De domo sua ad pontifices
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/cicero-marcus-tullius" aria-label="More works by Cicero, Marcus Tullius">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat2
101
101
an
101
ego tantam aut animi duritiam habere aut oculorum impudentiam possim ut, cuius urbis servatorem me esse senatus omnium adsensu totiens iudicarit, in ea possim intueri domum meam eversam, non ab inimico meo sed ab hoste communi, et ab eodem
101
aedem
101
1
101
exstructam et positam in oculis civitatis, ne umquam conquiescere possit fletus bonorum? Sp. Maeli regnum adpetentis domus est complanata, et, quia illud
101
2
101
aequum
101
accidisse populus Romanus
101
Maelio
101
iudicavit, nomine ipso
101
Aequimaeli
101
iustitia poenae
101
3
101
comprobata est. Sp. Cassi domus ob eandem causam
101
est
101
4
101
eversa atque in eo loco aedis posita
101
telluris
101
.
101
in
101
Vacci pratis domus fuit M. Vacci, quae publicata est et
101
5
101
eversa ut illius facinus memoria et
101
6
101
nomine loci notaretur. M. Manlius cum ab ascensu Capitoli Gallorum impetum reppulisset, non fuit contentus benefici sui gloria; regnum adpetisse est iudicatus; ergo eius domum eversam duobus lucis convestitam videtis.
101
quam
101
igitur maiores nostri sceleratis ac nefariis civibus maximam poenam constitui posse arbitrati sunt, eandem ego subibo ac sustinebo, ut apud posteros nostros non exstinctor coniurationis et sceleris sed auctor et dux
101
7
101
fuisse videar
101
8
101
?
102
102
hanc
102
vero, pontifices, labem turpitudinis et inconstantiae poterit populi Romani dignitas sustinere, vivo senatu, vobis principibus publici consili, ut domus M. Tulli Ciceronis cum domo Fulvi
102
1
102
Flacci ad memoriam poenae publice constitutae coniuncta esse videatur? M. Flaccus quia cum C. Graccho contra salutem rei publicae fecerat ex senatus sententia est interfectus; eius domus eversa et publicata est; in qua porticum post aliquanto Q. Catulus de manubiis Cimbricis fecit.
102
ista
102
autem fax ac furia patriae cum urbem Pisone et Gabinio ducibus cepisset, occupasset, teneret, uno eodemque tempore et clarissimi viri mortui monumenta delebat et meam
102
2
102
domum cum Flacci domo coniungebat, ut, qua poena senatus adfecerat eversorem civitatis, eadem iste oppresso senatu adficeret eum quem patres conscripti custodem patriae iudicassent.
103
103
hanc vero in Palatio atque in pulcherrimo urbis loco porticum esse patiemini, furoris tribunici, sceleris consularis, crudelitatis coniuratorum, calamitatis rei publicae, doloris mei defixum indicium ad memoriam omnium gentium sempiternam? quam porticum, pro amore quem habetis in rem publicam et semper habuistis, non modo sententiis sed, si opus esset, manibus vestris disturbare cuperetis, nisi quem forte illius castissimi sacerdotis superstitiosa dedicatio deterret.
104
104
O rem quam homines soluti
104
1
104
ridere non desinant, tristiores autem sine maximo dolore audire non possint! Publiusne Clodius, qui ex pontificis maximi domo religionem eripuit, is in
104
2
104
meam intulit? Huncin
104
3
104
vos, qui estis antistites caerimoniarum et sacrorum, auctorem habetis et magistrum publicae religionis? O di immortales!—vos enim haec audire cupio—P. Clodius vestra sacra curat, vestrum numen horret, res omnis humanas religione vestra contineri putat?
104
hic
104
non inludit auctoritati horum omnium qui adsunt summorum virorum, non vestra, pontifices, gravitate abutitur?
104
ex
104
isto ore religionis verbum excidere aut elabi potest? quam
104
4
104
tu eodem ore, accusando senatum quod severe de religione decerneret, impurissime taeterrimeque violasti.
105
105
aspicite
105
1
105
, pontifices, hominem religiosum et, si vobis videtur, quod est bonorum pontificum, monete eum modum quendam esse religionis: nimium esse superstitiosum non oportere.
105
quid
105
tibi necesse fuit anili superstitione, homo fanatice, sacrificium quod alienae domi fieret invisere? quae autem te tanta mentis imbecillitas tenuit ut non putares deos satis posse placari nisi etiam muliebribus religionibus te implicuisses
105
2
105
?
105
quem
105
umquam audisti maiorum tuorum, qui et sacra privata coluerunt et publicis sacerdotiis praefuerunt, cum sacrificium
105
bonae
105
deae
105
fieret interfuisse? neminem, ne illum quidem qui caecus est factus.
105
ex
105
quo intellegitur multa in vita falso homines opinari, cum ille, qui nihil viderat sciens quod nefas esset, lumina amisit
105
3
105
, istius, qui non solum aspectu sed etiam incesto flagitio et stupro caerimonias polluit, poena omnis oculorum
105
4
105
ad caecitatem mentis est conversa.
105
hoc
105
auctore tam casto, tam religioso, tam sancto, tam pio potestis, pontifices, non commoveri, cum suis dicat se manibus domum civis optimi evertisse et eam isdem manibus consecrasse
105
5
105
?
