ad monachos peccatrix femina, namque Hi monita, et sanctae dant documenta viae. Compta venis, et sancta placent: quis credere possit? Suspectam te habeo; credo, nocere venis. La civi risus, ardentis nutus ocelli, Et tua garrulitas displicuere mihi. Pastores, vigilate, lupas arcete rapaces A gregibus vestris, claustra negentur eis. Occidunt animas, multosque ad tartara mittunt; Et monachis pestis nulla timenda magis. Femina mors animae, monachis accedere nunquam Audeat; a sacro sit procul ipsa choro. Sit procul a coetu sanctorum femina; namque Et si non valeat vincere, bella movet. Sed forsan dices esse maritos, Et casti laudes foedera conjugii. Crede mihi, frater, miser est quicunque maritus: Vis dicam quantum triste sit istud onus? Si quis habet sponsam turpem, fastidit et odit: Si pulchram, moechos anxius ipse timet. Cernis enim quantum sibi forma pudorque repugnent, Raraque de pulchris esse pudica potest. In quam suspirant multorumque vota, timebis Perdere vel soli ne sit habenda tibi. Si fiat praegnans, accessit et altera cura; Accrescuntque tibi multiplicata mala. Hinc illam metuis ne quis corrumpat adulter, Et pariat quorum non eris ipse pater. Hinc res arcta nimis tenuisque pecunia, totam Infaustam tecum cogit egere domum. Est quoque perpetuas quae miscet garrula lites, Fitque molesta suo nocte dieque viro. Et vinosa quidem multum damnosa marito est: Nam quaesita diu distrahit illa brevi. Ista dat amplexus molles, et dulcia figit Oscula, sed tacito corde venena premit. Haec vel de facie vel nobilitate superbit, Et sceptro dignam credit habere manum. Fraudibus uxorum multi periere virorum; Femina nil horret, cuncta licere putat. Audet quidquid eam jubet imperiosa libido; Et metus, et ratio cedit, et ipse pudor. Haec leges sacras contemnit, et omnia jura. Turpe sit aut saevum, dum juvet, illud amat. Dalila Samsonem, Clitemnestra peremit Atriden. In lege femineos sensit uterque dolos. Sed cur quaeso vetus tibi nunc historia narret, Quae fieri nostro tempore multa vides? Quas sordes, quantosque metus curasque mariti Sustineant, et quis connumerare potest? Jam nunc, quam gravis est uxoris sarcina, cernis Quamque premat duro subdita colla jugo. Ergo maritalis damnamus foedera lecti? Non: sed perfectis non damus ista viris. Conjugibus non est fructus centesimus; aut quem Reddunt per senos multiplicata decem; Nec tamen aeterni privantur lumine regni, Accipient meritis praemia digna suis. Te mollis byssus, te fulgens purpura vestit; Et texunt mundi singula regna tibi. Quae pretiosa tuos pellis non cedit in usus? Quae vestis species, quaeve coloris abest? Sed nec ad indecores cultus pudet addere quidquid Artificis novit cudere docta manus. Irradiant gemmis digiti, pariterque lacerti, Vixque vales auri pondera ferre tui. O quam vana hominum talis vesania: stulte, Quid juvat externis velle nitere bonis? Si vitiis sordes, quid prodest fulgida vestis; Absterget maculas purpura nulla tuas. Gemmarum et tanti fulgor non efficit auri, Ut careat tenebris mens tua caeca suis. Sed sancti mores faciunt, non vestis, honestum; Et probitas magnos efficit una viros. Quae natura dedit, serva integra: non eget istis Vilibus ornari rebus imago Dei? Ista quidem fieri ventosa superbia cogit: Sola placet justo sobria vita Deo. Agrorum fines longos extendere quaeris, Et multas messes, horrea plena cupis. Scis evangelicus quid avaro sermo minetur Hac in nocte animam perdere stulte tuam: