Divinatio in Q. Caecilium
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/cicero-marcus-tullius" aria-label="More works by Cicero, Marcus Tullius">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat2
1
1
si
1
quis vestrum, iudices, aut eorum qui adsunt, forte miratur
1
1
1
me, qui tot annos in causis iudiciisque publicis ita sim
1
2
1
versatus ut defenderim
1
3
1
multos, laeserim neminem, subito nunc mutata voluntate ad accusandum descendere, is, si mei consili causam rationemque cognoverit, una et id quod facio probabit, et in hac causa profecto neminem praeponendum mihi esse actorem putabit.
2
2
Cum quaestor in Sicilia fuissem, iudices, itaque ex ea provincia decessissem
2
1
2
ut Siculis omnibus iucundam diuturnamque memoriam quaesturae nominisque mei relinquerem, factum est uti cum summum in veteribus patronis multis, tum non nullum etiam in me praesidium suis fortunis constitutum esse arbitrarentur.
2
quare
2
2
2
nunc populati atque vexati cuncti ad me publice
2
3
2
saepe venerunt, ut suarum fortunarum
2
4
2
omnium causam defensionemque susciperem.
2
me
2
saepe esse
2
5
2
pollicitum, saepe ostendisse dicebant, si quod tempus accidisset, quo tempore aliquid a me requirerent, commodis eorum me non defuturum.
3
3
venisse
3
tempus aiebant non iam ut commoda sua
3
1
3
, sed ut vitam salutemque totius provinciae defenderem; sese iam ne deos quidem in suis urbibus ad quos confugerent habere, quod eorum
3
2
3
simulacra sanctissima C. Verres ex delubris religiosissimis sustulisset; quas res luxuries in flagitiis, crudelitas in suppliciis, avaritia in rapinis, superbia in contumeliis efficere potuisset, eas omnis sese hoc uno praetore per triennium pertulisse; rogare et orare ne illos supplices aspernarer quos me incolumi nemini supplices esse oporteret.
4
4
tuli
4
graviter et acerbe, iudices, in eum me locum adduci ut aut eos homines spes falleret qui opem a me atque auxilium petissent, aut ego, qui me ad defendendos homines ab ineunte adulescentia dedissem, tempore atque officio coactus ad accusandum traducerer.
4
dicebam
4
habere eos
4
1
4
actorem Q. Caecilium, qui praesertim quaestor in eadem
4
2
4
provincia post me quaestorem
4
3
4
fuisset.
4
quo
4
4
4
ego adiumento sperabam hanc a me posse molestiam demoveri
4
5
4
, id
4
6
4
mihi erat adversarium maxime; nam illi multo mihi hoc facilius remisissent si istum non nossent, aut si iste apud eos quaestor non fuisset.
5
5
adductus
5
1
5
sum, iudices, officio, fide, misericordia, multorum bonorum exemplo, vetere
5
2
5
consuetudine institutoque maiorum, ut onus huius laboris atque offici non ex meo, sed ex meorum necessariorum tempore mihi suscipiendum putarem.
5
quo
5
in negotio tamen illa me res
5
3
5
, iudices, consolatur, quod haec quae videtur esse accusatio mea non potius accusatio quam defensio est existimanda.
5
defendo
5
enim multos mortalis, multas civitates, provinciam Siciliam totam; quam ob rem, quia
5
4
5
mihi unus est accusandus, prope modum manere in instituto meo videor et
5
5
5
non omnino a defendendis hominibus sublevandisque discedere.
6
6
quodsi
6
hanc causam tam idoneam, tam inlustrem, tam gravem non haberem,— si aut hoc a me Siculi non petissent aut mihi cum Siculis causa tantae necessitudinis non intercederet, et hoc quod facio me rei publicae causa facere profiterer, ut homo singulari cupiditate, audacia, scelere praeditus, cuius furta atque flagitia non in Sicilia solum, sed in Achaia, Asia, Cilicia, Pamphylia, Romae denique ante oculos omnium maxima turpissimaque nossemus, me agente in iudicium vocaretur,—quis tandem
6
1
6
esset qui meum factum aut consilium posset reprehendere?
7
7
quid
7
est, pro deum hominumque fidem, in quo ego rei publicae plus hoc tempore prodesse possim?
7
quid
7
est quod aut populo Romano gratius esse debeat, aut sociis exterisque nationibus optatius esse possit, aut saluti fortunisque omnium magis accommodatum sit?
7
populatae
7
, vexatae, funditus eversae provinciae, socii stipendiariique populi Romani adflicti, miseri, iam non
7
1
7
salutis spem sed solacium exiti
7
2
7
quaerunt.
8
8
qui
8
iudicia manere apud ordinem senatorium volunt, queruntur accusatores se idoneos non habere: qui accusare possunt, iudiciorum severitatem desiderant.
8
populus
8
Romanus interea, tametsi multis incommodis difficultatibusque adfectus est, tamen nihil aeque in re publica atque illam veterem iudiciorum vim gravitatemque requirit.
8
iudiciorum
8
1
8
desiderio tribunicia potestas efflagitata est, iudiciorum levitate
8
2
8
ordo quoque alius ad res iudicandas postulatur, iudicum culpa atque dedecore etiam censorium nomen, quod asperius antea populo videri solebat, id nunc poscitur, id iam populare et plausibile factum est.
9
9
in
9
hac libidine hominum nocentissimorum, in populi Romani cotidiana querimonia, iudiciorum infamia, totius ordinis offensione, cum hoc unum his tot incommodis remedium esse arbitrarer, ut homines idonei atque integri causam rei publicae legumque susciperent, fateor me salutis omnium causa ad eam partem accessisse rei publicae sublevandae
9
1
9
quae maxime laboraret.
10
10
nunc
10
quoniam quibus rebus adductus ad causam accesserim demonstravi, dicendum necessario est de contentione nostra, ut in constituendo accusatore quid sequi possitis habeatis.
