Reader

HOMILIA III.

IN EVANGELIUM SECUNDUM MATTHAEUM. Jussit Jesus discipulos suos ascendere in naviculam, et praecedere eum trans fretum, donec dimitteret turbas..

In hac lectione juxta mysticam intelligentiam summatim describitur Ecclesiae status ab adventu Salvatoris usque in finem saeculi. Jussit enim Dominus discipulos suos ascendere in naviculam, quando apostolis eorumque sequacibus gubernandam commisit Ecclesiam. Et ita praecedere trans fretum, id est tendere ad portum coelestis patriae, priusquam ipse ex toto migret ab hoc mundo. Nam cum suis electis et propter suos electos est ipse semper hic usque ad consummationem saeculi: et praecedunt illum trans mundanum pelagus, qui quotidie hinc transeunt ad terram viventium. Cum enim suos illuc omnes praemiserit, tunc relinquens multitudines reproborum, nec ad conversionem eas ulterius monens, sed perditioni deserens migrabit hinc, ut cum solis electis suis in regno sit. Unde subjungitur: Donec dimitteret turbas. Nam in fine saeculi turbas inimicorum dimittet, ut a diabolo jam in sempiternam damnationem rapiantur. Et dimissa turba ascendit in montem solus orare. Turbas quidem gentium usque ad finem mundi non dimittet; sed turbam Judaicae plebis tunc dimisit, quando secundum Isaiam mandavit nubibus suis, ne super infructuosam vineam pluerent, id est, apostolis jussit ne Judaeis ultra praedicarent, sed ad gentes pergerent. Sic ergo turbam illam dimisit, et in montem, id est in apicem regni coelestis, ascendit, de quo dictum fuerat: Quis ascendet in montem Domini, aut quis stabit in loco sancto ejus? Mons enim altitudo est, et quid altius coelo? Illud ascendit Dominus. Et ascendit solus, quia nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo. Quamvis et in fine cum venerit, et omnes nos membra sua collegerit ac levaverit in coelum, etiam tunc solus ascendet; quia caput cum corpore suo unus est Christus. Nunc autem solum caput ascendit, Mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus. Et ascendit orare, quia ivit ad Patrem pro nobis interpellare. Non enim in manufacta sancta introivit, exemplaria verorum: sed in ipsum coelum, ut appareat nunc vultui Dei pro nobis.

Sequitur: Vespere autem facto, solus erat ibi. Vesper propinquitatem finis saeculi designat, de qua et Joannes ait: Filioli, novissima hora est. Vespere igitur facto, solus erat ibi; quia, appropinquante mundi termino, solus in sancta sanctorum ut verus Pontifex intravit, ibique est ad dexteram Dei, et interpellat pro nobis. Verumtamen dum ille orat in excelso, navicula turbatur fluctibus in profundo. Nam quia insurgunt fluctus, potest ista navicula turbari; sed quia Christus orat, non potest mergi.

Sequitur enim: Navicula autem in medio maris jactabatur fluctibus. Erat enim eis contrarius ventus. Navicula quippe est Ecclesia, mare saeculum, fluctus maris tumores saeculi et tribulationes mundi, seu tentationum impetus elati. Ventus contrarius, spiritus daemoniorum, quo saeculi potestates adversus Ecclesiam sunt concitatae, et mundus contra sanctos frequenter commotus, et quo vitia vel iniquitates semper suggeruntur. Navis igitur in medio maris jactabatur fluctibus, dum Jesus in montis cacumine moraretur; quia ex quo Salvator in coelum ascendit, sancta Ecclesia magnis tribulationibus in hoc mundo agitata est, et variis persecutionum turbinibus pulsata, ac diversis malorum hominum pravitatibus vexata, vitiisque multimode tentata. Erat enim ei contrarius ventus, quia flatus malignorum spirituum ei semper adversatur, ne ad portum salutis perveniat; obruere eam nititur fluctibus adversitatum saeculi, omnes quas valet contrarietates ei commovens.

