Pro M. Marcello
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/cicero-marcus-tullius" aria-label="More works by Cicero, Marcus Tullius">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat2
1
1
diuturni
1
silenti, patres conscripti, quo eram his temporibus usus, non timore aliquo, sed partim dolore, partim verecundia, finem hodiernus dies attulit, idemque initium quae vellem quaeque sentirem meo pristino more dicendi.
1
tantam
1
enim mansuetudinem, tam inusitatam
1
1
1
inauditamque clementiam, tantum in summa potestate rerum omnium modum, tam denique incredibilem sapientiam ac paene divinam tacitus praeterire nullo modo
1
2
1
possum.
2
2
M. enim Marcello vobis, patres conscripti, reique publicae reddito non illius solum
2
1
2
sed etiam meam
2
2
2
vocem et auctoritatem vobis et
2
3
2
rei publicae conservatam
2
4
2
ac restitutam puto.
2
dolebam
2
enim, patres conscripti, et vehementer angebar, cum viderem
2
5
2
virum talem, cum in eadem causa in qua ego fuisset
2
6
2
, non in eadem esse fortuna, nec mihi persuadere poteram nec fas esse ducebam versari me in nostro vetere
2
7
2
curriculo illo aemulo atque imitatore studiorum ac laborum meorum quasi quodam socio a me et comite distracto.
2
ergo
2
et mihi meae
2
8
2
pristinae vitae consuetudinem, C. Caesar, interclusam aperuisti et his omnibus ad bene de re publica
2
9
2
sperandum quasi signum aliquod sustulisti.
3
3
intellectum
3
est enim mihi quidem in multis et maxime in me ipso, sed paulo ante omnibus
3
1
3
, cum M. Marcellum senatui reique publicae concessisti, commemoratis praesertim offensionibus, te auctoritatem huius ordinis dignitatemque rei publicae tuis vel doloribus vel suspicionibus anteferre.
3
ille
3
quidem fructum omnis ante actae vitae
3
2
3
hodierno die maximum cepit, cum summo consensu senatus tum
3
3
3
iudicio tuo gravissimo et maximo.
3
ex
3
quo profecto intellegis quanta in dato beneficio sit laus, cum in accepto sit tanta gloria.
4
estes H vero fortunatusfortun. αhm: fortun. ille βa cuius ex salute non minor paene ad omnis quam ad illumipsum Ernesti ventura sit laetitia pervenerit: quod quidem meritomerito α: ei merito βγ atque optimo iure contigit. quis enim est illo aut nobilitate aut probitate aut optimarum artium studio aut innocentia aut ullo inin α: om. βγ laudis genere praestantior? nullius tantum flumen est ingeni, nullanulla αhm: nulli DELa: nullius R. Klotz dicendi aut scribendi tanta vis, tantaquetantaque α: tanta βγ copia quae non dicam exornare, sed enarrare, C. Caesar, res tuas gestas possit. tamen hoc adfirmo etadfirmo et hoc β pace dicam tua, nullam in his esse laudem ampliorem quam eam quam hodierno die consecutus es.
5
5
soleo
5
saepe ante oculos ponere idque libenter crebris usurpare sermonibus, omnis nostrorum imperatorum, omnis exterarum gentium potentissimorumque populorum, omnis regum clarissimorum
5
1
5
res gestas cum tuis nec contentionum magnitudine nec numero proeliorum nec varietate regionum nec celeritate conficiendi nec dissimilitudine bellorum posse conferri, nec vero disiunctissimas terras citius passibus cuiusquam potuisse peragrari quam tuis non dicam cursibus, sed victoriis lustratae
5
2
5
sunt.
6
6
quae
6
quidem ego nisi ita
6
1
6
magna esse fatear ut ea vix cuiusquam mens aut cogitatio capere possit, amens sim; sed tamen sunt alia maiora.
6
nam
6
bellicas laudes solent quidam extenuare verbis easque detrahere ducibus, communicare cum multis, ne propriae sint imperatorum.