Inquit, habes, et cujus erunt quaecunque parasti? Improbe, jam frena vota, timeque mori. Tot fruges, auri tantum, vinique, tot agri, Ad quid eget paucis vita, salusque brevis. Arvum quaeris, homo, tibi fertile; nec tamen unquam Ad sterilem vitam respicis ipse tuam. Agricolaeque Dei tumidus contemptor ubique, Nullos vis fructus reddere justitiae. At scelerum vepres suffocant semina vitae, Et peccatorum surgit amara seges. Exstirpa mentis tribulos, spinasque revelle: Et tritico Christi pectoris arva sere. Fructificetque Deo cordis novale, prematque Virtutum messis semina nequitiae. Esse quid argentum, quid gemmas, credis et aurum, Praedia? quidve omnes, quas habet orbis, opes? Haec Judaeus habet, gentilis, latro cruentus; Crede mihi, iratus saepe dat ista Deus. Parva puta quaecunque malos contingit habere. Parva puta quidquid fur et adulter habent: Quod meretrix, quod moechus habet, nec magna putabis: Omnipotens longe dat meliora suis. Ast oculus mentis caecatur pulvere terrae; Ut nequeas lumen cernere justitiae: Heu tibi cui virtus non lucet, lucet at aurum, Et praefers summis infima quaeque bonis. Nec mala magna reor, quibus affliguntur amici; Nec bona, quaeque hostes constat habere Dei. At quoties vir justus eget, scelerosus abundat, Non est pravorum copia grande bonum? Aegrotat sapiens, sed sanus floret iniquus: Non est grande bonum corporis arcta salus. Dilectus Domini moritur, sed vivit adulter: Non est in magnis vita caduca bonis. Ergo modo similis tibi collige caetera, fili, Et prudens vilis munera sperne soli. Vile relinque solum, cupias fastigia coeli: Illic percipies dona beata Dei. Non pretiosa facit pretiosum purpura quemquam, Nec mutant mores tradita sceptra malos. Si pius ista Dei data conspicis hostibus esse; Impia pars hominum regnat ubique fere. Virtuti si detur honos, si praemia dignis, Et teneant meritum singula quaeque locum. Jam nunc res hominum, mihi crede, et pace beatas Videris, et certo se cohibere modo. Sed quia regna malis, sceleri est donata potestas, Debita virtuti frena libido tenet. Mundus turbatur, rerum confunditur ordo; Involvitque simul omnia grande chaos Vis prohibet leges, evertunt crimina mores, Et valido virtus turbine quassa latet. Dat Libanus tibi lingua; Paros sua marmora mittit; Aurum praebet Arabs; India praestat ebur. Tu cedro peregrina, et marmore construis aedes: Miraque consurgit fabrica, fundis opes. 199 Rident argento postes, laquearia multo Auro: distinctum sculptile vestit ebur: Porticibus vallas operosis atria: quales Quotque putas thalamos, haec labyrinthus habet? Illic tu videas pictum, sculptumque stupescas, Artificis quidquid mensque manusque potest. Ostia multa quidem, variae sunt mille fenestrae, Mille columnare est marmore fulta domus. Quid tanto, moriture, paras molimine? quare Das animum vanis, et peritura placent? Cur ampla aedificas busto claudendus in arcto? Deficient vitae tempora pauca tuae. Quid tibi tantae aedes? quanto felicius ipse Templum esses vivi viva domusque Dei. Esto domus Domini, quam sacris moribus orna: Virtutem cultor religionis ama. Quam felix anima est, in qua sibi ponere sedem Dignatur summi spiritus ipse Dei. Omnis habet subitum terrena potentia finem, Atque fuga celeri deserit ipsa suos. Ergo time, quisquis celsos conscendis honores: Teque ruinoso stare memento loco. Magnus erat Caesar, totoque potentior orbe: Nunc, quem nec mundus ceperat, urna capit. Sic et Alexander fortissimus