106
106
quae
106
tua fuit consecratio?
106
tuleram,
106
inquit,
106
ut mihi liceret.
106
quid
106
? non exceperas ut, si quid ius non esset rogari
106
1
106
, ne esset rogatum?
106
ius
106
igitur statuetis esse unius cuiusque vestrum sedis, aras, focos, deos penatis subiectos
106
2
106
esse libidini tribuniciae? in quem quisque per homines concitatos inruerit, quem impetu perculerit, huius domum non solum adfligere, quod est praesentis insaniae quasi tempestatis repentinae, sed etiam in posterum tempus sempiterna religione obligare?
107
107
equidem
107
sic accepi, pontifices, in religionibus suscipiendis caput esse interpretari quae voluntas deorum immortalium esse videatur; nec est ulla erga deos pietas
107
nisi sit
107
1
107
honesta de numine eorum ac mente opinio, ut expeti nihil ab iis, quod sit iniustum atque inhonestum,
107
iustum aut honestum
107
arbitrere
107
2
107
.
107
hominem
107
invenire ista labes, tum cum omnia tenebat, neminem potuit cui meas aedis addiceret, cui traderet, cui donaret.
107
ipse
107
cum loci illius, cum
107
3
107
aedium cupiditate flagraret ob eamque causam unam funesta
107
4
107
illa rogatione sua vir bonus dominum se in meis bonis esse voluisset, tamen illo ipso in furore suo non est ausus meam domum, cuius cupiditate inflammatus erat, possidere: deos immortalis existimatis, cuius labore et consilio sua ipsi templa tenuerunt, in eius domum adflictam et eversam per
107
vim
107
5
107
hominis sceleratissimi nefarium latrocinium inmigrare voluisse?
108
108
civis
108
est nemo tanto in populo, extra contaminatam illam et cruentam P. Clodi manum, qui rem ullam de meis bonis attigerit, qui non pro suis opibus in illa tempestate me defenderit.
108
at
108
qui aliqua se
108
1
108
contagione praedae, societatis, emptionis contaminaverunt, nullius neque privati neque publici iudici poenam effugere potuerunt.
108
ex
108
his igitur bonis,
108
ex
108
2
108
quibus nemo rem ullam attigit qui non omnium iudicio sceleratissimus haberetur, di immortales domum meam concupiverunt?
108
ista
108
tua pulchra
108
libertas
108
deos penatis et familiaris meos lares expulit, ut se
108
3
108
ipsa tamquam in captivis sedibus conlocaret?
109
109
quid
109
est sanctius, quid omni religione munitius quam domus unius cuiusque civium?
109
hic
109
arae sunt, hic foci, hic di penates, hic sacra, religiones, caerimoniae continentur; hoc perfugium est ita sanctum omnibus ut inde abripi neminem fas sit.
109
quo
109
1
109
magis est istius furor ab auribus vestris repellendus qui, quae maiores nostri religionibus tuta nobis et sancta esse voluerunt, ea iste non solum contra religionem labefactavit, sed etiam ipsius religionis nomine evertit.
110
110
at
110
quae dea est?
110
bonam
110
esse oportet, quoniam quidem est abs te dedicata.
110
libertas,
110
inquit,
110
estest (post inquit) om. Hbk.
110
tu
110
2
110
igitur domi meae conlocasti, quam ex urbe tota
110
3
110
sustulisti?
110
tu
110
cum conlegas tuos summa potestate praeditos negares
110
4
110
liberos esse, cum in templum Castoris aditus esset apertus nemini, cum hunc clarissimum virum, summo genere natum, summis populi beneficiis usum, pontificem et consularem et singulari bonitate et modestia praeditum, quem satis mirari quibus oculis aspicere audeas non queo, audiente populo Romano a pedisequis conculcari iuberes, cum indemnatum
110
me
110
5
110
exturbares privilegiis tyrannicis inrogatis, cum principem orbis terrae virum inclusum domi contineres, cum forum armatis catervis perditorum hominum possideres
110
6
110
,
110
libertatis
110
simulacrum in ea domo conlocabas, quae domus erat ipsa indicium
110
7
110
crudelissimi tui dominatus et miserrimae populi Romani servitutis? Eumne potissimum
110
libertas
110
domo sua debuit pellere, qui nisi fuisset in servorum potestatem civitas tota venisset?
111
111
at
111
unde est ista inventa
111
1
111
Libertas? quaesivi enim diligenter. Tanagraea quaedam meretrix fuisse dicitur.
111
eius
111
non longe a Tanagra simulacrum e marmore in sepulcro positum fuit.
111
hoc
111
quidam homo nobilis, non alienus ab hoc religioso
111
libertatis
111
sacerdote, ad ornatum aedilitatis suae deportavit; etenim cogitarat omnis superiores muneris splendore superare.
111
itaque
111
omnia signa, tabulas, ornamentorum quod superfuit in fanis et locis
111
2
111
communibus in
111
3
111
tota Graecia atque insulis omnibus honoris populi Romani causa sane frugaliter domum suam deportavit.
112
112
is
112
postea quam intellexit posse se interversa aedilitate a L. Pisone consule praetorem renuntiari, si modo eadem prima littera competitorem habuisset aliquem, aedilitatem duobus in locis, partim in arca, partim in hortis suis conlocavit: signum de busto meretricis ablatum isti dedit, quod esset signum magis istorum
112
1
112
quam publicae libertatis.
