Pro A. Cluentio
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/cicero-marcus-tullius" aria-label="More works by Cicero, Marcus Tullius">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat2
1
1
animum
1
adverti
1
1
1
, iudices, omnem accusatoris orationem in duas divisam esse partis
1
2
1
, quarum altera mihi niti et magno opere confidere videbatur
1
3
1
invidia iam inveterata iudici Iuniani, altera
1
4
1
tantum modo consuetudinis causa timide et diffidenter attingere rationem venefici criminum, qua de re lege est haec quaestio constituta.
1
itaque
1
mihi certum est hanc eandem distributionem invidiae et criminum sic in defensione servare ut omnes intellegant nihil me nec subterfugere voluisse reticendo nec obscurare dicendo.
2
2
sed
2
cum considero quo modo mihi in utraque re sit elaborandum, altera pars et ea
2
1
2
quae propria est iudici vestri et legitimae venefici quaestionis per mihi brevis et non magnae in dicendo contentionis fore videtur, altera autem quae procul ab
2
2
2
iudicio remota est, quae contionibus seditiose concitatis accommodatior est quam tranquillis moderatisque iudiciis, perspicio quantum in agendo difficultatis et quantum laboris sit habitura.
3
3
sed
3
in hac
3
1
3
difficultate illa me res tamen, iudices, consolatur quod vos de criminibus sic audire consuestis ut eorum omnium
3
2
3
dissolutionem ab oratore quaeratis, ut non existimetis plus vos ad salutem reo largiri oportere quam quantum defensor purgandis criminibus consequi et dicendo probare potuerit.
3
de
3
invidia autem sic inter nos
3
3
3
disceptare debetis ut non quid dicatur a nobis sed quid oporteat dici consideretis.
3
agitur
3
enim in criminibus
3
A.Auli
3
Cluenti proprium periculum, in invidia causa communis.
3
quam
3
ob rem alteram partem causae sic agemus ut vos doceamus, alteram sic ut oremus; in altera diligentia vestra nobis adiungenda est, in altera fides imploranda.
3
nemo
3
est enim qui invidiae sine vestro ac sine talium virorum subsidio possit resistere.
4
4
equidem
4
quod ad me attinet, quo me vertam nescio
4
1
4
.
4
negem
4
fuisse illam
4
2
4
infamiam iudici corrupti? negem esse illam rem agitatam in contionibus, iactatam in iudiciis, commemoratam in senatu? evellam ex animis hominum tantam opinionem, tam penitus insitam, tam vetustam?
4
non
4
est
4
3
4
nostri ingeni, vestri auxili est, iudices, huius innocentiae sic in hac calamitosa fama quasi in aliqua perniciosissima flamma atque in communi incendio subvenire.
5
5
etenim
5
sicut aliis in locis parum firmamenti et parum virium veritas habet, sic in hoc loco falsa invidia imbecilla esse debet.
5
dominetur
5
in contionibus, iaceat in iudiciis; valeat in opinionibus ac sermonibus imperitorum, ab ingeniis prudentium repudietur; vehementis habeat repentinos impetus, spatio interposito et causa cognita consenescat; denique illa definitio iudiciorum aequorum quae nobis a maioribus tradita est retineatur, ut in iudiciis
5
1
5
et sine invidia culpa plectatur et sine culpa invidia ponatur
5
2
5
.
6
6
quam
6
ob rem a vobis, iudices, ante quam de ipsa causa dicere incipio, haec postulo, primum id quod aequissimum est ut ne quid huc
6
1
6
praeiudicati
6
2
6
adferatis — etenim non modo auctoritatem sed etiam nomen iudicum amittemus, nisi hic ex ipsis causis iudicabimus, si
6
3
6
ad causas iudicia iam facta domo deferemus; — deinde
6
4
6
si quam opinionem iam vestris mentibus comprehendistis, si eam ratio convellet, si oratio
6
5
6
labefactabit, si denique veritas extorquebit, ne repugnetis eamque animis vestris aut libentibus aut aequis remittatis; tum autem cum ego una quaque de re dicam et diluam, ne ipsi quae contraria sint
6
6
6
taciti cogitationi vestrae subiciatis sed ad
6
7
6
extremum exspectetis meque
6
8
6
meum dicendi ordinem servare patiamini; cum peroraro, tum
6
9
6
si quid erit praeteritum animo
6
10
6
requiratis.
7
7
ego
7
me, iudices, ad eam causam accedere quae iam per annos octo continuos ex contraria parte audiatur atque ipsa opinione
7
1
7
hominum tacita prope convicta atque damnata sit facile intellego; sed si qui
7
2
7
mihi deus vestram ad me audiendum benivolentiam conciliarit, efficiam profecto ut intellegatis nihil esse homini tam timendum quam invidiam, nihil innocenti suscepta invidia tam optandum quam aequum iudicium, quod in hoc uno denique falsae infamiae finis aliqui
7
3
7
atque exitus reperiatur.
7
quam
7
ob rem magna me spes tenet, si quae
7
4
7
sunt in causa explicare atque omnia dicendo consequi potuero, hunc locum consessumque vestrum, quem illi horribilem
7
A.Aulo
7
Cluentio ac formidolosum fore putaverunt, eum tandem
7
5
7
eius fortunae miserae multumque iactatae portum ac perfugium futurum.
8
8
tametsi
8
permulta sunt quae mihi, ante quam de causa dico, de communibus invidiae periculis dicenda esse videantur, tamen ne diutius oratione mea suspensa exspectatio vestra teneatur adgrediar ad crimen cum illa deprecatione, iudices, qua mihi saepius utendum esse intellego, sic ut me audiatis, quasi hoc tempore haec causa primum dicatur, sicuti dicitur
8
1
8
, non quasi saepe iam dicta et numquam probata sit.
8
hodierno
8
enim die primum veteris istius
8
2
8
criminis diluendi potestas est data, ante hoc tempus error in hac causa atque invidia versata est.
8
quam
8
ob rem, dum multorum annorum accusationi breviter dilucideque respondeo, quaeso ut me, iudices, sicut
8
3
8
facere instituistis, benigne attenteque audiatis.
9
9
corrupisse
9
dicitur
9
A.Aulus
9
Cluentius iudicium pecunia, quo inimicum
9
1
9
innocentem, Statium Albium
9
2
9
, condemnaret.
9
ostendam
9
, iudices, primum, quoniam caput illius
9
3
9
atrocitatis atque invidiae fuit innocentem pecunia circumventum, neminem umquam maioribus criminibus gravioribus testibus esse in iudicium vocatum; deinde ea de eo praeiudicia esse facta ab ipsis iudicibus a quibus condemnatus est ut non modo ab isdem sed ne ab aliis quidem ullis absolvi ullo modo posset.
9
cum
9
haec docuero, tum illud ostendam quod maxime requiri intellego iudicium illud pecunia esse temptatum non a Cluentio sed contra Cluentium, faciamque ut intellegatis in tota illa causa quid res ipsa tulerit, quid error adfinxerit, quid invidia conflarit.
10
10
primum
10
igitur illud est ex quo intellegi possit debuisse Cluentium magno opere causae confidere, quod certissimis criminibus et testibus fretus ad accusandum descenderit
10
1
10
.
10
hoc
10
loco faciendum mihi, iudices, est ut vobis breviter illa quibus Albius
10
2
10
est condemnatus crimina exponam.
10
abs
10
te peto, Oppianice, ut me invitum de patris tui causa dicere existimes adductum fide atque officio defensionis.
10
etenim
10
tibi si in praesentia
10
3
10
non potuero, tamen multae mihi ad satis faciendum reliquo tempore facultates dabuntur; Cluentio nisi
10
4
10
nunc satis fecero, postea mihi satis faciendi potestas non erit.
10
simul
10
et illud quis est qui dubitare debeat contra damnatum et mortuum pro incolumi et pro
10
5
10
vivo dicere? cum illi in quem dicitur damnatio omne ignominiae periculum iam abstulerit, mors vero etiam doloris; hic
10
6
10
autem pro quo dicimus
10
7
10
nihil possit offensionis accipere
10
8
10
sine acerbissimo animi sensu ac molestia
10
9
10
et sine summo dedecore vitae et turpitudine
10
10
10
.
11
11
atque
11
ut intellegatis Cluentium non accusatorio animo, non ostentatione aliqua aut gloria adductum, sed nefariis iniuriis, cotidianis insidiis, proposito ante oculos vitae periculo nomen Oppianici detulisse, paulo longius exordium rei demonstrandae petam
11
1
11
; quod quaeso, iudices, ne moleste patiamini; principiis enim cognitis multo facilius extrema intellegetis.
11
A.Aulus
11
Cluentius
11
habitus
11
fuit, pater huiusce, iudices, homo non solum municipi Larinatis ex quo erat sed etiam regionis illius et vicinitatis virtute, existimatione, nobilitate princeps
11
2
11
.
11
is
11
cum esset mortuus Sulla et Pompeio consulibus, reliquit hunc annos
11
xv
11
natum, grandem autem et nubilem filiam quae brevi tempore post patris mortem nupsit
11
A.Aulo
11
Aurio Melino, consobrino suo, adulescenti in primis, ut tum habebatur, inter suos et honesto et nobili.
11
cum
11
essent eae
11
3
11
nuptiae plenae dignitatis,
12
12
plenae concordiae, repente est exorta mulieris importunae nefaria libido non solum dedecore verum etiam scelere coniuncta.
12
nam
12
Sassia, mater huius
12
habiti
12
— mater enim a me in omni causa
12
1
12
, tametsi in hunc hostili odio et crudelitate est, mater, inquam, appellabitur, neque umquam illa ita de suo scelere et immanitate audiet ut naturae nomen amittat; quo enim est ipsum nomen amantius indulgentiusque maternum, hoc illius matris quae multos iam annos et nunc cum maxime filium interfectum cupit singulare scelus maiore odio dignum esse ducetis
12
2
12
.
12
ea
12
igitur mater
12
habiti
12
, Melini illius adulescentis, generi sui, contra quam fas erat amore capta primo, neque id ipsum diu, quoquo modo poterat in illa cupiditate continebatur
12
3
12
; deinde ita flagrare coepit amentia, sic inflammata ferri libidine ut eam non pudor
12
4
12
, non pietas, non macula familiae, non hominum fama, non fili dolor, non filiae maeror a cupiditate revocaret.
13
13
animum
13
adulescentis nondum consilio ac ratione firmatum pellexit eis omnibus rebus quibus illa aetas capi ac deleniri potest.
13
filia
13
, quae non solum illo communi dolore muliebri in eius modi viri iniuriis angeretur sed nefarium matris paelicatum ferre non posset de quo ne queri quidem se sine scelere
13
1
13
posse arbitraretur, ceteros sui tanti mali ignaros esse cupiebat; in huius amantissimi sui fratris manibus et gremio maerore et lacrimis consenescebat.
14
14
ecce
14
autem subitum divortium quod solacium malorum omnium fore videbatur!
14
discedit
14
a Melino Cluentia ut in tantis iniuriis non invita, ut
14
1
14
a viro non libenter.
14
tum
14
vero illa egregia ac
14
2
14
praeclara mater palam exsultare laetitia, triumphare
14
3
14
gaudio coepit, victrix filiae non libidinis; diutius
14
4
14
suspicionibus obscuris laedi famam suam noluit; lectum illum genialem quem biennio ante filiae suae nubenti straverat, in eadem domo sibi ornari et sterni expulsa atque exturbata filia iubet.
