Pro P. Sulla
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/cicero-marcus-tullius" aria-label="More works by Cicero, Marcus Tullius">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat2
1
1
maxime
1
vellem, iudices, ut P. Sulla et antea dignitatis suae splendorem obtinere et
1
1
1
post calamitatem acceptam modestiae fructum aliquem percipere potuisset
1
2
1
.
1
sed
1
quoniam ita tulit casus infestus ut in
1
3
1
amplissimo honore cum communi ambitionis invidia tum singulari Autroni odio everteretur, et in his pristinae fortunae reliquiis miseris et adflictis tamen haberet quosdam quorum animos ne supplicio quidem suo satiare posset, quamquam ex huius incommodis magnam animo molestiam capio, tamen in ceteris malis facile patior oblatum mihi tempus esse
1
4
1
in quo boni viri lenitatem meam misericordiamque, notam quondam omnibus
1
5
1
, nunc quasi intermissam agnoscerent, improbi ac perditi cives domiti
1
6
1
atque victi
1
7
1
praecipitante re publica vehementem me fuisse atque fortem, conservata mitem ac misericordem faterentur.
2
2
et
2
quoniam L. Torquatus, meus familiaris ac necessarius, iudices, existimavit, si nostram in accusatione sua necessitudinem
2
1
2
familiaritatemque violasset, aliquid se de auctoritate meae defensionis posse detrahere, cum huius periculi propulsatione coniungam defensionem offici mei.
2
quo
2
quidem genere non uterer orationis
2
2
2
, iudices, hoc tempore, si mea solum interesset; multis enim locis mihi
2
3
2
et data facultas est et saepe dabitur de mea laude dicendi; sed, ut ille vidit
2
4
2
, quantum de mea auctoritate deripuisset, tantum se de huius praesidiis deminuturum
2
5
2
, sic hoc ego sentio, si mei facti rationem vobis constantiamque huius offici ac defensionis probaro
2
6
2
, causam quoque me P. Sullae probaturum.
3
3
ac
3
primum abs te illud, L. Torquate, quaero, cur me a ceteris clarissimis viris ac principibus civitatis in hoc officio atque in defensionis iure secernas.
3
quid
3
enim est quam ob rem abs te Q. Hortensi factum, clarissimi viri atque ornatissimi, non reprehendatur
3
1
3
, reprehendatur meum?
3
nam
3
, si est initum a P. Sulla consilium inflammandae huius urbis
3
2
3
, exstinguendi imperi, delendae civitatis
3
3
3
, mihi
3
4
3
maiorem hae res dolorem quam Q. Hortensio, mihi maius odium adferre debent, meum denique gravius esse iudicium, qui adiuvandus in his causis, qui oppugnandus, qui defendendus, qui deserendus esse videatur
3
5
3
? '
3
ita
3
,' inquit; 'tu enim investigasti, tu patefecisti coniurationem.'
4
4
quod
4
cum dicit,non attendit eum qui patefecerit hoc curasse, ut id omnes viderent quod antea fuisset occultum.
4
qua
4
re ista coniuratio, si patefacta per me est, tam patet Hortensio quam mihi.
4
quem
4
cum videas hoc honore
4
1
4
, auctoritate, virtute, consilio praeditum non dubitasse quin innocentiam P. Sullae
4
2
4
defenderet, quaero cur qui aditus ad causam Hortensio patuerit mihi interclusus esse debuerit; quaero illud etiam, si me, qui defendo, reprehendendum putas esse, quid tandem de his existimes summis viris et clarissimis civibus, quorum studio et dignitate celebrari hoc iudicium, ornari causam, defendi huius innocentiam vides.
4
non
4
enim una ratio est
4
3
4
defensionis ea quae posita est in oratione; omnes qui adsunt
4
4
4
, qui laborant, qui salvum volunt, pro sua parte atque auctoritate defendunt.
5
5
an
5
vero, in quibus subselliis haec ornamenta ac lumina rei publicae viderem, in his me apparere nollem, cum ego
5
1
5
illum in locum atque in hanc excelsissimam
5
2
5
sedem dignitatis atque
5
3
5
honoris multis meis ac
5
4
5
magnis laboribus et periculis ascendissem?
5
atque
5
ut intellegas, Torquate, quem accuses, si te forte
5
5
5
id offendit quod ego, qui in
5
6
5
hoc genere quaestionis defenderim neminem, non desim P. Sullae, recordare de ceteris quos adesse huic vides; intelleges et de hoc et de aliis
5
7
5
iudicium meum et horum par atque unum fuisse.
6
6
quis
6
nostrum adfuit Vargunteio?
6
nemo
6
, ne hic quidem Q. Hortensius
6
1
6
, praesertim qui illum solus antea de ambitu defendisset.
6
non
6
enim iam se ullo officio cum illo coniunctum arbitrabatur, cum ille tanto scelere commisso omnium officiorum societatem diremisset.
6
quis
6
nostrum Serv. Sullam, quis Publium
6
2
6
, quis M. Laecam, quis
6
C.
6
3
6
Cornelium defendendum putavit, quis eis horum
6
4
6
adfuit?
6
nemo
6
.
6
quid
6
ita?
6
quia
6
ceteris in
6
5
6
causis etiam nocentis viri boni, si necessarii sunt, deserendos
6
6
6
esse non putant; in hoc crimine non solum levitatis est culpa
6
7
6
verum etiam quaedam contagio sceleris, si defendas eum
6
8
6
quem obstrictum esse patriae parricidio
6
9
6
suspicere.
7
7
quid
7
? Autronio nonne sodales, non conlegae sui, non veteres amici, quorum ille copia quondam abundarat, non hi omnes qui sunt in re publica principes defuerunt?
7
immo
7
etiam testimonio plerique laeserunt.
7
statuerant
7
tantum illud
7
1
7
esse maleficium quod non modo non
7
2
7
occultari per se sed etiam aperiri inlustrarique deberet
7
3
7
.
7
quam
7
ob rem quid est quod mirere, si cum isdem me in hac causa vides adesse cum quibus in ceteris intellegis afuisse
7
4
7
? Nisi vero me unum vis ferum praeter ceteros, me asperum, me inhumanum existimari, me singulari immanitate et crudelitate praeditum.
8
8
hanc
8
mihi tu si propter meas res
8
1
8
gestas imponis in omni vita mea
8
2
8
, Torquate, personam
8
3
8
, vehementer erras.
8
me
8
natura misericordem, patria severum, crudelem nec patria nec natura
8
4
8
esse voluit; denique istam ipsam personam vehementem et acrem quam mihi tum tempus et res publica imposuit iam voluntas et natura ipsa detraxit.
8
illa
8
enim ad breve tempus severitatem postulavit, haec in omni vita misericordiam lenitatemque desiderat.
9
9
qua
9
re nihil est quod ex tanto comitatu virorum amplissimorum me unum abstrahas; simplex officium atque una bonorum est
9
1
9
omnium causa.
9
nihil
9
erit
9
2
9
quod admirere posthac, si in ea parte in qua hos animum adverteris me videbis.
9
nulla
9
est enim in re publica mea causa
9
3
9
propria; tempus agendi fuit mihi magis
9
4
9
proprium quam ceteris, doloris vero et timoris et periculi fuit illa causa communis; neque enim ego
9
5
9
tunc princeps
9
6
9
ad salutem esse potuissem, si esse alii comites noluissent.
9
qua
9
re necesse est, quod mihi consuli praecipuum fuit praeter alios, id iam privato cum ceteris esse commune.
9
neque
9
ego hoc partiendae invidiae, sed communicandae laudis causa loquor; oneris mei partem nemini impertio, gloriae bonis omnibus.
10
10
'
10
in
10
Autronium testimonium dixisti,' inquit; 'Sullam defendis.'
10
hoc
10
totum eius modi est, iudices, ut, si ego sum
10
1
10
inconstans ac levis, nec testimonio fidem tribui convenerit nec defensioni auctoritatem; sin est in me ratio rei publicae, religio privati offici, studium retinendae voluntatis bonorum, nihil minus accusator debet dicere quam a me defendi Sullam, testimonio
10
2
10
laesum esse Autronium.
10
videor
10
enim iam
10
3
10
non solum studium ad defendendas causas verum etiam
10
4
10
opinionis aliquid et auctoritatis adferre; qua ego et moderate
10
5
10
utar, iudices, et omnino non uterer, si ille me non coegisset.
11
11
duae
11
coniurationes abs
11
1
11
te, Torquate, constituuntur, una quae Lepido et Volcatio consulibus patre tuo consule designato facta esse dicitur, altera quae me consule; harum in utraque Sullam dicis fuisse. Patris tui, fortissimi viri atque optimi consulis, scis me consiliis non interfuisse
11
2
11
; scis me, cum mihi summus tecum usus esset, tamen illorum expertem temporum et sermonum fuisse, credo quod nondum penitus in re publica versabar, quod nondum ad propositum
11
3
11
mihi finem honoris perveneram, quod me
11
4
11
ambitio et forensis labor ab omni illa cogitatione abstrahebat.
12
12
quis
12
ergo intererat vestris consiliis?
12
omnes
12
hi quos vides huic adesse et in primis Q. Hortensius; qui cum propter honorem ac dignitatem atque animum eximium in rem publicam
12
1
12
, tum propter summam familiaritatem summumque amorem
12
2
12
in patrem tuum cum
12
3
12
communibus tum praecipuis patris tui periculis commovebatur.
12
ergo
12
istius coniurationis crimen defensum ab eo est qui interfuit, qui cognovit, qui particeps et consili vestri fuit et timoris; cuius in hoc crimine propulsando cum esset copiosissima atque ornatissima oratio, tamen non minus inerat auctoritatis
12
4
12
in ea quam facultatis.
12
illius
12
igitur coniurationis quae facta contra vos, delata ad vos, a vobis prolata esse dicitur, ego testis esse non potui; non modo animo
12
5
12
nihil comperi, sed vix
12
6
12
ad auris meas istius suspicionis fama
12
7
12
pervenit.
13
13
qui
13
vobis
13
1
13
in consilio fuerunt, qui vobiscum illa cognorunt, quibus ipsis periculum tum conflari putabatur, qui Autronio non adfuerunt, qui in illum testimonia gravia dixerunt, hunc defendunt, huic adsunt
13
2
13
, in huius periculo declarant se non crimine coniurationis, ne adessent ceteris, sed hominum maleficio deterritos esse.
