Pro Rege Deiotaro
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/cicero-marcus-tullius" aria-label="More works by Cicero, Marcus Tullius">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat2
1
1
cum
1
in omnibus causis gravioribus, C. Caesar, initio dicendi commoveri soleam vehementius quam videtur vel usus vel aetas mea postulare, tum in hac causa ita multa me
1
1
1
perturbant ut, quantum mea fides studi mihi adferat ad salutem regis Deiotari defendendam, tantum facultatis timor detrahat.
1
primum
1
dico pro capite fortunisque regis
1
2
1
, quod ipsum, etsi
1
3
1
non iniquum est in tuo dumtaxat periculo, tamen est ita inusitatum, regem reum capitis esse, ut ante hoc tempus non sit auditum.
2
2
deinde
2
eum regem quem ornare antea
2
1
2
cuncto cum senatu solebam
2
2
2
pro perpetuis eius in nostram rem publicam meritis, nunc contra atrocissimum crimen cogor defendere.
2
accedit
2
ut accusatorum alterius crudelitate, alterius indignitate conturber
2
3
2
.
2
crudelis
2
Castor
2
4
2
, ne dicam sceleratum et impium, qui nepos avum in capitis discrimen
2
5
2
adduxerit adulescentiaeque suae terrorem intulerit ei cuius senectutem tueri et tegere debebat
2
6
2
, commendationemque ineuntis aetatis ab impietate et ab scelere
2
7
2
duxerit; avi servum corruptum praemiis ad accusandum dominum impulerit, a legatorum pedibus abduxerit.
3
3
fugitivi
3
autem dominum accusantis et dominum absentem et dominum amicissimum nostrae rei publicae cum os videbam, cum verba audiebam
3
1
3
, non tam adflictam regiam condicionem dolebam quam de fortunis communibus extimescebam.
3
nam
3
cum more maiorum de servo in dominum ne tormentis quidem quaeri liceat, in qua quaestione dolor elicere veram vocem possit etiam ab invito, exortus est servus qui, quem in eculeo appellare non posset
3
2
3
, eum accuset solutus.
4
4
perturbat
4
me, C. Caesar
4
1
4
, etiam illud interdum quod tamen, cum te penitus recognovi, timere desino: re enim iniquum est, sed tua sapientia fit aequissimum.
4
nam
4
dicere apud eum de facinore contra cuius vitam consilium facinoris inisse arguare, cum
4
2
4
per se ipsum consideres, grave est; nemo enim fere est qui sui periculi iudex non sibi se aequiorem quam reo praebeat.
4
sed
4
tua, Caesar, praestans singularisque natura hunc mihi metum minuit.
4
non
4
enim tam timeo quid tu de rege Deiotaro, quam intellego quid de te ceteros velis iudicare.
5
5
moveor
5
etiam loci ipsius insolentia, quod tantam causam quanta nulla umquam in disceptatione versata est dico intra domesticos
5
1
5
parietes, dico extra conventum et eam frequentiam in qua oratorum studia niti solent: in tuis oculis, in tuo ore voltuque acquiesco, te unum intueor, ad te unum omnis
5
2
5
spectat oratio: quae mihi ad spem obtinendae veritatis gravissima sunt, ad motum animi et ad omnem impetum dicendi contentionemque leviora.
6
6
hanc
6
enim, C. Caesar
6
1
6
, causam si in foro dicerem eodem audiente et disceptante te, quantam mihi alacritatem populi Romani concursus adferret!
6
quis
6
enim civis ei regi
6
2
6
non faveret cuius omnem aetatem in populi Romani bellis consumptam esse meminisset?
6
spectarem
6
curiam, intuerer forum, caelum denique testarer ipsum.
6
sic
6
, cum et deorum immortalium et populi Romani et senatus beneficia in regem Deiotarum
6
3
6
recordarer, nullo modo mihi deesse posset oratio.
7
quae quoniam angustiora parietes faciunt actioque maximae causae debilitatur loco, tuum est, Caesar, qui pro multis saepe dixisti, quid mihi nunc animi sit ad te ipsum referre, quo facilius cum aequitas tua tum audiendi diligentia minuat hanc perturbationem meam. sed ante quam de accusatione ipsa dico, de accusatorum spe pauca dicam; qui cum videantur neque ingenio nequenec... nec β usu atque exercitatione rerum valere, tamen ad hanc causam non sine aliqua spe et cogitatione venerunt.