14
nubit
14
genero socrus nullis auspicibus, nullis auctoribus, funestis ominibus omnium.
15
15
O mulieris scelus incredibile et praeter hanc
15
1
15
unam in omni vita inauditum! o libidinem effrenatam et indomitam! o audaciam singularem! nonne timuisse
15
2
15
, si minus vim deorum hominumque famam, at illam ipsam noctem facesque illas nuptialis, non limen cubiculi, non cubile filiae, non parietes denique ipsos superiorum testis nuptiarum?
15
perfregit
15
ac prostravit omnia cupiditate ac furore; vicit pudorem libido, timorem audacia, rationem amentia.
16
16
tulit
16
hoc commune dedecus
16
1
16
familiae, cognationis, nominis graviter filius; augebatur autem eius molestia cotidianis querimoniis et adsiduo fletu sororis; statuit tamen nihil sibi in tantis iniuriis ac tanto scelere matris gravius esse
16
2
16
faciendum quam ut illa
16
3
16
ne uteretur, ne quae
16
4
16
videre sine summo animi dolore non poterat, ea, si matre uteretur, non solum videre verum
16
5
16
etiam probare suo iudicio putaretur.
17
17
initium
17
quod huic cum matre fuerit simultatis audistis.
17
pertinuisse
17
hoc ad causam tum
17
1
17
cum reliqua cognoveritis intellegetis.
17
nam
17
illud me non praeterit, cuiuscumque modi
17
2
17
sit mater
17
3
17
, tamen in iudicio fili de turpitudine parentis dici vix oportere.
17
non
17
essem ad ullam causam idoneus, iudices, si hoc quod in communibus hominum sensibus atque in ipsa
17
4
17
natura positum atque infixum est, id ego, qui ad hominum
17
5
17
pericula defendenda
17
6
17
adiungerer
17
7
17
, non viderem; facile intellego non modo reticere homines parentum iniurias sed etiam animo aequo ferre oportere.
17
sed
17
ego ea quae ferri possunt ferenda, quae taceri tacenda esse arbitror.
18
18
nihil
18
in vita vidit calamitatis
18
A.Aulus
18
Cluentius, nullum periculum mortis adiit, nihil mali timuit quod non totum a matre esset conflatum et profectum.
18
quae
18
hoc tempore sileret omnia atque ea, si oblivione non posset, tamen taciturnitate sua tecta esse pateretur; sed vero
18
1
18
sic agitur
18
2
18
ut prorsus reticere
18
3
18
nullo modo possit.
18
hoc
18
enim ipsum iudicium, hoc periculum, illa accusatio,
18
illa
18
4
18
omnis testium copia quae futura est a matre initio est adornata, a matre hoc tempore instruitur atque omnibus eius opibus et copiis comparatur.
18
ipsa
18
denique nuper Larino huius opprimendi causa Romam advolavit; praesto est mulier audax, pecuniosa, crudelis, instituit accusatores, instruit testis, squalore huius et sordibus laetatur, exitium exoptat, sanguinem suum profundere omnem cupit, dum modo profusum huius ante videat.
18
haec
18
nisi omnia perspexeritis in causa, temere a nobis illam appellari putatote; sin
18
5
18
erunt et aperta et nefaria, Cluentio ignoscere debebitis
18
6
18
, quod haec a me dici patiatur; mihi ignoscere non deberetis, si tacerem.
19
19
nunc iam summatim exponam quibus criminibus Oppianicus damnatus sit ut et constantiam A.Auli Cluenti et rationem accusationis perspicere possitis. ac primum causa accusandi quae fuerit ostendam ut id ipsum A.Aulum Cluentium vi ac necessitate coactum fecisse videatis.
20
20
cum
20
manifesto venenum deprehendisset quod vir matris Oppianicus ei paravisset, et res non coniectura sed oculis et manibus
20
1
20
teneretur
20
2
20
, neque in causa ulla dubitatio posset
20
3
20
esse, accusavit Oppianicum; quam constanter et quam diligenter postea dicam; nunc hoc scire vos volui
20
4
20
, nullam huic aliam accusandi causam fuisse nisi uti
20
5
20
propositum vitae periculum et cotidianas capitis insidias hac una ratione vitaret
20
6
20
.
20
atque
20
ut intellegatis eis
20
7
20
accusatum esse criminibus Oppianicum ut neque accusator timere
20
8
20
neque reus sperare debuerit
20
9
20
, pauca vobis illius iudici crimina exponam; quibus cognitis nemo vestrum mirabitur illum diffidentem rebus suis ad Staienum
20
10
20
atque ad pecuniam confugisse.
21
21
Larinas quaedam fuit Dinaea, socrus Oppianici, quae filios habuit
21
M.Marcum
21
et
21
N.Numerium
21
Aurios
21
1
21
et
21
Cn.Gnaeum
21
Magium
21
2
21
et filiam
21
magiam
21
nuptam Oppianico.
21
M.Marcus
21
Aurius adulescentulus bello Italico captus apud Asculum in
21
Q.Quinti
21
Sergi senatoris, eius qui inter sicarios damnatus est, manus incidit et apud eum fuit in ergastulo
21
3
21
. N. autem Aurius, frater eius, mortuus est heredemque
21
Cn.Gnaeum
21
Magium fratrem
21
4
21
reliquit.
21
postea
21
magia
21
, uxor Oppianici, mortua est.
21
postremo
21
unus qui reliquus erat Dinaeae filius
21
Cn.Gnaeus
21
Magius est mortuus
21
5
21
.
21
is
21
heredem fecit
21
6
21
illum adulescentulum
21
7
21
Oppianicum, sororis suae filium, eumque partiri cum Dinaea matre iussit.
21
interim
21
venit
21
8
21
index ad Dinaeam neque obscurus neque incertus qui nuntiaret ei filium eius,
21
M.Marcum
21
Aurium, vivere et in agro Gallico esse in servitute.
22
22
mulier
22
amissis liberis, cum unius reciperandi fili
22
1
22
spes esset ostentata, omnis suos propinquos filique sui necessarios convocavit et ab eis flens petivit ut negotium susciperent, adulescentem investigarent, sibi restituerent eum filium quem tamen unum ex multis fortuna reliquum esse voluisset.
22
haec
22
cum agere instituisset, oppressa morbo est.
22
itaque
22
testamentum fecit eius modi ut illi filio HS
22
2
22
cccc
22
milia legaret, heredem institueret eundem illum Oppianicum, nepotem suum; atque eis
22
3
22
diebus paucis est mortua
22
4
22
.
22
propinqui
22
tamen illi, quem ad modum viva Dinaea instituerant, ita mortua illa ad investigandum
22
M.Marcum
22
Aurium
22
5
22
cum eodem illo indice in agrum Gallicum profecti sunt.
23
23
interim
23
Oppianicus ut erat, sicuti
23
1
23
multis ex
23
2
23
rebus reperietis, singulari scelere et audacia, per quendam Gallicanum, familiarem suum, primum illum indicem pecunia corrupit, deinde ipsum
23
M.
23
Aurium
23
3
23
non magna iactura facta tollendum interficiendumque curavit.
23
illi
23
autem qui erant ad propinquum investigandum et reciperandum profecti litteras Larinum ad Aurios, illius adulescentis
23
4
23
suosque necessarios, mittunt sibi difficilem esse investigandi rationem, quod
23
5
23
intellegerent indicem ab Oppianico esse corruptum.
23
quas
23
litteras
23
A.Aulus
23
Aurius
23
6
23
, vir fortis et experiens et domi nobilis et M. illius Auri perpropinquus
23
7
23
, in foro palam multis
23
8
23
audientibus, cum adesset Oppianicus, recitat et clarissima voce se nomen Oppianici, si interfectum
23
M.Marcum
23
Aurium esse
23
9
23
comperisset, delaturum esse testatur.
24
24
interim
24
brevi tempore illi qui erant in agrum Gallicum
24
1
24
profecti Larinum revertuntur; interfectum
24
2
24
esse
24
M.Marcum
24
Aurium nuntiant
24
3
24
.
24
animi
24
non solum propinquorum sed etiam omnium Larinatium odio Oppianici et illius adulescentis misericordia commoventur.
24
itaque
24
cum
24
A.Aulus
24
Aurius is
24
4
24
qui antea denuntiarat clamore hominem ac minis insequi coepisset, Larino profugit et se in castra clarissimi viri,
24
Q.Quinti
24
Metelli, contulit.
25
25
post
25
illam autem fugam
25
1
25
sceleris et conscientiae testem numquam se iudiciis, numquam legibus
25
2
25
, numquam inermem
25
3
25
inimicis
25
4
25
committere ausus est sed per illam
25
L.Lucii
25
Sullae vim atque victoriam Larinum in summo timore omnium cum armatis advolavit; quattuorviros quos municipes fecerant sustulit; se a Sulla et alios praeterea tris
25
5
25
factos esse dixit et ab eodem sibi esse imperatum ut
25
A.
25
6
25
Aurium illum qui sibi delationem nominis et capitis periculum ostentarat, et alterum
25
A.
25
7
25
Aurium et eius L. filium et Sex. Vibium quo sequestre in illo indice corrumpendo dicebatur esse usus, proscribendos interficiendosque curaret.
25
itaque
25
illis crudelissime interfectis non mediocri ab eo ceteri proscriptionis et mortis metu terrebantur
25
8
25
.
25
his
25
rebus in causa iudicioque patefactis quis est qui illum absolvi potuisse arbitretur
25
9
25
?
25
atque
25
haec parva sunt; cognoscite reliqua ut non aliquando condemnatum esse Oppianicum sed aliquam diu incolumem fuisse miremini.
26
26
primum
26
videte hominis audaciam. Sassiam in matrimonium ducere,
26
habiti
26
matrem — illam cuius virum A.
26
1
26
Aurium occiderat — concupivit. Vtrum impudentior hic qui postulet, an crudelior illa, si nubat, difficile dictu est; sed tamen utriusque humanitatem constantiamque cognoscite.
27
27
petit
27
Oppianicus ut sibi Sassia nubat et id magno opere contendit.
27
illa
27
autem non admiratur audaciam, non impudentiam aspernatur, non denique illam Oppianici domum
27
1
27
viri sui sanguine redundantem reformidat, sed quod haberet ille tris
27
2
27
filios, idcirco se ab eis nuptiis abhorrere respondit. Oppianicus, qui pecuniam Sassiae concupivisset, domo
27
3
27
sibi quaerendum remedium existimavit ad eam moram quae nuptiis adferebatur.
27
nam
27
cum haberet ex Novia infantem filium, alter autem eius filius Papia
27
4
27
natus Teani
27
5
27
, quod abest ab
27
6
27
Larino
27
xviii
27
milia passuum, apud matrem educaretur, arcessit subito sine causa puerum Teano, quod facere nisi ludis publicis
27
7
27
aut festis diebus antea non solebat.
27
mater
27
misera nihil
27
8
27
mali suspicans mittit.
27
ille
27
se Tarentum proficisci cum simulasset, eo ipso die puer, cum hora undecima in publico valens
27
9
27
visus esset, ante noctem mortuus et postridie ante quam luceret combustus est.