10
ego
10
sic intellego, iudices: cum de pecuniis repetundis nomen cuiuspiam deferatur, si certamen inter aliquos sit cui potissimum delatio detur, haec duo in primis spectari oportere, quem maxime velint actorem esse ii quibus factae esse dicantur iniuriae, et quem minime
10
1
10
velit is qui eas iniurias fecisse arguatur.
11
11
in
11
hac causa, iudices, tametsi utrumque esse arbitror perspicuum, tamen de utroque dicam, et de eo prius quod apud vos plurimum debet valere, hoc est de voluntate eorum quibus iniuriae factae sunt; quorum causa iudicium de pecuniis repetundis est constitutum. Siciliam provinciam C. Verres per triennium depopulatus esse, Siculorum civitates vastasse, domos exinanisse, fana spoliasse dicitur.
11
adsunt
11
, queruntur Siculi universi; ad meam fidem, quam habent spectatam iam et cognitam
11
1
11
, confugiunt; auxilium sibi per me a vobis atque a populi Romani legibus petunt; me defensorem calamitatum suarum, me ultorem iniuriarum, me cognitorem iuris sui, me actorem causae totius esse voluerunt
11
2
11
.
12
12
Vtrum, Q. Caecili, hoc dices
12
1
12
, me non Siculorum rogatu ad causam accedere, an optimorum fidelissimorumque sociorum voluntatem apud hos gravem esse non oportere?
12
si
12
id audebis dicere, quod C. Verres, cui te inimicum esse simulas, maxime existimari vult, Siculos hoc a me non petisse, primum causam inimici tui sublevabis, de quo non praeiudicium, sed plane iudicium iam factum putatur, quod ita percrebruit, Siculos omnis actorem suae causae contra illius iniurias quaesisse.
13
13
hoc
13
si tu, inimicus eius, factum negabis, quod ipse, cui maxime haec res obstat, negare non audet, videto ne nimium familiariter inimicitias exercere videare.
13
deinde
13
sunt testes viri clarissimi nostrae civitatis, quos omnis a me nominari non est necesse: eos qui adsunt appellabo, quos, si mentirer, testis esse impudentiae meae minime vellem.
13
scit
13
is qui est in consilio, C. Marcellus, scit is quem adesse video, Cn. Lentulus Marcellinus; quorum fide atque praesidio Siculi maxime nituntur
13
1
13
, quod omnino Marcellorum nomini tota illa provincia adiuncta est.
14
14
hi
14
sciunt hoc non modo a me petitum esse, sed ita saepe et ita vehementer esse petitum ut aut causa mihi suscipienda fuerit aut officium necessitudinis repudiandum.
14
sed
14
quid ego his testibus utor, quasi res dubia aut obscura sit?
14
adsunt
14
homines ex tota provincia nobilissimi, qui praesentes vos orant atque obsecrant, iudices, ut in actore causae suae deligendo vestrum iudicium ab suo
14
1
14
iudicio ne discrepet.
14
omnium
14
civitatum totius Siciliae legationes adsunt praeter duas
14
2
14
civitates; quarum duarum si adessent, duo crimina vel maxima minuerentur quae cum his
14
3
14
civitatibus C. Verri communicata sunt.
15
15
at
15
enim cur a me potissimum hoc praesidium petiverunt
15
1
15
?
15
si
15
esset dubium petissent
15
2
15
necne, dicerem cur petissent: nunc vero, cum
15
3
15
id ita perspicuum sit ut oculis iudicare possitis, nescio cur hoc mihi detrimento esse debeat, si id mihi obiciatur, me potissimum esse delectum.
16
16
verum id mihi non sumo, iudices, et hoc non modo in oratione mea non pono, sed ne in opinione quidem cuiusquam relinquo, me omnibus patronis esse praepositum. non ita est; sed unius cuiusque temporis, valetudinis, facultatis ad agendum ducta ratio est. mea fuit semper haec in hac re voluntas et sententia, quemvis ut hoc mallem de iis qui essent idonei suscipere quam me, me ut mallem quam neminem.
17
17
reliquum
17
est iam ut illud quaeramus, cum hoc constet, Siculos a me petisse, ecquid hanc rem apud vos animosque vestros valere oporteat, ecquid auctoritatis apud vos in suo iure repetundo
17
1
17
socii populi Romani, supplices vestri, habere debeant.
17
de
17
quo quid ego plura commemorem? quasi vero dubium sit quin tota lex de pecuniis repetundis sociorum causa constituta sit;
18
18
nam civibus cum sunt ereptae
18
1
18
pecuniae, civili fere actione et privato iure repetuntur.
18
haec
18
lex socialis est, hoc ius nationum exterarum est, hanc habent arcem, minus aliquanto nunc quidem munitam quam antea, verum tamen si qua reliqua spes est quae sociorum animos consolari possit, ea tota in hac lege posita est; cuius legis non modo a populo Romano, sed etiam ab ultimis nationibus iam pridem severi custodes requiruntur.
19
19
quis
19
ergo
19
1
19
est qui neget oportere eorum arbitratu lege agi quorum causa lex sit constituta? Sicilia tota si una voce loqueretur, hoc diceret: '
19
quod
19
auri, quod argenti, quod ornamentorum in meis urbibus, sedibus, delubris fuit
19
2
19
, quod in una quaque re beneficio senatus populique Romani iuris habui, id mihi tu, C. Verres, eripuisti atque abstulisti; quo nomine abs te sestertium miliens ex lege repeto.'
19
si
19
universa, ut dixi, provincia loqui posset, hac voce uteretur: quoniam id non poterat, harum rerum actorem quem idoneum esse arbitrata est ipsa delegit.
20
20
in
20
eius modi re quisquam tam impudens reperietur qui ad alienam causam, invitis iis quorum negotium est, accedere aut adspirare audeat?