8
8
iratum
8
te regi Deiotaro fuisse non erant nescii; adfectum
8
1
8
illum quibusdam incommodis et detrimentis propter offensionem animi tui meminerant, teque cum huic iratum, tum sibi amicum esse cognoverant
8
2
8
, quodque
8
3
8
apud ipsum te de tuo periculo dicerent, fore putabant ut in exulcerato animo facile fictum crimen insideret.
8
quam
8
ob rem hoc nos primum metu, Caesar, per fidem et constantiam et clementiam
8
4
8
tuam libera, ne residere in te ullam partem iracundiae suspicemur.
8
per
8
dexteram istam te oro quam regi Deiotaro hospes hospiti porrexisti, istam, inquam, dexteram non tam
8
5
8
in bellis neque in proeliis quam in
8
6
8
promissis et fide firmiorem.
8
tu
8
illius domum inire, tu vetus hospitium renovare voluisti; te eius di penates acceperunt, te amicum et placatum Deiotari regis arae focique viderunt.
9
9
cum
9
facile orari, Caesar, tum semel exorari
9
1
9
soles.
9
nemo
9
umquam te placavit inimicus qui ullas resedisse in te simultatis reliquias senserit.
9
quamquam
9
cui sunt inauditae cum Deiotaro querelae tuae?
9
numquam
9
tu illum accusavisti ut hostem, sed ut amicum officio parum functum, quod propensior in Cn. Pompei amicitiam fuisset quam in tuam: cui tamen ipsi rei veniam te daturum fuisse dicebas, si tum
9
2
9
auxilia Pompeio vel si etiam filium misisset, ipse
9
3
9
aetatis excusatione usus esset.
10
10
ita
10
cum maximis eum rebus liberares, perparvam
10
1
10
culpam relinquebas.
10
itaque
10
non solum in eum non animadvertisti sed omni metu liberavisti, hospitem agnovisti, regem reliquisti.
10
neque
10
enim ille odio tui progressus, sed errore communi lapsus est
10
2
10
.
10
is
10
rex quem senatus hoc nomine saepe honorificentissimis decretis appellavisset, quique illum
10
3
10
ordinem ab adulescentia gravissimum sanctissimumque duxisset, isdem rebus est perturbatus homo longinquus et alienigena quibus nos in media re publica nati semperque versati.
11
11
cum
11
audiret senatus consentientis auctoritate arma sumpta
11
1
11
, consulibus, praetoribus, tribunis plebis, nobis
11
2
11
imperatoribus rem publicam defendendam datam, movebatur animo et vir huic imperio amicissimus de salute populi Romani extimescebat, in qua etiam suam esse inclusam videbat.
11
in
11
summo tamen timore quiescendum esse
11
3
11
arbitrabatur.
11
maxime
11
vero perturbatus est, ut audivit consules ex Italia profugisse, omnis
11
4
11
consularis—sic enim ei nuntiabatur
11
5
11
—cunctum senatum, totam Italiam effusam
11
6
11
.
11
talibus
11
enim nuntiis et rumoribus patebat ad orientem via nec ulli veri
11
7
11
subsequebantur.
11
nihil
11
ille de condicionibus tuis, nihil de studio concordiae et pacis, nihil de conspiratione audiebat certorum
11
8
11
hominum contra dignitatem tuam.
11
quae
11
cum ita essent, tamen usque eo se tenuit quoad a Cn. Pompeio legati ad eum
11
9
11
litteraeque venerunt.
12
12
ignosce
12
, ignosce, Caesar, si eius viri auctoritati rex Deiotarus cessit quem
12
1
12
nos omnes secuti sumus; ad quem cum di atque homines omnia ornamenta congessissent, tum tu ipse plurima et maxima.
12
nec
12
enim
12
2
12
, si tuae res gestae ceterorum laudibus obscuritatem attulerunt, idcirco Cn. Pompei memoriam amisimus.
12
quantum
12
nomen illius
12
3
12
fuerit, quantae opes, quanta in omni genere bellorum gloria, quanti honores populi Romani, quanti senatus, quanti tui, quis ignorat?
12
tanto
12
4
12
ille superiores vicerat gloria quanto tu omnibus
12
5
12
praestitisti.
12
itaque
12
Cn. Pompei bella, victorias, triumphos, consulatus admirantes numerabamus: tuos enumerare non possumus.