28
28
atque
28
hunc tantum maerorem matri prius hominum rumor quam quisquam ex Oppianici familia nuntiavit.
28
illa
28
cum uno tempore audisset sibi non solum filium sed etiam exsequiarum munus ereptum, Larinum confestim exanimata venit et ibi de integro funus iam sepulto filio fecit.
28
dies
28
nondum decem intercesserant cum ille alter filius infans necatur.
28
itaque
28
nubit Oppianico continuo Sassia laetanti iam animo et spe optime
28
1
28
confirmato
28
2
28
, nec mirum quae se non nuptialibus donis sed filiorum funeribus esse
28
3
28
delenitam videret.
28
ita
28
, quod
28
4
28
ceteri propter liberos pecuniae cupidiores solent esse
28
5
28
, ille propter pecuniam liberos amittere iucundum esse duxit.
29
29
Sentio, iudices, vos pro vestra humanitate his tantis sceleribus breviter a me demonstratis vehementer esse commotos.
29
quo
29
tandem igitur animo fuisse illos arbitramini quibus his
29
1
29
de rebus non modo audiendum fuit verum etiam iudicandum?
29
vos
29
auditis de eo in quem iudices non estis, de eo quem non videtis, de eo quem odisse iam non potestis, de eo qui et naturae et legibus satis fecit, quem leges exsilio, natura morte multavit, auditis non
29
2
29
ab inimico, auditis sine testibus, auditis cum ea quae copiosissime dici possunt breviter
29
3
29
strictimque dicuntur.
29
illi
29
audiebant de eo de quo
29
4
29
iurati sententias ferre debebant, de eo cuius praesentis nefarium et consceleratum voltum intuebantur, de eo quem omnes
29
5
29
oderant propter audaciam, de eo quem omni supplicio dignum esse ducebant; audiebant ab accusatoribus, audiebant verba multorum testium, audiebant cum una quaque de re a
29
P.Publio
29
Cannutio, homine eloquentissimo, graviter et diu diceretur.
30
30
et
30
est quisquam qui, cum haec cognoverit, suspicari possit
30
1
30
Oppianicum iudicio oppressum et circumventum esse innocentem?
30
acervatim
30
reliqua iam
30
2
30
, iudices, dicam ut ad ea quae propiora
30
3
30
huiusce
30
4
30
causae et adiunctiora sunt perveniam.
30
vos
30
, quaeso, memoria teneatis non mihi hoc esse propositum ut accusem Oppianicum mortuum sed, cum hoc persuadere vobis velim, iudicium ab hoc non esse corruptum, hoc uti initio ac fundamento defensionis, Oppianicum, hominem
30
5
30
sceleratissimum et nocentissimum, esse damnatum.
30
qui
30
uxori suae Cluentiae, quae amita huius
30
habiti
30
fuit
30
6
30
, cum ipse poculum dedisset, subito illa in media potione exclamavit se maximo cum dolore emori
30
7
30
nec diutius vixit quam locuta est; nam in ipso sermone hoc et vociferatione mortua est.
30
et
30
ad hanc mortem
30
8
30
repentinam vocemque
30
9
30
morientis omnia praeterea quae solent esse indicia et vestigia veneni in illius mortuae corpore fuerunt.
30
eodemque
30
veneno
30
C.Gaium
30
Oppianicum fratrem necavit.
31
31
neque
31
est hoc satis; tametsi in ipso fraterno parricidio nullum scelus praetermissum videtur, tamen ut ad hoc nefarium facinus accederet aditum sibi aliis sceleribus ante munivit.
31
nam
31
cum esset gravida Auria, fratris uxor, et iam appropinquare partus putaretur
31
1
31
, mulierem veneno interfecit ut una illud
31
2
31
quod erat ex fratre conceptum necaretur.
31
post
31
fratrem adgressus est; qui sero iam exhausto illo poculo mortis
31
3
31
, cum et de suo et de uxoris interitu clamaret testamentumque mutare cuperet, in ipsa significatione huius voluntatis est mortuus.
31
ita
31
mulierem ne partu eius ab hereditate fraterna excluderetur necavit; fratris autem liberos prius vita privavit quam illi hanc a natura lucem
31
4
31
accipere potuerunt; ut omnes intellegerent nihil ei clausum, nihil
31
5
31
sanctum esse posse a
31
6
31
cuius audacia fratris liberos ne materni quidem corporis custodiae tegere potuissent
31
7
31
.
32
32
memoria
32
teneo Milesiam quandam mulierem, cum essem in Asia, quod ab heredibus secundis
32
1
32
accepta pecunia partum sibi ipsa medicamentis abegisset, rei capitalis esse damnatam; nec
32
2
32
iniuria quae spem parentis, memoriam nominis, subsidium generis, heredem familiae, designatum rei publicae civem sustulisset.
32
quanto
32
est Oppianicus in eadem iniuria maiore supplicio dignus! si quidem illa, cum suo corpori vim attulisset, se ipsa cruciavit, hic autem idem illud effecit per alieni corporis mortem
32
3
32
atque cruciatum.
32
ceteri
32
non videntur in singulis hominibus multa parricidia suscipere posse, Oppianicus inventus est qui in uno corpore pluris
32
4
32
necaret.
33
33
itaque
33
cum hanc eius consuetudinem audaciamque cognosset
33
1
33
avunculus illius adulescentis Oppianici,
33
Cn.Gnaeus
33
Magius
33
2
33
, isque, cum
33
3
33
gravi morbo adfectus esset
33
4
33
, heredem illum sororis suae filium faceret, amicis adhibitis
33
5
33
praesente matre sua Dinaea uxorem suam interrogavit essetne praegnas.
33
quae
33
cum se esse respondisset, ab ea petivit ut se mortuo apud Dinaeam — quae tum ei mulieri socrus erat — quoad pareret habitaret diligentiamque adhiberet ut id quod conceperat servare et
33
6
33
salvum parere posset
33
7
33
.
33
itaque
33
ei testamento legat grandem pecuniam a filio si qui natus esset
33
8
33
; ab
33
9
33
secundo herede nil legat.
33
quid
33
de Oppianico suspicatus sit videtis;
34
34
quid iudicarit
34
1
34
obscurum non est.
34
nam
34
cuius
34
2
34
filium faceret heredem, eum tutorem liberis non adscripsit.
34
quid
34
Oppianicus fecerit cognoscite ut illum Magium intellegatis non
34
3
34
longe animo prospexisse morientem.
34
quae
34
pecunia mulieri legata erat a filio, si qui natus esset
34
4
34
, eam praesentem Oppianicus non debitam mulieri solvit, si haec solutio legatorum et non merces abortionis appellanda est.
34
quo
34
illa pretio accepto multisque praeterea muneribus quae tum ex tabulis Oppianici recitabantur spem illam quam in alvo commendatam a viro continebat victa avaritia sceleri Oppianici vendidit.
34
nihil
34
posse iam ad hanc improbitatem addi videtur;
35
35
attendite exitum. quae mulier obtestatione viri decem illis mensibus ne domum quidem ullam nisi socrus suae nosse debuit, haec quinto mense post viri mortem ipsi Oppianico nupsit. quae nuptiae non diuturnae fuerunt; erant enim non matrimoni dignitate sed sceleris societate coniunctae.
36
36
quid
36
? illa caedes Asuvi Larinatis, adulescentis pecuniosi, quam clara tum recenti re fuit
36
1
36
et quam omnium sermone celebrata!
36
fuit
36
Avillius quidam Larino
36
2
36
perdita nequitia et summa egestate, arte quadam praeditus ad libidines adulescentulorum excitandas
36
3
36
accommodata
36
4
36
.
36
qui
36
ut se blanditiis et adsentationibus in Asuvi consuetudinem penitus immersit, Oppianicus continuo sperare coepit hoc se Avillio tamquam aliqua machina admota capere Asuvi adulescentiam et fortunas eius patrias expugnare posse.
36
ratio
36
excogitata Larini est, res translata Romam
36
5
36
; inire
36
6
36
enim consilium facilius in solitudine, perficere rem eius modi commodius in turba posse
36
7
36
arbitrati sunt. Asuvius cum Avillio Romam est profectus.
36
hos
36
vestigiis Oppianicus consecutus
36
8
36
est.
36
iam
36
ut Romae vixerint, quibus conviviis
36
9
36
, quibus flagitiis, quantis et quam profusis sumptibus non modo conscio sed etiam conviva et adiutore Oppianico longum est dicere mihi, praesertim ad alia properanti; exitum huius adsimulatae familiaritatis cognoscite.
37
37
cum
37
esset adulescens apud mulierculam quandam atque ubi
37
1
37
pernoctarat
37
2
37
ibi diem
37
3
37
posterum commoraretur, Avillius, ut erat constitutum, simulat se aegrotare et testamentum facere velle. Oppianicus obsignatores ad eum qui neque Asuvium neque Avillium nossent adducit et illum Asuvium appellat ipse; testamento Asuvi nomine obsignato disceditur
37
4
37
. Avillius ilico convalescit; Asuvius autem brevi illo tempore, quasi in hortulos iret, in harenarias quasdam extra portam Esquilinam perductus occiditur.
38
38
qui
38
cum unum iam et alterum diem desideraretur neque in eis locis ubi ex consuetudine quaerebatur inveniretur, et Oppianicus in foro Larinatium dictitaret nuper se et suos amicos testamentum eius obsignasse, liberti Asuvi et non nulli amici, quod eo die quo postremum Asuvius visus erat Avillium cum eo fuisse et a multis visum esse constabat, in eum invadunt et hominem ante pedes Q.
38
1
38
Manli
38
2
38
qui tum erat triumvir constituunt.
38
atque
38
illic
38
3
38
continuo nullo teste, nullo indice recentis
38
4
38
malefici conscientia perterritus omnia, ut a me paulo ante dicta sunt, exponit Asuviumque a sese
38
5
38
consilio Oppianici interfectum fatetur.
38
extrahitur
38
domo latitans Oppianicus a Manlio;
39
39
index Avillius ex altera parte coram tenetur.
39
hic
39
quid iam
39
1
39
reliqua quaeritis? Manlium plerique noratis; non ille honorem a pueritia, non studia virtutis, non ullum existimationis bonae fructum umquam cogitarat, sed ex
39
2
39
petulanti atque improbo scurra in discordiis civitatis ad eam columnam ad quam multorum saepe conviciis perductus erat tum
39
3
39
suffragiis populi pervenerat.
39
itaque
39
tum cum
39
4
39
Oppianico transigit, pecuniam ab eo accipit, causam et susceptam et tam
39
5
39
manifestam relinquit
39
6
39
.
39
ac
39
tum in Oppianici causa crimen hoc Asuvianum
39
7
39
cum testibus multis tum vero illius
39
testamento
39
8
39
comprobabatur; in quo
39
9
39
Oppianici nomen primum esse constabat, eius quem vos miserum atque innocentem falso iudicio circumventum esse dicitis.
40
40
quid
40
? aviam tuam, Oppianice, Dinaeam cui tu es heres pater tuus non manifesto necavit?
40
ad
40
quam cum adduxisset medicum illum suum iam cognitum et saepe victorem per quem interfecerat plurimos
40
1
40
mulier exclamat se ab eo nullo modo velle curari
40
2
40
quo curante omnis suos
40
3
40
perdidisset.