112
hanc
112
deam quisquam violare audeat
112
2
112
, imaginem meretricis, ornamentum sepulcri, a fure sublatam, a sacrilego conlocatam? haec me domo mea pellet? haec victrix
112
3
112
adflictae civitatis rei publicae spoliis ornabitur? haec erit in eo monumento quod positum est ut esset indicium oppressi senatus ad memoriam sempiternae
112
4
112
turpitudinis?
113
113
O Q. Catule!—patremne appellem
113
ante
113
an
113
1
113
filium? recentior enim memoria fili est et cum meis rebus gestis coniunctior—tantumne te fefellit, cum mihi summa et cotidie maiora praemia in re publica fore putabas?
113
negabas
113
fas esse duo consules esse in hac civitate inimicos rei publicae: sunt inventi qui senatum tribuno furenti constrictum traderent, qui pro me patres conscriptos deprecari et populo supplices esse edictis atque imperio vetarent, quibus inspectantibus domus mea disturbaretur, diriperetur, qui denique ambustas fortunarum mearum reliquias suas
113
2
113
domos comportari iuberent.
114
114
venio
114
nunc ad patrem.
114
tu
114
, Q. Catule, M. Fulvi domum, cum is fratris tui socer fuisset, monumentum tuarum manubiarum esse voluisti, ut eius qui perniciosa rei publicae consilia cepisset omnis memoria funditus ex oculis hominum ac mentibus tolleretur.
114
hoc
114
si quis tibi aedificanti illam porticum diceret, fore tempus cum is tribunus plebis, qui auctoritatem senatus, iudicium bonorum omnium neglexisset, tuum monumentum consulibus non modo inspectantibus verum adiuvantibus disturbaret, everteret
114
1
114
, idque cum eius civis qui rem publicam ex senatus auctoritate consul defendisset domo coniungeret, nonne responderes id nisi eversa civitate accidere non posse?
115
115
at
115
videte hominis intolerabilem audaciam cum proiecta quadam et effrenata cupiditate.
115
monumentum
115
iste umquam aut religionem ullam excogitavit
115
1
115
?
115
habitare
115
laxe et magnifice voluit duasque et magnas et nobilis domos coniungere.
115
eodem
115
puncto temporis quo meus discessus isti causam caedis eripuit, a Q. Seio contendit ut sibi domum venderet: cum ille id negaret, primo se luminibus eius esse obstructurum minabatur.
115
adfirmabat
115
Postumus se vivo illam domum istius numquam futuram.
115
acutus
115
adulescens ex ipsius sermone intellexit quid fieri oporteret; hominem veneno apertissime sustulit; emit domum licitatoribus
115
2
115
defatigatis prope dimidio carius quam aestimabatur
115
3
115
.
115
quorsum
115
igitur haec oratio pertinet?
116
116
domus
116
illa mea prope tota vacua est; vix pars aedium mearum decima ad Catuli porticum accessit.
116
causa
116
fuit ambulatio et monumentum et ista Tanagraea oppressa libertate
116
libertas
116
.
116
in
116
Palatio pulcherrimo prospectu porticum cum conclavibus pavimentatam trecentum pedum concupierat, amplissimum peristylum, cetera eius modi facile ut omnium domos et laxitate et dignitate superaret.
116
et
116
homo religiosus cum aedis meas idem emeret et venderet, tamen illis
116
1
116
tantis tenebris non est ausus suum nomen emptioni illi adscribere.
116
posuit
116
Scatonem illum, hominem sua virtute egentem, ut is qui in Marsis, ubi natus est, tectum quo
116
2
116
imbris vitandi causa succederet iam
116
3
116
nullum haberet, aedis in Palatio nobilissimas emisse se
116
4
116
diceret.
116
inferiorem
116
aedium partem adsignavit non suae genti Fonteiae, sed Clodiae, quam reliquit, quem in numerum ex multis Clodiis nemo nomen dedit nisi aut egestate aut scelere perditus.
116
hanc
116
vos, pontifices, tam variam, tam
116
5
116
novam in omni genere voluntatem
116
6
116
, impudentiam, audaciam, cupiditatem comprobabitis?
117
117
pontifex,
117
inquit,
117
adfuit.
117
non
117
te pudet, cum apud pontifices res agatur, pontificem dicere et
117
1
117
non conlegium pontificum adfuisse, praesertim cum tribunus plebis vel denuntiare potueris vel etiam cogere?
117
esto
117
, conlegium non adhibuisti: quid? de conlegio quis tandem adfuit?
117
opus
117
erat enim auctoritate
117
2
117
, quae est in his omnibus, sed tamen auget et aetas et honos dignitatem; opus erat etiam scientia, quam si omnes consecuti sunt, tamen certe peritiores vetustas facit.
118
118
quis
118
ergo adfuit?
118
frater,
118
inquit,
118
uxoris meae.
118
si
118
auctoritatem quaerimus, etsi id est aetatis ut nondum
118
1
118
consecutus sit, tamen, quanta est in adulescente auctoritas, ea propter tantam coniunctionem adfinitatis minor est putanda; sin autem scientia est quaesita, quis erat minus peritus quam is qui paucis illis diebus in conlegium venerat? qui etiam tibi erat magis obstrictus beneficio recenti, cum se fratrem uxoris tuae fratri tuo germano antelatum videbat.