6
et
6
certe in armis militum virtus, locorum opportunitas, auxilia sociorum, classes, commeatus multum iuvant, maximam vero partem quasi suo iure Fortuna sibi
6
2
6
vindicat et, quicquid est
6
3
6
prospere gestum, id paene omne ducit suum.
7
7
at
7
vero huius gloriae, C.
7
1
7
Caesar, quam es paulo ante adeptus socium habes neminem: totum hoc quantumcumque est, quod certe maximum est, totum est, inquam, tuum.
7
nihil
7
sibi ex ista laude centurio, nihil praefectus, nihil cohors, nihil turma decerpit; quin etiam illa ipsa rerum humanarum domina, Fortuna, in istius se
7
2
7
societatem gloriae non offert: tibi cedit, tuam
7
3
7
esse totam et propriam fatetur.
7
numquam
7
enim temeritas cum sapientia commiscetur nec ad consilium casus admittitur.
8
8
domuisti
8
gentis immanitate barbaras, multitudine innumerabilis, locis infinitas, omni copiarum genere abundantis: ea tamen
8
1
8
vicisti quae et naturam et condicionem ut vinci possent habebant.
8
nulla
8
est enim tanta vis
8
2
8
quae non ferro et viribus debilitari frangique possit.
8
animum
8
vincere, iracundiam cohibere, victo
8
3
8
temperare, adversarium nobilitate, ingenio, virtute praestantem non modo extollere iacentem sed etiam amplificare eius pristinam dignitatem, haec qui faciat
8
4
8
, non ego eum cum summis viris comparo, sed simillimum deo iudico.
9
9
itaque
9
, C. Caesar, bellicae tuae laudes celebrabuntur illae quidem non solum nostris sed paene omnium gentium litteris atque linguis, neque ulla umquam aetas de tuis laudibus conticescet; sed tamen eius modi res nescio quo modo, etiam cum leguntur, obstrepi clamore militum
9
1
9
videntur et tubarum sono.
9
at
9
vero cum aliquid clementer, mansuete, iuste, moderate, sapienter factum, in iracundia praesertim quae est inimica consilio, et in victoria quae natura insolens et
9
2
9
superba est, audimus aut legimus
9
3
9
, quo studio incendimur, non modo in gestis rebus sed etiam in fictis ut eos saepe quos numquam vidimus diligamus!
10
10
te
10
vero quem praesentem intuemur, cuius mentem sensusque et os cernimus, ut, quicquid belli fortuna reliquum rei publicae fecerit, id esse salvum velis, quibus laudibus efferemus, quibus studiis prosequemur, qua benevolentia complectemur?
10
parietes
10
, me dius fidius, ut mihi videtur
10
1
10
, huius curiae tibi gratias agere gestiunt, quod brevi tempore futura sit illa auctoritas in his maiorum suorum et suis sedibus.
10
equidem
10
cum C. Marcelli, viri optimi et commemorabili pietate praediti lacrimas modo vobiscum viderem, omnium Marcellorum meum pectus memoria offudit
10
2
10
, quibus tu etiam mortuis M. Marcello conservato dignitatem suam reddidisti nobilissimamque familiam iam
10
3
10
ad paucos redactam paene ab interitu vindicasti.
11
11
hunc
11
tu
11
1
11
diem tuis maximis et innumerabilibus gratulationibus iure anteponis
11
2
11
.
11
haec
11
enim res unius est propria C.
11
3
11
Caesaris; ceterae duce te gestae magnae illae quidem, sed tamen multo magnoque comitatu.
11
huius
11
autem rei tu idem dux es
11
4
11
et comes: quae quidem tanta est ut
11
5
11
tropaeis et monumentis tuis adlatura finem sit aetas—nihil est enim opere et manu factum quod non
11
6
11
conficiat et consumat vetustas—
12
12
at haec tua
12
1
12
iustitia et lenitas
12
2
12
florescet
12
3
12
cotidie magis.
12
ita
12
4
12
quantum operibus tuis
12
5
12
diuturnitas detrahet, tantum adferet
12
6
12
laudibus.