40
tum
40
repente Anconitanum quendam,
40
L.Lucium
40
Clodium, pharmacopolam circumforaneum
40
4
40
qui casu tum Larinum venisset adgreditur et cum eo HS duobus
40
5
40
milibus, id quod ipsius tabulis est
40
6
40
demonstratum, transigit.
40
L.Lucius
40
Clodius, cum
40
7
40
properaret, cui fora multa restarent, simul atque introductus est rem confecit; prima
40
8
40
potione mulierem sustulit neque postea Larini punctum est temporis commoratus.
40
eadem
40
hac Dinaea testamentum faciente,
41
41
cum tabulas prehendisset Oppianicus, qui gener eius
41
1
41
fuisset, digito legata delevit et, cum id multis locis fecisset, post mortem eius ne lituris coargui posset testamentum in alias tabulas transcriptum signis adulterinis obsignavit.
41
multa
41
praetereo consulto; etenim vereor ne haec ipsa nimium multa esse videantur.
41
vos
41
tamen similem sui eum
41
2
41
fuisse in ceteris quoque vitae partibus existimare debetis.
41
illum
41
tabulas publicas Larini censorias corrupisse decuriones universi iudicaverunt; cum illo nemo iam
41
3
41
rationem, nemo rem ullam contrahebat; nemo illum ex tam multis cognatis et adfinibus tutorem umquam liberis suis scripsit, nemo illum aditu, nemo congressione, nemo sermone, nemo convivio dignum iudicabat
41
4
41
; omnes aspernabantur, omnes abhorrebant, omnes ut aliquam immanem ac perniciosam bestiam pestemque fugiebant.
42
42
hunc
42
tamen hominem tam audacem, tam nefarium, tam nocentem numquam accusasset
42
habitus
42
, iudices, si id praetermittere suo salvo capite
42
1
42
potuisset.
42
erat
42
huic inimicus Oppianicus, erat, sed
42
2
42
tamen erat vitricus; crudelis et huic infesta mater, at mater; postremo nihil tam remotum ab accusatione quam Cluentius et natura et voluntate et instituta ratione vitae.
42
sed
42
cum esset haec ei
42
3
42
proposita condicio ut aut iuste pieque accusaret aut acerbe indigneque moreretur, accusare quoquo modo posset quam illo modo emori maluit.
43
43
atque
43
ut hoc ita esse perspicere possitis exponam vobis Oppianici facinus manifesto compertum atque deprensum; ex quo simul utrumque, et huic accusare et illi
43
1
43
condemnari, necesse fuisse intellegetis.
43
Martiales quidam Larini appellabantur, ministri publici Martis atque ei deo
43
2
43
veteribus institutis religionibusque Larinatium consecrati.
43
quorum
43
cum satis magnus numerus esset, cumque item ut in Sicilia permulti Venerii sunt, sic illi Larini in Martis familia numerarentur, repente Oppianicus eos omnis liberos esse civisque Romanos coepit defendere.
43
graviter
43
id decuriones Larinatium cunctique municipes tulerunt.
43
itaque
43
ab
43
habito
43
petiverunt ut eam causam susciperet publiceque defenderet.
43
habitus
43
cum se ab omni eius modi negotio removisset, tamen pro loco, pro antiquitate generis sui, pro eo quod se non suis
43
3
43
commodis sed etiam suorum municipum ceterorumque necessariorum natum esse arbitrabatur, tantae
43
4
43
voluntati universorum Larinatium deesse noluit.
44
44
suscepta
44
causa Romamque delata magnae cotidie contentiones inter
44
habitum
44
et Oppianicum ex utriusque studio defensionis excitabantur.
44
erat
44
ipse immani acerbaque natura Oppianicus; incendebat eius amentiam infesta atque inimica filio mater
44
habiti
44
. Magni autem illi sua interesse arbitrabantur hunc a causa Martialium demoveri
44
1
44
.
44
suberat
44
etiam alia causa maior quae Oppianici, hominis avarissimi atque audacissimi
44
2
44
, mentem maxime commovebat.
45
45
nam
45
habitus
45
usque ad illius iudici tempus nullum testamentum umquam fecerat; neque enim
45
1
45
legare quicquam eius modi matri poterat in
45
2
45
animum inducere neque testamento nomen omnino praetermittere parentis.
45
id
45
cum Oppianicus sciret — neque enim erat obscurum — intellegebat
45
habito
45
mortuo bona eius omnia ad matrem esse ventura; quae ab sese postea aucta pecunia maiore praemio, orbata filio minore periculo necaretur.
45
itaque
45
his rebus incensus qua ratione
45
habitum
45
veneno tollere conatus sit cognoscite.
46
46
C. et
46
L.Lucii
46
Fabricii fratres gemini fuerunt ex municipio Aletrinati
46
1
46
, homines inter se cum forma tum moribus similes, municipum autem suorum dissimillimi; in quibus quantus splendor sit, quam prope aequabilis, quam fere omnium constans et moderata ratio vitae nemo vestrum, ut mea fert opinio, ignorat.
46
his
46
Fabriciis semper est usus
46
2
46
Oppianicus familiarissime.
46
iam
46
3
46
hoc fere scitis omnes quantam vim habeat ad coniungendas amicitias studiorum ac naturae similitudo.
46
cum
46
illi ita viverent ut nullum quaestum esse turpem
46
4
46
arbitrarentur, cum omnis ab eis
46
5
46
fraus, omnes insidiae circumscriptionesque adulescentium nascerentur, cumque essent vitiis atque improbitate omnibus noti, studiose
46
6
46
, ut dixi, ad eorum se familiaritatem multis iam ante annis Oppianicus applicarat.
46
itaque
46
tum sic statuit, per C.
47
47
Fabricium — nam L. erat mortuus — insidias
47
habito
47
comparare.
47
erat
47
illo tempore infirma valetudine
47
habitus
47
. Vtebatur autem medico non
47
1
47
ignobili sed
47
2
47
spectato homine, Cleophanto; cuius servum Diogenem Fabricius ad venenum
47
habito
47
dandum spe et pretio sollicitare coepit.
47
servus
47
non incallidus et, ut
47
3
47
res ipsa
47
4
47
declaravit
47
5
47
, frugi atque integer sermonem Fabrici non est aspernatus; rem ad dominum detulit; Cleophantus autem cum
47
habito
47
est conlocutus
47
6
47
.
47
habitus
47
statim cum
47
M.Marco
47
Baebio
47
7
47
senatore, familiarissimo suo, communicavit; qui qua fide, qua prudentia, qua diligentia
47
8
47
fuerit meminisse vos arbitror.
47
ei
47
placuit ut Diogenem
47
habitus
47
emeret a Cleophanto, quo facilius aut comprehenderetur res eius indicio aut falsa esse cognosceretur.
47
ne
47
multa, Diogenes emitur, venenum diebus paucis comparatur
47
9
47
; multi viri boni cum ex occulto intervenissent, pecunia
47
10
47
obsignata quae ob eam rem dabatur in manibus Scamandri, liberti Fabriciorum, deprehenditur.
48
48
pro
48
di immortales! Oppianicum quisquam his rebus cognitis circumventum esse dicet
48
1
48
?
48
quis
48
umquam audacior, quis nocentior, quis apertior in iudicium adductus est?
48
quod
48
ingenium, quae facultas dicendi, quae a quoquam excogitata defensio huic uni crimini potuit obsistere?
48
simul
48
et illud quis est qui dubitet quin hac re comperta manifestoque
48
2
48
deprehensa aut obeunda mors Cluentio aut suscipienda accusatio fuerit?
49
49
satis
49
esse arbitror demonstratum, iudices, eis criminibus accusatum esse Oppianicum uti
49
1
49
honeste absolvi nullo modo potuerit.
49
cognoscite
49
nunc ita reum citatum esse illum ut re semel atque iterum praeiudicata condemnatus in iudicium venerit
49
2
49
.
49
nam
49
Cluentius, iudices, primum nomen eius detulit cuius in manibus venenum deprenderat.
49
is
49
erat libertus Fabriciorum, Scamander.
49
integrum
49
consilium, iudici corrupti nulla suspicio; simplex in iudicium causa, certa res, unum
49
3
49
crimen adlatum est.
49
hic
49
tum
49
C.Gaius
49
Fabricius
49
4
49
, is de quo ante dixi, qui liberto damnato sibi illud impendere periculum videret, quod mihi cum Aletrinatibus
49
5
49
vicinitatem et cum plerisque eorum magnum usum esse sciebat, frequentis eos ad me domum adduxit.
49
qui
49
quamquam de homine sic ut necesse erat existimabant, tamen quod erat ex eodem municipio, suae dignitatis esse arbitrabantur eum quibus rebus possent
49
6
49
defendere, idque a me ut facerem et ut causam Scamandri susciperem petebant, in qua causa patroni omne periculum continebatur.
50
50
ego
50
, qui neque illis talibus viris ac tam amantibus mei rem possem ullam negare neque illud crimen tantum ac tam manifestum esse arbitrarer, sicut ne illi ipsi quidem
50
1
50
qui mihi tum illam causam commendabant arbitrabantur, pollicitus eis sum me
50
2
50
omnia quae vellent esse facturum.
50
res
50
agi coepta est; citatus est Scamander reus.
50
accusabat
50
P.Publius
50
Cannutius, homo in primis ingeniosus et in dicendo exercitatus; accusabat autem ille quidem Scamandrum verbis tribus, venenum esse deprensum.
50
omnia
50
tela totius accusationis in Oppianicum coniciebantur
50
3
50
, aperiebatur causa insidiarum, Fabriciorum familiaritas commemorabatur, hominis vita et audacia proferebatur, denique omnis accusatio varie graviterque tractata ad extremum manifesta veneni deprehensione conclusa est.
50
hic
50
ego tum
50
4
50
ad respondendum surrexi qua cura, di immortales!
51
51
qua sollicitudine animi, quo timore!
51
semper
51
equidem magno cum metu incipio dicere; quotienscumque dico, totiens mihi videor in iudicium venire non ingeni solum sed etiam virtutis atque offici, ne aut id profiteri videar quod non possim
51
1
51
, quod est impudentiae
51
2
51
, aut non id
51
3
51
efficere quod possim, quod est aut perfidiae aut neglegentiae.
51
tum
51
vero ita sum perturbatus ut omnia timerem, si nihil dixissem ne infantissimus, si multa in eius modi causa dixissem ne impudentissimus existimarer.
51
conlegi
51
me aliquando et ita constitui, fortiter esse agendum; illi aetati qua tum eram solere laudi dari
51
4
51
, etiam si in minus firmis causis hominum periculis non defuissem.
51
itaque
51
feci; sic pugnavi, sic omni ratione contendi, sic ad omnia confugi, quantum ego adsequi potui, remedia ac perfugia causarum ut hoc quod timide dicam consecutus sim, ne quis illi causae patronum defuisse arbitraretur.
52
52
sed
52
ut quidquid
52
1
52
ego apprehenderam
52
2
52
, statim accusator extorquebat e manibus.
52
si
52
quaesiveram quae
52
3
52
inimicitiae Scamandro cum
52
habito
52
, fatebatur nullas fuisse, sed Oppianicum cuius ille minister fuisset huic inimicissimum fuisse atque esse dicebat.