13
mei
13
consulatus autem tempus et crimen maximae coniurationis a me defendetur.
13
atque
13
haec
13
3
13
inter nos partitio defensionis
13
4
13
non est fortuito, iudices, nec temere facta; sed cum videremus eorum criminum nos patronos adhiberi quorum testes esse possemus, uterque nostrum id sibi suscipiendum putavit de quo aliquid scire ipse atque existimare potuisset.
14
14
et
14
quoniam de criminibus superioris coniurationis Hortensium diligenter audistis, de hac coniuratione quae me consule facta est hoc primum attendite.
14
multa
14
, cum essem consul, de summis
14
1
14
rei publicae periculis audivi, multa quaesivi, multa cognovi; nullus umquam de Sulla nuntius ad me, nullum indicium
14
2
14
, nullae litterae pervenerunt, nulla suspicio
14
3
14
.
14
multum
14
haec vox fortasse valere deberet
14
4
14
eius hominis qui consul insidias rei publicae consilio investigasset, veritate aperuisset, magnitudine animi vindicasset, cum is se
14
5
14
nihil audisse de P. Sulla, nihil suspicatum esse diceret.
14
sed
14
ego nondum utor
14
6
14
hac voce ad hunc defendendum; ad purgandum me potius utar, ut mirari Torquatus desinat me qui Autronio non adfuerim
14
7
14
Sullam defendere.
15
15
quae
15
enim Autroni fuit
15
1
15
causa, quae Sullae est?
15
ille
15
ambitus iudicium tollere ac disturbare primum conflato voluit gladiatorum ac fugitivorum tumultu, deinde, id quod vidimus omnes, lapidatione atque concursu; Sulla, si sibi suus pudor ac dignitas non prodesset, nullum auxilium requisivit.
15
ille
15
damnatus ita se gerebat non solum consiliis et sermonibus verum etiam aspectu atque
15
2
15
voltu ut inimicus esse amplissimis ordinibus, infestus bonis omnibus, hostis patriae videretur; hic se ita fractum illa calamitate atque adflictum putavit ut nihil sibi ex pristina dignitate superesse arbitraretur, nisi quod modestia retinuisset.
16
16
hac
16
vero in coniuratione quid tam coniunctum quam ille cum Catilina, cum Lentulo? quae tanta societas ullis inter se rerum optimarum quanta ei cum illis sceleris, libidinis, audaciae? quod flagitium Lentulus non cum Autronio concepit? quod sine eodem illo Catilina facinus admisit? cum interim Sulla cum isdem illis non modo noctem solitudinemque non quaereret sed ne mediocri
16
1
16
quidem sermone et congressu coniungeretur.
17
17
illum
17
Allobroges, maximarum rerum verissimi indices
17
1
17
, illum multorum litterae ac nuntii coarguerunt; Sullam interea nemo insimulavit, nemo nominavit.
17
postremo
17
eiecto sive emisso iam ex urbe Catilina ille arma misit, cornua, tubas
17
2
17
, fascis
17
3
17
, signa, legiones
17
4
17
, ille relictus intus, exspectatus foris, Lentuli poena compressus convertit se aliquando ad timorem, numquam ad sanitatem; hic contra ita quievit ut eo tempore omni Neapoli fuerit, ubi neque homines fuisse putantur
17
5
17
huius adfines suspicionis et locus est ipse non tam ad inflammandos
17
6
17
calamitosorum animos quam ad consolandos accommodatus.
17
propter
17
hanc igitur tantam dissimilitudinem hominum atque causarum dissimilem me in utroque praebui.
18
18
veniebat
18
enim
18
1
18
ad me et saepe veniebat Autronius multis cum lacrimis supplex ut se defenderem, et se meum condiscipulum
18
2
18
in pueritia, familiarem in adulescentia, conlegam in quaestura commemorabat fuisse; multa mea in se, non nulla etiam sua in me
18
3
18
proferebat officia.
18
quibus
18
ego rebus, iudices, ita flectebar animo atque frangebar ut iam
18
4
18
ex memoria quas mihi ipsi
18
5
18
fecerat insidias deponerem, ut iam immissum esse ab eo C. Cornelium qui me in meis sedibus
18
6
18
, in conspectu uxoris
18
7
18
ac liberorum meorum trucidaret obliviscerer.
18
quae
18
si de uno me cogitasset, qua mollitia sum animi ac lenitate
18
8
18
, numquam me hercule illius lacrimis ac precibus restitissem; sed cum mihi patriae,
19
19
cum vestrorum periculorum, cum huius urbis, cum illorum delubrorum atque templorum, cum puerorum infantium, cum matronarum ac virginum veniebat in mentem, et cum illae infestae ac funestae faces universumque totius urbis incendium, cum tela
19
1
19
, cum caedes, cum civium cruor, cum cinis patriae versari ante oculos atque animum memoria refricare coeperat, tum denique ei resistebam, neque solum illi hosti ac parricidae sed his etiam propinquis illius, Marcellis, patri et filio, quorum alter apud me parentis gravitatem, alter fili suavitatem obtinebat; neque me
19
2
19
arbitrabar sine summo scelere posse, quod maleficium in aliis vindicassem, idem in illorum socio, cum scirem, defendere.
20
20
atque
20
idem ego neque P. Sullam supplicem ferre, neque eosdem
20
1
20
Marcellos pro huius
20
2
20
periculis lacrimantis aspicere
20
3
20
, neque huius
20
4
20
M. Messalae
20
5
20
, hominis necessarii, preces sustinere potui; neque enim est
20
6
20
causa adversata naturae, nec homo nec res
20
7
20
misericordiae meae repugnavit.
20
nusquam
20
nomen, nusquam vestigium fuerat, nullum crimen, nullum indicium, nulla suspicio
20
8
20
.
20
suscepi
20
causam, Torquate, suscepi, et feci libenter ut me, quem boni constantem, ut spero, semper existimassent, eundem ne improbi quidem crudelem dicerent.
21
21
hic
21
ait se ille, iudices, regnum meum ferre non posse.
21
quod
21
tandem, Torquate, regnum?
21
consulatus
21
, credo, mei; in quo ego imperavi nihil et
21
1
21
contra patribus conscriptis et bonis omnibus parui; quo in magistratu non institutum est videlicet a me
21
2
21
regnum, sed repressum
21
3
21
.
21
an
21
tum
21
4
21
in tanto imperio, tanta
21
5
21
potestate non dicis me
21
6
21
fuisse regem, nunc privatum regnare dicis
21
7
21
? quo tandem nomine? '
21
quod
21
, in quos testimonia dixisti,' inquit, 'damnati sunt; quem defendis, sperat se absolutum iri.'
21
hic
21
tibi ego de testimoniis meis hoc respondeo
21
8
21
, si falsum dixerim, te in eosdem
21
9
21
dixisse; sin verum, non esse hoc regnare, cum verum iuratus
21
10
21
dicas, probare.
21
de
21
huius spe tantum dico, nullas a me opes P. Sullam, nullam
21
11
21
potentiam, nihil denique praeter
21
12
21
fidem defensionis exspectare.
22
22
'Nisi tu,' inquit, 'causam recepisses, numquam mihi restitisset, sed indicta causa profugisset.'
22
si
22
iam hoc tibi
22
1
22
concedam, Q. Hortensium, tanta gravitate
22
2
22
hominem, si hos talis viros non suo stare iudicio, sed meo; si hoc tibi dem
22
3
22
quod credi non potest, nisi ego huic adessem, hos adfuturos non fuisse, uter tandem rex est, isne cui innocentes homines non resistunt, an is qui calamitosos non deserit?
22
at
22
hic etiam, id quod tibi necesse minime
22
4
22
fuit, facetus esse voluisti, cum Tarquinium et Numam et me tertium peregrinum regem esse dixisti. Mitto iam de rege quaerere; illud quaero peregrinum cur me esse dixeris.
22
nam
22
si ita sum, non tam est admirandum regem esse me
22
5
22
, quoniam
22
6
22
, ut tu ais
22
7
22
, duo iam
22
8
22
peregrini reges Romae fuerunt, quam consulem Romae fuisse peregrinum. '
22
hoc
22
dico,' inquit, 'te esse
22
9
22
ex municipio.'
23
23
fateor
23
et addo etiam:ex eo
23
1
23
municipio unde iterum iam salus huic urbi imperioque missa est.
23
sed
23
scire ex te pervelim quam ob rem qui ex municipiis veniant peregrini tibi esse videantur.
23
nemo
23
2
23
istuc M. illi
23
3
23
Catoni seni, cum plurimos haberet inimicos, nemo Ti. Coruncanio
23
4
23
, nemo M'. Curio
23
5
23
, nemo huic ipsi nostro C. Mario, cum ei multi inviderent, obiecit umquam.
23
equidem
23
vehementer laetor eum esse me in quem tu, cum cuperes, nullam contumeliam iacere potueris quae non ad maximam partem civium conveniret
23
6
23
.
23
sed
23
tamen te a me pro magnis causis nostrae necessitudinis monendum esse etiam atque etiam puto.
23
non
23
possunt omnes esse patricii; si verum quaeris, ne curant quidem; nec se aequales tui propter istam causam abs te anteiri putant.
24
24
ac
24
1
24
si tibi nos peregrini videmur, quorum iam et
24
2
24
nomen et honos inveteravit et urbi huic
24
3
24
et hominum famae ac sermonibus, quam tibi illos competitores tuos peregrinos videri necesse erit qui iam ex tota Italia delecti tecum de honore ac de
24
4
24
omni dignitate contendent
24
5
24
!
24
quorum
24
cave tu
24
6
24
quemquam peregrinum appelles, ne peregrinorum suffragiis obruare.
24
qui
24
si
24
7
24
attulerint nervos et industriam, mihi crede, excutient tibi istam verborum iactationem et te ex somno saepe excitabunt nec patientur se abs te, nisi virtute vincentur, honore superari.
25
25
ac
25
1
25
si, iudices, ceteris
25
2
25
patriciis me et vos peregrinos videri oporteret, a Torquato tamen hoc vitium
25
3
25
sileretur; est enim ipse a
25
4
25
materno genere municipalis, honestissimi ac nobilissimi generis, sed tamen Asculani.