12
et
12
ceteros quidem omnis victores bellorum civilium iam antea
12
7
12
aequitate et misericordia viceras: hodierno vero die te ipse
12
8
12
vicisti.
12
vereor
12
ut hoc quod dicam perinde intellegi possit auditu
12
9
12
atque ipse cogitans sentio: ipsam victoriam vicisse videris, cum ea quae erant adempta
12
10
12
victis remisisti.
12
nam
12
cum ipsius victoriae iure omnes
12
11
12
victi occidissemus, clementiae tuae iudicio conservati sumus.
12
recte
12
igitur unus invictus es
12
12
12
a quo etiam ipsius victoriae condicio visque devicta est.
13
13
atque
13
hoc C. Caesaris iudicium, patres conscripti, quam late pateat attendite.
13
omnes
13
enim qui ad illa arma fato sumus nescio quo rei publicae misero funestoque compulsi, etsi aliqua culpa tenemur erroris humani, ab
13
1
13
scelere certe liberati sumus.
13
nam
13
cum M. Marcellum deprecantibus vobis rei publicae conservavit, me et mihi et item rei publicae, nullo deprecante, reliquos amplissimos viros et sibi ipsos et patriae reddidit, quorum et frequentiam et dignitatem hoc ipso in consessu videtis, non ille hostis induxit in curiam, sed iudicavit a plerisque ignoratione potius et falso atque inani metu quam cupiditate aut crudelitate bellum esse susceptum.
14
14
quo
14
quidem in bello semper de pace audiendum
14
1
14
putavi semperque dolui non modo pacem sed etiam orationem civium pacem flagitantium repudiari.
14
neque
14
enim ego illa nec ulla umquam secutus sum arma civilia semperque mea consilia pacis et togae socia, non belli atque armorum fuerunt.
14
hominem
14
sum secutus privato officio, non publico, tantumque apud me grati animi fidelis memoria valuit ut nulla non modo cupiditate sed ne spe quidem prudens et sciens tamquam ad interitum ruerem voluntarium.
15
15
quod
15
quidem meum consilium minime obscurum fuit.
15
nam
15
et in hoc ordine integra re multa de pace dixi et in ipso bello eadem etiam cum
15
1
15
capitis mei periculo sensi.
15
ex
15
quo nemo erit
15
2
15
tam iniustus rerum existimator
15
3
15
qui dubitet quae Caesaris de bello voluntas fuerit, cum pacis auctores conservandos statim censuerit, ceteris fuerit iratior.
15
atque
15
id minus mirum fortasse tum
15
4
15
cum esset incertus exitus et anceps fortuna belli: qui vero victor pacis auctores diligit, is profecto declarat maluisse se
15
5
15
non dimicare quam vincere.
16
16
atque
16
huius quidem rei M.
16
1
16
Marcello sum testis.
16
nostri
16
enim sensus ut in pace semper, sic tum etiam in bello congruebant.
16
quotiens
16
ego eum et quanto cum dolore vidi, cum insolentiam certorum
16
2
16
hominum tum etiam ipsius victoriae ferocitatem extimescentem!
16
quo
16
gratior tua liberalitas, C. Caesar, nobis qui illa
16
3
16
vidimus debet esse.
16
non
16
enim iam
16
4
16
causae sunt inter se, sed victoriae comparandae.
17
17
vidimus
17
tuam victoriam proeliorum exitu terminatam: gladium vagina vacuum in urbe non vidimus.
17
quos
17
amisimus civis, eos vis Martis
17
1
17
perculit, non ira victoriae, ut dubitare debeat nemo quin multos, si posset
17
2
17
, C. Caesar ab inferis excitaret, quoniam ex eadem acie conservat quos potest.
17
alterius
17
vero partis nihil amplius dico
17
3
17
quam id quod omnes verebamur, nimis iracundam futuram fuisse victoriam.