52
sin
52
autem illud egeram, nullum ad Scamandrum morte
52
habiti
52
venturum emolumentum fuisse, concedebat, sed ad uxorem Oppianici, hominis in uxoribus necandis exercitati, omnia bona
52
habiti
52
ventura fuisse
52
4
52
dicebat.
52
cum
52
illa defensione usus essem quae in libertinorum causis honestissima semper existimata est, Scamandrum patrono esse probatum, fatebatur, sed quaerebat cui probatus esset ipse patronus
52
5
52
.
53
53
cum
53
ego pluribus verbis in eo commoratus essem, Scamandro insidias factas
53
1
53
esse per Diogenem constitutumque inter eos alia de
53
2
53
re fuisse ut medicamentum, non venenum Diogenes adferret; hoc cuivis usu
53
3
53
venire posse
53
4
53
: quaerebat cur in eius modi locum tam abditum, cur solus, cur cum obsignata pecunia venisset.
53
denique
53
hoc loco causa testibus honestissimis hominibus premebatur.
53
M.Marcus
53
Baebius de suo consilio Diogenem emptum, se praesente Scamandrum cum veneno pecuniaque deprehensum esse dicebat.
53
P.Publius
53
Quintilius Varus
53
5
53
, homo summa religione et summa auctoritate praeditus, de insidiis quae fierent
53
habito
53
et de sollicitatione Diogenis recenti re secum Cleophantum
53
6
53
locutum
53
7
53
esse dicebat.
54
54
atque
54
in illo iudicio cum Scamandrum nos defendere videremur, verbo ille reus erat, re quidem vera et periculo tota
54
1
54
accusatione Oppianicus.
54
neque
54
id obscure ferebat nec dissimulare ullo modo poterat; aderat frequens, advocabat, omni studio gratiaque pugnabat; postremo — id quod maximo malo illi causae fuit — hoc ipso in loco, quasi reus ipse esset, sedebat.
54
oculi
54
omnium iudicum non in Scamandrum sed in Oppianicum coniciebantur; timor eius, perturbatio, suspensus incertusque voltus, crebra coloris mutatio, quae erant antea suspiciosa, haec aperta et
54
2
54
manifesta faciebant.
55
55
cum
55
in consilium iri oporteret, quaesivit ab reo
55
C.Gaius
55
Iunius
55
1
55
quaesitor ex lege illa Cornelia quae tum erat clam an palam de se sententiam ferri vellet.
55
de
55
Oppianici sententia responsum est, quod is
55
habiti
55
familiarem Iunium esse dicebat, clam velle ferri.
55
itum
55
est in consilium.
55
omnibus
55
sententiis praeter unam quam suam Staienus esse dicebat Scamander prima actione condemnatus est.
55
quis
55
tum erat omnium qui Scamandro condemnato non iudicium de Oppianico factum esse arbitraretur? quid est illa damnatione iudicatum, nisi venenum id quod
55
habito
55
daretur esse quaesitum?
55
quae
55
porro
55
2
55
tenuissima suspicio conlata in Scamandrum est aut conferri potuit ut is sua sponte necare voluisse
55
habitum
55
putaretur?
56
56
atque
56
hoc tum iudicio facto et Oppianico re et existimatione iam, lege et pronuntiatione nondum condemnato tamen
56
habitus
56
Oppianicum reum statim non fecit.
56
voluit
56
cognoscere utrum iudices in eos solos essent severi quos venenum habuisse ipsos comperissent, an etiam consilia conscientiasque eius modi facinorum supplicio dignas iudicarent.
56
itaque
56
C.Gaium
56
Fabricium quem propter familiaritatem Oppianici conscium illi facinori fuisse arbitrabatur reum statim fecit, utique ei locus primus constitueretur propter causae coniunctionem impetravit.
56
hic
56
tum Fabricius non modo ad me meos vicinos et amicos Aletrinatis
56
1
56
non adduxit sed ipse eis neque defensoribus uti postea neque laudatoribus potuit.
57
57
rem
57
enim integram hominis non alieni quamvis suspiciosam defendere humanitatis esse putabamus, iudicatam labefactare conari impudentiae.
57
itaque
57
tum ille inopia et necessitate coactus in causa eius modi ad Caepasios fratres confugit, homines industrios atque eo animo ut quaecumque dicendi potestas esset data in honore atque in beneficio ponerent.
57
iam
57
1
57
hoc prope iniquissime comparatum est quod in morbis corporis, ut quisque est difficillimus, ita medicus nobilissimus atque optimus quaeritur, in periculis capitis, ut quaeque causa difficillima est, ita deterrimus obscurissimusque patronus adhibetur. Nisi forte hoc causae
57
2
57
est quod medici nihil praeter artificium, oratores etiam auctoritatem praestare debent
57
3
57
.
58
58
citatur
58
reus, agitur causa
58
1
58
; paucis verbis accusat ut de re iudicata Cannutius; incipit longo et alte petito prooemio respondere maior Caepasius.
58
primo
58
attente auditur eius oratio.
58
erigebat
58
animum iam demissum et oppressum Oppianicus; gaudebat ipse Fabricius; non intellegebat animos iudicum non illius eloquentia sed defensionis impudentia commoveri.
58
postea
58
quam de re coepit dicere, ad ea quae erant in causa addebat etiam ipse nova quaedam volnera ut, quamquam sedulo faciebat, tamen interdum non defendere sed praevaricari
58
2
58
videretur
58
3
58
.
58
itaque
58
cum callidissime se dicere putaret et cum illa verba gravissima ex intimo artificio deprompsisset: '
58
respicite
58
, iudices, hominum fortunas, respicite dubios variosque casus, respicite
58
C.Gaii
58
Fabrici senectutem' — cum hoc 'respicite' ornandae orationis causa saepe dixisset, respexit ipse.
58
at
58
C.Gaius
58
Fabricius a subselliis demisso capite discesserat.
59
59
hic
59
iudices ridere, stomachari atque acerbe ferre patronus causam sibi eripi et se cetera de illo loco '
59
respicite
59
, iudices' non posse dicere; nec quicquam propius est factum quam ut illum persequeretur et collo obtorto ad subsellia reduceret ut reliqua posset perorare.
59
ita
59
1
59
tum Fabricius primum suo iudicio, quod est gravissimum, deinde legis vi et sententiis iudicum est condemnatus.
59
quid
59
est quod iam de Oppianici persona causaque
59
2
59
plura dicamus?
59
apud
59
eosdem iudices reus est factus, cum his duobus praeiudiciis iam damnatus esset; ab isdem autem iudicibus qui Fabriciorum damnatione de Oppianico iudicarant locus ei primus est constitutus.
59
accusatus
59
est criminibus gravissimis, et eis quae a me breviter dicta sunt et praeterea multis quae ego omnia nunc
59
3
59
omitto; accusatus est apud eos qui Scamandrum ministrum Oppianici, C.
59
4
59
Fabricium conscium malefici condemnarant.
60
60
Vtrum per deos immortalis! magis est mirandum quod is condemnatus est, an quod omnino respondere ausus est?
60
quid
60
enim illi iudices facere potuerunt? qui si innocentis Fabricios condemnassent, tamen in Oppianico sibi constare et superioribus consentire
60
1
60
iudiciis debuerunt.
60
an
60
vero illi sua per se
60
2
60
ipsi iudicia rescinderent
60
3
60
, cum ceteri soleant in iudicando ne ab aliorum iudiciis discrepent providere? et illi
60
4
60
qui Fabrici libertum, quia minister in maleficio fuerat, patronum, quia conscius
60
5
60
, condemnassent, ipsum principem atque architectum sceleris absolverent? et qui ceteros nullo praeiudicio facto tamen ex ipsa causa condemnassent, hunc quem bis iam condemnatum
60
6
60
acceperant liberarent?
61
61
tum
61
vero illa iudicia senatoria non falsa invidia sed vera atque insigni turpitudine notata atque operta dedecore et infamia defensioni locum nullum reliquissent.
61
quid
61
enim tandem illi iudices responderent, si qui ab eis quaereret: 'Condemnastis Scamandrum, quo crimine?' '
61
nempe
61
quod
61
habitum
61
per servum medici veneno necare voluisset.
61
1
61
' '
61
quid
61
habiti
61
morte Scamander consequebatur?' '
61
nihil
61
, sed administer erat Oppianici.' '
61
et
61
condemnastis
61
C.Gaium
61
Fabricium, quid ita?
61
2
61
' '
61
quia
61
, cum ipse familiarissime Oppianico usus, libertus autem eius in maleficio deprensus esset, illum expertem eius consili fuisse non probabatur.'
61
si
61
igitur ipsum Oppianicum bis suis iudiciis condemnatum absolvissent, quis tantam turpitudinem iudiciorum, quis tantam inconstantiam rerum iudicatarum, quis tantam libidinem iudicum ferre potuisset?
62
62
quod
62
si hoc videtis quod iam hac omni oratione patefactum est, illo iudicio reum condemnari, praesertim ab isdem iudicibus qui duo praeiudicia fecissent, necesse fuisse, simul illud videatis necesse est, nullam accusatori
62
1
62
causam esse
62
2
62
potuisse cur iudicium vellet corrumpere.
62
quaero
62
enim de
62
3
62
te,
62
T.Tite
62
Atti
62
4
62
, relictis iam ceteris argumentis omnibus, num Fabricios quoque innocentis condemnatos existimes, num etiam illa iudicia pecunia corrupta esse dicas, quibus in
62
5
62
iudiciis alter a Staieno solo absolutus est, alter etiam ipse se condemnavit.
62
age
62
, si nocentes
62
6
62
, cuius malefici? num quid praeter venenum quaesitum quo
62
habitus
62
necaretur obiectum est? num quid aliud in illis iudiciis versatum est praeter hasce insidias
62
habito
62
ab Oppianico per Fabricium
62
7
62
factas?
62
nihil
62
, nihil, inquam
62
8
62
, aliud, iudices, reperietis.
62
exstat
62
memoria, sunt tabulae publicae; redargue me, si mentior; testium dicta recita, doce in illorum iudiciis quid praeter hoc venenum Oppianici non modo in criminis sed in male dicti loco
62
9
62
sit obiectum.
63
63
multa
63
dici possunt qua re ita necesse fuerit iudicari, sed ego occurram exspectationi vestrae, iudices.
63
nam
63
etsi
63
1
63
a vobis sic audior ut numquam benignius neque attentius quemquam auditum putem, tamen vocat me alio iam dudum tacita vestra exspectatio quae mihi obloqui videtur: '
63
quid
63
ergo? negasne illud iudicium esse corruptum?
63
2
63
'
63
non
63
nego, sed ab hoc corruptum non esse confirmo. 'A quo igitur est corruptum?'
63
opinor
63
, primum, si incertum fuisset quisnam exitus illius iudici futurus esset, veri similius tamen esset eum potius corrupisse qui metuisset ne ipse condemnaretur quam illum
63
3
63
qui veritus esset ne alter absolveretur; deinde, cum esset non
63
4
63
dubium quid iudicari necesse esset, eum certe potius qui sibi aliqua
63
5
63
ratione diffideret quam eum qui omni ratione confideret; postremo certe potius illum qui bis apud eos iudices offendisset quam eum qui bis causam
63
6
63
probavisset.