25
aut
25
igitur doceat Picentis solos non esse
25
5
25
peregrinos aut gaudeat suo generi me meum non anteponere
25
6
25
.
25
qua
25
re neque tu me peregrinum posthac dixeris, ne gravius refutere, neque regem, ne derideare. Nisi forte regium tibi videtur ita vivere ut non modo homini nemini sed ne cupiditati quidem ulli servias, contemnere omnis libidines, non auri, non argenti, non ceterarum rerum indigere, in senatu sentire libere, populi utilitati magis
25
7
25
consulere quam voluntati, nemini cedere, multis obsistere.
25
si
25
hoc putas esse regium
25
8
25
, regem me esse
25
9
25
confiteor; sin te potentia mea, si dominatio, si denique aliquod dictum adrogans aut superbum movet, quin tu id potius profers quam verbi invidiam contumeliamque maledicti?
26
26
ego
26
, tantis a me beneficiis in re publica positis, si nullum aliud mihi praemium ab
26
1
26
senatu populoque Romano nisi honestum otium postularem, quis non concederet?
26
ceteri
26
2
26
sibi haberent
26
3
26
honores, sibi imperia, sibi provincias, sibi triumphos, sibi alia praeclarae laudis insignia; mihi liceret eius urbis quam conservassem conspectu tranquillo animo et quieto frui.
26
quid
26
si hoc non postulo? si ille labor meus pristinus, si sollicitudo, si officia, si operae, si vigiliae deserviunt amicis, praesto sunt omnibus; si neque amici in foro requirunt studium meum neque res publica in curia; si me non modo non
26
4
26
rerum gestarum vacatio sed neque honoris neque aetatis excusatio vindicat a labore; si voluntas mea, si industria, si domus, si animus, si aures patent omnibus; si mihi ne ad ea quidem quae pro salute omnium gessi recordanda et cogitanda quicquam relinquitur temporis: tamen hoc regnum appellabitur, cuius vicarius qui velit esse inveniri nemo potest?
27
27
longe
27
abest a me
27
1
27
regni suspicio; si quaeris qui sint
27
2
27
Romae regnum occupare conati, ut ne replices annalium memoriam, ex domesticis imaginibus invenies.
27
res
27
enim gestae, credo, meae me nimis extulerunt ac mihi nescio quos spiritus attulerunt.
27
quibus
27
de rebus tam claris, tam immortalibus, iudices, hoc possum dicere, me qui ex summis periculis eripuerim
27
3
27
urbem hanc et vitam omnium civium satis adeptum fore, si ex hoc tanto in omnis mortalis beneficio nullum in me
27
4
27
periculum redundarit
27
5
27
.
28
28
etenim
28
in qua civitate res tantas
28
1
28
gesserim memini, in qua
28
2
28
urbe verser
28
3
28
intellego.
28
plenum
28
forum est eorum hominum quos ego a vestris cervicibus depuli
28
4
28
, iudices, a meis non removi. Nisi vero paucos fuisse arbitramini qui conari aut sperare possent se tantum imperium posse delere. Horum ego faces eripere de manibus et gladios extorquere potui, sicuti
28
5
28
feci, voluntates vero consceleratas ac nefarias nec sanare potui nec tollere.
28
qua
28
re non sum nescius quanto periculo vivam in tanta multitudine improborum, cum mihi uni cum omnibus improbis aeternum videam bellum esse susceptum
28
6
28
.
29
29
quod
29
si illis meis praesidiis forte invides, et si ea tibi regia videntur quod omnes boni omnium generum atque ordinum suam salutem cum mea coniungunt, consolare te quod omnium mentes improborum mihi uni maxime sunt infensae et adversae; qui me non modo
29
1
29
idcirco oderunt quod eorum conatus impios et furorem consceleratum repressi, sed eo etiam magis
29
2
29
quod nihil iam
29
3
29
se simile me vivo conari posse arbitrantur.
30
30
at
30
1
30
vero quid ego mirer
30
2
30
, si quid ab improbis de me improbe dicitur, cum L. Torquatus primum ipse his fundamentis
30
3
30
adulescentiae iactis, ea spe proposita amplissimae dignitatis, deinde L. Torquati, fortissimi consulis, constantissimi senatoris, semper optimi civis filius, interdum efferatur immoderatione verborum?
30
qui
30
cum suppressa voce de scelere P. Lentuli
30
4
30
, de audacia coniuratorum omnium dixisset, tantum modo ut vos qui ea probatis exaudire possetis, de supplicio
30
5
30
, de carcere magna et queribunda voce dicebat.
31
31
in
31
quo primum illud erat
31
1
31
absurdum quod, cum ea quae leviter
31
2
31
dixerat vobis probare volebat, eos autem
31
3
31
qui circum iudicium stabant audire nolebat, non intellegebat ea quae clare diceret ita illos audituros quibus se venditabat ut vos quoque audiretis, qui id non probabatis
31
4
31
.
31
deinde
31
alterum iam oratoris
31
est
31
5
31
vitium non videre quid
31
6
31
quaeque causa postulet.
31
nihil
31
est enim tam alienum ab eo qui alterum coniurationis accuset quam videri coniuratorum poenam mortemque lugere.
31
quod
31
cum is tribunus pl. facit qui unus videtur ex illis ad lugendos coniuratos relictus, nemini
31
7
31
mirum est; difficile est enim tacere, cum doleas; te, si quid eius modi facis
31
8
31
, non modo talem adulescentem sed in ea causa in qua te vindicem coniurationis velis esse vehementer admiror.
32
32
sed
32
reprehendo tamen illud maxime quod isto ingenio et prudentia praeditus causam rei publicae non tenes, qui arbitrere plebi Romanae res eas non probari quas me consule omnes boni pro communi salute
32
1
32
gesserunt.
32
ecquem
32
2
32
tu horum qui adsunt
32
3
32
, quibus te contra ipsorum voluntatem venditabas, aut tam sceleratum statuis fuisse ut haec omnia
32
4
32
perire voluerit
32
5
32
, aut tam miserum ut et se perire cuperet et nihil haberet quod salvum esse vellet?
32
an
32
vero clarissimum virum generis vestri ac nominis nemo reprehendit, qui filium suum vita privavit ut in ceteros
32
6
32
firmaret imperium; tu rem publicam reprehendis, quae domesticos hostis, ne ab eis
32
7
32
ipsa necaretur, necavit?
33
33
itaque
33
attende
33
1
33
, Torquate, quam ego defugiam auctoritatem consulatus mei!
33
maxima
33
voce ut omnes exaudire possint dico semperque dicam.
33
adeste
33
2
33
omnes animis, Quirites
33
3
33
, quorum ego frequentia magno opere laetor; erigite mentis aurisque vestras et me de invidiosis rebus, ut ille putat, dicentem attendite!
33
ego
33
consul, cum exercitus perditorum civium clandestino scelere conflatus crudelissimum et luctuosissimum exitium patriae comparasset, cum ad occasum interitumque rei publicae Catilina in castris, in his autem templis atque
33
4
33
tectis dux Lentulus esset constitutus, meis consiliis, meis laboribus, mei capitis periculis, sine tumultu, sine dilectu
33
5
33
, sine armis, sine exercitu, quinque hominibus comprehensis atque confessis
33
6
33
incensione urbem, internicione civis, vastitate Italiam, interitu rem publicam liberavi; ego vitam omnium civium, statum orbis terrae, urbem hanc denique, sedem omnium nostrum, arcem regum ac nationum exterarum, lumen gentium, domicilium imperi, quinque hominum amentium ac perditorum poena redemi.
34
34
an
34
me existimasti haec iniuratum in iudicio non esse dicturum quae iuratus in maxima contione dixissem?
34
atque
34
etiam illud addam, ne qui forte incipiat improbus subito te amare, Torquate, et aliquid sperare de te, atque ut idem
34
1
34
omnes exaudiant clarissima voce dicam.
34
harum
34
omnium rerum quas ego in consulatu pro salute rei publicae
34
2
34
suscepi atque
34
3
34
gessi L. ille Torquatus, cum esset meus contubernalis in consulatu
34
4
34
atque etiam in praetura fuisset, cum princeps, cum auctor, cum signifer esset iuventutis
34
5
34
, actor
34
6
34
, adiutor, particeps exstitit; parens eius, homo amantissimus patriae, maximi animi, summi consili, singularis constantiae, cum esset aeger, tamen omnibus rebus illis interfuit, nusquam
34
7
34
est a me digressus, studio, consilio, auctoritate unus adiuvit plurimum, cum infirmitatem corporis animi virtute
34
8
34
superaret.
35
35
videsne
35
ut eripiam te ex improborum subita gratia et reconciliem bonis omnibus? qui te et diligunt et retinent retinebuntque semper nec, si a me forte
35
1
35
desciveris, idcirco te a se et a re publica et a tua
35
2
35
dignitate deficere patientur.
35
sed
35
iam redeo ad causam atque hoc vos, iudices, testor: mihi de memet ipso tam multa dicendi necessitas quaedam imposita est ab illo.
35
nam
35
si Torquatus Sullam solum accusasset, ego quoque hoc tempore nihil aliud agerem nisi eum qui accusatus esset defenderem; sed cum ille tota illa oratione
35
3
35
in me esset invectus et cum, ut initio
35
4
35
dixi, defensionem meam spoliare auctoritate
35
5
35
voluisset, etiam si dolor meus
35
6
35
respondere non cogeret, tamen ipsa causa hanc a me orationem flagitavisset
35
7
35
.
36
36
ab
36
1
36
Allobrogibus nominatum Sullam esse dicis.
36
quis
36
negat?
36
sed
36
lege
36
2
36
indicium
36
3
36
et vide quem ad modum nominatus sit. L. Cassium dixerunt commemorasse cum ceteris Autronium secum facere.
36
quaero
36
num Sullam dixerit Cassius.
36
nusquam
36
.
36
sese
36
aiunt quaesisse de Cassio quid Sulla sentiret.
36
videte
36
diligentiam Gallorum; qui vitam hominum naturamque non nossent ac tantum audissent
36
4
36
eos pari calamitate esse, quaesiverunt essentne eadem
36
5
36
voluntate.