18
18
quidam
18
enim non modo armatis sed interdum etiam otiosis minabantur, nec quid quisque sensisset, sed ubi fuisset cogitandum esse dicebant; ut mihi quidem videantur di immortales, etiam si poenas a populo Romano ob aliquod delictum expetiverunt, qui civile bellum tantum et tam luctuosum excitaverunt
18
1
18
, vel placati iam vel satiati aliquando omnem spem salutis ad clementiam victoris et sapientiam contulisse.
19
19
qua
19
re gaude tuo
19
1
19
isto tam excellenti bono et fruere cum fortuna et gloria tum etiam natura et moribus tuis; ex quo quidem maximus est fructus iucunditasque sapienti.
19
cetera
19
cum tua recordabere, etsi persaepe virtuti, tamen plerumque felicitati tuae gratulabere: de nobis quos in re publica tecum simul
19
2
19
esse voluisti quotiens cogitabis, totiens de maximis tuis beneficiis, totiens de incredibili liberalitate, totiens de singulari sapientia
19
3
19
cogitabis: quae non modo summa bona sed nimirum audebo vel sola dicere.
19
tantus
19
est
19
4
19
enim splendor in laude vera, tanta in magnitudine animi et consili dignitas ut haec a virtute donata, cetera a fortuna commodata esse videantur.
20
20
noli
20
igitur in conservandis viris bonis
20
1
20
defetigari
20
2
20
, non cupiditate praesertim aliqua aut pravitate lapsis, sed opinione offici stulta fortasse, certe non improba, et specie
20
3
20
quadam rei publicae.
20
non
20
enim tua ulla culpa
20
4
20
est, si te aliqui timuerunt, contraque summa laus, quod minime timendum fuisse senserunt.
21
21
nunc
21
venio ad gravissimam querelam et atrocissimam suspicionem tuam, quae non tibi ipsi magis quam cum omnibus civibus, tum maxime nobis qui a te conservati sumus providenda est: quam etsi spero falsam esse, numquam tamen
21
1
21
extenuabo
21
2
21
, tua enim cautio nostra cautio est.
21
quod
21
si
21
3
21
in alterutro peccandum sit, malim videri nimis timidus quam parum prudens.
21
sed
21
quisnam est iste tam demens? de tuisne?—tametsi qui magis sunt tui quam quibus tu salutem insperantibus reddidisti?—anne ex eo
21
4
21
numero qui una tecum fuerunt?
21
non
21
est credibilis tantus in ullo furor ut quo duce omnia summa sit adeptus, huius vitam non anteponat suae.
21
an
21
si nihil tui cogitant sceleris, cavendum est ne quid inimici?
21
qui
21
? omnes enim qui fuerunt
21
5
21
aut sua pertinacia vitam amiserunt aut tua misericordia retinuerunt, ut aut nulli supersint de inimicis aut qui fuerunt sint amicissimi.
22
22
sed
22
tamen cum in animis hominum tantae latebrae sint et tanti recessus, augeamus sane suspicionem tuam: simul enim augebimus diligentiam.
22
nam
22
quis est omnium tam ignarus rerum, tam rudis in re publica, tam nihil umquam nec de sua nec de communi
22
1
22
salute cogitans, qui non
22
2
22
intellegat tua salute contineri suam et ex unius tua vita pendere omnium
22
3
22
?
22
equidem
22
de te dies noctesque, ut debeo, cogitans casus dumtaxat humanos et incertos eventus valetudinis et naturae communis fragilitatem
22
4
22
extimesco, doleoque, cum res publica immortalis esse debeat, eam in unius mortalis anima consistere.
23
si vero ad humanos casus incertosque motus valetudinis sceleris etiam acceditaccedat γ insidiarumque consensio, quem deum, si cupiat, posse opitulari rei publicae credimuscredimus α: -amus βγ? omnia sunt excitanda tibi, C. Caesar, uni quae iacere sentis belli ipsius impetu, quod necesse fuit, perculsa atque prostrata: constituenda iudicia, revocanda fides, comprimendae libidines, propaganda suboles, omnia quae dilapsadilapsa Haγ: delapsa AVβ iam diffluxeruntdifflux. Bm: deflux. αELa: fluxerunt h severis legibus vincienda sunt.