20
si
20
tibi, Q. Caecili, hoc Siculi dicerent: '
20
te
20
non novimus, nescimus qui sis
20
1
20
, numquam te antea vidimus; sine nos per eum nostras fortunas defendere cuius fides est nobis cognita,' nonne id dicerent quod cuivis probare deberent?
20
nunc
20
hoc dicunt, utrumque se nosse; alterum se cupere defensorem esse fortunarum suarum, alterum plane nolle.
21
21
cur
21
nolint, etiamsi taceant
21
1
21
, satis dicunt; verum non tacent.
21
tamen
21
iis invitissimis te offeres? tamen in aliena causa loquere? tamen eos defendes qui se ab omnibus desertos potius quam abs te defensos esse malunt? tamen iis operam tuam pollicebere qui te neque velle sua causa
21
2
21
nec, si cupias, posse arbitrantur?
21
cur
21
eorum spem exiguam reliquarum fortunarum, quam habent in legis et in iudici severitate positam, vi extorquere conaris? cur te interponis invitissimis iis quibus maxime lex consultum esse vult? cur, de quibus in provincia non optime es meritus, eos nunc plane fortunis omnibus conaris evertere? cur iis non modo persequendi iuris sui, sed etiam deplorandae calamitatis adimis potestatem?
22
22
nam
22
te actore quem eorum adfuturum putas, quos intellegis non ut per te alium, sed ut per alium
22
1
22
aliquem te ipsum ulciscantur laborare?
22
at
22
enim solum id est, ut me Siculi maxime velint: alterum illud, credo, obscurum est, a quo Verres minime se accusari velit.
22
ecquis
22
umquam tam palam de honore, tam vehementer de salute sua contendit quam ille atque illius amici ne
22
2
22
haec mihi delatio detur?
22
sunt
22
multa quae Verres in me esse arbitratur, quae scit in te, Caecili
22
3
22
, non esse; quae cuius modi in utroque nostrum sint, paulo post commemorabo;
23
23
nunc tantum id dicam quod tacitus tu mihi adsentiare, nullam rem in me esse quam ille contemnat, nullam in te quam pertimescat.
23
itaque
23
magnus ille defensor et amicus eius tibi suffragatur, me oppugnat; aperte ab iudicibus
23
1
23
petit ut tu mihi anteponare, et ait hoc se honeste sine ulla invidia ac sine ulla offensione contendere. '
23
non
23
enim,' inquit
23
2
23
, 'illud peto quod soleo, cum vehementius contendi, impetrare: reus ut absolvatur non peto, sed ut potius ab hoc
23
3
23
quam ab illo accusetur, id peto.
23
da
23
mihi hoc; concede quod facile est, quod honestum
23
4
23
, quod non invidiosum; quod cum dederis, sine ullo tuo periculo, sine infamia illud dederis, ut is
23
5
23
absolvatur cuius ego causa laboro.'
24
24
et
24
ait idem, ut aliquis metus adiunctus sit ad gratiam, certos esse in consilio quibus ostendi tabellas velit; id esse perfacile; non enim singulos ferre sententias
24
1
24
, sed universos constituere; ceratam uni cuique tabellam dari cera legitima, non illa infami ac nefaria.
24
atque
24
is non tam propter Verrem laborat quam quod eum minime res tota delectat; videt enim, si a pueris nobilibus, quos adhuc elusit, si a quadruplatoribus, quos non sine causa contempsit semper ac pro nihilo putavit, accusandi voluntas ad viros fortis spectatosque homines translata sit, sese in iudiciis diutius dominari non posse.
25
25
huic
25
ego homini iam ante denuntio, si a me causam hanc vos agi volueritis, rationem illi defendendi totam esse mutandam, et ita mutandam
25
1
25
ut, meliore et honestiore condicione
25
2
25
quam qua ipse vult uti, imitetur homines eos quos ipse vidit amplissimos, L. Crassum et M. Antonium, qui nihil se arbitrabantur ad iudicia causasque amicorum praeter fidem et ingenium adferre oportere.
25
nihil
25
erit quod me agente arbitretur iudicium sine magno multorum periculo posse corrumpi.
26
26
ego
26
in hoc iudicio mihi Siculorum causam receptam, populi Romani susceptam esse arbitror, ut mihi non unus
26
1
26
homo
26
2
26
improbus opprimendus sit, id quod Siculi petiverunt, sed omnino omnis
26
3
26
improbitas, id quod populus Romanus iam diu flagitat, exstinguenda atque delenda sit: in quo ego
26
4
26
quid eniti aut quid efficere possim, malo in aliorum spe relinquere quam in oratione mea ponere.
27
27
tu
27
vero, Caecili, quid potes? quo tempore aut qua in re non modo ceteris specimen aliquod dedisti, sed tute tui periculum fecisti?
27
in
27
mentem tibi non venit quid negoti sit causam publicam sustinere, vitam alterius totam explicare atque eam non modo in animis iudicum, sed etiam in oculis conspectuque omnium exponere, sociorum salutem, commoda provinciarum, vim legum, gravitatem iudiciorum defendere?
27
cognosce
27
ex me, quoniam hoc primum tempus discendi nactus es, quam multa esse oporteat in eo qui alterum accuset; ex quibus si unum aliquod
27
1
27
in te cognoveris, ego iam tibi ipse istuc
27
2
27
quod expetis mea voluntate concedam.
27
primum
27
integritatem atque innocentiam singularem; nihil est enim quod minus ferendum sit quam rationem ab altero vitae reposcere eum qui non possit suae reddere.
28
28
hic
28
ego de te plura non dicam: unum illud credo omnis animum advertere
28
1
28
, te adhuc a nullis nisi ab
28
2
28
Siculis
28
3
28
potuisse cognosci; Siculos hoc dicere, cum eidem sint irati cui tu te inimicum esse dicis, sese tamen te actore ad iudicium non adfuturos.
28
quare
28
negent ex me non audies: hos patere id suspicari quod necesse est.