64
64
Vnum quidem certe nemo erit tam inimicus
64
1
64
Cluentio qui mihi non concedat, si constet corruptum illud esse iudicium
64
2
64
, aut ab
64
habito
64
aut ab Oppianico esse corruptum; si doceo non ab
64
habito
64
, vinco ab Oppianico; si ostendo ab Oppianico
64
3
64
, purgo
64
habitum
64
.
64
qua
64
re, etsi satis docui rationem nullam huic corrumpendi iudici
64
4
64
fuisse, ex quo intellegitur ab Oppianico esse corruptum, tamen de illo ipso separatim cognoscite.
64
atque
64
ego illa non argumentabor quae sunt gravia vehementer, eum corrupisse qui in periculo fuerit, eum qui metuerit, eum qui spem salutis in alia ratione non habuerit, eum qui semper singulari fuerit audacia.
64
multa
64
sunt eius modi; verum cum habeam
64
5
64
rem non dubiam sed apertam atque manifestam, enumeratio singulorum argumentorum non est necessaria.
65
65
dico
65
C.Gaio
65
Aelio Staieno iudici pecuniam grandem Statium Albium ad corrumpendum iudicium dedisse.
65
num
65
quis negat?
65
te
65
, Oppianice, appello
65
1
65
, te,
65
T.Tite
65
Atti
65
2
65
, quorum alter eloquentia damnationem illam, alter tacita pietate deplorat; audete negare ab Oppianico Staieno iudici pecuniam datam, negate
65
3
65
, negate, inquam, meo
65
4
65
loco.
65
quid
65
tacetis? an
65
5
65
negare non potestis quod repetistis, quod confessi estis, quod abstulistis?
65
quo
65
tandem igitur ore mentionem corrupti iudici facitis, cum ab ista parte iudici pecuniam ante iudicium datam, post iudicium ereptam esse fateamini?
66
66
quonam
66
igitur haec modo gesta sunt?
66
repetam
66
paulo altius, iudices, et omnia quae in diuturna obscuritate latuerunt sic aperiam ut ea cernere oculis videamini.
66
vos
66
quaeso, ut adhuc me attente audistis
66
1
66
, item
66
2
66
quae reliqua sunt audiatis; profecto nihil a me dicetur quod non dignum hoc conventu et silentio, dignum vestris studiis atque auribus esse videatur.
66
nam
66
ut primum Oppianicus ex eo quod Scamander reus erat factus quid sibi impenderet coepit suspicari, statim se ad hominis egentis, audacis, in iudiciis corrumpendis exercitati, tum autem iudicis, Staieni familiaritatem applicavit
66
3
66
.
66
ac
66
primum Scamandro reo tantum donis muneribusque
66
4
66
perfecerat
66
5
66
ut eo fautore
66
6
66
uteretur cupidiore quam fides iudicis postulabat.
67
67
post
67
autem cum esset
67
1
67
Scamander unius Staieni sententia absolutus
67
2
67
, patronus autem Scamandri ne sua quidem sententia liberatus, acrioribus saluti suae remediis subveniendum putavit.
67
tum
67
ab
67
3
67
Staieno, sicut ab homine ad excogitandum acutissimo, ad audendum impudentissimo, ad efficiendum acerrimo — haec enim ille et aliqua ex parte habebat et maiore ex parte se habere simulabat — auxilium capiti ac
67
4
67
fortunis suis petere coepit.
67
iam
67
hoc non
67
5
67
ignoratis, iudices, ut etiam bestiae fame monitae
67
6
67
plerumque ad eum locum ubi pastae sunt aliquando
67
7
67
revertantur.
68
68
Staienus ille biennio ante cum
68
1
68
causam bonorum Safini Atellae recepisset, sescentis milibus nummum se iudicium corrupturum esse dixerat.
68
quae
68
cum accepisset a pupillo, suppressit iudicioque facto nec Safinio nec bonorum emptoribus reddidit.
68
quam
68
cum pecuniam profudisset et sibi nihil non modo ad cupiditates suas sed ne ad necessitatem quidem reliquisset, statuit ad easdem esse sibi praedas ac suppressiones iudicialis revertendum.
68
itaque
68
cum Oppianicum iam perditum et duobus iugulatum praeiudiciis videret, promissis suis eum
68
2
68
excitavit abiectum et simul saluti desperare vetuit. Oppianicus autem orare hominem coepit ut sibi rationem ostenderet iudici corrumpendi.
69
69
ille
69
autem
69
1
69
, quem ad modum ex ipso Oppianico postea est auditum, negavit quemquam esse in civitate praeter se qui id efficere posset.
69
sed
69
primo gravari coepit, quod aedilitatem se petere cum hominibus nobilissimis et invidiam atque offensionem timere dicebat.
69
post
69
exoratus initio permagnam pecuniam poposcit, deinde ad id pervenit quod confici potuit; HS
69
2
69
dcxl
69
3
69
deferri ad se domum iussit.
69
quae
69
pecunia simul atque ad eum delata est, homo impurissimus statim coepit in eius modi mente et cogitatione versari, nihil esse suis rationibus utilius quam Oppianicum condemnari; illo absoluto pecuniam illam aut iudicibus dispertiendam aut ipsi esse reddendam; damnato repetiturum esse neminem.
70
70
itaque
70
rem excogitat singularem.
70
atque
70
haec, iudices, quae vera
70
1
70
dicuntur a nobis facilius credetis, si cum animis vestris longo intervallo recordari
70
C.Gaii
70
Staieni vitam et naturam volueritis; nam perinde ut opinio est de cuiusque moribus, ita quid ab eo factum aut non factum sit existimari potest.
70
cum
70
esset egens, sumptuosus, audax, callidus, perfidiosus, et cum domi suae miserrimus
70
2
70
in locis inanissimis
70
3
70
tantum nummorum positum videret, ad omnem malitiam et fraudem versare mentem suam
70
4
70
coepit. '
70
ego
70
dem
70
5
70
iudicibus? mihi ipsi igitur
70
6
70
praeter periculum et infamiam quid quaeretur?
70
nihil
70
excogitem quam ob rem Oppianicum
70
7
70
damnari necesse sit?
70
quid
70
8
70
tandem? — nihil enim est quod non fieri possit — si quis eum forte casus ex periculo eripuerit, nonne reddendum est?
70
praecipitantem
70
igitur impellamus' inquit 'et perditum prosternamus.'
71
71
capit
71
hoc consili
71
1
71
ut pecuniam quibusdam iudicibus levissimis polliceatur, deinde eam postea supprimat ut, quoniam gravis homines sua sponte severe iudicaturos putabat, eos qui leviores erant destitutione iratos Oppianico redderet.
71
itaque
71
, ut erat semper praeposterus atque perversus, initium facit a Bulbo et eum, quod iam diu nihil quaesierat, tristem atque oscitantem leviter impellit. '
71
quid
71
tu?' inquit 'ecquid me adiuvas, Bulbe, ne gratiis rei publicae serviamus?'
71
ille
71
vero simul atque hoc audivit 'ne gratiis': '
71
quo
71
voles
71
2
71
' inquit 'sequar; sed quid adfers?'
71
tum
71
ei
71
3
71
quadraginta milia, si esset absolutus Oppianicus, pollicetur et eum ut ceteros appellet quibuscum loqui consuesset rogat atque etiam ipse conditor totius negoti Guttam aspergit huic Bulbo.
72
72
itaque
72
minime amarus
72
1
72
eis
72
2
72
visus est qui aliquid ex eius sermone speculae
72
3
72
degustarant
72
4
72
. Vnus et alter dies intercesserat cum res parum certa videbatur; sequester et confirmator pecuniae desiderabatur.
72
tum
72
appellat hilari
72
5
72
voltu hominem Bulbus ut blandissime
72
6
72
potest: '
72
quid
72
tu' inquit 'Paete?
72
7
72
' — hoc enim sibi Staienus cognomen ex imaginibus Aeliorum
72
8
72
delegerat ne, si se Ligurem fecisset, nationis magis suae
72
9
72
quam generis uti cognomine videretur — 'qua de re mecum locutus es, quaerunt a me ubi sit pecunia.'
72
hic
72
ille planus
72
10
72
improbissimus quaestu iudiciario pastus, qui illi pecuniae quam condiderat spe iam atque animo incubaret
72
11
72
, contrahit frontem — recordamini faciem atque illos eius fictos simulatosque voltus
72
12
72
— et, qui esset totus ex fraude et mendacio factus quique ea vitia quae ab
72
13
72
natura habebat etiam studio atque artificio quodam malitiae condivisset
72
14
72
, pulchre adseverat sese ab Oppianico destitutum
72
15
72
atque hoc addit testimoni, sua illum sententia, cum
72
16
72
palam omnes laturi essent, condemnatum iri.
73
73
manarat
73
sermo in consilio pecuniae quandam mentionem inter iudices esse versatam.
73
res
73
neque tam fuerat occulta quam erat occultanda, neque tam erat aperta quam rei publicae causa aperienda.
73
in
73
ea obscuritate ac dubitatione omnium Cannutio, perito homini, qui quodam odore suspicionis Staienum corruptum esse sensisset neque dum rem perfectam arbitraretur, placuit repente pronuntiare
73
1
73
:
73
Dixerunt.
73
hic
73
tum Oppianicus non magno opere pertimuit; rem a Staieno perfectam esse arbitrabatur.
74
74
in
74
consilium erant ituri iudices
74
xxxii
74
.
74
sententiis
74
xvi
74
absolutio confici poterat. HS
74
1
74
xl
74
2
74
milia in singulos iudices distributa
74
3
74
eum numerum sententiarum conficere debebant ut ad cumulum spe maiorum praemiorum ipsius Staieni sententia septima decima accederet.
74
atque
74
etiam casu tum, quod
74
4
74
illud repente erat factum, Staienus ipse non aderat; causam nescio quam apud iudicem defendebat.
74
facile
74
hoc
74
habitus
74
patiebatur, facile Cannutius, at non Oppianicus neque patronus eius
74
L.Lucius
74
Quinctius; qui, cum esset illo tempore tribunus plebis, convicium
74
C.Gaio
74
Iunio iudici quaestionis maximum fecit ut ne sine illo
74
5
74
in consilium iretur; cumque id ei per viatores consulto neglegentius agi videretur, ipse e publico iudicio ad privatum Staieni iudicium profectus est et illud pro potestate dimitti iussit; Staienum ipse ad subsellia adduxit.
75
75
consurgitur
75
in consilium, cum sententias Oppianicus, quae tum erat potestas, palam ferri velle dixisset ut Staienus scire posset quid
75
1
75
cuique deberet
75
2
75
. Varia iudicum genera; nummarii pauci sed omnes irati. Vt qui accipere in campo consuerunt eis candidatis quorum nummos suppressos esse putant inimicissimi solent esse, sic eius modi iudices infesti tum reo venerant; ceteri nocentissimum esse arbitrabantur, sed exspectabant
75
3
75
sententias eorum quos corruptos esse
75
4
75
putabant ut ex eis constituerent a quo iudicium corruptum videretur.
75
ecce
75
tibi eius modi sortitio ut
75
5
75
in primis Bulbo et Staieno et Guttae esset iudicandum!
75
summa
75
omnium exspectatio quidnam sententiae ferrent leves ac nummarii iudices.
75
atque
75
illi omnes sine ulla dubitatione condemnant.