118
etsi
118
in eo providisti ne frater te accusare possit.
118
hanc
118
tu igitur dedicationem appellas, ad quam non conlegium, non honoribus populi Romani ornatum pontificem, non denique adulescentem quemquam
118
2
118
†, cum haberes in conlegio familiarissimos, adhibere potuisti?
118
adfuit
118
is, si modo adfuit, quem tu impulisti, soror rogavit, mater coegit.
119
119
videte igitur, pontifices, quid statuatis in mea causa de omnium fortunis: verbone pontificis putetis, si is postem tenuerit et aliquid dixerit, domum unius cuiusque consecrari posse, an istae dedicationes et templorum et delubrorum religiones ad honorem deorum immortalium sine ulla civium calamitate a maioribus nostris constitutae sint. est inventus tribunus plebis qui, consularibus copiis instructus, omni impetu furoris in eum civem inruerit quem perculsum ipsa res publica suis manibus extolleret.
120
120
quid
120
? si qui similis istius —neque enim iam deerunt qui imitari velint—aliquem
120
1
120
mei dissimilem, cui res publica non tantum debeat, per vim adflixerit, domum eius per pontificem dedicaverit, id vos ista auctoritate constituetis ratum esse oportere?
120
dicitis
120
2
120
:
120
quem reperietrepperit P1HG: reppererit rell. pontificem?
120
quid
120
? pontifex et tribunus
120
4
120
plebis idem esse non potest? M. Drusus, ille clarissimus vir, tribunus plebis, pontifex fuit.
120
ergo
120
si is Q. Caepionis, inimici sui, postem aedium tenuisset et pauca verba fecisset, aedes Caepionis essent dedicatae?
121
121
nihil
121
loquor de pontificio iure, nihil de ipsius
121
1
121
verbis dedicationis, nihil de religione, caerimoniis
121
2
121
; non dissimulo me nescire ea quae, etiam si scirem, dissimularem, ne aliis molestus, vobis etiam curiosus viderer; etsi effluunt multa ex vestra disciplina quae etiam ad nostras auris saepe permanant.
121
postem
121
teneri in dedicatione oportere videor audisse templi; ibi enim postis est ubi templi aditus et
121
3
121
valvae.
121
ambulationis
121
postis nemo umquam tenuit in dedicando; simulacrum autem aut aram si dedicasti, sine religione loco moveri potest.
121
sed
121
iam hoc dicere tibi non licebit, quoniam pontificem postem tenuisse dixisti.
122
122
quamquam
122
quid ego de dedicatione loquor, aut quid de vestro iure et religione contra quam proposueram disputo
122
1
122
?
122
ego
122
vero, si omnia sollemnibus verbis, veteribus et traditis
122
2
122
institutis acta esse dicerem, tamen me rei publicae iure defenderem.
122
an
122
cum tu, eius civis discessu cuius unius opera senatus atque omnes boni civitatem esse incolumem totiens iudicassent, oppressam taeterrimo latrocinio cum duobus sceleratissimis consulibus rem publicam teneres, domum eius qui patriam a se servatam perire suo nomine noluisset per pontificem aliquem dedicasses, posset recreata res publica sustinere?
123
123
date
123
1
123
huic religioni aditum, pontifices: iam nullum fortunis communibus exitum reperietis.
123
an
123
si postem tenuerit pontifex et verba ad religionem deorum immortalium composita ad perniciem civium transtulerit, valebit in
123
2
123
iniuria nomen sanctissimum religionis: si tribunus plebis verbis non minus priscis et aeque
123
3
123
sollemnibus bona cuiuspiam
123
4
123
consecrarit, non valebit?
123
atqui
123
C. Atinius patrum memoria bona Q. Metelli, qui eum ex senatu censor eiecerat, avi tui, Q. Metelle, et tui, P. Servili, et proavi tui, P. Scipio, consecravit foculo posito in rostris adhibitoque tibicine.
123
quid
123
tum? num ille furor tribuni plebis ductus ex non nullis perveterum temporum exemplis fraudi Metello fuit, summo illi et clarissimo viro?
124
124
certe
124
non fuit.
124
vidimus
124
hoc idem Cn. Lentulo censori tribunum plebis facere: num qua
124
1
124
igitur is bona Lentuli religione obligavit?
124
sed
124
quid ego ceteros?
124
tu
124
, tu, inquam, capite velato, contione advocata, foculo posito bona tui Gabini, cui regna omnia Syrorum Arabum Persarumque donaras, consecrasti.
124
quod
124
si tum nihil est actum, quid in meis bonis agi potuit? sin est ratum, cur ille gurges, helluatus tecum simul rei publicae sanguine, ad caelum tamen exstruit villam in Tusculano visceribus aerari, mihi meas ruinas, quarum ego similem totam urbem esse passus non sum, aspicere non licuit?
125
125
omitto
125
Gabinium; quid? exemplo tuo bona tua nonne L. Ninnius
125
1
125
, vir omnium fortissimus atque optimus, consecravit?
125
quod
125
si, quia ad te pertinet, ratum esse negas oportere, ea
125
2
125
iura constituisti in praeclaro tribunatu
125
3
125
tuo quibus in te conversis recusares, alios everteres; sin ista consecratio legitima est, quid est quod profanum in tuis bonis esse possit?