28
illi
28
quidem, ut est hominum genus nimis
28
4
28
acutum et suspiciosum, non te ex Sicilia litteras in Verrem deportare velle arbitrantur, sed, quod
28
5
28
isdem litteris illius praetura et tua quaestura consignata sit, asportare te velle ex Sicilia litteras suspicantur.
29
29
deinde
29
accusatorem firmum verumque esse oportet. Eum ego si te putem cupere esse, facile intellego esse non posse
29
1
29
.
29
nec
29
ea dico, quae si dicam tamen infirmare non possis, te, antequam de Sicilia decesseris, in gratiam redisse cum Verre; Potamonem, scribam et familiarem tuum, retentum esse a Verre in provincia, cum tu decederes; M. Caecilium, fratrem tuum, lectissimum atque ornatissimum adulescentem, non modo non adesse neque tecum tuas iniurias persequi, sed esse cum Verre et cum illo familiarissime atque amicissime vivere.
29
sunt
29
et haec et alia in te falsi accusatoris signa permulta, quibus ego nunc non utor: hoc dico, te, si maxime cupias, tamen verum accusatorem esse non posse.
30
30
video enim permulta esse crimina quorum tibi societas cum Verre eius modi est ut ea in accusando attingere non audeas. queritur Sicilia tota C. Verrem ab aratoribus, cum frumentum sibi in cellam imperavisset, et cum esset tritici modius HS II, pro frumento in modios singulos duodenos sestertios exegisse. Magnum crimen, ingens pecunia, furtum impudens, iniuria non ferenda! ego hoc uno crimine illum condemnem necesse est: tu,
31
31
Caecili, quid facies? utrum hoc tantum crimen praetermittes an obicies?
31
si
31
obicies, idne alteri crimini dabis quod eodem tempore in eadem provincia tu ipse fecisti? audebis ita accusare alterum ut quo minus tute condemnere recusare non possis?
31
sin
31
praetermittes
31
1
31
, qualis erit tua ista
31
2
31
accusatio, quae domestici periculi metu certissimi et maximi criminis non modo sponsionem
31
3
31
, verum etiam mentionem ipsam pertimescat?
32
32
emptum est ex senatus consulto frumentum ab Siculis praetore Verre, pro quo frumento pecunia omnis soluta non est. grave est hoc crimen in Verrem, grave me agente, te accusante nullum; eras enim tu quaestor, pecuniam publicam tu tractabas, ex qua, etiamsi cuperet praetor, tamen ne qua deductio fieret magna ex parte tua potestas erat. huius quoque igitur criminis te accusante mentio nulla fiet: silebitur toto iudicio de maximis et notissimis illius furtis et iniuriis. mihi crede, Caecili, non potest in accusando socios vere defendere is qui cum reo criminum societate coniunctus est.
33
33
mancipes a civitatibus pro frumento pecuniam exegerunt. quid? hoc Verre praetore factum est solum? non, sed etiam quaestore Caecilio. quid igitur? daturus es huic crimini quod et potuisti prohibere ne fieret et debuisti, an totum id relinques? ergo id omnino Verres in iudicio suo non audiet quod, cum faciebat, quem ad modum defensurus esset non reperiebat. atque ego haec quae in medio posita sunt commemoro: sunt alia magis occulta furta, quae ille, ut istius, credo, animos atque impetus retardaret, benignissime cum quaestore suo communicavit.
34
34
haec tu scis ad me esse delata; quae si velim proferre, facile omnes intellegent vobis inter vos non modo voluntatem fuisse coniunctam, sed ne praedam quidem adhuc esse divisam. quapropter si tibi indicium postulas dari quod tecum una fecerit, concedo, si id lege permittitur; sin autem de accusatione dicimus, concedas oportet iis qui nullo suo peccato impediuntur quo minus alterius peccata demonstrare possint.
35
35
ac
35
vide quantum interfuturum sit inter meam tuamque
35
1
35
accusationem.
35
ego
35
etiam quae tu sine Verre commisisti Verri crimini daturus sum, quod te non prohibuerit, cum summam ipse haberet potestatem: tu contra ne quae ille quidem fecit obicies, ne qua ex parte coniunctus cum eo reperiare.
35
quid
35
? illa, Caecili, contemnendane tibi videntur esse, sine quibus causa sustineri, praesertim tanta, nullo modo potest? aliqua facultas agendi, aliqua dicendi consuetudo, aliqua in foro, iudiciis, legibus aut ratio aut exercitatio?
36
36
intellego
36
quam scopuloso difficilique in loco verser; nam cum omnis adrogantia odiosa est, tum illa ingeni atque eloquentiae multo molestissima.
36
quam
36
ob rem nihil dico de meo ingenio; neque est quod possim dicere, neque si esset dicerem; aut enim id mihi satis est quod est de me opinionis, quidquid est, aut, si id
36
1
36
parum est, ego maius id commemorando facere non possum.
37
37
de
37
te, Caecili,—iam mehercule hoc extra hanc
37
1
37
contentionem certamenque nostrum familiariter tecum loquar,—tu ipse quem ad modum existimes vide etiam atque etiam, et tu te collige, et qui sis
37
2
37
et quid facere possis considera. Putasne te posse de maximis acerbissimisque rebus, cum causam sociorum fortunasque provinciae, ius populi Romani, gravitatem
37
3
37
iudici legumque susceperis
37
4
37
, tot res
37
5
37
tam gravis, tam varias voce, memoria, consilio, ingenio sustinere?
38
38
Putasne te posse
38
1
38
quae C. Verres in quaestura, quae in legatione, quae in praetura, quae Romae, quae in Italia, quae in Achaia, Asia Pamphyliaque peccarit, ea, quem ad modum locis temporibusque divisa sint, sic criminibus et oratione distinguere? Putasne posse, id quod in eius modi reo maxime necessarium est, facere ut, quae ille libidinose, quae nefarie, quae crudeliter fecerit, ea aeque acerba et indigna videantur esse his qui audient atque illis visa sunt qui senserunt?