76
76
hic
76
tum iniectus est hominibus scrupulus et quaedam dubitatio quidnam esset actum
76
1
76
.
76
deinde
76
homines sapientes et ex
76
2
76
vetere illa disciplina iudiciorum, qui
76
3
76
neque absolvere hominem nocentissimum possent neque eum de quo esset orta suspicio pecunia oppugnatum re illa incognita primo condemnare vellent,
76
non liquere
76
dixerunt.
76
non
76
nulli autem severi homines qui hoc statuerunt
76
4
76
, quo quisque animo quid faceret spectari oportere, etsi alii pecunia accepta verum iudicabant, tamen nihilo minus se superioribus suis iudiciis constare putabant oportere; itaque damnarunt.
76
quinque
76
omnino fuerunt qui illum vestrum innocentem Oppianicum sive imprudentia
76
5
76
sive misericordia sive aliqua suspicione sive ambitione adducti
76
6
76
absolverunt
76
7
76
.
77
77
condemnato
77
Oppianico statim
77
L.Lucius
77
Quinctius, homo maxime popularis, qui omnis rumorum et contionum ventos conligere consuesset, oblatam sibi facultatem putavit ut ex invidia senatoria posset
77
1
77
crescere, quod eius ordinis iudicia minus iam probari populo arbitrabatur.
77
habetur
77
una atque altera contio vehemens et gravis; accepisse pecuniam iudices ut innocentem reum condemnarent tribunus plebis clamitabat
77
2
77
; agi fortunas omnium dicebat; nulla esse iudicia
77
3
77
; qui pecuniosum inimicum haberet, incolumem esse neminem posse.
77
homines
77
totius ignari negoti, qui Oppianicum numquam vidissent, virum optimum et hominem pudentissimum pecunia oppressum esse
77
4
77
arbitrarentur, incensi suspicione rem in medium vocare coeperunt et causam illam totam deposcere.
78
78
atque
78
illo ipso tempore in aedis
78
T.Titi
78
Anni, hominis honestissimi, necessarii et amici mei, noctu Staienus arcessitus ab Oppianico venit.
78
iam
78
cetera nota sunt omnibus, ut cum illo Oppianicus egerit de pecunia, ut ille se redditurum esse dixerit, ut eum sermonem audierint omnem
78
1
78
viri boni qui tum consulto propter in occulto stetissent, ut res patefacta et in forum prolata et pecunia omnis Staieno
78
2
78
extorta atque erepta sit.
78
huius
78
Staieni persona populo iam nota atque perspecta ab nulla turpi suspicione abhorrebat; suppressam esse ab eo pecuniam quam pro reo pronuntiasset qui erant in contione non intellegebant; neque enim docebantur.
78
versatam
78
esse in iudicio mentionem pecuniae sentiebant
78
3
78
, innocentem reum condemnatum audiebant, Staieni
78
4
78
sententia condemnatum videbant; non gratiis
78
5
78
id ab eo factum esse, quod hominem norant, iudicabant. Similis in Bulbo, in Gutta, in aliis non nullis suspicio consistebat.
79
79
itaque
79
confiteor — licet enim iam impune hoc praesertim in loco confiteri — quod Oppianici non modo vita sed etiam nomen ante illud tempus populo ignotum fuisset, indignissimum porro videretur circumventum esse innocentem pecunia, hanc deinde suspicionem augeret Staieni improbitas et non nullorum eius similium iudicum turpitudo, causam autem ageret
79
L.Lucius
79
Quinctius
79
1
79
, homo cum summa potestate praeditus
79
2
79
tum ad inflammandos animos multitudinis accommodatus
79
3
79
, summam illi
79
4
79
iudicio
79
5
79
invidiam infamiamque esse conflatam.
79
atque
79
in hanc flammam recentem
79
6
79
tum C. Iunium qui illi quaestioni praefuerat iniectum esse
79
7
79
memini, et illum hominem aedilicium iam praetorem opinionibus omnium
79
8
79
constitutum non disceptatione dicendi sed clamore hominum
79
9
79
de foro atque adeo de civitate esse sublatum.
80
80
neque
80
me paenitet hoc tempore potius
80
1
80
quam illo causam
80
A.Auli
80
Cluenti defendere.
80
causa
80
enim manet eadem, quae mutari nullo modo potest, temporis iniquitas atque invidia recessit, ut quod in tempore mali fuit nihil obsit, quod in causa boni fuit prosit.
80
itaque
80
nunc quem ad modum audiar sentio, non modo ab eis quorum iudicium ac potestas est sed etiam ab illis quorum tantum est existimatio.
80
at
80
2
80
tum si dicerem, non audirer, non quod
80
3
80
alia res esset, immo eadem, sed tempus aliud.
80
id
80
adeo sic cognoscite.
80
quis
80
tum auderet dicere nocentem condemnatum esse Oppianicum? quis nunc audet
80
4
80
negare?
80
quis
80
tum posset arguere ab Oppianico temptatum esse iudicium
80
5
80
pecunia? quis id hoc tempore infitiari potest?
80
cui
80
tum liceret docere Oppianicum reum factum esse tum denique cum duobus proximis praeiudiciis condemnatus esset? quis est qui id hoc tempore infirmare conetur?
81
81
qua
81
re invidia remota quam dies mitigavit, oratio mea deprecata est, vestra fides atque aequitas a veritatis disceptatione reiecit, quid est praeterea quod in causa relinquatur?
81
versatam
81
esse
81
1
81
in iudicio pecuniam constat; ea quaeritur unde profecta sit, ab accusatore an ab
81
2
81
reo.
81
dicit
81
accusator
81
3
81
haec: '
81
primum
81
gravissimis criminibus accusabam, ut nihil opus esset pecunia; deinde condemnatum adducebam, ut ne eripi quidem pecunia posset; postremo, etiam si absolutus fuisset
81
4
81
, mearum tamen omnium fortunarum status incolumis maneret.'
81
quid
81
contra reus? '
81
primum
81
ipsam
81
5
81
multitudinem criminum et atrocitatem
81
6
81
pertimescebam; deinde Fabriciis propter conscientiam mei sceleris condemnatis me esse condemnatum sentiebam: postremo in eum casum veneram ut omnis mearum fortunarum status unius iudici periculo contineretur.
81
7
81
'
82
82
age
82
, quoniam corrumpendi iudici causas ille multas et gravis habuit, hic nullam, profectio ipsius pecuniae requiratur.
82
confecit
82
tabulas diligentissime Cluentius.
82
haec
82
autem res habet hoc certe ut nihil possit neque additum neque detractum de re familiari latere. Anni sunt octo cum ista causa in ista meditatione versatur, cum omnia quae ad eam rem pertinent et ex huius et ex aliorum tabulis agitatis
82
1
82
, tractatis, inquiritis, cum interea Cluentianae pecuniae vestigium nullum invenitis.
82
quid
82
? Albiana
82
2
82
pecunia vestigiisne nobis odoranda est an ad ipsum cubile vobis ducibus
82
3
82
venire possumus?
82
tenentur
82
uno in loco HS
82
dcxl
82
4
82
, tenentur apud hominem audacissimum, tenentur apud iudicem; quid voltis amplius?
83
83
at
83
enim Staienus non fuit ab Oppianico sed a Cluentio ad iudicium corrumpendum constitutus.
83
cur
83
eum
83
1
83
, cum in consilium iretur, Cluentius et Cannutius abesse patiebantur? cur, cum
83
2
83
in consilium mittebant, Staienum iudicem cui
83
3
83
pecuniam dederant non requirebant
83
4
83
? Oppianicus querebatur, Quinctius flagitabat; sine Staieno ne in consilium iretur tribunicia potestate effectum
83
5
83
est.
83
at
83
condemnavit
83
6
83
.
83
hanc
83
enim condemnationem dederat obsidem Bulbo et ceteris ut destitutus ab Oppianico videretur.
83
qua
83
re si istinc causa corrumpendi iudici, si
83
7
83
istinc pecunia, istinc Staienus, istinc denique omnis fraus et audacia est, hinc pudor, honesta vita
83
8
83
, nulla suspicio pecuniae, nulla corrumpendi iudici causa, patimini
83
9
83
veritate patefacta atque omni errore sublato eo transire illius turpitudinis infamiam ubi cetera maleficia consistunt
83
10
83
, ab eo invidiam discedere aliquando ad quem numquam accessisse culpam videtis.
84
84
at
84
enim pecuniam Staieno dedit Oppianicus non ad corrumpendum iudicium sed ad conciliationem
84
1
84
gratiae. Tene hoc, Atti, dicere, tali prudentia, etiam usu atque exercitatione praeditum!
84
sapientissimum
84
esse dicunt eum cui quod opus sit ipsi veniat in mentem; proxime accedere illum qui alterius bene inventis obtemperet.
84
in
84
stultitia contra est.
84
minus
84
enim stultus est is cui nihil in mentem venit quam ille qui quod stulte alteri venit in mentem comprobat.
84
ita
84
2
84
Staienus tum recenti re, cum faucibus premeretur —
84
sive
84
ultro
84
3
84
excogitavit sive, ut homines tum loquebantur, a
84
P.Publio
84
Cethego admonitus
84
est
84
4
84
— istam dedit conciliationis
84
5
84
et gratiae fabulam
84
6
84
.
85
85
nam
85
fuisse hunc tum
85
1
85
hominum sermonem recordari potestis, Cethegum, quod hominem odisset et quod eius improbitatem versari in re publica nollet et quod videret eum qui se ab reo pecuniam, cum iudex esset, clam atque extra ordinem accepisse confessus esset, salvum esse non posse, minus ei fidele consilium dedisse.
85
in
85
hoc si improbus Cethegus fuit
85
2
85
, videtur mihi adversarium removere voluisse; sin erat eius modi causa ut Staienus nummos se accepisse negare non posset, nihil autem erat periculosius nec turpius quam ad quam rem accepisset confiteri, non est consilium Cethegi reprendendum.
86
86
verum
86
alia causa tum Staieni fuit
86
1
86
, alia nunc, Atti, tua est.
86
ille
86
cum re premeretur, quodcumque diceret, honestius diceret quam si quod erat factum fateretur; te vero illud idem quod tum explosum et eiectum est nunc rettulisse
86
2
86
demiror.
86
qui
86
enim poterat tum in gratiam redire cum Oppianico Cluentius, qui cum matre?
86
haerebat
86
3
86
in tabulis publicis reus et accusator; condemnati erant Fabricii; nec elabi alio accusatore poterat Albius nec sine ignominia calumniae relinquere accusationem Cluentius
86
4
86
.
87
87
an
87
vero praevaricaretur? nam
87
1
87
id quoque ad corrumpendum iudicium pertinet.
87
sed
87
quid
87
2
87
opus erat ad eam rem iudice sequestre? et omnino quam ob rem tota ista res per Staienum potius, hominem ab utroque alienissimum, sordidissimum, turpissimum, quam per bonum aliquem virum ageretur et amicum necessariumque communem?
87
sed
87
quid ego haec pluribus quasi de re obscura disputo
87
3
87
, cum ipsa pecunia quae Staieno data est numero ac summa sua non modo quanta fuerit sed etiam ad quam rem fuerit ostendat? Sedecim dico iudices ut Oppianicus absolveretur corrumpendos fuisse; ad Staienum
87
dcxl
87
4
87
milia nummum
87
5
87
esse delata.