125
an
125
consecratio nullum habet ius
125
4
125
, dedicatio est religiosa?
125
quid
125
ergo illa tua tum obtestatio tibicinis, quid foculus, quid preces, quid
125
verba
125
5
125
prisca valuerunt
125
6
125
? ementiri, fallere, abuti deorum immortalium numine ad hominum timorem quid
125
7
125
voluisti?
125
nam
125
si est illud ratum—mitto Gabinium—tua domus certe et quicquid habes aliud Cereri est consecratum; sin ille ludus fuit, quid te impurius, qui religiones omnis pollueris aut ementiundo aut stuprando?
126
126
iam fateor,
126
inquit,
126
me in Gabinio nefarium fuisse.
126
quippe
126
vides poenam illam a te in alium institutam in te ipsum esse conversam.
126
sed
126
, homo omnium scelerum flagitiorumque documentum, quod in Gabinio fateris, cuius impudicitiam pueritiae, libidines adulescentiae, dedecus et egestatem reliquae vitae, latrocinium consulatus vidimus, cui ne ista quidem ipsa calamitas iniuria
126
1
126
potuit accidere, id in me infirmas, et gravius esse dicis quod uno adulescente quam quod contione tota teste fecisti?
127
127
dedicatio magnam,
127
inquit,
127
habet religionem.
127
nonne
127
vobis Numa Pompilius videtur loqui?
127
discite
127
orationem, pontifices, et vos, flamines; etiam tu, rex, disce a gentili tuo, quamquam ille gentem istam reliquit, sed tamen disce ab homine religionibus dedito ius totum omnium religionum.
127
quid
127
? in dedicatione nonne et quis dedicet
127
1
127
et quid et
127
2
127
quo modo quaeritur?
127
an
127
tu haec ita confundis et perturbas ut, quicumque velit, quod velit quo modo velit possit dedicare?
127
quis
127
eras tu qui dedicabas?
127
quo
127
iure? qua lege? quo exemplo? qua potestate? Vbi te isti rei populus Romanus praefecerat?
127
video
127
enim esse legem veterem tribuniciam quae vetet iniussu plebis aedis, terram, aram consecrari
127
3
127
; neque tum hoc ille Q. Papirius, qui hanc legem rogavit, sensit, neque suspicatus est fore periculum ne domicilia aut possessiones indemnatorum civium consecrarentur.
127
neque
127
enim id fieri fas erat, neque quisquam fecerat, neque erat causa cur prohibendo non tam deterrere videretur quam admonere.
128
128
sed
128
quia consecrabantur aedes, non privatorum domicilia, sed quae sacrae nominantur, consecrabantur agri, non ita ut nostra praedia, si qui vellet, sed ut imperator agros de hostibus captos consecraret, statuebantur arae, quae religionem adferrent ipsi
128
ei
128
loco
128
quo
128
1
128
essent consecratae, haec nisi plebs
128
2
128
iussisset fieri vetuit.
128
quae
128
si tu interpretaris de nostris aedibus atque agris scripta esse, non repugno; sed quaero quae lex lata sit ut tu aedis meas consecrares, ubi tibi haec potestas data sit, quo iure feceris.
128
neque
128
ego nunc de religione sed de bonis omnium nostrum, nec de pontificio sed de iure publico disputo.
128
lex
128
Papiria vetat aedis iniussu plebis consecrari.
128
sit
128
sane hoc de nostris aedibus ac non de publicis templis: unum ostende verbum consecrationis in ipsa tua lege, si illa lex est ac non vox sceleris et crudelitatis tuae.
129
129
quod
129
si tibi tum in illo rei publicae naufragio omnia in mentem venire potuissent, aut si tuus scriptor in illo incendio civitatis non syngraphas cum Byzantiis exsulibus et cum legatis Brogitari
129
1
129
faceret, sed vacuo animo tibi ista non scita sed portenta conscriberet, esses omnia, si minus re, at verbis legitimis consecutus.
129
sed
129
uno tempore cautiones fiebant pecuniarum, foedera feriebantur provinciarum, regum appellationes venales erant, servorum
129
2
129
omnium vicatim celebrabatur tota urbe discriptio
129
3
129
, inimici in gratiam reconciliabantur, imperia scribebantur
129
4
129
nova iuventuti, Q. Seio venenum misero parabatur, de Cn. Pompeio, propugnatore et custode imperi, interficiendo consilia inibantur, senatus ne quid esset, ut lugerent semper boni, ut capta res publica consulum proditione vi tribunicia teneretur.
129
haec
129
cum tot tantaque agerentur, non mirum est, praesertim in furore animi et caecitate, multa illum et te fefellisse.
130
130
at
130
videte quanta sit vis huius Papiriae legis in re tali, non qualem tu adfers sceleris plenam et furoris. Q. Marcius
130
1
130
censor signum Concordiae fecerat idque in publico conlocarat.
130
hoc
130
signum C. Cassius censor cum in curiam transtulisset, conlegium vestrum consuluit num quid esse causae videretur quin id signum curiamque Concordiae dedicaret.
130
quaeso
130
, pontifices, et hominem cum homine et tempus cum tempore et rem cum re comparate.