39
39
Magna sunt ea quae dico, mihi crede; noli haec contemnere.
39
dicenda
39
, demonstranda, explicanda sunt omnia, causa non solum exponenda, sed etiam graviter copioseque agenda est; perficiendum est, si quid agere aut proficere vis, ut homines te non solum audiant, verum etiam libenter studioseque audiant.
39
in
39
quo si te multum natura adiuvaret, si optimis a pueritia disciplinis atque artibus studuisses et in his elaborasses
39
1
39
, si litteras Graecas Athenis non Lilybaei, Latinas Romae non in Sicilia didicisses, tamen esset magnum tantam causam, tam exspectatam, et diligentia consequi et memoria complecti et oratione expromere
39
2
39
et voce ac
39
3
39
viribus sustinere.
40
40
fortasse dices: 'quid ergo? haec in te sunt omnia?' Vtinam quidem essent! verum tamen ut esse possent magno studio mihi a pueritia est elaboratum. quodsi ego haec propter magnitudinem rerum ac difficultatem adsequi non potui, qui in omni vita nihil aliud egi, quam longe tu te ab his rebus abesse arbitrare, quas non modo antea numquam cogitasti, sed ne nunc quidem, cum in eas ingrederis, quae et quantae sint suspicari potes?
41
41
ego
41
qui, sicut omnes sciunt, in foro iudiciisque
41
1
41
ita verser
41
2
41
ut eiusdem aetatis aut nemo aut pauci pluris causas defenderint, et qui omne tempus quod mihi ab amicorum negotiis datur in his studiis laboribusque consumam, quo paratior ad usum forensem promptiorque esse possim, tamen ita mihi deos velim propitios ut, cum illius mihi temporis
41
3
41
venit in mentem quo die
41
4
41
citato reo mihi dicendum sit, non solum commoveor animo, sed etiam toto corpore perhorresco.
42
42
iam nunc mente et cogitatione prospicio quae tum studia hominum, qui concursus futuri sint, quantam exspectationem magnitudo iudici sit adlatura, quantam auditorum multitudinem infamia C. Verris concitatura, quantam denique audientiam orationi meae improbitas illius factura sit. quae cum cogito, iam nunc timeo quidnam pro offensione hominum, qui illi inimici infensique sunt, et exspectatione omnium et magnitudine rerum dignum eloqui possim.
43
43
tu
43
horum nihil metuis, nihil cogitas, nihil laboras: si quid
43
1
43
ex vetere aliqua oratione, 'Iovem ego
43
optimum
43
maximum
43
,' aut '
43
vellem
43
, si fieri potuisset, iudices,' aut aliquid eius modi ediscere potueris, praeclare te paratum in iudicium venturum arbitraris.
44
44
ac
44
si
44
1
44
tibi nemo responsurus esset, tamen ipsam causam, ut ego arbitror, demonstrare non posses: nunc ne illud
44
2
44
quidem cogitas, tibi cum homine disertissimo et ad dicendum paratissimo futurum esse certamen, quicum modo disserendum, modo omni ratione pugnandum certandumque sit.
44
cuius
44
ego ingenium ita laudo ut non pertimescam, ita probo ut me
44
3
44
ab eo delectari facilius quam decipi putem posse.
44
numquam
44
ille me opprimet consilio, numquam ullo artificio pervertet, numquam ingenio me suo
44
4
44
labefactare atque infirmare conabitur; novi omnis hominis petitiones rationesque dicendi; saepe in isdem, saepe in contrariis causis versati sumus; ita contra me ille dicet, quamvis sit ingeniosus, ut non nullum etiam de suo ingenio iudicium fieri arbitretur.
45
45
te
45
vero, Caecili, quem ad modum sit elusurus, quam omni ratione iactaturus, videre iam videor; quotiens ille tibi potestatem optionemque facturus sit ut eligas utrum velis—factum esse necne, verum esse an falsum—utrum dixeris, id contra te futurum.
45
qui
45
tibi aestus, qui error, quae tenebrae, di immortales, erunt, homini minime malo!
45
quid
45
? cum accusationis tuae membra dividere coeperit et in digitis suis singulas partis causae constituere? quid? cum unum quidque transigere, expedire, absolvere?
45
ipse
45
profecto metuere incipies ne innocenti periculum facessieris
45
1
45
.
46
46
quid
46
? cum commiserari, conqueri, et ex illius invidia deonerare aliquid et in te traicere coeperit, commemorare quaestoris cum praetore necessitudinem constitutam, morem maiorum, sortis religionem
46
1
46
, poterisne eius orationis subire invidiam?
46
vide
46
modo, etiam atque etiam considera.
46
mihi
46
enim videtur periculum fore ne ille non modo verbis te obruat, sed gestu ipso ac motu corporis praestringat aciem ingeni tui, teque ab institutis tuis cogitationibusque abducat.
47
47
atque
47
huiusce rei iudicium iam continuo video futurum.
47
si
47
enim mihi hodie respondere ad haec quae dico potueris, si ab isto libro, quem tibi magister ludi nescio qui ex alienis orationibus compositum dedit, verbo uno discesseris, posse te et illi quoque iudicio non deesse et causae atque officio tuo satis facere arbitrabor; sin mecum in hac prolusione nihil fueris, quem te in ipsa pugna cum acerrimo adversario fore putemus?
47
esto
47
, ipse nihil est, nihil potest; at venit paratus cum subscriptoribus exercitatis et disertis.
47
est
47
tamen hoc aliquid, tametsi non est satis; omnibus
47
1
47
enim rebus is qui princeps in agendo est ornatissimus et paratissimus esse debet.
47
verum
47
tamen L. Appuleium esse video proximum subscriptorem, hominem non aetate sed usu forensi atque exercitatione tironem.
48
48
deinde
48
, ut opinor, habet
48
alienum
48
1
48
, hunc tamen a subselliis
48
2
48
; qui quid in dicendo posset
48
3
48
numquam satis attendi, in clamando quidem video eum esse bene robustum atque exercitatum.