13
13
ad
13
eum igitur rex Deiotarus venit hoc misero fatalique bello quem antea iustis hostilibusque bellis adiuverat, quocum erat non hospitio solum verum etiam familiaritate coniunctus, et venit vel rogatus ut amicus, vel arcessitus ut socius, vel evocatus
13
1
13
ut is qui senatui parere didicisset: postremo venit ut ad fugientem, non ut ad
13
2
13
insequentem, id est ad periculi
13
3
13
, non ad victoriae societatem.
13
itaque
13
Pharsalico proelio facto a Pompeio discessit; spem infinitam persequi noluit; vel officio si quid debuerat, vel errori si quid nescierat, satis factum esse duxit; domum se contulit, teque Alexandrinum bellum gerente utilitatibus tuis paruit.
14
14
ille
14
exercitum Cn. Domiti, amplissimi viri, suis tectis et copiis sustentavit; ille Ephesum ad eum quem tu ex tuis fidelissimum
14
1
14
et probatissimum
14
2
14
omnibus delegisti pecuniam misit; ille iterum, ille tertio auctionibus factis pecuniam dedit qua ad bellum uterere
14
3
14
; ille corpus suum periculo obiecit, tecumque in acie contra Pharnacem fuit tuumque hostem esse duxit suum.
14
quae
14
quidem a te in eam partem accepta sunt, Caesar, ut eum amplissimo regis honore et nomine adfeceris.
15
15
is
15
igitur non modo a te periculo liberatus sed etiam honore amplissimo ornatus, arguitur domi te
15
1
15
suae interficere voluisse: quod tu, nisi eum furiosissimum iudicas
15
2
15
, suspicari profecto
15
3
15
non potes.
15
ut
15
enim omittam cuius tanti sceleris fuerit in conspectu deorum penatium necare hospitem, cuius tantae importunitatis omnium gentium atque omnis memoriae clarissimum lumen exstinguere, cuius
15
4
15
ferocitatis victorem orbis terrae
15
5
15
non extimescere, cuius tam inhumani et ingrati animi
15
6
15
, a quo rex appellatus esset, in eo tyrannum inveniri—ut haec omittam, cuius tanti furoris fuit omnis reges, quorum multi erant finitimi, omnis liberos populos
15
7
15
, omnis socios, omnis provincias, omnia denique omnium arma contra se unum excitare?
15
quonam
15
8
15
ille modo cum regno, cum domo
15
9
15
, cum coniuge, cum carissimo
15
10
15
filio distractus esset, tanto scelere non modo perfecto sed etiam cogitato?
16
16
at
16
, credo, haec homo inconsultus et temerarius non videbat.
16
quis
16
consideratior illo, quis tectior
16
1
16
, quis prudentior? quamquam hoc loco Deiotarum non tam ingenio et prudentia quam fide et religione vitae defendendum puto.
16
nota
16
tibi est hominis probitas, C. Caesar, noti mores, nota constantia.
16
cui
16
porro qui modo populi Romani nomen audivit, Deiotari integritas, gravitas, virtus, fides non audita
16
2
16
est?
16
quod
16
igitur facinus nec in hominem imprudentem
16
3
16
caderet
16
4
16
propter metum praesentis exiti, nec in facinerosum, nisi esset idem amentissimus, id vos et a viro optimo et ab homine minime stulto cogitatum esse confingitis?
17
17
at
17
quam non
17
1
17
modo non credibiliter, sed ne suspiciose quidem!
17
cum
17
inquit
17
2
17
BluciumBlucium Garat.: Reium Wagner: Luceium (Lucc. CH) codd. (cf. Strab. xii. 5. 2) venisses et domum regis hospitis tui devertisses, locus erat quidam in quo erant ea composita quibus te rex munerarimunerari Cα: -rare βγ constituerat. huc te e balneobalineo CA, ita § 21 CA (ter) et § 42 CH, prius quam accumberes, ducere volebat. erant enimibi enim erant β armati ut tequi te β interficerent in eo ipso loco conlocati.
17
en
17
crimen, en causa, cur regem fugitivus, dominum servus accuset.
17
ego
17
mehercules
17
8
17
, Caesar, initio, cum est ad me ita
17
9
17
causa delata, Phidippum
17
10
17
medicum, servum regium, qui cum legatis missus esset, ab
17
11
17
isto adulescente esse corruptum, hac sum suspicione percussus
17
12
17
:
17
medicum indicem subornavit; fingetfingit gh videlicet aliquod crimen veneni.