Sequitur: Quarta autem vigilia noctis venit ad eos, ambulans supra mare. Cum nox duodecim horas habeat, et quatuor militares vigilias, tribus horis unicuique vigiliae deputatis, quarta vigilia noctis extremitas est noctis. Nox vero tenebras tribulationum et errorum ac vitiorum et pericula tentationum designat. In quarta ergo vigilia noctis, hoc est in extremitate persecutionis, quae diu sub paganis regibus efferbuerat, vel circa finem cujuslibet gravioris adversitatis, venit Jesus ad suos. Et venit ambulans supra mare, id est calcans omnes tribulationum fluctus, et omnes tumores mundi sub pedibus habens, omnesque celsitudines saeculi premens. Quid enim maris nomine, nisi in bonorum nece saeviens mundi hujus amaritudo designatur? Super fluctus ergo maris Dominus ambulat: quia, cum se procellae persecutionis erigunt, miraculorum ejus obstupefactione franguntur. Qui enim tumores humanae vesaniae mitigat, quasi erectas in cumulo undas calcat. Nam cum morem suum gentilitas destrui novae conversationis praedicatione conspiceret; cum mundi hujus divites elationi suae contraire facta pauperum; cum sapientes saeculi adversari sibi imperitorum verba pensarent, in persecutionis tempestatem tumuerunt. Sed qui verborum adversitate commoti, ad persecutionis procellas insiliunt, signorum, ut diximus, admiratione temperantur. Tot ergo in his fluctibus Dominus gressus posuit quot superbis persecutoribus miracula ostendit.

Sequitur: Et videntes eum supra mare ambulantem, turbati sunt, dicentes quia phantasma est; et prae timore clamaverunt. Jesus transit calcans fluctus; et tamen tantae sunt tribulationes, ut etiam ipsi qui crediderunt in Jesum, et conantur perseverare usque in finem, plerumque turbentur et expavescant ne deficiant: Christo, inquam, fluctus caleante, id est saeculi ambitiones et altitudines deprimente, expavescunt Christiani. Merito igitur Domino in fluctibus ambulante timuerunt discipuli: quia Christiani, quamvis habentes spem in futuro saeculo, quando vident deprimi altitudinem hujus saeculi, nonnunquam turbantur de contritione rerum humanarum, nec a Deo fieri hanc arbitrantur, sed ab hoste. Turbati sunt ergo, dicentes quia phantasma est: quoniam dum considerant mundi gloriam sterni, et saecularium elationum altitudines dejici, mundanosque fluctus calcari, plerumque turbantur de mundi percussionibus: quia nondum intelligunt Deum ista facere, sed putant spiritum hujus mundi phantasticum, id est subdolum Satanam, talia in mundo gerere, 161 et prae timore clamant turbati ad Dominum. Sed postmodum diligentius attendentes aperiunt Evangelium, aperiunt Scripturas divinas, et inveniunt ibi ista omnia praedicta, et animadvertunt quia non inanis et umbratilis ille spiritus, qui verum esse perdidit, sed verus Dominus facit haec, et deprimit celsitudines saeculi, ut ab humilibus glorificetur.

Unde et apte subditur: Statimque Jesus locutus est eis, dicens: Habete fiduciam; Ego sum, nolite timere. Aut enim per internam aspirationem, aut per Scripturas, aut per praedicatores loquitur suis talia. Nolite, inquit, diffidere, sed fiduciam habete, nolite expavescere, sed impavidi estote: quia Ego sum, qui ista praedixi, et nunc ea facio pro vestris utilitatibus; et ideo necesse est ut fiant. Ego sum, qui non mutor, et cujus verba non transeunt, sed permanent, et rebus explentur; qui ad Moysen dixi: Ego sum qui sum, ac praecepi ei: Sic dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos. Res enim quaelibet, si mutabilis est, non vere est. Non est enim ibi verum esse, ubi est et non esse. Nam quidquid mutari potest, mutatum, non est quod erat. Ac in veritate, quae manet, mutatio non est, nec praeteritum aut futurum, sed solum praesens, et hoc incorruptibiliter: quod in creatura non est. Discute enim rerum mutationes, et invenies: fuit et erit. Cogita Deum, et invenies: est ubi fuit et erit esse non possit. Recte ergo Christus, qui est aeterna et incommutabilis veritas, dicit suis inter mundanas tribulationes fluctuantibus: Ego sum, nolite timere.