48
in
48
hoc spes tuae sunt omnes; hic, si tu eris actor constitutus, totum iudicium sustinebit.
48
ac
48
4
48
ne is quidem tantum contendet in dicendo quantum potest, sed consulet laudi et existimationi tuae, et ex eo quod ipse potest in dicendo aliquantum remittet, ut tu tamen aliquid esse videare. Vt in actoribus Graecis fieri videmus, saepe illum qui est secundarum aut tertiarum partium, cum possit aliquanto clarius dicere quam ipse primarum, multum submittere, ut ille princeps quam maxime excellat, sic faciet
48
alienus
48
; tibi serviet, tibi lenocinabitur, minus aliquanto contendet quam potest.
49
49
iam
49
hoc considerate, cuius modi accusatores in tanto iudicio simus habituri, cum et ipse
49
alienus
49
ex ea facultate, si quam habet, aliquantum detracturus sit, et Caecilius tum denique se aliquid
49
1
49
futurum
49
2
49
putet, si
49
alienus
49
minus vehemens fuerit et sibi primas in dicendo partis concesserit.
49
quartum
49
quem sit habiturus non video, nisi quem forte ex illo grege moratorum
49
3
49
, qui subscriptionem sibi postularunt cuicumque vos delationem dedissetis:
50
50
ex quibus alienissimis hominibus ita paratus venis ut tibi hospes aliquis sit recipiendus.
50
quibus
50
ego non sum tantum honorem habiturus ut ad ea quae dixerint certo loco aut singillatim uni cuique respondeam: sic breviter, quoniam non consulto sed casu in eorum mentionem incidi, quasi praeteriens satis faciam universis.
50
tantane
50
vobis inopia videor esse amicorum ut mihi non ex his quos mecum adduxerim, sed de populo subscriptor addatur? vobis autem tanta inopia reorum est ut mihi causam praeripere conemini potius quam aliquos ad columnam Maeniam
50
1
50
vestri ordinis reos reperiatis? '
50
custodem
50
', inquit, 'Tullio me adponite'.
51
51
quid? mihi quam multis custodibus opus erit, si te semel ad meas capsas admisero? qui non solum ne quid enunties, sed etiam ne quid auferas custodiendus sis. sed de isto custode toto sic vobis brevissime respondebo, non esse hos talis viros commissuros ut ad causam tantam a me susceptam, mihi creditam, quisquam subscriptor me invito adspirare possit; etenim fides mea custodem repudiat, diligentia speculatorem reformidat. verum ut ad te, Caecili, redeam, quam multa te deficiant vides: quam multa sint in te quae reus nocens in accusatore suo cupiat esse, profecto iam intellegis.
52
52
quid
52
ad haec dici potest? non enim quaero quid tu
52
1
52
dicturus sis; video mihi non te, sed hunc librum esse responsurum, quem monitor tuus hic tenet; qui si te recte monere volet, suadebit tibi ut hinc discedas neque mihi verbum ullum respondeas.
52
quid
52
enim dices? an id quod dictitas, iniuriam tibi fecisse Verrem?
52
arbitror
52
; neque enim esset
52
2
52
veri simile, cum omnibus Siculis faceret iniurias, te illi unum eximium cui consuleret fuisse.
53
53
sed
53
ceteri Siculi ultorem suarum iniuriarum invenerunt; tu dum tuas iniurias per te, id quod non potes, persequi conaris, id agis ut ceterorum quoque iniuriae sint impunitae atque inultae; et hoc te praeterit, non id solum spectari solere, qui debeat, sed etiam illud, qui possit ulcisci; in quo utrumque sit, eum superiorem esse, in quo alterutrum
53
1
53
, in eo non quid is velit, sed quid facere possit, quaeri solere.
54
54
quodsi
54
ei potissimum censes permitti oportere accusandi potestatem cui maximam C. Verres iniuriam fecerit, utrum tandem censes hos iudices
54
1
54
gravius ferre oportere, te ab illo esse
54
2
54
laesum, an provinciam Siciliam esse vexatam ac perditam?
54
opinor
54
, concedes multo hoc et
54
3
54
esse gravius et ab omnibus ferri gravius oportere.
54
concede
54
igitur ut tibi anteponatur in accusando provincia; nam provincia accusat cum is agit causam quem sibi illa defensorem sui iuris, ultorem iniuriarum, actorem causae totius adoptavit
54
4
54
.
55
55
at
55
eam tibi C. Verres fecit iniuriam quae ceterorum quoque animos possit
55
1
55
alieno incommodo commovere.
55
minime
55
; nam id quoque ad rem pertinere arbitror, qualis iniuria dicatur quae causa inimicitiarum proferatur.
55
cognoscite
55
ex me; nam iste eam profecto, nisi plane nihil sapit, numquam proferet. Agonis quaedam est Lilybitana
55
2
55
, liberta Veneris Erycinae, quae mulier ante hunc quaestorem copiosa plane et locuples fuit.
55
ab
55
hac praefectus Antoni quidam symphoniacos servos abducebat per iniuriam, quibus se in classe uti velle dicebat.
55
tum
55
illa, ut mos in Sicilia est omnium Veneriorum et eorum qui a Venere se liberaverunt, ut praefecto illi religionem Veneris nomine
55
3
55
obiceret, dixit et se et sua Veneris esse.
56
56
Vbi hoc quaestori Caecilio
56
1
56
, viro optimo et homini aequissimo, nuntiatum est, vocari ad se Agonidem iubet; iudicium dat statim, SI PARET
56
2
56
EAM SE ET SVA VENERIS ESSE DIXISSE.
56
iudicant
56
recuperatores id quod necesse erat; neque enim erat cuiquam dubium quin illa dixisset.
56
iste
56
in possessionem bonorum mulieris intrat
56
3
56
, ipsam Veneri in servitutem adiudicat; deinde bona vendit, pecuniam redigit.