87
si
87
, ut tu dicis, gratiae conciliandae causa, quadraginta istorum accessio milium quid valet? si, ut nos dicimus, ut quadragena milia nummum sedecim iudicibus darentur, non Archimedes melius potuit discribere
87
6
87
.
88
88
at
88
enim iudicia facta permulta sunt a Cluentio iudicium esse corruptum.
88
immo
88
vero ante hoc tempus omnino ista ipsa res suo nomine in iudicium numquam est vocata.
88
ita
88
multum agitata, ita diu iactata ista res
88
1
88
est ut hodierno die primum causa illa defensa sit, hodierno die primum veritas vocem contra invidiam his iudicibus freta miserit.
88
verum
88
tamen ista multa
88
2
88
iudicia quae sunt?
88
ego
88
enim me ad omnia confirmavi et sic paravi ut docerem quae facta postea iudicia de illo iudicio dicerentur, partim ruinae similiora aut
88
3
88
tempestati quam iudicio et disceptationi fuisse
88
4
88
, partim nihil contra
88
habitum
88
valere, partim etiam pro hoc esse, partim esse eius modi ut neque appellata umquam iudicia sint neque existimata.
89
89
hic
89
ego magis ut consuetudinem servem quam quod vos non vestra hoc sponte faciatis, petam a vobis ut me, dum de his singulis disputo, iudices
89
1
89
, attente audiatis.
89
condemnatus
89
est
89
C.Gaius
89
Iunius qui ei quaestioni praefuerat; adde etiam illud, si placet: tum est condemnatus cum esset iudex quaestionis.
89
non
89
modo causae sed ne legi quidem quicquam per tribunum plebis laxamenti datum est.
89
quo
89
tempore illum a quaestione ad nullum aliud rei publicae munus abduci licebat, eo tempore ad quaestionem ipse abreptus est.
89
at
89
quam quaestionem
89
2
89
?
89
voltus
89
enim vestri, iudices, me invitant ut quae reticenda putaram
89
3
89
libeat
89
4
89
iam libere dicere.
90
90
quid
90
? illa tandem quaestio aut disceptatio aut iudicium fuit?
90
putabo
90
fuisse.
90
dicat
90
qui volt hodie de illo populo concitato, cui tum populo
90
1
90
mos gestus est, qua de re Iunius causam dixerit; quemcumque rogaveris
90
2
90
, hoc respondebit, quod pecuniam acceperit, quod innocentem circumvenerit.
90
est
90
haec opinio.
90
at
90
, si ita esset, hac lege accusatum fuisse
90
3
90
oportuit qua accusatur
90
habitus
90
.
90
at
90
ipse ea lege quaerebat.
90
paucos
90
dies exspectasset
90
4
90
Quinctius.
90
at
90
neque privatus accusare nec sedata iam
90
5
90
invidia volebat.
90
videtis
90
igitur non in causa sed in tempore ac potestate spem omnem accusatoris fuisse.
91
91
multam
91
petivit.
91
qua
91
lege?
91
quod
91
in legem non iurasset
91
1
91
, quae res nemini umquam fraudi fuit, et quod
91
C.Gaius
91
Verres, praetor urbanus, homo sanctus et diligens, subsortitionem eius in eo codice non haberet qui tum interlitus proferebatur.
91
his
91
de causis
91
C.Gaius
91
Iunius condemnatus est, iudices, levissimis et infirmissimis, quas omnino in iudicium adferri non oportuit.
91
itaque
91
oppressus est non causa sed tempore.
92
92
hoc
92
vos Cluentio iudicium putatis obesse oportere? quam ob causam?
92
si
92
ex lege subsortitus non erat Iunius aut si in aliquam
92
1
92
legem aliquando non iuraverat, idcirco illius damnatione aliquid de Cluentio iudicabatur? '
92
non
92
' inquit; 'sed ille idcirco illis
92
2
92
legibus condemnatus est, quod contra aliam
92
3
92
legem commiserat.'
92
qui
92
hoc confitentur, possunt idem
92
4
92
illud iudicium fuisse defendere? '
92
ergo
92
' inquit 'idcirco
92
5
92
infestus tum populus Romanus
92
6
92
fuit
92
C.Gaio
92
Iunio
92
7
92
, quod illud iudicium corruptum per eum putabatur.'
92
num
92
igitur hoc tempore causa mutata est? num alia res, alia ratio illius iudici, alia natura
92
8
92
totius negoti nunc est ac tum fuit?
92
non
92
opinor ex eis rebus quae gestae sunt rem ullam potuisse mutari.
93
93
quid
93
ergo est causae quod nunc nostra defensio audiatur tanto silentio, tum
93
1
93
Iunio defendendi sui potestas erepta sit?
93
quia
93
tum in causa nihil erat praeter invidiam, errorem, suspicionem, contiones cotidianas seditiose
93
2
93
ac populariter concitatas.
93
accusabat
93
tribunus plebis idem in contionibus, idem ad subsellia; ad iudicium non modo de contione sed etiam cum ipsa contione veniebat.
93
gradus
93
illi Aurelii tum novi quasi pro theatro illi iudicio aedificati videbantur; quos ubi accusator concitatis hominibus complerat, non modo dicendi ab reo sed ne surgendi quidem potestas erat.
94
94
nuper
94
apud
94
C.Gaium
94
Orchivium
94
1
94
, conlegam meum, locus ab iudicibus Fausto Sullae de pecuniis residuis
94
2
94
non est constitutus, non quo
94
3
94
illi aut exlegem esse Sullam
94
4
94
aut causam pecuniae publicae contemptam atque
94
5
94
abiectam putarent
94
6
94
, sed quod accusante tribuno plebis condicione aequa disceptari posse
94
7
94
non putaverunt
94
8
94
.
94
quid
94
conferam? Sullamne cum Iunio, an hunc tribunum plebis cum Quinctio, an vero tempus cum tempore? Sulla maximis opibus, cognatis, adfinibus, necessariis, clientibus plurimis, haec autem apud Iunium parva et infirma et ipsius labore quaesita atque conlecta; hic tribunus plebis modestus, pudens
94
9
94
, non modo non seditiosus sed etiam seditiosis adversarius, ille autem acerbus, criminosus, popularis homo ac turbulentus; tempus hoc tranquillum atque placatum
94
10
94
, illud omnibus invidiae tempestatibus concitatum.
94
quae
94
cum ita essent, in Fausto tamen illi iudices
94
11
94
statuerunt iniqua condicione reum causam dicere, cum adversario eius ad ius accusationis summa vis potestatis accederet.
95
95
quam
95
quidem rationem vos, iudices, diligenter pro vestra sapientia et humanitate
95
1
95
cogitare et penitus perspicere debetis, quid mali, quantum periculi uni cuique nostrum
95
2
95
inferre possit vis tribunicia, conflata praesertim invidia et contionibus seditiose concitatis.
95
optimis
95
hercule temporibus, tum cum homines se non iactatione populari sed dignitate atque innocentia tuebantur, tamen nec
95
P.Publius
95
Popilius
95
3
95
neque
95
4
95
Q.Quintus
95
Metellus, clarissimi viri atque amplissimi
95
5
95
, vim tribuniciam sustinere potuerunt, nedum his temporibus, his moribus, his magistratibus sine vestra sapientia ac sine iudiciorum remediis salvi esse possimus.
96
96
non
96
fuit illud igitur
96
1
96
iudicium iudici simile, iudices, non fuit, in quo non modus ullus est adhibitus
96
2
96
, non mos consuetudoque servata, non causa defensa; vis illa fuit et, ut saepe iam dixi, ruina quaedam atque tempestas et quidvis potius quam iudicium aut disceptatio aut quaestio.
96
quod
96
si quis est qui illud iudicium fuisse arbitretur
96
3
96
et qui his rebus iudicatis standum putet, is tamen hanc causam ab illa debet seiungere.
96
ab
96
illo enim, sive quod in legem non iurasset sive quod ex
96
4
96
lege subsortitus iudicem
96
5
96
non esset, multa petita esse dicitur; Cluenti autem ratio cum illis legibus quibus a Iunio multa petita est nulla potest ex parte
96
6
96
esse coniuncta.
97
97
at
97
enim
97
1
97
etiam Bulbus est condemnatus.
97
adde
97
'maiestatis,' ut intellegas hoc iudicium cum illo non esse coniunctum.
97
at
97
est hoc illi crimen obiectum.
97
fateor
97
, sed etiam legionem esse ab eo sollicitatam in Illyrico
97
C.Gaii
97
Cosconi
97
2
97
litteris et multorum testimoniis planum factum est, quod crimen erat proprium illius quaestionis et quae res lege maiestatis tenebatur.
97
at
97
hoc obfuit ei
97
3
97
maxime.
97
iam
97
ista divinatio est; qua si uti licet, vide ne mea coniectura multo sit verior.
97
ego
97
enim sic arbitror, Bulbum, quod homo nequam, turpis, improbus, multis flagitiis contaminatus in iudicium sit adductus, idcirco facilius esse damnatum.
97
tu
97
mihi ex tota causa Bulbi quod tibi commodum est eligis ut id esse secutos iudices dicas.
98
98
quapropter
98
hoc Bulbi iudicium non plus huic obesse causae debet quam illa quae commemorata sunt ab accusatore duo iudicia
98
P.Publii
98
Popili et
98
Ti.Tiberii
98
Guttae
98
1
98
, qui causam de ambitu dixerunt, qui
98
2
98
accusati sunt ab eis qui erant ipsi ambitus condemnati; quos ego non idcirco esse arbitror in integrum restitutos quod planum fecerint illos ob rem iudicandam pecuniam accepisse sed quod iudicibus probarint
98
3
98
, cum
98
4
98
in eodem genere in quo ipsi offendissent alios reprendissent, se ad praemia legis venire oportere.
98
quapropter
98
neminem dubitare existimo quin illa damnatio ambitus nulla ex parte cum causa Cluenti vestroque iudicio coniuncta esse possit.
99
99
quid
99
quod Staienus est condemnatus?
99
non
99
dico hoc tempore, iudices, id quod nescio an dici oporteat, illum maiestatis esse condemnatum
99
1
99
; non recito testimonia hominum honestissimorum quae in Staienum sunt dicta ab eis qui Mam. Aemilio
99
2
99
, clarissimo viro, legati et praefecti et tribuni militares fuerunt; quorum testimoniis planum factum est maxime eius opera, cum quaestor esset, in exercitu seditionem esse conflatam; ne illa quidem testimonia recito quae dicta sunt de HS
99
dc
99
3
99
quae ille, cum accepisset nomine iudici Safiniani, sicut in
99
4
99
Oppianici iudicio postea, reticuit
99
5
99
atque suppressit
99
6
99
.
100
100
omitto
100
et haec et alia permulta quae illo
100
1
100
iudicio in Staienum dicta sunt; hoc dico, eandem tum fuisse
100
P.Publio
100
et
100
L.Lucio
100
Cominiis, equitibus Romanis, honestis
100
2
100
hominibus et disertis, controversiam cum Staieno quem accusabant quae nunc mihi est
100
3
100
cum Attio. Cominii dicebant idem quod ego dico, Staienum ab Oppianico pecuniam accepisse ut iudicium corrumperet; Staienus conciliandae gratiae causa se
100
4
100
accepisse dicebat.