17
etsi
17
a veritate longe, tamen a consuetudine criminandi non multum res abhorrebat.
18
18
quid
18
ait medicus?
18
nihil
18
de veneno.
18
at
18
id fieri potuit primum
18
1
18
occultius in potione, in cibo
18
2
18
; deinde etiam impunius fit quod, cum est factum
18
3
18
, negari potest.
18
si
18
palam te interemisset, omnium in se gentium non solum odia sed etiam arma convertisset: si veneno, Iovis illius
18
4
18
hospitalis numen numquam celare potuisset, homines fortasse celasset.
18
quod
18
igitur et conari occultius et efficere cautius potuit, id tibi et medico callido et servo, ut putabat, fideli non credidit: de armis, de ferro, de insidiis celare te noluit?
19
19
at
19
quam festive crimen contexitur!
19
tua te
19
inquit
19
eadem quaequae semper β saepe fortuna servavit: negavisti tum te inspicere velle.
19
quid
19
postea? an Deiotarus, re illo tempore non perfecta
19
2
19
, continuo dimisit exercitum? nullus erat alius insidiandi locus?
19
at
19
eodem te, cum cenavisses, rediturum dixeras, itaque fecisti. Horam unam aut duas eodem loco armatos, ut conlocati fuerant, retineri
19
3
19
magnum fuit?
19
cum
19
in convivio comiter et iucunde fuisses, tum illuc
19
4
19
isti, ut dixeras: quo in loco Deiotarum talem erga te cognovisti qualis rex Attalus in P. Africanum fuit, cui magnificentissima dona, ut scriptum legimus, usque ad Numantiam misit ex Asia, quae Africanus
19
5
19
inspectante exercitu accepit.
19
quod
19
cum praesens Deiotarus regio
19
6
19
animo et more fecisset, tu in cubiculum discessisti.
20
20
obsecro
20
, Caesar, repete illius temporis memoriam, pone ante oculos
20
1
20
illum diem, voltus hominum te intuentium atque admirantium recordare.
20
num
20
quae trepidatio, num qui
20
2
20
tumultus, num quid nisi modeste
20
3
20
, nisi quiete, nisi ex hominis gravissimi et sanctissimi disciplina?
20
quid
20
igitur causae excogitari potest cur te lautum voluerit, cenatum noluerit occidere?
21
21
in posterum
21
inquit
21
diem distulit ut, cum in castellumcastellum Luceium (Lucc. H) add. codd., ego delevi, cf. § 17 ventum esset, ibi cogitata perficeret.
21
non
21
video causam loci mutandi
21
2
21
, sed tamen acta res criminose est.
21
cum
21
inquit
21
vomere post cenam te velle dixisses, in balneum te ducere coeperunt: ibi enim erant insidiae. at te eadem tuaeadem tua Cαβ: illa tua g: eadem tua illa ah fortuna servavit: in cubiculoin cubiculum (-lo D1) te ire malle βa malle dixisti.
21
di
21
te perduint
21
5
21
, fugitive! ita non
21
6
21
modo nihili et
21
7
21
improbus, sed fatuus et
21
8
21
amens es.
21
quid
21
? ille signa aenea in balneo
21
9
21
posuerat, quae e balneo in cubiculum transire
21
10
21
non possent?
21
habes
21
crimina insidiarum: nihil enim dixit amplius.
21
horum
21
inquit
21
eram conscius.
21
quid
21
tum? ita ille demens erat ut eum quem conscium tanti sceleris habebat
21
11
21
ab
21
12
21
se dimitteret, Romam etiam mitteret ubi et inimicissimum sciret esse nepotem suum et C. Caesarem cui fecisset insidias, praesertim cum is unus esset qui posset de absente se indicare
21
13
21
?
22
et fratres meos, inquit, quod erant conscii, in vinclavincla CαD: vincula cett. (ita l. 14) coniecitcoegit Cα. cum igitur eos vinciret quos secum habebat, te solutum Romam mittebat qui eadem scires quae illos scire dicis? reliqua pars accusationis duplex fuit: una regem in speculis semper fuissein spec. semp. fu. Cαh: in spec. fu. semp. ag: semp. in spec. fu. β, cum a te animo essetesset animo β alieno, altera exercitum eum contra te magnum comparasse. de exercitu dicam breviter, ut cetera. numquam eas copias rex Deiotarus habuit quibus inferre bellum populo Romano posset, sed quibus finis suos ab excursionibus et latrociniislatroc. hostium γ tueretur et imperatoribus nostris auxilia mitteret. atque antea quidem maiores copias alere poterat; nunc exiguas vix tueri potest.