56
ita
56
4
56
dum pauca mancipia Veneris nomine Agonis
56
5
56
ac religione retinere vult, fortunas omnis libertatemque suam istius iniuria perdidit. Lilybaeum Verres venit postea; rem cognoscit, factum improbat, cogit quaestorem suum pecuniam, quam ex Agonidis bonis redegisset, eam mulieri omnem adnumerare et reddere.
57
57
est
57
adhuc, id quod vos omnis admirari video, non Verres, sed Q. Mucius.
57
quid
57
enim facere potuit elegantius ad
57
1
57
hominum existimationem, aequius ad levandam mulieris calamitatem, vehementius ad quaestoris libidinem coercendam?
57
summe
57
haec omnia mihi videntur esse laudanda.
57
sed
57
repente
57
2
57
e vestigio
57
3
57
ex homine tamquam aliquo Circaeo
57
4
57
poculo factus est Verres; rediit
57
5
57
ad se atque ad mores suos; nam ex illa pecunia magnam partem ad se vertit
57
6
57
, mulieri reddidit quantulum visum est.
58
58
hic
58
tu si laesum te a Verre esse dicis
58
1
58
, patiar et concedam; si iniuriam tibi factam quereris, defendam et negabo; denique de
58
2
58
iniuria quae tibi facta sit neminem nostrum graviorem iudicem esse oportet quam te ipsum, cui facta dicitur.
58
si
58
tu cum illo postea in gratiam redisti, si domi illius aliquotiens fuisti, si ille apud te postea cenavit, utrum te perfidiosum an prevaricatorem existimari mavis?
58
video
58
esse necesse alterutrum, sed ego tecum in eo non pugnabo quo minus utrum velis eligas.
59
59
quodsi
59
1
59
ne iniuriae quidem, quae tibi ab illo facta sit, causa remanet, quid habes quod possis dicere quam ob rem non modo mihi, sed cuiquam anteponare? nisi forte illud, quod dicturum te
59
2
59
esse audio, quaestorem illius fuisse.
59
quae
59
causa gravis esset, si certares mecum uter nostrum illi amicior esse deberet: in contentione suscipiendarum inimicitiarum ridiculum est putare causam necessitudinis ad inferendum periculum iustam videri oportere.
60
60
etenim
60
si plurimas a tuo praetore
60
1
60
iniurias accepisses, tamen eas ferendo maiorem laudem quam ulciscendo mererere; cum vero nullum illius in vita rectius factum sit quam id quod tu iniuriam appellas, hi statuent hanc causam, quam ne in alio quidem probarent, in te iustam ad necessitudinem violandam videri?
60
qui
60
si summam iniuriam ab illo accepisti, tamen, quoniam quaestor eius fuisti, non potes eum sine ulla vituperatione accusare; si vero non ulla tibi facta est
60
2
60
iniuria, sine scelere eum accusare non potes.
60
quare
60
cum incertum sit
60
3
60
de iniuria, quemquam horum esse putas qui non malit te sine vituperatione quam cum scelere discedere?
61
61
ac
61
vide quid differat inter meam opinionem
61
1
61
ac tuam
61
2
61
.
61
tu
61
cum omnibus rebus inferior sis, hac una in
61
3
61
re te mihi anteferri putas oportere, quod quaestor illius fueris: ego, si superior omnibus rebus
61
4
61
esses, hanc unam ob causam te accusatorem
61
5
61
repudiari putarem oportere.
61
sic
61
enim a maioribus nostris accepimus, praetorem quaestori suo parentis loco esse oportere; nullam neque iustiorem neque graviorem causam necessitudinis posse reperiri
61
6
61
quam coniunctionem sortis, quam provinciae, quam offici, quam publici muneris societatem.
62
62
quam
62
ob rem si iure posses eum
62
1
62
accusare, tamen, cum is tibi parentis numero fuisset, id pie facere non posses; cum vero neque iniuriam acceperis et praetori tuo periculum crees, fatearis necesse est te illi iniustum impiumque bellum inferre conari.
62
etenim
62
ista quaestura ad eam rem valet, ut elaborandum tibi in ratione reddenda sit quam ob rem qui quaestor eius fueris
62
2
62
accuses, non ut ob eam ipsam causam postulandum sit ut tibi potissimum accusatio detur.
62
neque
62
fere umquam venit in contentionem de accusando qui quaestor fuisset, quin repudiaretur.
63
63
itaque
63
neque L. Philoni
63
1
63
in C. Servilium nominis deferendi potestas est data, neque M. Aurelio Scauro in L. Flaccum, neque Cn. Pompeio in T. Albucium; quorum nemo propter indignitatem repudiatus est, sed ne libido violandae necessitudinis auctoritate iudicum comprobaretur.
63
atque
63
ille Cn. Pompeius ita cum C. Iulio contendit, ut tu mecum; quaestor enim Albuci fuerat, ut tu Verris; Iulius hoc secum auctoritatis ad accusandum adferebat quod, ut hoc tempore nos ab Siculis, sic tum ille ab Sardis rogatus ad causam accesserat.
63
semper
63
haec causa plurimum valuit, semper haec ratio accusandi fuit honestissima, pro sociis, pro salute provinciae, pro exterarum nationum commodis inimicitias suscipere, ad periculum accedere, operam, studium, laborem interponere.
64
64
etenim
64
si probabilis est eorum causa qui iniurias suas persequi volunt (qua in re dolori suo, non rei publicae commodis serviunt), quanto illa honestior causa est
64
1
64
, quae non solum probabilis videri sed etiam grata esse debet, nulla privatim accepta iniuria sociorum atque amicorum populi Romani dolore atque iniuriis commoveri!