ille Macedo, Clauditur angusto pulvis et ossa loco. Major erat mundo magnus, modo nobile corpus Exsulis et victi vilis arena tegit. Et cecidit Babylon: cecidit quoque maxima Troja: Olim mundipotens, aspice, Roma jacet. Ecce diu res nulla manet mortalibus: ecce Nullus honor prohibet, gloria nulla, mori. Summus Aristoteles logicae scrutator acutus, Edidit ingenio multa reperta suo. Non syllogismo, non enthymemate factum est, Ut vellent tanto parcere fata viro. Quid penetrasse invitat naturae arcana Platonem, Et mundo studio multa dedisse suo? Solis iter, coelique plagas, lunaeque meatus Et vaga seu summo sidera fixa polo, Multaque praeterea satis ardua noverat: et nunc Philosophus cinis est: nomen inane manet. Dum res et rerum causas vestigat Hypocras, Dum de naturis disputat, atque suis Inserit illa libris, dum multa latentia prodit, Dum medicinali corpora servat ope, Ingens fama viri toto diffunditur orbe; Et meriti fructus ille favoris habet. Sed nullis herbis, nullis radicibus actum est, Ne physico mortis lex subeunda foret. Et justis, non philosophis, dat praemia Christus; Rusticus es; justus esto, beatus eris. Philosophus Varro, Petrus piscator: et ecce Petrus habet coelum, tartara Varro tenet. Ille voluptatum varia dulcedine gaudet, Et desideriis servit ubique suis. Sunt, quae summa putat, meretrix, coquus, histrio; nullum His praefert, aut par aestimat esse bonum. Quidquid et ad victum mare nutrit, terra, vel aer, Quaerit, habetque viri luxuriosa fames. Et modico ventri vastus vix sufficit orbis. Ergo ministrorum vocibus aula fremit. Argentoque dapes ponuntur, Bacchus in auro, Et gemma infusum plurima nectar habet. Vestibus et facie longus nitet ordo clientum, Ad Domini nutus turba parata leves. Sexus uterque canit: resonant cytharaeque lyraeque; Et reddunt illic organa dulce melos. Tandem epulis largis, et pleno ventre beatus Cum scortis porcus gaudia noctis habet O praeclara viri virtus! o vita beata! Deliciis pastus cum meretrice cubat. Quid vestes referam, lectos, et divitis aedes? Nescit habere modum prodiga luxuries. Huic per longa meant nitidi canalia fontes, Herba columnarum marmore clausa viret: Fructiferumque genus totum arboris educat hortus, Mistaque sanguineis alba ligustra rosis. Nec violae desunt; sed et illic floris et herbae Est quidquid specie, quidquid odore viget. Nunc phaleratorum tergo vectatur equorum, Nunc saturum lento remige cymba vehit. Nunc illum esse juvat sub papilionibus, et nunc Grata sub arboreis quaeritur umbra comis. Nunc delectatur turbis, et plausibus urbis: Et modo privatus degere rure cupit. Quidquid molle juvat, quod visu, quodque decorum est, Dulceque corporeis sensibus esse solet: Heu misero! totum turpes deflectit in usus, Nullaque declinat sordida turpe pecus. Ergo jocis, venere, et vino, somnoque beatae Expendit vitae tempora tota suae. Jamque caro totus nescit quam devius erret. Mens male pressa gravi pondere carnis hebes Nescit perpetuo quod torrem nutriat igni Corpus, quod tantis curat alitque modis. Qualem tu credis vitam mortalibus esse? Et brevis, et multis est onerata malis. Quotquot nascuntur, vox illis prima doloris: Incipit a fletu vivere quisquis homo. Aspice qua miseros feriunt nos undique: quot sunt, Quantaque privatis publica mista malis. Frigore nunc nimio, nimio nunc laedimur aestu: Nosque fames vexat, torquet acerba sitis. Musca nocet, modicusque pulex, vel regibus ipsis: Nec faciunt tutos regia