23
23
at
23
misit ad nescio quem Caecilium
23
1
23
: sed eos quos misit, quod ire noluerunt, in vincla coniecit.
23
non
23
quaero quam veri simile sit
23
2
23
aut non
23
3
23
habuisse regem quos
23
4
23
mitteret aut eos qui missi essent non paruisse, aut, qui dicto audientes
23
5
23
in tanta re non fuissent, eos vinctos potius quam necatos.
23
sed
23
tamen cum ad Caecilium mittebat, utrum causam illam victam esse nesciebat an Caecilium istum magnum hominem putabat? quem profecto is qui optime nostros homines novit vel quia non nosset vel si nosset, contemneret.
24
addit etiam illud, equites non optimos misisse. credocredo gh: veteris credo (-es. Credo a) Cαβa (voc. veteris ex veri l. 15 repetitum videtur), Caesar, nihil ad tuum equitatum, sed misit ex eis quos habuit electos. aitait etiam Cαa nescio quem ex eo numero servum iudicatum. non arbitror, non audivi: sed in eo, etiam si accidisset, culpam regis nullam fuisse arbitrarer. alieno autem a te animo quo modofuit ante quo modo (quia a) add. γ? speravit, credo, difficilis tibi AlexandreaeAlexandriae mei fore exitus propter regionum naturam et fluminis. at eo tempore ipso pecuniam dedit, exercitum aluit, eiei om. β quem Asiae praefeceras nulla inin om. β re defuit; tibi victori non solum ad hospitium sed ad periculum etiam atque adetiam atque ad (ad om. V) aciem CHVag: etiam atque etiam A: etiam et ad om. β aciem praesto fuit.
25
25
secutum
25
bellum est Africanum.
25
graves
25
de te rumores
25
1
25
, qui etiam furiosum illum Caecilium excitaverunt.
25
quo
25
tum rex animo
25
2
25
, qui auctionatus sit seseque spoliare
25
3
25
maluerit quam tibi pecuniam non subministrare.
25
at eo
25
inquit
25
tempore ipso Nicaeam Ephesumque mittebat qui rumores Africanos exciperent et celeriter ad se referrent.
25
itaque
25
cum esset ei nuntiatum Domitium naufragio perisse, te in castello circumsederi, de Domitio dixit versum Graecum eadem sententia qua etiam nos habemus Latinum:
25
pereant amici, dum inimici una intercidant.
25
quod
25
ille, si tibi esset
25
4
25
inimicissimus, numquam tamen dixisset: ipse enim mansuetus, versus immanis.
25
qui
25
autem Domitio poterat esse amicus, qui tibi esset inimicus?
25
tibi
25
porro inimicus cur esset a quo, cum vel interfici belli lege potuisset
25
5
25
, regem et se et filium suum constitutos esse meminisset?
26
26
quid
26
deinde? furcifer quo progreditur?
26
ait
26
hac laetitia Deiotarum elatum vino se obruisse in convivioque nudum
26
1
26
saltavisse
26
2
26
.
26
quae
26
crux huic fugitivo potest satis supplici adferre? Deiotarum saltantem quisquam aut ebrium vidit umquam?
26
omnes
26
sunt in illo
26
3
26
rege virtutes, quod te, Caesar, ignorare non arbitror, sed praecipue singularis et admiranda frugalitas: etsi hoc verbo scio laudari reges
26
4
26
non solere. Frugi hominem dici non multum habet laudis in rege: fortem, iustum, severum, gravem, magni animi
26
5
26
, largum, beneficum, liberalem: hae
26
6
26
sunt regiae laudes, illa privata est.
26
ut
26
volet quisque, accipiat: ego tamen frugalitatem, id est modestiam et temperantiam, virtutem maximam iudico.
26
haec
26
in illo est ab ineunte aetate
26
7
26
cum a cuncta Asia, cum a magistratibus legatisque nostris, tum ab equitibus Romanis qui in Asia negotiati sunt perspecta et cognita.