Sequitur: Respondens autem Petrus, dixit: Domine, si tu es, jube me venire ad te super aquas. Ac ipse ait: Veni. Petrus ordinem praedicatorum designat; aquae vero non solum tribulationes, sed et populos significant. Si, inquit, tu es, si tu incommutabilis permanes; jube, quia jussio tua est virtus efficiens; jube me super aquas, id est super fluctus mundanarum tribulationum et super populos, venire ad te; ut et ego tibi incommutabili adhaerens, fiam incommutabilis, participatione firmitatis tuae. Vadit enim super tribulationes, qui non superatur aut mergitur ab eis, sed calcat et superat eas: sicut legimus quia sub Stephano facta est illa tribulatio, in qua ipse pro Christo primus animam suam posuit. Sed et super populos vadit ad Christum, qui regendo multitudines fidelium tendit ad regnum coelorum.

Sequitur: Et descendens Petrus de navicula, ambulabat super aquas, ut veniret ad Jesum. Hoc completum est et completur, dum sancti praedicatores ad exteras gentes mittuntur. Petrus enim de navicula descendit, quoties quilibet sanctus doctor de gremio matris Ecclesiae, ubi fuerat educatus, pia condescensione perrexit ad illos, qui foris erant, ut eis viam salutis ostenderet. Et ambulavit super aquas, dum et tribulationes superando calcaret, et multitudines hominum Christo credere faciens sibi subderet. Ambulavit, inquam, non stetit: quia semper ea quae retro sunt longius fugiens, ad ea quae ante se magis ac magis se promovit, et quotidianis virtutum incrementis profecit. Et haec omnia egit, ut veniret ad Jesum, qui est Salvator et veritas incommutabilis; quatenus eum apprehendens et ei inhaerens, veram teneret in eo salutem et incommutabilitatem.

Sequitur: Videns vero ventum validum, timuit; et cum coepisset mergi, clamavit dicens: Domine, salvum me fac. Validus ventus, vehemens conatus daemonum est ad excitanda corda hominum, velut aquas maris in inquietudinem persecutionis fidelium; vel ad suadendum fortiter malum. Qui scilicet ventus flabit tunc validus, quando Satanas in suis viribus extremo tempore contra justos relaxabitur. Quod in hac sententia nunc designari videtur, quia Petrus, qui est ordo praedicantium, videns ventum validum timuisse refertur. Quis enim vel perfectorum non timebit, quando sub Antichristo immanis illa persecutio ubique fervebit. Timens autem incipiet aliquantulum mergi: quia propter horrorem atrocitatis suppliciorum, quae sanctis inferentur, et propter admirationem fallacium signorum, quae per sequaces Antichristi fient, aliquantulum in corde suo fluctuans, ab inferiori parte animae sentiet aliquid, quo nisi Christi dextera levaverit, facile totus demergi possit. Sed quia electus erit, ad Christum clamabit: Domine, salvum me fac, et sic eo subveniente erigetur. Erit enim tunc tribulatio magna qualis non fuit ab initio creaturae usque modo, neque fiet. Et nisi breviati fuissent dies illi, non fieret salva omnis caro: sed propter electos, breviabuntur dies illi.