24
24
non
24
fuit recusandum in tanto civili bello, tanto animorum
24
1
24
ardore et armorum quin quassata res publica, quicumque belli eventus fuisset, multa perderet et ornamenta dignitatis et praesidia stabilitatis suae, multaque uterque dux faceret armatus quae idem togatus fieri prohibuisset.
24
quae
24
quidem tibi nunc
24
2
24
omnia belli volnera sananda
24
3
24
sunt, quibus praeter te mederi nemo potest.
25
25
itaque
25
illam tuam praeclarissimam et sapientissimam vocem invitus audivi:
25
satis diu vel naturae vixidiu ... vixi αβa: te diu ... vixisse hm vel gloriae.
25
satis
25
, si ita vis, fortasse naturae, addam
25
2
25
etiam, si placet, gloriae: at, quod maximum est, patriae certe parum.
25
qua
25
re omitte, quaeso, istam
25
3
25
doctorum hominum in contemnenda morte prudentiam: noli nostro periculo esse sapiens.
25
saepe
25
enim venit ad meas auris
25
4
25
te idem istud nimis crebro dicere, satis te tibi
25
5
25
vixisse.
25
credo
25
, sed tum id audirem, si tibi soli viveres aut si tibi etiam soli natus esses.
25
omnium
25
salutem civium cunctamque rem publicam res tuae gestae complexae sunt
25
6
25
; tantum abes a perfectione maximorum operum ut fundamenta nondum quae cogitas ieceris.
25
hic
25
tu modum vitae tuae non salute rei publicae, sed aequitate animi definies?
25
quid
25
, si istud ne gloriae quidem
25
7
25
satis est? cuius te esse avidissimum, quamvis sis sapiens, non negabis.
26
26
parumne
26
1
26
, inquies, magna
26
2
26
relinquemus?
26
immo
26
vero aliis quamvis multis satis, tibi uni parum.
26
quicquid
26
est enim, quamvis amplum sit, id est parum tum cum est aliquid amplius.
26
quod
26
si rerum tuarum immortalium, C. Caesar, hic exitus futurus fuit ut devictis adversariis rem publicam in eo statu relinqueres in quo nunc est, vide, quaeso, ne tua divina virtus admirationis plus sit habitura quam gloriae; si quidem gloria est inlustris et pervagata magnorum vel in suos civis
26
3
26
vel in patriam vel in omne genus hominum fama meritorum.
27
27
haec
27
igitur tibi reliqua pars est; hic restat actus, in hoc elaborandum est ut rem publicam constituas, eaque tu in primis summa tranquillitate et otio perfruare: tum te, si voles, cum et patriae
27
1
27
quod debes solveris et naturam ipsam expleveris satietate vivendi, satis diu vixisse
27
2
27
dicito.
27
quid
27
enim est omnino
27
3
27
hoc ipsum diu in quo est aliquid extremum?
27
quod
27
cum venit, omnis voluptas praeterita pro nihilo est, quia postea nulla est futura.
27
quamquam
27
iste tuus animus numquam his angustiis quas natura nobis ad vivendum dedit contentus fuit, semper immortalitatis amore flagravit.
28
28
nec
28
vero haec tua vita ducenda
28
1
28
est quae corpore et spiritu continetur: illa, inquam, illa vita est tua quae vigebit memoria saeculorum omnium, quam posteritas alet, quam ipsa aeternitas semper tuebitur.
28
huic
28
tu inservias, huic te ostentes oportet, quae quidem quae miretur iam pridem multa habet; nunc etiam quae laudet exspectat.
28
obstupescent
28
posteri certe imperia, provincias, Rhenum, Oceanum, Nilum, pugnas innumerabilis, incredibilis victorias, monumenta, munera, triumphos audientes et legentes tuos.
29
29
sed
29
nisi haec urbs stabilita tuis consiliis et institutis erit, vagabitur modo tuum nomen longe atque late, sedem
29
1
29
stabilem et domicilium certum non habebit.