36
quid
36
tum Cassius?
36
si
36
respondisset idem sentire et secum facere Sullam, tamen mihi non videretur in hunc id criminosum esse debere.
36
quid
36
ita?
36
quia
36
, qui barbaros homines ad bellum impelleret, non debebat minuere illorum suspicionem et purgare eos de quibus illi aliquid suspicari viderentur
36
6
36
.
37
37
non
37
respondit tamen una facere Sullam.
37
etenim
37
esset absurdum, cum ceteros sua sponte nominasset, mentionem facere Sullae
37
1
37
nullam nisi admonitum et interrogatum; nisi forte veri simile est P. Sullae nomen in memoria Cassio non fuisse.
37
si
37
nobilitas hominis, si adflicta
37
2
37
fortuna, si reliquiae pristinae dignitatis non tam inlustres fuissent, tamen Autroni commemoratio memoriam Sullae rettulisset; etiam, ut arbitror, cum auctoritates principum coniurationis ad incitandos animos Allobrogum conligeret Cassius, et cum sciret exteras nationes maxime nobilitate moveri, non prius Autronium quam Sullam nominavisset
37
3
37
.
38
38
iam
38
vero illud minime probari
38
1
38
potest, Gallos Autronio nominato putasse propter calamitatis similitudinem sibi aliquid de Sulla esse quaerendum, Cassio, si hic esset in eodem scelere, ne cum appellasset quidem Autronium, huius in mentem venire potuisse.
38
sed
38
tamen quid
38
2
38
respondit
38
3
38
de Sulla Cassius?
38
se
38
nescire certum. '
38
non
38
purgat,' inquit.
38
dixi
38
antea: ne si argueret quidem tum denique, cum esset interrogatus, id mihi
38
4
38
criminosum videretur.
39
39
sed
39
ego in iudiciis et in
39
1
39
quaestionibus
39
2
39
non hoc quaerendum arbitror, num purgetur aliquis
39
3
39
, sed
39
4
39
num arguatur.
39
etenim
39
cum se negat
39
5
39
scire Cassius, utrum sublevat Sullam an satis probat se nescire? '
39
sublevat
39
apud Gallos.'
39
quid
39
ita? '
39
ne
39
indicent.'
39
quid
39
6
39
? si periculum esse putasset ne illi umquam indicarent, de se
39
7
39
ipse
39
8
39
confessus esset? '
39
nesciit
39
9
39
videlicet.'
39
credo
39
celatum esse Cassium de Sulla uno; nam de ceteris certe sciebat; etenim
39
10
39
domi eius pleraque conflata esse constabat.
39
qui
39
11
39
negare noluit esse in eo numero Sullam quo plus spei Gallis daret, dicere autem falsum non ausus est, se
39
12
39
nescire dixit.
39
atque
39
13
39
hoc perspicuum est, cum is qui de omnibus scierit de Sulla se scire negarit, eandem vim esse
39
14
39
negationis huius quam si
39
15
39
extra coniurationem hunc esse se scire dixisset.
39
nam
39
cuius scientiam de omnibus constat fuisse, eius ignoratio de aliquo purgatio debet videri.
39
sed
39
iam non quaero purgetne Cassius Sullam; illud mihi tantum satis est contra Sullam nihil esse in indicio
39
16
39
.
40
40
exclusus
40
hac criminatione Torquatus rursus in me inruit, me accusat; ait me aliter ac dictum sit
40
1
40
in tabulas publicas rettulisse. O di immortales!—vobis enim tribuo
40
2
40
quae vestra sunt, nec vero possum meo tantum
40
3
40
ingenio dare ut tot res tantas, tam varias, tam repentinas in illa turbulentissima tempestate rei publicae mea sponte dispexerim
40
4
40
—vos profecto animum meum tum conservandae patriae cupiditate incendistis, vos me ab omnibus ceteris cogitationibus ad unam salutem rei publicae convertistis
40
5
40
, vos denique in tantis tenebris erroris et inscientiae clarissimum lumen menti meae praetulistis
40
6
40
.
41
41
vidi
41
ego hoc, iudices
41
1
41
, nisi recenti memoria senatus auctoritatem huius indici monumentis publicis testatus essem, fore ut aliquando non Torquatus neque Torquati quispiam similis—nam id me multum fefellit—sed ut aliquis patrimoni
41
2
41
naufragus, inimicus oti, bonorum hostis, aliter indicata
41
3
41
haec esse diceret, quo facilius vento aliquo in optimum quemque excitato posset in malis rei publicae portum aliquem
41
4
41
suorum malorum invenire.
41
itaque
41
introductis in senatum indicibus constitui
41
5
41
senatores qui omnia indicum dicta, interrogata, responsa perscriberent.
42
42
at
42
quos viros! non solum summa virtute et fide, cuius generis erat
42
1
42
in senatu facultas maxima, sed etiam quos sciebam memoria, scientia
42
2
42
, celeritate scribendi facillime quae dicerentur persequi posse, C. Cosconium, qui tum erat praetor, M. Messalam, qui tum praeturam petebat, P. Nigidium, App. Claudium.
42
credo
42
esse neminem qui his hominibus
42
3
42
ad vere referendum aut fidem putet aut ingenium defuisse.
42
quid
42
deinde? quid feci? Cum scirem ita esse
42
4
42
indicium relatum
42
5
42
in tabulas publicas ut illae tabulae privata tamen custodia more maiorum continerentur, non occultavi, non continui domi, sed statim
42
6
42
describi ab omnibus librariis, dividi passim et pervolgari atque edi populo Romano imperavi.
42
divisi
42
tota
42
7
42
Italia, emisi
42
8
42
in omnis provincias; eius indici ex
42
9
42
quo oblata salus
42
10
42
esset omnibus expertem esse neminem volui.
43
43
itaque
43
dico locum in orbe terrarum esse nullum, quo in loco populi Romani nomen sit, quin eodem perscriptum hoc indicium pervenerit.
43
in
43
quo ego tam
43
1
43
subito et exiguo et turbido tempore multa divinitus, ita ut dixi, non mea sponte providi, primum ne quis
43
2
43
posset tantum aut de rei publicae aut de alicuius periculo meminisse
43
3
43
quantum vellet; deinde ne cui liceret umquam reprehendere illud indicium aut temere creditum criminari; postremo ne quid iam a me, ne quid ex meis commentariis quaereretur, ne aut oblivio mea aut memoria nimia videretur
43
4
43
, ne denique aut neglegentia turpis aut diligentia crudelis putaretur.
44
44
sed
44
tamen abs te, Torquate, quaero: cum indicatus tuus esset inimicus
44
1
44
et esset eius rei frequens senatus et recens memoria testis,
44
et
44
tibi
44
2
44
, meo familiari et contubernali, prius etiam edituri indicium fuerint scribae mei, si voluisses, quam in codicem rettulissent,
44
cur
44
cum
44
3
44
videres aliter fieri
44
4
44
, tacuisti
44
5
44
, passus es, non mecum aut
44
ut
44
6
44
cum familiarissimo
44
7
44
questus es aut, quoniam tam facile inveheris in amicos, iracundius et
44
8
44
vehementius expostulasti?
44
tu
44
, cum tua vox numquam sit audita, cum indicio lecto, descripto, divolgato quieveris, tacueris, repente tantam rem ementiare
44
9
44
et in eum locum te deducas ut, ante quam me commutati indici coargueris, te summae neglegentiae tuo iudicio
44
10
44
convictum esse fateare?
45
45
mihi
45
cuiusquam salus tanti fuisset ut meam neglegerem? per me ego veritatem patefactam contaminarem aliquo mendacio? quemquam denique ego iuvarem, a quo et tam
45
1
45
crudelis insidias rei publicae
45
2
45
factas et me potissimum consule constitutas
45
3
45
putarem?
45
quod
45
si iam essem oblitus severitatis et constantiae meae, tamne amens eram ut, cum litterae posteritatis causa repertae sint, quae subsidio oblivioni esse possent
45
4
45
, ego recentem putarem memoriam cuncti senatus commentario meo posse superari?
46
46
fero
46
ego te, Torquate, iam dudum fero
46
1
46
, et non numquam animum incitatum ad ulciscendam orationem tuam revoco ipse et reflecto, permitto aliquid iracundiae tuae, do adulescentiae, cedo amicitiae, tribuo parenti.
46
sed
46
nisi tibi aliquem modum tute
46
2
46
constitueris, coges oblitum me
46
3
46
nostrae amicitiae habere rationem meae dignitatis.
46
nemo
46
umquam me tenuissima suspicione perstrinxit
46
4
46
quem non perverterim
46
5
46
ac
46
6
46
perfregerim.
46
sed
46
mihi hoc credas velim: non eis libentissime soleo respondere quos mihi videor facillime posse superare.
47
47
tu
47
quoniam minime ignoras consuetudinem dicendi meam, noli hac nova lenitate
47
1
47
abuti mea, noli aculeos orationis meae, qui reconditi sunt, excussos arbitrari, noli id omnino a me putare
47
2
47
esse amissum
47
3
47
si quid est tibi remissum atque concessum. Cum illae valent apud me excusationes iniuriae tuae, iratus animus tuus, aetas, amicitia nostra, tum nondum statuo te virium satis habere ut ego tecum luctari et congredi debeam.
47
quod
47
si esses usu
47
4
47
atque aetate robustior, essem idem qui soleo cum sum lacessitus; nunc tecum sic agam tulisse ut potius iniuriam quam rettulisse gratiam videar.
48
48
neque
48
vero quid mihi irascare intellegere possum.
48
si
48
, quod eum defendo quem tu accusas, cur tibi ego
48
1
48
non suscenseo, quod
48
2
48
accusas
48
3
48
eum quem ego defendo? '
48
inimicum
48
ego
48
4
48
,' inquis, 'accuso meum.'
48
et
48
amicum ego defendo meum. '
48
non
48
debes tu
48
5
48
quemquam in
48
6
48
coniurationis quaestione defendere.'
48
immo
48
nemo magis eum de quo nihil umquam est
48
7
48
suspicatus quam is qui de aliis multa cognovit
48
8
48
. '
48
cur
48
dixisti testimonium in alios?'