sceptra suos. Hic dolet exsilium; mortem dolet alter amici; Huic chara orbato conjuge flere libet. Hic jacet infamis; miser hic in carcere luget: Hunc metus hostilis territat; alter eget. Hic gemit incestum corruptae conjugis; alter Delusus falsa suspicione timet. Excussas aliquis deplorat grandine vites, Iste mari magno deperiisse rates. Pars queritur sterili male credita semina terrae; Pars metuit domini vimque minasque sui. Perdidit hic justam sub iniquo judice causam: Has rapiunt fures; has cremat ignis opes. Et quis non quod plangat habet, nulloque dolore Saucius est, voti compos ubique sui? Non sic blanda favet rebus fortuna secundis, Misceat ut laetis improba triste nihil: Nec pars parva mali vitiis tabescere, totque Captivo ardentes pectore ferre faces. Flagrat avaritia, mala mens succenditur ira; Et modo vesano fervet amore: velut Interius totam dudum conceperit Aethnam, Nil quoque quod deceat caeca furore videt. Saepe graves stimulos livor malus excitat illi: Saepe metum generat, spemque, cupitus honor. Illum luxuries, illumque superbia vastat: Hunc quoque tristitiae saeva procella quatit. Haec, et plura premunt nos hujus tempore vitae; Quae nec vel puncti tempore certa manent. Ille fame, fungo, febri, serpente, sagitta, Fluctibus, aut flammis, hoste, latrone perit. Et nostram morbi corrumpunt mille salutem; Nullus ab humano corpore languor abest. Si nunc aspicias animalia caetera quaeque; Invenies tantis subdita nulla malis. Nos capitis laterumque dolor, febrisque fatigat: Totum hominem tollit lepra, chiragra manus, Dira podagra pedes; oculos ophtalmia caecat: Obsidet arctati pectoris asthma vias. Laesa suos claudit lotio vesica meatus: Viscera torquentur, parsque pudenda, colus. 200 Dens dolet, aut cervix; os torpet; lingua ligatur; Splen tumet; aegrotat pulmo, laborat hepar. Cor marcet; renes patiuntur; solvitur alvus; Brachia nil possunt; languida crura jacent. Singula non paucis pars est obnoxia morbis: Et patet infelix ad mala totus homo. Non haec ergo salus, non haec mihi vita videtur. Quam mors exstinguit, tollere morbus habet. Sic est: res istas male publicus aestimat error; Vilia sunt, stulti quae pretiosa putant Nos igitur, fratres, quaeso, meliora sequamur, Quae sunt digna bono, quae sapiente viro. Cur Dominus rerum, quare deitatis imago Parva cupis? cupias maxima magnus homo? Non decet artificis tanti mirabile plasma Mirari propriis cuncta minora bonis. Luna tibi fulget, tibi volvitur orbita solis, Et tibi sunt toto sidera sparsa polo. Nempe dies tuus est, tua nox, tuus igneus aether. Et tibi commutant tempora quaeque vices. Orbis terrarum tuus est, et quidquid ab illo Clauditur, arbitrio subditur omne tuo. Nempe parens rerum coelo demissus ab alto, Ad tua descendens, est tibi factus homo. Te manet astriferi clarissima regia regni, Tu quoque es aeterni regis imago tui. Ergo tu tantus, qui tantis caetera vincis, Et minor es solo cuncta creante Deo: Noli te regno peccati subdere: noli, Quae citius fugiunt, ista caduca sequi. Sed satagat humiles animo transcendere terras, Arctumque ad coelos arripe fortis iter. Vita, salus, hominum quoque caetera, fumus et umbra est. Omnia praetereunt, nulla manere vides: Non te quae pereunt delectent infima; non te Coelestem foedet pulvere terra suo. Nec te praecipitet carnis malesuada voluptas: Nec trahat illecebris esca, venusque suis. Perpetuum tibi sit studium virtutis et ardor: Mens tua continuo flagret