29
erit
29
inter eos etiam qui nascentur, sicut inter nos fuit, magna dissensio, cum alii laudibus ad caelum res tuas gestas efferent, alii fortasse aliquid requirent, idque vel maximum, nisi belli civilis incendium salute patriae restinxeris, ut illud fati fuisse
29
2
29
videatur, hoc consili. Servi igitur eis
29
3
29
iudicibus qui multis post saeculis de te iudicabunt et quidem haud scio an incorruptius quam nos; nam et sine amore et sine cupiditate et rursus sine odio et sine invidia iudicabunt.
30
id autem etiam si tum ad te, ut quidam falso putant, non pertinebit, nunc certe pertinet esse te talem ut tuas laudes obscuratura nulla umquam sit oblivio. diversae voluntates civium fuerunt distractaeque sententiae. non enim consiliis solum et studiis sed armis etiam et castris dissidebamus. eraterat αh: erat enim β: erat autem am obscuritas quaedam, erat certamen inter clarissimos duces; multi dubitabant quid optimum esset, multi quid sibi expediret, multi quid deceretdeceret AVDELa: diceret HBhm, non nulli etiam quid liceret.
31
31
perfuncta
31
res publica est hoc
31
1
31
misero fatalique bello: vicit is qui non fortuna inflammaret odium suum, sed bonitate leniret; neque omnis
31
2
31
quibus iratus esset eosdem etiam
31
3
31
exsilio aut morte dignos iudicaret.
31
arma
31
ab aliis posita, ab aliis erepta sunt.
31
ingratus
31
est iniustusque civis qui armorum periculo liberatus animum tamen retinet armatum, ut etiam ille melior sit
31
4
31
qui in acie cecidit, qui in causa animam profudit.
31
quae
31
enim pertinacia quibusdam, eadem aliis constantia videri potest.
32
32
sed
32
iam omnis fracta dissensio est armis, exstincta aequitate victoris: restat ut omnes unum velint qui habent
32
1
32
aliquid non sapientiae modo
32
2
32
sed etiam sanitatis. Nisi te, C. Caesar, salvo et in ista sententia qua cum antea tum hodie maxime
32
3
32
usus es manente salvi esse non possumus.
32
qua
32
re omnes te qui haec salva esse volumus et hortamur et obsecramus ut vitae, ut saluti tuae
32
4
32
consulas, omnesque tibi, ut pro aliis etiam loquar quod de me ipso
32
5
32
sentio, quoniam subesse aliquid putas quod cavendum sit, non modo excubias et custodias sed etiam laterum nostrorum oppositus et corporum pollicemur.
33
33
sed
33
ut
33
1
33
, unde est orsa, in eodem terminetur oratio
33
2
33
, maximas tibi omnes gratias agimus, C. Caesar, maiores etiam habemus.
33
nam
33
omnes idem sentiunt, quod ex omnium precibus et lacrimis sentire potuisti.
33
sed
33
quia non
33
3
33
est omnibus
33
4
33
stantibus necesse dicere, a me certe dici volunt, cui necesse est quodam modo, et quod fieri decet M. Marcello a te huic ordini populoque Romano et rei publicae reddito, fieri id intellego.
33
nam
33
laetari omnis non ut de unius solum sed ut de
33
5
33
omnium
33
6
33
salute sentio.
34
34
quod
34
autem summae benevolentiae est, quae mea erga illum omnibus nota semper
34
1
34
fuit, ut vix C. Marcello
34
2
34
, optimo et amantissimo fratri, praeter eum quidem cederem nemini, cum id sollicitudine, cura, labore tam diu praestiterim quam diu est de illius salute dubitatum, certe hoc tempore magnis curis, molestiis, doloribus liberatus praestare debeo
34
3
34
.
34
itaque
34
, C. Caesar, sic tibi gratias ago ut me omnibus rebus
34
4
34
a te non conservato solum sed etiam ornato, tamen ad tua in me unum
34
5
34
innumerabilia merita, quod fieri iam posse non arbitrabar, magnus
34
6
34
hoc tuo facto cumulus accesserit.