48
quia
48
coactus sum
48
9
48
. '
48
cur
48
damnati sunt?'
48
quia
48
creditum est. '
48
regnum
48
est dicere in quem velis et
48
10
48
defendere quem velis.'
48
immo
48
servitus est non dicere in quem velis et non
48
11
48
defendere quem velis.
48
ac
48
si considerare coeperis utrum magis mihi hoc necesse fuerit facere an istud
48
12
48
tibi, intelleges honestius te inimicitiarum modum statuere potuisse quam me humanitatis.
49
49
at
49
1
49
vero, cum honos agebatur familiae vestrae amplissimus
49
2
49
, hoc est consulatus parentis tui, sapientissimus vir familiarissimis suis non
49
3
49
suscensuit, pater tuus
49
4
49
, cum Sullam et defenderent et laudarent? intellegebat hanc
49
5
49
nobis a maioribus esse traditam disciplinam ut nullius amicitia ad pericula propulsanda
49
6
49
impediremur.
49
at
49
erat
49
7
49
huic iudicio longe dissimilis illa contentio.
49
tum
49
adflicto P. Sulla consulatus vobis pariebatur, sicuti partus est; honoris erat certamen; ereptum repetere vos clamitabatis, ut victi in campo in foro vinceretis; tum qui contra vos pro huius salute pugnabant, amicissimi vestri, quibus non irascebamini
49
8
49
, consulatum vobis eripiebant, honori vestro repugnabant, et tamen id inviolata vestra amicitia, integro officio, vetere
49
9
49
exemplo atque instituto optimi cuiusque faciebant.
50
50
ego
50
vero quibus ornamentis adversor tuis aut cui dignitati vestrae repugno?
50
quid
50
est quod iam ab hoc expetas?
50
honos
50
1
50
ad patrem, insignia honoris ad te delata sunt.
50
tu
50
ornatus
50
2
50
exuviis
50
3
50
huius
50
4
50
venis ad eum lacerandum quem interemisti, ego iacentem et spoliatum defendo et protego.
50
atque
50
hic tu et reprehendis me quia defendam et irasceris; ego autem non modo tibi non irascor sed ne
50
5
50
reprehendo quidem factum tuum.
50
te
50
enim existimo tibi statuisse quid faciendum putares et satis idoneum offici tui
50
6
50
iudicem
50
esse
50
7
50
potuisse
50
8
50
.
51
51
at
51
accusat
51
C.
51
1
51
Corneli filius et id aeque
51
2
51
valere debet ac si pater indicaret. O patrem Cornelium sapientem qui, quod praemi solet esse in indicio
51
3
51
, reliquerit, quod turpitudinis in confessione, id per accusationem fili susceperit!
51
sed
51
quid est tandem quod indicat
51
4
51
per istum puerum Cornelius?
51
si
51
vetera
51
5
51
, mihi ignota, cum Hortensio communicata, respondit
51
6
51
Hortensius; sin, ut ais, illum conatum
51
7
51
Autroni et Catilinae, cum in campo consularibus comitiis, quae a me habita sunt, caedem facere voluerunt, Autronium tum in campo vidimus —sed
51
8
51
quid dixi vidisse nos? ego vidi; vos enim tum, iudices, nihil laborabatis neque suspicabamini, ego tectus praesidio firmo amicorum Catilinae tum et
51
9
51
Autroni copias et conatum repressi.
52
52
num
52
quis est igitur qui tum dicat in campum aspirasse Sullam?
52
atqui
52
, si tum se cum
52
1
52
Catilina societate sceleris coniunxerat, cur ab eo discedebat, cur cum Autronio non erat, cur in
52
2
52
pari causa non paria signa criminis reperiuntur?
52
sed
52
quoniam Cornelius ipse etiam nunc de indicando dubitat,
52
et
52
3
52
,
52
ut dicitis, informat ad hoc
52
4
52
adumbratum indicium filium
52
5
52
, quid tandem de illa nocte dicit, cum inter falcarios ad M. Laecam
52
6
52
nocte ea quae consecuta est posterum diem Nonarum Novembrium
52
7
52
me consule Catilinae denuntiatione convenit? quae nox omnium temporum coniurationis acerrima fuit atque acerbissima.
52
tum
52
Catilinae dies exeundi, tum ceteris manendi condicio, tum discriptio
52
8
52
totam per urbem caedis atque incendiorum constituta est; tum
52
9
52
tuus pater, Corneli, id quod tandem aliquando confitetur, illam sibi officiosam provinciam depoposcit ut, cum prima luce consulem salutatum veniret, intromissus et meo
52
10
52
more et iure amicitiae me in meo lectulo
52
11
52
trucidaret.
53
53
hoc
53
tempore, cum arderet acerrime coniuratio, cum Catilina egrederetur ad exercitum, Lentulus in urbe relinqueretur, Cassius incendiis, Cethegus caedi praeponeretur, Autronio ut occuparet Etruriam praescriberetur, cum omnia ornarentur
53
1
53
, instruerentur
53
2
53
, pararentur, ubi fuit Sulla, Corneli? num Romae?
53
immo
53
longe afuit
53
3
53
.
53
num
53
in
53
4
53
eis
53
5
53
regionibus
53
6
53
quo se Catilina inferebat
53
7
53
?
53
multo
53
etiam longius.
53
num
53
in agro Camerti, Piceno, Gallico, quas in
53
8
53
oras maxime quasi morbus quidam illius furoris pervaserat?
53
nihil
53
vero minus.
53
fuit
53
enim, ut iam ante dixi, Neapoli, fuit in ea parte Italiae quae maxime ista
53
9
53
suspicione caruit.
54
54
quid
54
ergo indicat aut quid adfert aut ipse Cornelius aut vos qui haec ab illo
54
1
54
mandata defertis?
54
gladiatores
54
emptos esse Fausti simulatione ad caedem ac tumultum? '
54
ita
54
prorsus; interpositi sunt gladiatores.'
54
quos
54
testamento patris deberi videmus
54
2
54
. '
54
adrepta
54
est familia.'
54
quae
54
si esset praetermissa, posset alia familia Fausti munus praebere
54
3
54
. Vtinam quidem haec ipsa non modo iniquorum invidiae
54
4
54
sed aequorum exspectationi satis facere posset! '
54
properatum
54
5
54
vehementer est
54
6
54
, cum longe tempus muneris abesset.'
54
quasi
54
vero tempus dandi muneris non valde appropinquaret. '
54
nec
54
opinante Fausto, cum is neque sciret neque vellet, familia est comparata.'
55
55
at
55
litterae sunt Fausti,per quas ille precibus a P. Sulla petit ut emat gladiatores et ut hos ipsos emat, neque solum ad Sullam missae sed ad L. Caesarem, Q. Pompeium, C. Memmium, quorum de sententia tota res gesta est. '
55
at
55
praefuit familiae Cornelius
55
1
55
,
55
libertus eius
55
2
55
.'
55
iam
55
si in paranda familia nulla suspicio est, quis
55
3
55
praefuerit
55
4
55
nihil ad rem pertinet; sed
55
5
55
tamen munere servili
55
6
55
obtulit se ad ferramenta prospicienda, praefuit vero numquam, eaque res omni tempore
55
7
55
per
55
bellum
55
8
55
, Fausti libertum, administrata est.
56
56
at
56
enim Sittius
56
1
56
est ab hoc in ulteriorem Hispaniam missus ut eam provinciam perturbaret.
56
primum
56
Sittius, iudices, L. Iulio C. Figulo consulibus profectus est aliquanto ante furorem Catilinae et suspicionem huius coniurationis; deinde est profectus non tum primum sed cum in isdem locis aliquanto ante eadem de causa aliquot annos fuisset, ac profectus est non modo ob causam sed etiam ob
56
2
56
necessariam causam, magna ratione cum Mauretaniae rege contracta.
56
tum
56
autem, illo profecto, Sulla procurante eius rem et gerente plurimis et pulcherrimis P. Sitti praediis venditis aes alienum eiusdem dissolutum
56
est
56
3
56
, ut, quae causa ceteros ad facinus impulit, cupiditas retinendae possessionis, ea Sittio non fuerit praediis deminutis.
57
57
iam
57
vero illud quam incredibile, quam absurdum, qui Romae caedem facere, qui hanc urbem inflammare vellet, eum familiarissimum suum dimittere ab se et amandare
57
1
57
in ultimas terras! Vtrum
57
2
57
quo facilius Romae ea quae conabatur efficeret, si in Hispania turbatum esset
57
3
57
?
57
at
57
haec ipsa per se sine ulla coniunctione agebantur.
57
an
57
in tantis rebus, tam novis consiliis, tam periculosis, tam turbulentis hominem amantissimum sui, familiarissimum, coniunctissimum officiis, consuetudine, usu dimittendum esse arbitrabatur
57
4
57
?
57
veri
57
simile non est
57
5
57
ut, quem in secundis rebus, quem in otio secum semper habuisset
57
6
57
, hunc in adversis et in eo tumultu quem ipse comparabat ab se dimitteret.
58
58
ipse
58
autem Sittius—non enim mihi deserenda est causa amici veteris atque hospitis—is homo est aut ea familia ac disciplina ut hoc credi possit, eum bellum populo Romano
58
1
58
facere voluisse? ut, cuius pater, cum ceteri deficerent finitimi ac vicini, singulari exstiterit in rem publicam nostram officio et fide, is sibi nefarium bellum contra patriam suscipiendum putaret
58
2
58
? cuius aes alienum videmus, iudices, non libidine, sed negoti gerendi studio esse contractum, qui ita Romae debuit ut in provinciis et in regnis ei maximae
58
3
58
pecuniae deberentur; quas cum peteret, non commisit ut sui procuratores quicquam oneris absente se sustinerent; venire omnis suas possessiones et patrimonio se ornatissimo spoliari maluit quam ullam moram cuiquam fieri creditorum suorum.
59
59
A quo quidem genere, iudices, ego numquam timui, cum in illa rei publicae tempestate versarer.
59
illud
59
erat hominum genus
59
1
59
horribile et pertimescendum qui tanto amore suas possessiones amplexi tenebant ut ab eis
59
2
59
membra citius divelli
59
3
59
ac distrahi posse diceres. Sittius numquam sibi cognationem cum praediis esse existimavit suis.