130
ille
130
erat summa modestia et gravitate censor: hic tribunus plebis scelere et audacia singulari.
130
tempus
130
illud erat tranquillum et in libertate populi et gubernatione positum senatus: tuum porro tempus libertate populi Romani oppressa, senatus auctoritate deleta.
131
131
res
131
illa plena iustitiae, sapientiae, dignitatis (censor enim, penes quem maiores nostri, id quod tu sustulisti, iudicium senatus de dignitate
131
1
131
esse
131
2
131
voluerunt, Concordiae signum volebat in curia curiamque ei deae dedicare), praeclara voluntas atque omni laude digna
131
3
131
; praescribere enim se arbitrabatur ut sine studiis dissensionis sententiae dicerentur, si sedem ipsam ac templum publici consili religione Concordiae devinxisset.
131
tu
131
cum ferro, cum metu, cum edictis, cum privilegiis, cum praesentibus copiis perditorum, absentis exercitus terrore et minis, consulum societate et nefario foedere servitute oppressam civitatem teneres,
131
libertatis
131
signum posuisti magis ad ludibrium impudentiae quam ad simulationem religionis.
131
ille
131
in curia quae poterat sine cuiusquam incommodo dedicari, tu in civis
131
4
131
optime de re publica meriti cruore ac paene ossibus simulacrum non libertatis publicae, sed licentiae conlocasti.
132
132
atque
132
ille tamen ad conlegium rettulit, tu ad quem rettulisti?
132
si
132
quid deliberares, si quid tibi aut piandum aut instituendum fuisset religione domestica, tamen instituto ceterorum
132
1
132
vetere
132
2
132
ad pontificem detulisses: novum delubrum cum in urbis clarissimo loco nefando quodam atque inaudito
132
3
132
instituto inchoares, referendum ad sacerdotes publicos non putasti?
132
at
132
si conlegium pontificum adhibendum non videbatur, nemone horum tibi idoneus visus est, qui aetate honore auctoritate antecellunt, cum quo
132
4
132
de
132
dedicatione
132
5
132
communicares?
132
quorum
132
quidem tu non contempsisti sed pertimuisti dignitatem.
132
an
132
tu auderes quaerere ex P. Servilio aut ex M. Lucullo, quorum ego consilio atque auctoritate rem publicam consul ex vestris manibus ac faucibus
132
6
132
eripui, quibusnam verbis aut quo ritu— primum hoc dico—civis domum consecrares, deinde civis eius cui princeps senatus, tum autem ordines omnes, deinde Italia tota, post cunctae gentes testimonium huius urbis atque imperi conservati dedissent?
133
133
quid
133
diceres, o nefanda et perniciosa labes civitatis?
133
ades, Luculle, ades ServiliAdes Luc. ades Serv. bk: Ades, ades, Luc. Serv. P2BHw, dum dedico domum Ciceronis, ut mihi praeeatis postemque teneatis!
133
es
133
tu quidem cum audacia tum impudentia singulari, sed tibi tamen oculi, vultus, verba cecidissent, cum te viri, qui sua dignitate personam populi
133
2
133
Romani
133
atque auctoritatem imperi sustinerent, verbis gravissimis proterruissent, neque sibi fas esse dixissent furori interesse tuo atque in patriae parricidio exsultare
133
3
133
.
134
134
quae
134
cum videres, tum te ad tuum adfinem non delectum a te, sed relictum a ceteris contulisti.
134
quem
134
ego tamen credo, si est ortus ab illis quos memoriae proditum est ab ipso
134
hercule
134
perfuncto iam laboribus sacra didicisse
134
1
134
, in viri fortis aerumnis non ita crudelem fuisse ut in vivi etiam
134
2
134
et spirantis
134
3
134
capite bustum
134
4
134
suis manibus imponeret
134
5
134
; qui aut nihil dixit nec fecit omnino, poenamque hanc maternae temeritatis tulit ut mutam
134
6
134
in delicto
134
7
134
personam nomenque praeberet, aut, si dixit aliquid verbis haesitantibus postemque tremebunda manu tetigit, certe nihil rite, nihil caste, nihil more institutoque perfecit.
134
viderat
134
ille Murenam, vitricum suum, consulem designatum, ad me consulem cum Allobrogibus communis exiti indicia adferre, audierat ex illo se a me bis salutem accepisse, separatim semel, iterum cum universis.
135
135
qua re quis est qui existimare possit huic novo pontifici, primam hanc post sacerdotium initum religionem instituenti vocemque mittenti, non et linguam obmutuisse et manum obtorpuisse et mentem debilitatam metu concidisse, praesertim cum ex conlegio tanto non regem, non flaminem, non pontificem videret, fierique particeps invitus alieni sceleris cogeretur, et gravissimas poenas adfinitatis impurissimae sustineret?
136
136
sed
136
ut revertar ad ius publicum dedicandi
136
1
136
, quod ipsi pontifices semper non solum ad suas caerimonias sed etiam ad populi iussa adcommodaverunt, habetis in commentariis vestris C. Cassium censorem de signo Concordiae dedicando ad pontificum conlegium rettulisse, eique M. Aemilium pontificem maximum pro conlegio respondisse, nisi eum populus Romanus nominatim praefecisset atque eius iussu faceret, non videri eam
136
2
136
posse recte
136
3
136
dedicari.