27
27
multis
27
ille quidem
27
1
27
gradibus officiorum erga rem publicam nostram ad hoc regium nomen ascendit; sed tamen quicquid a bellis populi Romani vacabat, cum hominibus nostris consuetudines, amicitias, res rationesque
27
2
27
iungebat, ut non solum tetrarches nobilis sed etiam
27
3
27
optimus pater familias et diligentissimus
27
4
27
agricola et pecuarius haberetur.
27
qui
27
igitur adulescens nondum tanta gloria praeditus nihil umquam nisi severissime et gravissime fecerit, is ea existimatione eaque aetate saltavit?
28
28
imitari
28
, Castor, potius avi mores disciplinamque debebas quam optimo et clarissimo viro fugitivi ore male dicere.
28
quod
28
si saltatorem avum habuisses neque eum virum unde pudoris pudicitiaeque exempla peterentur, tamen hoc maledictum minime in illam aetatem conveniret.
28
quibus
28
ille studiis ab ineunte aetate se imbuerat, non saltandi, sed bene ut armis, optime ut equis uteretur, ea tamen illum cuncta
28
1
28
iam aetate
28
2
28
defecerant.
28
itaque
28
Deiotarum cum plures in equum sustulissent, quod haerere in eo senex posset, admirari solebamus: hic vero adulescens qui meus in Cilicia miles, in Graecia commilito fuit, cum in illo nostro exercitu equitaret cum suis delectis equitibus quos una cum eo ad Pompeium pater miserat, quos concursus facere solebat, quam se iactare, quam ostentare, quam nemini in illa causa studio et cupiditate concedere!
29
29
tum
29
1
29
vero exercitu amisso ego, qui pacis semper auctor
29
2
29
, post Pharsalicum autem
29
3
29
proelium
29
4
29
suasor fuissem armorum non ponendorum
29
5
29
, sed abiciendorum, hunc ad meam auctoritatem non potui adducere, quod et ipse
29
6
29
ardebat studio illius belli et patri satis faciendum
29
7
29
arbitrabatur.
29
felix
29
ista domus quae non impunitatem solum adepta sit sed etiam accusandi
29
8
29
licentiam: calamitosus Deiotarus qui et ab eo qui in isdem
29
9
29
castris fuerit, et
29
10
29
non modo apud te sed etiam
29
11
29
a suis accusetur!
29
vos
29
vestra secunda fortuna, Castor
29
12
29
, non potestis sine propinquorum calamitate esse contenti?
30
30
sint
30
sane inimicitiae, quae esse non debebant—rex enim Deiotarus vestram familiam abiectam et obscuram e tenebris in lucem evocavit: quis tuum patrem ante
30
1
30
quis esset quam cuius gener
30
2
30
esset audivit?—sed quamvis ingrate et impie necessitudinis nomen repudiaretis
30
3
30
, tamen inimicitias hominum more gerere poteratis, non ficto crimine insectari, non expetere vitam, non capitis arcessere.
30
esto
30
: concedatur haec quoque acerbitatis
30
4
30
et odi magnitudo: adeone ut omnia vitae salutisque communis atque etiam humanitatis iura violentur?
30
servum
30
sollicitare verbis, spe promissisque corrumpere, abducere
30
5
30
domum, contra dominum armare, hoc est non uni propinquo, sed omnibus familiis nefarium bellum indicere.
30
nam
30
ista corruptela servi si non modo impunita fuerit sed etiam a tanta auctoritate approbata, nulli parietes nostram salutem, nullae leges, nulla iura custodient. Vbi enim id quod intus est atque nostrum impune evolare potest contraque nos pugnare, fit in dominatu servitus, in servitute
30
6
30
dominatus.
31
31
O tempora, o mores! Cn. Domitius ille quem nos pueri consulem, censorem, pontificem maximum vidimus, cum tribunus plebis M. Scaurum principem civitatis in iudicium populi vocavisset Scaurique servus ad eum clam domum venisset et crimina in dominum delaturum se esse dixisset, prendi
31
1
31
hominem iussit ad Scaurumque deduci.
31
vide
31
quid intersit, etsi inique Castorem cum Domitio comparo
31
2
31
: sed tamen ille inimico servum remisit, tu ab avo abduxisti; ille incorruptum audire noluit, tu corrupisti; ille adiutorem servum contra dominum repudiavit, tu etiam accusatorem adhibuisti.
31
at
31
semel iste est corruptus
31
3
31
a vobis.