64
nuper
64
cum in P. Gabinium vir fortissimus et innocentissimus L. Piso delationem nominis postularet, et contra Q. Caecilius peteret isque se veteres inimicitias iam diu susceptas persequi diceret, cum auctoritas
64
2
64
et dignitas Pisonis valebat plurimum, tum illa erat causa
64
3
64
iustissima, quod eum sibi Achaei patronum adoptarant.
65
65
etenim
65
cum lex ipsa de pecuniis repetundis sociorum atque amicorum populi Romani patrona sit, iniquum est non eum legis iudicique actorem idoneum maxime putari quem actorem causae suae socii defensoremque fortunarum suarum potissimum esse voluerunt
65
1
65
.
65
an
65
quod ad commemorandum est honestius, id ad probandum non multo videri debet aequius? Vtra igitur est splendidior, utra inlustrior commemoratio, '
65
accusavi
65
eum cui quaestor fueram, quicum me sors consuetudoque maiorum, quicum me deorum hominumque iudicium coniunxerat,'
65
2
65
an '
65
accusavi
65
rogatu sociorum atque amicorum, delectus sum ab universa provincia qui eius iura fortunasque defenderem'?
65
dubitare
65
quisquam potest quin honestius sit eorum causa apud quos quaestor fueris, quam eum cuius quaestor fueris accusare?
66
66
clarissimi
66
viri nostrae civitatis temporibus optimis hoc sibi amplissimum pulcherrimumque ducebant, ab hospitibus clientibusque suis, ab exteris nationibus, quae in amicitiam populi Romani dicionemque
66
1
66
essent
66
2
66
, iniurias propulsare eorumque fortunas defendere. M. Catonem illum
66
sapientem
66
, clarissimum virum et prudentissimum, cum multis gravis inimicitias gessisse accepimus propter Hispanorum, apud quos consul fuerat, iniurias.
67
67
nuper
67
Cn. Domitium scimus M. Silano
67
1
67
diem dixisse propter unius hominis Aegritomari, paterni amici atque hospitis, iniurias.
67
neque
67
enim magis animos hominum nocentium res umquam ulla commovit quam haec maiorum consuetudo longo intervallo repetita ac relata, sociorum querimoniae delatae ad hominem non inertissimum, susceptae ab eo qui videbatur eorum fortunas fide diligentiaque sua posse defendere.
68
68
hoc
68
timent homines
68
1
68
, hoc laborant, hoc institui atque adeo institutum referri ac renovari moleste ferunt; putant fore ut, si
68
2
68
paulatim haec consuetudo serpere ac prodire coeperit, per homines honestissimos virosque fortissimos, non imperitos adulescentulos aut illius modi quadruplatores leges iudiciaque administrentur.
69
69
cuius consuetudinis atque instituti patres maioresque nostros non paenitebat tum cum P. Lentulus, is qui princeps senatus fuit, accusabat M'. Aquilium subscriptore C. Rutilio Rufo, aut cum P. Africanus, homo virtute, fortuna, gloria, rebus gestis amplissimus, posteaquam bis consul et censor fuerat, L. Cottam in iudicium vocabat. iure tum florebat populi Romani nomen, iure auctoritas huius imperi civitatisque maiestas gravis habebatur. nemo mirabatur in Africano illo, quod in me nunc, homine parvis opibus ac facultatibus praedito, simulant sese mirari, cum moleste ferunt:
70
70
'
70
quid
70
sibi iste vult? accusatoremne se existimari, qui antea defendere consuerat
70
1
70
, nunc praesertim, ea iam aetate, cum aedilitatem petat?'
70
ego
70
vero et aetatis non modo meae sed multo etiam superioris, et honoris amplissimi puto esse et accusare improbos et miseros calamitososque defendere.
70
et
70
profecto aut hoc remedium est aegrotae
70
2
70
ac prope desperatae rei publicae iudiciisque corruptis et contaminatis
70
3
70
paucorum vitio ac turpitudine, homines ad legum defensionem iudiciorumque auctoritatem quam honestissimos et integerrimos diligentissimosque accedere; aut, si ne hoc quidem prodesse poterit, profecto nulla umquam medicina his tot incommodis reperietur.
71
71
nulla
71
salus rei publicae maior est quam eos qui alterum accusant non minus de laude, de honore, de fama sua quam illos qui accusantur de capite ac fortunis suis pertimescere.
71
itaque
71
semper ii diligentissime laboriosissimeque accusarunt qui se ipsos in discrimen existimationis venire arbitrati sunt.
71
quam
71
ob rem hoc statuere, iudices, debetis, Q. Caecilium, de quo nulla umquam opinio fuerit nullaque in hoc ipso iudicio exspectatio futura sit, qui neque ut ante collectam famam conservet neque uti reliqui temporis spem confirmet laborat, non nimis hanc causam severe, non nimis accurate, non nimis diligenter acturum.
71
habet
71
enim nihil quod in offensione deperdat; ut turpissime flagitiosissimeque discedat, nihil de suis veteribus ornamentis requiret
71
1
71
.
72
72
A nobis multos obsides habet populus Romanus, quos ut incolumis conservare, tueri, confirmare ac recuperare
72
1
72
possimus, omni ratione erit dimicandum.
72
habet
72
honorem quem petimus, habet spem quam propositam nobis habemus, habet existimationem multo sudore labore vigiliisque collectam, ut, si in hac causa nostrum officium ac diligentiam
72
2
72
probaverimus, haec quae dixi retinere per populum Romanum incolumia ac salva possimus; si tantulum offensum titubatumque sit, ut ea quae singillatim ac diu collecta sunt uno tempore universa perdamus.
73
73
quapropter
73
, iudices, vestrum est deligere
73
1
73
quem existimetis facillime posse magnitudinem causae ac iudici sustinere fide, diligentia, consilio, auctoritate.
73
vos
73
si mihi Q. Caecilium anteposueritis, ego me dignitate superatum non arbitrabor: populus Romanus ne tam honestam, tam severam diligentemque accusationem neque vobis
73
2
73
placuisse neque ordini vestro
73
3
73
placere arbitretur, providete.