136
quid
136
? cum Licinia, virgo Vestalis summo loco nata, sanctissimo sacerdotio praedita, T. Flaminio Q. Metello consulibus aram et aediculam et pulvinar sub
136
saxo
136
dedicasset, nonne eam rem ex auctoritate senatus ad hoc conlegium Sex. Iulius praetor rettulit? cum P. Scaevola pontifex maximus pro conlegio respondit,
136
qvod in loco pvblico Licinia, Gai filia, inivssv popvli dedicasset, sacrvm non viderier.
136
quam
136
quidem rem quanta
136
tractaverit
136
severitate
136
4
136
quantaque diligentia senatus, ex ipso senatus consulto
136
5
136
facile cognoscetis
136
6
136
.
137
137
videtisne
137
praetori urbano negotium datum ut curaret ne id sacrum esset, et ut, si quae essent incisae aut inscriptae litterae, tollerentur? O tempora, o mores!
137
tum
137
censorem, hominem sanctissimum, simulacrum Concordiae dedicare pontifices in templo inaugurato prohibuerunt, post autem senatus in loco augusto consecratam iam
137
1
137
aram tollendam ex auctoritate pontificum censuit neque ullum est passus ex ea dedicatione litterarum exstare monumentum: tu, procella patriae, turbo ac tempestas pacis atque oti, quod in naufragio rei publicae, tenebris offusis, demerso populo Romano, everso atque eiecto senatu dirueris, aedificaris, religione omni violata religionis
137
2
137
tamen nomine contaminaris, in visceribus eius qui urbem
137
3
137
suis laboribus ac periculis conservasset monumentum deletae rei publicae conlocaris, †ab aequitum nota doloris
137
4
137
bonorum omnium sublato Q. Catuli nomine incideris, id sperasti rem publicam diutius quam quoad mecum simul expulsa careret his moenibus esse laturam?
138
138
ac
138
si, pontifices, neque is cui licuit, neque id quod fas fuit dedicavit, quid me attinet iam illud tertium quod proposueram docere, non iis
138
1
138
institutis ac verbis quibus caerimoniae postulant dedicasse?
138
dixi
138
a principio nihil me de scientia vestra, nihil de sacris, nihil de abscondito pontificum iure dicturum.
138
quae
138
sunt adhuc a me de iure dedicandi disputata, non sunt quaesita ex occulto aliquo genere litterarum, sed sumpta de medio, ex rebus palam per magistratus actis ad conlegiumque delatis, ex senatus consulto, ex lege
138
2
138
.
138
illa
138
interiora iam vestra sunt, quid dici, quid praeiri
138
3
138
, quid tangi, quid teneri ius fuerit.
139
139
quae
139
si omnia e Ti. Coruncani
139
1
139
scientia, qui peritissimus pontifex fuisse dicitur, acta esse constaret
139
2
139
, aut si M. Horatius ille
139
pulvillus
139
, qui, cum eum
139
3
139
multi propter invidiam fictis religionibus impedirent, restitit et constantissima mente Capitolium dedicavit, huius modi alicui dedicationi praefuisset, tamen in scelere religio non valeret, ne
139
4
139
valeat id quod imperitus adulescens, novus sacerdos, sororis precibus, matris minis adductus, ignarus, invitus, sine conlegis, sine libris, sine auctore, sine fictore, furtim, mente ac lingua titubante fecisse dicatur: praesertim cum iste impurus atque impius hostis omnium religionum, qui contra fas et inter viros saepe mulier et inter mulieres vir fuisset, ageret illam rem ita raptim et turbulente uti neque mens neque vox neque lingua consisteret?
140
140
delata
140
tum sunt
140
ea
140
ad vos, pontifices, et post omnium sermone celebrata
140
1
140
, quem ad modum iste praeposteris verbis, ominibus obscenis, identidem se ipse revocans
140
2
140
, dubitans, timens, haesitans omnia aliter ac vos in monumentis habetis et pronuntiarit et fecerit.
140
quod
140
quidem minime mirum est, in tanto scelere tantaque dementia ne audaciae quidem locum ad timorem comprimendum fuisse.
140
etenim
140
si nemo umquam praedo tam barbarus atque immanis fuit, qui cum fana spoliasset, deinde aram aliquam in litore deserto somniis stimulatus aut religione aliqua consecraret, non horreret animo cum divinum numen scelere violatum placare precibus cogeretur, qua tandem istum perturbatione mentis omnium templorum atque tectorum totiusque urbis praedonem fuisse censetis, cum pro detestatione tot scelerum unam aram nefarie consecraret?
141
141
non
141
potuit ullo modo—quamquam et insolentia dominatus extulerat animos et erat incredibili armatus audacia—non in agendo ruere ac saepe peccare, praesertim illo pontifice et
141
1
141
magistro qui cogeretur docere ante quam ipse didicisset. Magna vis est cum in
141
2
141
deorum immortalium numine tum vero in ipsa re publica.
141
di
141
immortales, suorum templorum custodem ac praesidem sceleratissime pulsum cum viderent, ex suis templis in eius aedis
141
3
141
immigrare nolebant, itaque istius vaecordissimi mentem cura
141
4
141
metuque terrebant; res vero publica quamquam erat exterminata mecum, tamen obversabatur ante oculos exstinctoris sui, et ab istius inflammato atque indomito
141
5
141
furore iam tum se meque repetebat.