amore boni. Quaere boni fontem virtutum passibus, et te Istius fontis torreat una suis. Sarcina currentem te mundi nulla retardet: Totum declina quidquid obesse solet. Cum tu pervenies laetus felixque viator, Et data vivifici copia fontis erit, Aeternus fies, sapiens, vereque beatus. Cuncta tibi fuerint prospera, triste nihil. Inque suo regem rex ipse decore videbis, Deque beatifico lumine lumen eris. Nullae mentis erunt tenebrae; sed nocte fugata Intus erit perpes et sine nube dies. Tunc rerum causae, scripturae clausa patebunt: Omnia clara tibi, plenaque lucis erunt. Tunc in vivorum laeta regione videbis Quae bona sint Domini, quantaque dona Dei. Mors aberit, morbus, labor, hostis, cura, senectus; Non habet haec felix illa superna domus. Non timor afficiet sanctos, sensusque doloris: Aestus in his nullus, frigora nulla locis. Nemo hic esuriens, nudus quoque nemo, sed unus Omnibus omne bonum fiet, eritque, Deus. Urbs haec non lunae, non lumine solis egebit; Semper erit magno sole serena Deo. Denique justorum tanquam sol quisque nitebit: Ista redonatae gloria carnis erit. Spiritus summis aequabit gratia regis: Pro quibus est ultro passus amara crucis. Ad montem vitae de mortis valle reductus Civis erit felix miser exsul homo. Urbis enim illius Deus est respublica; et inde Grandis ibi est cunctis copia, nullus eget. Non igitur deerunt regis tibi munera; nec te, Qui meritos magnis ditat, egere sinet. Nam cum gustabis de vitae fonte perenni, Et dabitur summo participare bono, Magna scientia, multa potentia, mira voluptas, Reddentur vitae militiaeque tuae. Quis poterit fari, quis scribere, quis meditari, Quae dabis in coelis praemia Christe tuis? Haec, monachi fratres, haec tota mente sequamur: Nulla salutiferum causa moretur iter. Ut majestatis Dominum mihi cernere detur, Ut decus, et tantum fas sit habere bonum, Thesauros Arabum, mensas, et prandia regum, Quidquid habet mundus deputo vile lutum. Quisquis ad haec igitur paradisi gaudia tendis, Sedulus angustam nunc, age, disce viam, Ne laxes vitiis angustae mentis habenas, Divini semper frena timoris habe. Exspecta Dominum, formida judicis iram Et quod promittit rex tibi, miles ama. Parvulus esto, vide, mentis depone tumorem; Porta Dei nullum, qui tumet, arcta capit. Vitamus tauros cornu et cervice minaces; Non leo non taurus, non equus; agnus eris Agno; nulla magis agnum juvat hostia Christum: Agnus eris Christo simplicitate tua Offertur Domino turtur, simplexque columba: Castus eris turtur, blanda columba gemens. Quot sunt, qui Domino se castravere, beati; Tartarus incestos, flammaque, morsque manent. Summa quidem virtus monachi parere priori; Ferre jugum normae, seque negare sibi. Quidquid praecipiet, mox et sine murmure serva: Peccatum solum dedecuisse puta. Non vilis vestis, non te locus ultimus angat Saepe tui stultos ordinis ista movent. Sed si nos sane sapimus, si vera fatemur; Aggreditur virtus ardua, dura probat. Qui sibi vilescit, qui se nihil aestimat esse, Et timet, et mundi labilis alta fugit, Hic est et sapiens, et coelo proximus iste; Non sine re monachi nomen inane gerit; Si vult ditari, si vanos ambit honores, Induit occultum pellis ovina lupum. Sed qui cuncta videt mundi pius arbiter, ille Novit oves, tacitos novit et ipse lupos. Haec igitur monachus labiis et corde frequentet. Te mihi, te solum da, Deus, et satis est. O certe felix possessio, quaeque beatum Sola facit! miserum caetera pondus habent.