59
itaque
59
se non modo ex suspicione tanti sceleris verum etiam ex omni hominum sermone non armis, sed patrimonio suo vindicavit.
60
60
iam
60
vero quod obiecit
60
1
60
Pompeianos esse a Sulla impulsos ut ad istam coniurationem atque
60
2
60
ad hoc nefarium facinus accederent, id cuius modi sit intellegere non possum.
60
an
60
tibi Pompeiani coniurasse videntur?
60
quis
60
hoc dixit umquam
60
3
60
, aut quae fuit istius rei vel minima suspicio? 'Diiunxit
60
4
60
,' inquit, 'eos a colonis ut hoc discidio ac dissensione facta oppidum in sua potestate posset per
60
5
60
Pompeianos habere.'
60
primum
60
omnis Pompeianorum colonorumque dissensio delata ad patronos est, cum iam inveterasset ac multos annos esset agitata
60
6
60
; deinde ita a patronis res cognita est ut nulla in re a ceterorum sententiis Sulla dissenserit; postremo coloni ipsi sic intellegunt, non Pompeianos a Sulla magis quam sese esse defensos.
61
61
atque
61
hoc, iudices, ex hac frequentia colonorum, honestissimorum hominum, intellegere potestis, qui adsunt, laborant, hunc patronum, defensorem, custodem illius coloniae si in omni fortuna atque
61
1
61
omni honore incolumem habere non potuerunt, in hoc tamen casu in quo
61
2
61
adflictus iacet per vos iuvari
61
3
61
conservarique cupiunt.
61
adsunt
61
pari studio Pompeiani, qui ab istis
61
4
61
etiam in crimen vocantur; qui ita de ambulatione ac de
61
5
61
suffragiis suis cum colonis dissenserunt ut idem de communi salute sentirent.
62
62
ac
62
ne haec quidem P. Sullae mihi videtur silentio praetereunda esse virtus, quod, cum ab hoc illa colonia deducta sit, et cum commoda colonorum a fortunis Pompeianorum rei publicae
62
1
62
fortuna diiunxerit
62
2
62
, ita carus utrisque est
62
3
62
atque iucundus ut non alteros demovisse sed utrosque constituisse videatur.
62
at
62
enim et gladiatores et omnis ista vis rogationis Caeciliae causa comparabatur.
62
atque
62
hoc
62
4
62
loco in L. Caecilium, pudentissimum
62
5
62
atque ornatissimum virum, vehementer invectus est.
62
cuius
62
ego de virtute et constantia, iudices, tantum dico, talem hunc in ista rogatione quam promulgarat non de tollenda, sed de levanda calamitate fratris sui fuisse ut consulere
62
6
62
voluerit fratri, cum re publica pugnare noluerit; promulgarit impulsus amore fraterno, destiterit fratris auctoritate deductus.
63
63
atque
63
in ea re per L. Caecilium Sulla accusatur in qua re est uterque laudandus.
63
primum
63
Caecilius—quid
63
1
63
? 'id promulgavit
63
2
63
in quo res iudicatas videbatur
63
3
63
voluisse rescindere, ut restitueretur
63
4
63
Sulla.'
63
recte
63
5
63
reprehendis
63
6
63
; status enim rei publicae maxime iudicatis rebus continetur; neque ego tantum fraterno amori dandum
63
7
63
arbitror ut quisquam
63
8
63
, dum saluti
63
9
63
suorum consulat, communem relinquat.
63
at
63
10
63
nihil de iudicio ferebat, sed poenam ambitus eam referebat
63
11
63
quae fuerat nuper superioribus legibus constituta.
63
itaque
63
hac rogatione non iudicum sententia
63
12
63
, sed legis vitium corrigebatur
63
13
63
.
63
nemo
63
iudicium reprehendit, cum de poena queritur, sed legem.
63
damnatio
63
est enim
63
14
63
iudicum, quae manebat, poena legis, quae levabatur.
64
64
noli
64
igitur animos eorum ordinum qui praesunt iudiciis summa cum gravitate et dignitate alienare a causa.
64
nemo
64
labefactare iudicium est conatus, nihil est eius modi promulgatum, semper Caecilius in calamitate fratris sui iudicum potestatem perpetuandam
64
1
64
, legis acerbitatem mitigandam putavit.
64
sed
64
quid ego de hoc plura disputem?
64
dicerem
64
fortasse, et facile et libenter dicerem, si paulo etiam longius quam finis cotidiani offici postulat L. Caecilium
64
2
64
pietas et fraternus amor propulisset
64
3
64
, implorarem sensus vestros, unius cuiusque indulgentiam in suos testarer, peterem veniam errato
64
4
64
L. Caecili ex intimis vestris cogitationibus atque ex humanitate communi.
65
65
lex
65
dies fuit proposita paucos, ferri coepta numquam, deposita
65
1
65
est in senatu. Kalendis Ianuariis cum in Capitolium nos senatum convocassemus, nihil est actum prius, et id mandatu
65
2
65
Sullae Q. Metellus praetor se loqui dixit Sullam illam rogationem de se nolle ferri.
65
ex
65
illo tempore L. Caecilius egit de re publica
65
3
65
multa; agrariae legi, quae tota a me reprehensa et abiecta est, se
65
4
65
intercessorem fore professus
65
5
65
est, improbis largitionibus restitit, senatus auctoritatem numquam impedivit, ita se gessit in tribunatu ut onere deposito domestici offici nihil postea nisi de rei publicae commodis cogitarit.
66
66
atque
66
in ipsa rogatione ne per vim quid ageretur, quis tum
66
1
66
nostrum Sullam aut Caecilium verebatur? nonne omnis ille terror, omnis seditionis timor atque opinio ex Autroni improbitate pendebat?
66
eius
66
voces, eius minae ferebantur, eius aspectus, concursatio, stipatio, greges hominum perditorum metum nobis seditionesque
66
2
66
adferebant.
66
itaque
66
P. Sulla hoc importunissimo cum
66
3
66
honoris tum etiam calamitatis socio atque comite et secundas fortunas amittere coactus est et in adversis sine ullo remedio atque adlevamento permanere.
67
67
hic
67
tu epistulam meam saepe recitas quam ego ad Cn. Pompeium de meis rebus gestis et de summa re publica
67
1
67
misi, et ex ea crimen aliquod in P. Sullam quaeris et, si furorem incredibilem biennio ante conceptum erupisse in meo consulatu scripsi, me hoc demonstrasse dicis, Sullam in illa fuisse superiore coniuratione.
67
scilicet
67
ego
67
2
67
is sum qui existimem Cn. Pisonem et Catilinam et Vargunteium et Autronium nihil scelerate, nihil audacter ipsos per sese sine P. Sulla facere potuisse.
68
68
de
68
quo etiam si quis dubitasset antea an
68
1
68
id quod tu arguis cogitasset, ut
68
2
68
interfecto patre tuo consul
68
3
68
descenderet Kalendis Ianuariis cum lictoribus, sustulisti
68
4
68
hanc suspicionem, cum dixisti
68
5
68
hunc, ut Catilinam consulem efficeret, contra patrem tuum operas et manum comparasse.
68
quod
68
si tibi ego
68
6
68
confitear
68
7
68
, tu mihi concedas necesse est hunc, cum Catilinae suffragaretur, nihil de suo
68
8
68
consulatu, quem iudicio amiserat, per vim recuperando cogitavisse.
68
neque
68
enim istorum facinorum tantorum, tam atrocium crimen, iudices, P. Sullae persona suscipit.
69
69
iam
69
enim faciam criminibus omnibus fere dissolutis, contra atque in ceteris causis fieri solet, ut nunc denique de vita hominis ac de moribus dicam.
69
etenim
69
de principio studuit animus occurrere magnitudini criminis, satis facere exspectationi hominum, de me aliquid ipso
69
1
69
qui accusatus eram
69
2
69
dicere; nunc iam revocandi estis eo quo vos ipsa causa etiam tacente me cogit animos
69
3
69
mentisque convertere
69
4
69
.
69
omnibus
69
in rebus, iudices
69
5
69
, quae graviores maioresque sunt, quid quisque voluerit, cogitarit, admiserit, non ex crimine, sed ex moribus eius qui arguitur est ponderandum.
69
neque
69
enim potest quisquam nostrum subito fingi neque cuiusquam repente vita mutari aut natura converti.
70
70
circumspicite
70
paulisper mentibus vestris, ut alia mittamus
70
1
70
, hosce ipsos homines qui huic adfines sceleri fuerunt. Catilina contra rem publicam coniuravit.
70
cuius
70
aures umquam haec
70
2
70
respuerunt? conatum esse audacter
70
3
70
hominem a pueritia non solum intemperantia et scelere sed etiam consuetudine et studio in omni flagitio, stupro, caede versatum
70
4
70
?
70
quis
70
eum contra patriam pugnantem perisse miratur quem semper omnes ad civile latrocinium natum putaverunt?
70
quis
70
Lentuli societates cum indicibus, quis insaniam libidinum, quis perversam atque impiam religionem recordatur qui illum aut nefarie cogitasse
70
5
70
aut stulte sperasse
70
6
70
miretur?
70
quis
70
de C. Cethego atque eius in Hispaniam profectione ac de volnere Q. Metelli Pii cogitat cui non ad illius poenam carcer aedificatus esse videatur?
71
71
omitto
71
ceteros, ne sit infinitum; tantum a vobis peto ut taciti de omnibus quos coniurasse cognitum est cogitetis; intellegetis
71
1
71
unum quemque eorum
71
2
71
prius ab
71
3
71
sua vita quam
71
4
71
vestra
71
5
71
suspicione esse damnatum.
71
ipsum
71
illum Autronium, quoniam eius nomen finitimum maxime est huius
71
6
71
periculo et crimini, non sua vita ac natura
71
7
71
convicit
71
8
71
?
71
semper
71
audax, petulans, libidinosus; quem in stuprorum defensionibus non solum verbis uti improbissimis solitum esse scimus verum etiam pugnis et calcibus, quem exturbare homines ex
71
9
71
possessionibus, caedem facere vicinorum, spoliare fana sociorum, comitatu
71
10
71
et armis disturbare iudicia, in bonis rebus omnis contemnere, in malis pugnare contra bonos, non rei publicae cedere, non fortunae ipsi succumbere.