141
qua
141
re quid est mirum si iste metu
141
exagitatus
141
6
141
, furore instinctus, scelere praeceps, neque institutas caerimonias persequi neque verbum ullum sollemne potuit effari?
142
142
quae
142
cum ita sint, pontifices, revocate iam animos vestros ab hac subtili nostra disputatione ad universam rem publicam, quam antea cum viris fortibus multis, in hac vero causa solis
142
1
142
vestris cervicibus sustinetis.
142
vobis
142
universi senatus perpetua auctoritas, cui vosmet ipsi praestantissime semper in mea causa praefuistis, vobis Italiae magnificentissimus ille motus municipiorumque concursus, vobis campus centuriarumque una vox omnium, quarum vos principes atque auctores fuistis, vobis omnes societates, omnes ordines, omnes qui aut re aut spe denique sunt bona, omne suum
142
2
142
erga meam dignitatem studium et iudicium non modo commissum verum etiam commendatum esse arbitrabuntur
142
3
142
.
143
143
denique
143
ipsi di immortales qui hanc urbem atque hoc imperium tuentur, ut esset omnibus gentibus posteritatique perspicuum divino me numine esse rei publicae redditum
143
1
143
, idcirco mihi videntur fructum
143
2
143
reditus et gratulationis meae ad suorum sacerdotum potestatem iudiciumque revocasse.
143
hic
143
est enim reditus, pontifices, haec restitutio in domo, in sedibus, in aris, in focis, in dis penatibus reciperandis; quorum si iste suis sceleratissimis manibus tecta sedisque convellit, ducibusque consulibus tamquam urbe capta hanc unam domum quasi acerrimi propugnatoris sibi delendam putavit, iam
143
3
143
illi di penates ac familiares mei per vos in meam domum mecum erunt restituti.
144
144
quocirca
144
te, Capitoline, quem propter beneficia populus Romanus
144
optimum
144
, propter vim
144
maximum
144
nominavit, teque, Iuno Regina, et te, custos urbis, Minerva, quae semper adiutrix consiliorum meorum, testis laborum exstitisti, precor atque quaeso, vosque qui maxime
144
me
144
1
144
repetistis atque revocastis, quorum de sedibus haec mihi est proposita contentio, patrii penates familiaresque, qui huic urbi et rei publicae praesidetis
144
2
144
, vos obtestor, quorum ego a templis atque delubris pestiferam illam et nefariam flammam depuli, teque, Vesta mater, cuius castissimas sacerdotes ab hominum amentium
144
3
144
furore et scelere defendi, cuiusque ignem illum sempiternum non sum passus aut sanguine civium restingui aut cum totius urbis incendio commisceri,
145
145
ut, si in illo paene fato rei publicae obieci meum caput pro vestris caerimoniis atque templis perditissimorum civium furori atque ferro, et si iterum, cum ex mea contentione interitus bonorum omnium quaereretur, vos sum testatus, vobis me ac meos commendavi, meque atque meum caput ea condicione devovi ut, si et eo ipso tempore et ante in consulatu meo commodis meis omnibus, emolumentis, praemiis praetermissis cura, cogitatione, vigiliis omnibus nihil nisi de salute meorum civium laborassem, tum mihi re publica aliquando restituta liceret frui, sin autem mea consilia patriae non profuissent, ut perpetuum dolorem avulsus a meis sustinerem: hanc ego devotionem capitis mei, cum ero in meas sedis restitutus, tum denique convictam esse et commissam putabo.
146
146
nam
146
nunc quidem, pontifices, non solum domo, de qua cognostis, sed tota urbe careo, in quam videor esse restitutus. Vrbis enim celeberrimae et maximae partes adversum illud non monumentum, sed vulnus patriae contuentur.
146
quem
146
cum mihi conspectum morte magis vitandum fugiendumque esse videatis, nolite, quaeso, eum cuius reditu restitutam rem publicam fore putastis non solum dignitatis ornamentis, sed etiam urbis patriae usu
146
1
146
velle esse privatum.
146
non
146
me bonorum direptio, non tectorum excisio, non depopulatio praediorum, non praeda consulum ex meis fortunis crudelissime capta permovet: caduca semper et mobilia haec esse duxi, non virtutis atque ingeni, sed fortunae et temporum munera, quorum ego non tam facultatem umquam et copiam expetendam putavi quam et in utendo rationem et in carendo patientiam.
147
147
etenim
147
ad nostrum usum prope modum iam est definita moderatio rei familiaris, liberis autem nostris satis amplum patrimonium paterni nominis ac memoriae nostrae relinquemus: domo per scelus erepta, per latrocinium occupata, per religionis
147
1
147
vim
147
2
147
sceleratius etiam aedificata quam eversa, carere sine maxima ignominia rei publicae, meo dedecore ac dolore non possum.
147
quapropter
147
si dis immortalibus, si senatui, si populo Romano, si cunctae Italiae, si provinciis, si exteris nationibus, si vobismet ipsis, qui in mea salute principem semper locum auctoritatemque tenuistis, gratum et iucundum meum reditum intellegitis esse, quaeso obtestorque vos, pontifices, ut me, quem auctoritate studio sententiis restituistis, nunc, quoniam senatus ita vult, manibus quoque vestris in sedibus meis conlocetis.