32
32
nonne
32
, cum esset perductus
32
1
32
et cum tecum fuisset, refugit ad legatos? nonne ad hunc Cn. Domitium venit? nonne audiente hoc Ser. Sulpicio, clarissimo viro, qui tum casu apud Domitium cenabat, et hoc T. Torquato, optimo adulescente, se a te corruptum, tuis promissis in fraudem impulsum esse confessus est?
32
quae
32
est ista tam impotens
32
2
32
, tam crudelis, tam immoderata inhumanitas?
32
idcirco
32
in hanc urbem venisti ut huius urbis iura et exempla corrumperes domesticaque immanitate
32
3
32
nostrae civitatis humanitatem inquinares?
33
33
at
33
quam acute conlecta crimina!
33
Blesamius
33
inquit,—eius enim nomine, optimi viri
33
1
33
nec tibi ignoti, male dicebat tibi—
33
ad regem
33
inquit
33
2
33
scribere solebat te in invidia esse, tyrannum existimari, statua inter reges posita animos hominum vehementer offensos, plaudi tibi non solere.
33
nonne
33
intellegis, Caesar, ex urbanis malevolorum sermunculis haec ab istis esse conlecta? Blesamius tyrannum Caesarem scriberet?
33
multorum
33
enim capita civium viderat, multos iussu Caesaris vexatos, verberatos, necatos, multas adflictas et eversas domos, armatis militibus refertum forum!
33
quae
33
semper in civili victoria sensimus, ea te victore non vidimus.
34
34
solus
34
, inquam, es, C. Caesar, cuius in
34
1
34
victoria ceciderit nemo nisi armatus.
34
et
34
quem nos liberi
34
2
34
in summa populi Romani
34
3
34
libertate nati non modo non tyrannum sed etiam clementissimum in victoria ducimus
34
4
34
, is Blesamio qui vivit in regno tyrannus videri potest?
34
nam
34
de statua quis queritur, una praesertim, cum tam multas videat?
34
valde
34
enim invidendum est eius statuis cuius tropaeis non invidemus
34
5
34
.
34
nam
34
si locus adfert invidiam, nullus est
34
6
34
ad statuam quidem rostris clarior.
34
de
34
plausu autem quid respondeam? qui nec desideratus umquam in te
34
7
34
est et non numquam obstupefactis hominibus ipsa admiratione compressus est et fortasse eo praetermissus quia nihil volgare te dignum videri potest.
35
35
nihil
35
a me arbitror praeteritum
35
1
35
, sed aliquid ad extremam partem causae
35
2
35
reservatum.
35
id
35
autem aliquid
35
quid
35
3
35
est? te ut plane Deiotaro reconciliet
35
4
35
oratio mea.
35
non
35
enim iam metuo ne illi tu suscenseas; illud vereor ne tibi illum suscensere aliquid suspicere: quod abest longissime, mihi crede, Caesar.
35
quid
35
enim retineat per te meminit, non quid amiserit; neque se a te multatum arbitratur, sed, cum existimares
35
5
35
multis tibi multa esse tribuenda, quo minus a se qui
35
6
35
in altera parte fuisset
35
7
35
ea sumeres non recusavit.
36
36
etenim
36
si Antiochus Magnus ille, rex Asiae, cum, postea quam
36
1
36
a L. Scipione
36
2
36
devictus Tauro tenus regnare iussus est
36
3
36
, omnem
36
4
36
hanc Asiam quae est nunc nostra provincia amisisset, dicere est solitus benigne sibi a populo Romano esse factum, quod nimis magna procuratione liberatus modicis regni terminis uteretur, potest multo facilius hoc
36
5
36
se Deiotarus consolari.
36
ille
36
enim furoris multam sustulerat
36
6
36
, hic erroris.
36
omnia
36
tu Deiotaro, Caesar, tribuisti, cum et ipsi et filio nomen regium concessisti.
36
hoc
36
nomine retento atque servato nullum beneficium populi Romani, nullum iudicium de se senatus imminutum putat. Magno animo et erecto est, nec umquam succumbet inimicis, ne fortunae quidem.
37
37
multa
37
se arbitratur et peperisse
37
1
37
ante factis et habere in animo atque virtute, quae nullo modo possit amittere.
37
quae
37
enim fortuna aut quis casus aut quae tanta possit iniuria omnium imperatorum de Deiotaro decreta delere?