71
huius
71
si causa non manifestissimis rebus teneretur, tamen eum mores ipsius ac vita convinceret.
72
72
agedum
72
, conferte nunc cum illius
72
1
72
vita
72
vitam
72
2
72
P. Sullae vobis populoque Romano notissimam, iudices, et eam ante oculos vestros proponite.
72
ecquod
72
3
72
est
72
4
72
huius factum aut commissum non dicam audacius, sed quod cuiquam paulo minus consideratum videretur?
72
factum
72
quaero; verbum ecquod umquam ex ore huius excidit in quo
72
5
72
quisquam posset offendi?
72
at
72
vero in illa gravi L. Sullae turbulentaque victoria
72
6
72
quis P. Sulla mitior, quis misericordior inventus est?
72
quam
72
7
72
multorum hic vitam est
72
8
72
a L. Sulla deprecatus! quam multi sunt summi homines et ornatissimi et nostri et equestris ordinis quorum pro salute se hic Sullae obligavit!
72
quos
72
ego nominarem—neque enim ipsi nolunt et huic animo gratissimo adsunt—sed, quia maius est beneficium quam posse debet civis civi dare, ideo a vobis peto ut quod potuit, tempori tribuatis, quod fecit, ipsi.
73
73
quid
73
reliquae
73
1
73
constantiam vitae commemorem,dignitatem, liberalitatem
73
2
73
, moderationem in privatis rebus, splendorem in publicis? quae ita deformata sunt a fortuna
73
3
73
ut tamen a natura inchoata compareant.
73
quae
73
domus, quae
73
4
73
celebratio cotidiana, quae familiarium
73
5
73
dignitas, quae studia amicorum, quae ex quoque ordine multitudo!
73
haec
73
diu multumque
73
6
73
et multo labore quaesita una eripuit hora.
73
accepit
73
P. Sulla, iudices, volnus vehemens et mortiferum, verum tamen eius modi quod videretur huius
73
7
73
vita et natura accipere potuisse.
73
honestatis
73
enim
73
8
73
et dignitatis habuisse nimis magnam iudicatus est cupiditatem; quam si nemo alius habuit in consulatu petendo, cupidior iudicatus est hic fuisse quam ceteri; sin etiam in aliis non nullis fuit iste consulatus amor, fortuna in hoc fuit fortasse gravior quam in ceteris.
74
74
postea
74
vero quis P.Sullam nisi maerentem, demissum adflictumque vidit, quis umquam est suspicatus hunc magis odio quam pudore hominum aspectum lucemque vitare?
74
qui
74
cum multa haberet invitamenta urbis et fori propter summa studia amicorum, quae tamen
74
1
74
ei sola in malis restiterunt, afuit
74
2
74
ab oculis vestris
74
3
74
et, cum lege retineretur, ipse se exsilio paene multavit.
74
in
74
hoc vos pudore, iudices
74
4
74
, et in hac vita tanto sceleri locum fuisse credatis
74
5
74
?
74
aspicite
74
ipsum, contuemini os, conferte crimen cum vita, vitam
74
6
74
ab initio usque
74
7
74
ad hoc tempus explicatam
74
8
74
cum crimine recognoscite.
75
75
Mitto rem publicam, quae fuit semper Sullae carissima; hosne amicos, talis viros, tam cupidos sui, per quos res eius secundae quondam erant ornatae
75
1
75
, nunc sublevantur adversae, crudelissime perire voluit, ut cum Lentulo et Catilina et Cethego foedissimam vitam ac miserrimam turpissima morte proposita degeret?
75
non
75
, inquam, cadit
75
2
75
in hos mores, non in hunc pudorem, non in hanc vitam, non in hunc hominem ista suspicio.
75
nova
75
quaedam illa immanitas exorta est, incredibilis fuit ac singularis furor, ex multis ab adulescentia conlectis perditorum hominum vitiis repente ista tanta importunitas inauditi sceleris exarsit.
76
76
nolite
76
, iudices, arbitrari hominum illum impetum et conatum fuisse—neque enim ulla gens tam barbara aut tam immanis umquam fuit in qua non modo tot, sed unus tam crudelis hostis patriae sit inventus—, beluae quaedam illae ex portentis immanes ac ferae forma
76
1
76
hominum indutae exstiterunt.
76
perspicite
76
etiam atque etiam, iudices,—nihil enim est quod in hac causa dici possit
76
2
76
vehementius— penitus introspicite Catilinae, Autroni, Cethegi, Lentuli ceterorumque mentis; quas vos in his libidines, quae flagitia, quas turpitudines, quantas audacias, quam incredibilis furores, quas notas facinorum, quae indicia parricidiorum, quantos acervos scelerum
76
3
76
reperietis!
76
ex
76
magnis et diuturnis et iam desperatis rei publicae morbis ista repente vis erupit, ut ea confecta et eiecta convalescere aliquando et sanari civitas posset
76
4
76
; neque enim est quisquam qui arbitretur illis inclusis in re publica pestibus diutius haec
76
5
76
stare potuisse.
76
itaque
76
eos non ad perficiendum scelus, sed ad luendas rei publicae poenas Furiae quaedam incitaverunt.
77
77
in
77
hunc igitur gregem vos nunc P. Sullam, iudices, ex his
77
1
77
qui cum hoc vivunt atque
77
2
77
vixerunt honestissimorum hominum
77
3
77
gregibus reicietis, ex hoc amicorum
77
4
77
numero, ex hac familiarium
77
5
77
dignitate in impiorum partem atque in parricidarum sedem
77
6
77
et
77
7
77
numerum transferetis? Vbi erit igitur illud firmissimum
77
8
77
praesidium pudoris, quo in loco nobis vita ante acta proderit, quod ad tempus existimationis partae fructus reservabitur, si in
77
9
77
extremo discrimine ac dimicatione fortunae deseret
77
10
77
, si non aderit, si nihil adiuvabit?
78
78
quaestiones
78
nobis servorum accusator et tormenta
78
1
78
minitatur.
78
in
78
quibus quamquam nihil periculi suspicamur, tamen illa tormenta gubernat dolor, moderatur natura cuiusque cum animi tum corporis, regit quaesitor
78
2
78
, flectit libido, corrumpit spes, infirmat metus, ut in tot rerum angustiis nihil veritati loci relinquatur.
78
vita
78
P. Sullae torqueatur
78
3
78
, ex ea quaeratur num quae occultetur libido, num quod lateat facinus, num quae crudelitas, num quae audacia.
78
nihil
78
erroris erit in causa nec obscuritatis, iudices, si a vobis vitae perpetuae vox, ea quae verissima et gravissima
78
4
78
debet esse, audietur.
79
79
nullum
79
in hac causa testem timemus, nihil quemquam scire, nihil vidisse, nihil audisse arbitramur.
79
sed
79
tamen, si nihil vos P. Sullae fortuna movet, iudices, vestra moveat.
79
vestra
79
enim, qui cum summa elegantia atque integritate vixistis, hoc maxime interest, non ex libidine aut simultate aut levitate testium causas honestorum hominum ponderari, sed in magnis disquisitionibus
79
1
79
repentinisque periculis vitam unius cuiusque esse testem.
79
quam
79
vos, iudices, nolite armis suis spoliatam atque nudatam obicere invidiae, dedere suspicioni; munite communem arcem bonorum, obstruite perfugia improborum; valeat ad poenam et ad salutem vita
79
2
79
plurimum, quam solam videtis per se
79
3
79
ex sua natura facillime perspici, subito flecti fingique non posse.
80
80
quid
80
vero? haec auctoritas—saepe
80
1
80
enim est de ea dicendum, quamquam a me timide modiceque
80
2
80
dicetur—quid? inquam
80
3
80
, haec auctoritas nostra, qui a ceteris coniurationis causis abstinuimus, P. Sullam defendimus, nihil hunc tandem iuvabit?
80
grave
80
est hoc dictu
80
4
80
fortasse, iudices, grave, si appetimus aliquid; si, cum ceteri de nobis silent, non etiam nosmet ipsi tacemus, grave; sed, si laedimur, si accusamur, si in invidiam vocamur, profecto conceditis
80
5
80
, iudices, ut nobis libertatem retinere liceat, si minus liceat dignitatem.
81
81
accusati
81
sunt uno nomine
81
omnes
81
1
81
consulares, ut iam videatur honoris amplissimi nomen plus invidiae quam dignitatis adferre. '
81
adfuerunt
81
,' inquit, 'Catilinae illumque laudarunt.'
81
nulla
81
tum
81
2
81
patebat, nulla erat cognita coniuratio; defendebant amicum, aderant supplici, vitae eius turpitudinem in summis eius periculis non insequebantur.
81
quin
81
etiam parens tuus, Torquate, consul reo de pecuniis repetundis
81
3
81
Catilinae fuit advocatus, improbo homini, at supplici, fortasse audaci, at aliquando amico.
81
cui
81
cum adfuit post delatam ad eum primam illam coniurationem, indicavit
81
4
81
se audisse aliquid, non credidisse. '
81
at
81
idem non adfuit alio in iudicio, cum adessent ceteri.'
81
si
81
5
81
postea cognorat ipse aliquid quod in consulatu ignorasset, ignoscendum est eis
81
6
81
qui postea nihil audierunt; sin illa res prima valuit, num
81
7
81
inveterata quam recens debuit esse gravior?
81
sed
81
si tuus parens etiam in ipsa
81
8
81
suspicione periculi sui tamen humanitate adductus advocationem hominis improbissimi sella curuli atque ornamentis et suis et consulatus honestavit, quid est quam ob rem consulares qui Catilinae adfuerunt reprendantur
81
9
81
?
82
82
'
82
at
82
idem eis
82
1
82
qui ante hunc causam de coniuratione dixerunt non adfuerunt.'
82
tanto
82
scelere astrictis hominibus statuerunt nihil a se adiumenti, nihil opis, nihil auxili ferri
82
2
82
oportere.
82
atque
82
ut de eorum constantia atque animo in rem publicam dicam quorum tacita gravitas et fides de uno quoque loquitur neque cuiusquam ornamenta orationis desiderat, potest quisquam dicere
82
3
82
umquam meliores, fortiores, constantiores consularis fuisse quam his
82
4
82
temporibus et periculis quibus paene oppressa est res publica?