Unde et hic apte sequitur: Et continuo Jesus extendens manum apprehendit eum, et ait illi: Modicae fidei, quare dubitasti? Cito enim Salvator unicuique suorum extendet manum salutaris auxilii, quia non patietur eos tentari supra id quod ferre poterunt. Et quemlibet eorum velociter apprehendet, id est, quadam vi divini adjutorii assumens tenebit et eripiet. Modicae, inquit, fidei, quare dubitasti? Cujus fides in illa tribulatione non titubabit; quando martyr, qui pro Christo sanguinem suum fundet, nihil signorum facere poterit, et ante ipsus oculos tortor ipsius signa faciet? Pensemus ergo quae erit humanae mentis illa tentatio. Cujus enim tunc virtus non ab ipso cogitationum fundo quatiatur; quando qui flagris cruciat, miraculis coruscat? Tanta quippe tunc contra justos Autichristus et ministri ejus iniquitate et dolo effrenantur, ut etiam electorum corda non modico pavore feriantur. Unde scriptum est: Ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi. Quod videlicet dicitur, non quia electi casuri sint, sed quia magnis terroribus velut casuri, sint trepidaturi. Notandum etiam quia haec fluctuum commotio, et Petri titubatio, vel mersionis inchoatio, etiam nostro tempore juxta spiritualem sensum quotidie agitur. Unicuique enim sua cupiditas, est tempestas. Amas Deum, ambulas super mare, sub pedibus tuis saeculi tumor. Amas saeculum, absorbet te: amatores enim suos vorare novit, non portare. Sed cum fluctuat cupiditate cor tuum, ut vincas tuam cupiditatem, invoca Christi Divinitatem. Putas enim tunc ventum esse contrarium, quando hujus saeculi surgit adversitas, et non etiam quando blanditur prosperitas. Nam quando bella, quando tumultus, quando fames, quando pestilentia, quando cuique hominum etiam singulorum evenit privata calamitas, tunc putatur ventus adversus, et ibi putatur invocandus Deus: quando autem temporali felicitate saeculum arridet, quasi non est ventus contrarius. Noli hinc interrogare temporis tranquillitatem: sed interroga tuam cupiditatem. Vide si tranquillitas est in te: vide si non te subvertat ventus interior. Magnae enim virtutis est cum felicitate luctari, ne illiceat, ne corrumpat, ne subvertat illa felicitas. Disce calcare saeculum; memento fidere in Christo. Et si motus est pes tuus, si titubas, si aliqua non superas, si mergi incipis, exclama ad Jesum: Domine, salvum me fac. In Petro itaque communis omnium nostrum consideranda conditio est, ut si nos in aliquo tentationum ventus conatur subvertere, vel unda submergere, clamemus ad Christum. Porriget ille manum, et eruet de profundo.

Sequitur: Et cum ascendisset in naviculam, cessavit ventus. In die novissimo ascendet in navem Ecclesiae; quia tunc sedebit super sedem Majestatis suae: quae sedes non inconvenienter intelligitur Ecclesia. Nam 162 qui per fidem et bonam operationem nunc semper inhabitat Ecclesiam, ipse tunc per suae gloriae manifestationem ingredietur Ecclesiam. Et tunc cessabit ventus: quia daemones ulterius non habebunt potestatem flammas tentationum vel commotiones tribulationum emittere contra eam. Tunc enim pacata ei erunt omnia, et quieta.

Sequitur: Qui autem in navicula erant, venerunt, et adoraverunt eum, dicentes: Vere Filius Dei es. Qui in Ecclesia fideliter inter procellas tentationum accedent gaudentes ad eum, et cum ipso regnum ejus intrantes adorabunt eum, ac perpetualiter laudantes, Filium Dei veraciter hunc esse clamabunt. Tunc enim fiet quod de electis a morte resuscitatis dicitur: Veniet omnis caro, ut adoret coram facie mea, dicit Dominus. Et item: Beati qui habitant in domo tua: in saecula saeculorum laudabunt te. Nam quem corde crediderunt ad justitiam, ore autem confessi sunt ad salutem, hunc corde videbunt ad vitam, et ore laudabunt ad gloriam, contemplantes qualiter a Patre sit ineffabiliter genitus, cum quo vivit regnat in unitate Spiritus sancti Deus, per omnia saecula saeculorum. Amen.