37
ab
37
omnibus est enim is ornatus
37
2
37
qui, postea quam in castris esse potuit per aetatem, in Asia, Cappadocia, Ponto, Cilicia, Syria bella gesserunt: senatus vero iudicia de illo tam multa tamque honorifica, quae publicis populi Romani litteris monumentisque consignata sunt, quae umquam vetustas obruet aut quae tanta delebit oblivio?
37
quid
37
de virtute eius dicam, de magnitudine animi, gravitate, constantia? quae omnes docti atque sapientes summa, quidam etiam bona sola
37
3
37
esse dixerunt, eisque non modo ad bene sed etiam ad beate vivendum contentam esse virtutem.
38
38
haec
38
ille reputans et dies noctesque cogitans non modo tibi non suscenset—esset enim non solum ingratus sed etiam amens—, verum omnem tranquillitatem et quietem senectutis refert acceptam
38
1
38
clementiae tuae.
38
quo
38
quidem animo cum antea fuit, tum non dubito quin tuis litteris, quarum exemplum legi, quas ad eum Tarracone huic Blesamio dedisti, se magis etiam erexerit ab omnique sollicitudine abstraxerit.
38
iubes
38
enim eum bene sperare et bono esse animo, quod scio te non frustra scribere solere.
38
memini
38
enim isdem fere verbis ad me te scribere meque tuis litteris bene sperare non frustra esse iussum.
39
39
laboro
39
equidem regis Deiotari causa quocum mihi amicitiam res publica conciliavit, hospitium voluntas utriusque coniunxit, familiaritatem consuetudo attulit, summam vero necessitudinem magna eius officia in me et in exercitum meum effecerunt: sed cum de illo laboro, tum de multis amplissimis viris quibus semel ignotum a te esse oportet, nec tuum
39
1
39
beneficium in dubium vocari, nec haerere in animis hominum sollicitudinem sempiternam, nec accidere ut quisquam te timere
39
2
39
incipiat eorum qui sint semel a te liberati timore.
40
40
non
40
debeo, Caesar
40
1
40
, quod fieri solet in tantis periculis, temptare ecquonam
40
2
40
modo dicendo misericordiam tuam commovere
40
3
40
possim.
40
nihil
40
opus est.
40
occurrere
40
solet ipsa supplicibus et calamitosis, nullius oratione evocata.
40
propone
40
tibi duos reges et id animo contemplare quod oculis non potes: dabis profecto id misericordiae quod iracundiae denegasti.
40
multa
40
sunt monumenta clementiae tuae, sed maxime
40
4
40
eorum incolumitates quibus salutem dedisti.
40
quae
40
si in privatis gloriosa sunt, multo magis commemorabuntur in regibus.
40
semper
40
regium nomen in hac civitate sanctum fuit, sociorum vero regum et amicorum sanctissimum.
41
41
quod
41
nomen hi reges ne amitterent te victore timuerunt, retentum vero et a te confirmatum posteris etiam suis tradituros se esse confidunt
41
1
41
.
41
corpora
41
sua pro salute regum suorum hi legati
41
2
41
regii tradunt, Hieras et Blesamius et Antigonus
41
3
41
, tibi nobisque omnibus iam diu noti, eademque fide et virtute praeditus Dorylaus
41
4
41
, qui nuper cum Hiera legatus est ad te missus, cum regum amicissimi, tum tibi etiam, ut spero, probati.
42
42
exquire
42
de Blesamio num quid ad regem contra dignitatem tuam
42
1
42
scripserit. Hieras quidem causam omnem suscipit et criminibus illis pro rege se supponit reum.
42
memoriam
42
tuam implorat, qua vales plurimum; negat umquam se a te in Deiotari tetrarchia pedem discessisse; in primis finibus tibi praesto se
42
2
42
fuisse dicit, usque ad ultimos prosecutum; cum e balneo exisses, tecum
42
3
42
se
42
4
42
fuisse, cum illa munera
42
5
42
inspexisses cenatus, cum in cubiculo recubuisses; eandemque adsiduitatem tibi se praebuisse postridie.
43
43
quam ob rem si quid eorum quae obiecta sunt cogitatum sit, non recusat quin id suum facinus iudices. Quocirca, C. Caesar, velim existimes hodierno die sententiam tuam aut cum summo dedecore miserrimam pestem importaturam esse regibus aut incolumem famam cum salute: quorum alterum optare illorum crudelitatis est, alterum conservare clementiae tuae.