82
quis
82
non de communi salute optime
82
5
82
, quis non fortissime, quis non constantissime sensit?
82
neque
82
ego praecipue de consularibus disputo
82
6
82
; nam haec et hominum ornatissimorum, qui praetores fuerunt, et universi senatus communis est laus, ut constet post hominum memoriam numquam in illo ordine plus virtutis, plus amoris in rem publicam, plus gravitatis fuisse; sed quia sunt descripti consulares, de his tantum mihi dicendum putavi quod satis esset ad testandam
82
7
82
omnium memoriam
82
8
82
, neminem esse ex illo honoris gradu qui non omni studio, virtute, auctoritate incubuerit ad rem publicam conservandam.
83
83
sed
83
quid ego?
83
1
83
qui Catilinam non laudavi, qui reo Catilinae consul non adfui, qui testimonium de coniuratione dixi in alios, adeone vobis alienus a sanitate, adeo oblitus constantiae meae, adeo immemor rerum a me gestarum esse videor ut, cum consul bellum gesserim cum coniuratis, nunc eorum ducem servare cupiam et animum
83
2
83
inducam, cuius nuper ferrum rettuderim
83
3
83
flammamque restinxerim, eiusdem nunc causam vitamque defendere?
83
si
83
me dius fidius, iudices, non me ipsa res publica meis laboribus et periculis conservata ad gravitatem animi et constantiam sua dignitate revocaret, tamen hoc natura est insitum ut, quem timueris, quicum de vita fortunisque contenderis, cuius ex insidiis evaseris, hunc semper oderis.
83
sed
83
cum agatur honos meus amplissimus, gloria rerum gestarum singularis, cum, quotiens quisque
83
4
83
est in
83
5
83
hoc scelere convictus, totiens renovetur memoria per me inventae salutis, ego sim tam demens, ego committam ut ea quae pro salute omnium gessi, casu magis et felicitate a me quam virtute et consilio gesta esse videantur?
84
84
'
84
quid
84
ergo? hoc tibi sumis,' dicet fortasse quispiam, 'ut, quia tu defendis
84
1
84
, innocens iudicetur?'
84
ego
84
vero, iudices, non modo mihi nihil adsumo in quo quispiam repugnet sed etiam, si quid ab omnibus conceditur, id reddo ac remitto.
84
non
84
in ea re publica versor, non eis temporibus caput meum
84
2
84
obtuli pro patria
84
3
84
periculis omnibus, non aut ita sunt exstincti quos vici aut ita grati quos servavi, ut ego
84
4
84
mihi plus appetere coner quam quantum
84
5
84
omnes inimici invidique patiantur.
85
85
grave
85
esse videtur eum
85
1
85
qui investigarit coniurationem, qui patefecerit, qui oppresserit, cui senatus singularibus verbis gratias egerit, cui uni togato supplicationem decreverit, dicere in iudicio: 'non defenderem, si coniurasset.'
85
non
85
dico id quod grave est, dico illud quod in his causis coniurationis non auctoritati adsumam, sed pudori meo: 'ego ille coniurationis investigator atque ultor certe non defenderem Sullam, si coniurasse arbitrarer.'
85
ego
85
, iudices, de tantis omnium periculis cum quaererem omnia, multa audirem, crederem non omnia
85
2
85
, caverem omnia
85
3
85
, dico hoc quod initio
85
4
85
dixi, nullius indicio
85
5
85
, nullius nuntio
85
6
85
, nullius suspicione, nullius litteris
85
7
85
de P. Sulla
85
8
85
9
85
rem ullam ad me esse delatam.
86
86
quam
86
ob rem vos, di patrii ac penates, qui huic urbi atque huic rei publicae
86
1
86
praesidetis, qui hoc imperium, qui hanc libertatem, qui populum Romanum
86
2
86
, qui haec tecta atque templa me consule vestro numine auxilioque servastis, testor integro me animo ac libero P. Sullae causam defendere, nullum a me sciente facinus occultari, nullum scelus susceptum contra salutem omnium defendi ac tegi.
86
nihil
86
de hoc consul comperi, nihil suspicatus sum, nihil audivi.
87
87
itaque
87
idem ego ille qui vehemens in alios
87
1
87
,qui inexorabilis in ceteros esse visus sum, persolvi patriae quod debui; reliqua iam a me meae perpetuae consuetudini naturaeque debentur; tam sum misericors, iudices, quam vos, tam mitis quam qui lenissimus; in quo vehemens fui vobiscum nihil feci nisi coactus, rei publicae praecipitanti subveni, patriam demersam extuli; misericordia civium adducti tum
87
2
87
fuimus tam vehementes quam necesse fuit.
87
salus
87
esset amissa omnium
87
3
87
una nocte, nisi esset severitas illa suscepta.
87
sed
87
ut ad sceleratorum poenam amore rei publicae sum adductus, sic ad salutem innocentium voluntate deducor
87
4
87
.
88
88
nihil
88
video esse in hoc P. Sulla, iudices, odio dignum, misericordia digna multa.
88
neque
88
enim nunc propulsandae calamitatis suae causa supplex ad vos, iudices, confugit, sed ne qua generi ac nomini suo nota nefariae turpitudinis inuratur.
88
nam
88
ipse quidem, si erit vestro iudicio liberatus, quae habet ornamenta, quae solacia reliquae vitae
88
1
88
quibus laetari ac
88
2
88
perfrui possit?
88
domus
88
erit, credo, exornata, aperientur maiorum imagines, ipse ornatum ac vestitum pristinum
88
3
88
recuperabit.
88
omnia
88
, iudices, haec amissa sunt, omnia generis, nominis, honoris insignia atque ornamenta unius iudici calamitate occiderunt
88
4
88
.
88
sed
88
ne exstinctor patriae, ne proditor, ne hostis appelletur, ne hanc labem tanti sceleris
88
5
88
in familia relinquat, id laborat, id metuit, ne denique hic miser coniurati et conscelerati et proditoris filius nominetur; huic puero qui est ei vita sua multo carior metuit
88
6
88
, cui honoris integros fructus non sit traditurus, ne aeternam memoriam dedecoris relinquat.
89
89
hic
89
1
89
vos orat, iudices, parvus, ut se aliquando si non integra fortuna, at ut
89
2
89
adflicta patri suo gratulari sinatis.
89
huic
89
misero notiora sunt itinera iudiciorum
89
3
89
et fori quam campi et
89
4
89
disciplinarum.
89
non
89
iam de vita P. Sullae, iudices, sed de sepultura contenditur; vita erepta est superiore iudicio, nunc ne corpus eiciatur laboramus.
89
quid
89
enim est huic reliqui quod eum in hac vita
89
5
89
teneat, aut quid est quam ob rem haec cuiquam vita videatur?
89
nuper
89
is homo fuit in civitate P. Sulla ut nemo ei se neque honore neque gratia neque fortunis anteferret, nunc spoliatus omni dignitate quae erepta sunt non repetit; quod fortuna in malis reliqui fecit, ut cum parente, cum liberis, cum fratre, cum his necessariis lugere
89
6
89
suam calamitatem liceat, id sibi ne eripiatis vos, iudices, obtestatur.
90
90
te
90
ipsum iam, Torquate, expletum huius
90
1
90
miseriis esse
90
2
90
par erat
90
3
90
et, si
90
4
90
nihil aliud Sullae nisi consulatum abstulissetis, tamen eo vos contentos
90
5
90
esse oportebat; honoris enim contentio vos ad causam, non inimicitiae deduxerunt.
90
sed
90
cum huic omnia cum honore detracta sint, cum in hac fortuna miserrima
90
6
90
ac luctuosissima destitutus sit
90
7
90
, quid est quod expetas
90
8
90
amplius? Lucisne hanc usuram eripere vis
90
9
90
plenam lacrimarum atque maeroris, in qua cum maximo cruciatu ac
90
10
90
dolore retinetur?
90
libenter
90
reddiderit adempta ignominia foedissimi criminis.
90
an
90
vero inimicum ut expellas? cuius ex miseriis, si esses crudelissimus, videndo fructum caperes maiorem
90
11
90
quam audiendo.
91
91
O miserum et infelicem illum diem quo consul omnibus centuriis P. Sulla renuntiatus est, o falsam spem, o volucrem fortunam, o caecam cupiditatem, o praeposteram gratulationem!
91
quam
91
cito illa omnia ex laetitia et voluptate ad luctum et lacrimas recciderunt
91
1
91
, ut, qui paulo ante consul designatus fuisset, repente nullum vestigium retineret
91
2
91
pristinae dignitatis!
91
quid
91
enim erat mali quod huic spoliato fama, honore
91
3
91
, fortunis deesse videretur? aut cui novae calamitati locus ullus relictus
91
4
91
? Vrget eadem fortuna quae coepit, repperit novum maerorem, non patitur hominem calamitosum uno malo
91
5
91
adflictum uno in luctu perire.
92
92
sed
92
iam impedior egomet, iudices, dolore animi ne de huius miseria plura dicam.
92
vestrae
92
sunt iam
92
1
92
partes, iudices, in vestra mansuetudine atque humanitate causam totam repono.
92
vos
92
2
92
reiectione interposita nihil suspicantibus nobis repentini in nos iudices consedistis, ab accusatoribus delecti ad spem acerbitatis, a fortuna nobis ad praesidium innocentiae constituti. Vt ego quid de me populus Romanus existimaret, quia severus in improbos fueram, laboravi et, quae prima innocentis mihi defensio est oblata, suscepi, sic vos severitatem iudiciorum quae per hos mensis in homines audacissimos facta sunt
92
3
92
lenitate ac misericordia mitigate.
93
93
hoc
93
cum a vobis impetrare
93
1
93
causa ipsa
93
2
93
debet, tum est vestri animi atque virtutis declarare non esse eos vos ad quos potissimum interposita reiectione devenire convenerit.
93
in
93
quo ego vos, iudices
93
3
93
, quantum meus in vos amor
93
4
93
postulat, tantum hortor ut communi studio, quoniam in re publica coniuncti sumus, mansuetudine et misericordia nostra
93
5
93
falsam a nobis
93
6
93
crudelitatis famam repellamus.