Tusculanae Disputationes

Cicero, Marcus Tullius

Cicero, Marcus Tullius · Disp 1 · perseus-lat1 · More by Cicero, Marcus Tullius

Choose a text id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/cicero-marcus-tullius" aria-label="More works by Cicero, Marcus Tullius"> â€”

â‹¯

Primary version Secondary version

Original / primary: Perseus Lat1

1.1

Cum

1.1

1

1.1

defensionum laboribus senatoriisque muneribus aut omnino aut magna ex parte essem aliquando liberatus, rettuli

1.1

2

1.1

me, Brute, te hortante maxime ad ea studia, quae retenta animo, remissa temporibus, longo intervallo intermissa revocavi, et cum omnium artium, quae ad rectam vivendi viam pertinerent, ratio et disciplina studio sapientiae, quae philosophia dicitur, contineretur, hoc mihi Latinis

1.1

3

1.1

litteris

1.1

4

1.1

inlustrandum putavi, non quia philosophia Graecis et litteris et doctoribus percipi non posset, sed meum semper

1.1

5

1.1

iudicium fuit omnia nostros aut invenisse per se sapientius quam Graecos aut accepta ab illis fecisse meliora, quae quidem digna statuissent, in quibus elaborarent.

1.2

Nam mores et instituta vitae resque domesticas ac familiaris nos profecto et melius tuemur et lautius,

1.2

1

1.2

rem vero publicam nostri maiores certe melioribus temperaverunt et institutis et legibus. quid loquar de re militari?

1.2

in qua cum virtute nostri multum valuerunt, tum plus etiam disciplina. iam illa, quae natura, non litteris adsecuti

1.2

2

1.2

sunt, neque cum Graecia neque ulla cum gente

1.2

3

1.2

sunt conferenda. quae enim tanta gravitas, quae tanta constantia, magnitudo animi,

1.2

4

1.2

probitas, fides, quae tam excellens in omni genere virtus in ullis fuit, ut sit cum maioribus nostris comparanda?

1.3

Doctrina Graecia nos

1.3

1

1.3

et omni litterarum genere superabat; in quo erat facile vincere non repugnantes. nam cum apud Graecos antiquissimum e doctis genus sit poëtarum, siquidem Homerus fuit et Hesiodus ante Romam conditam, Archilochus

1.3

2

1.3

regnante Romulo, serius poëticam nos accepimus. annis

1.3

3

1.3

fere

1.3

cccccx

1.3

4

1.3

post Romam conditam Livius fabulam dedit C. Claudio, Caeci filio, M. Tuditano

1.3

5

1.3

cos.

1.3

6

1.3

anno ante natum Ennium. qui

1.3

7

1.3

fuit maior

1.3

8

1.3

natu quam Plautus et Naevius. sero igitur a nostris poëtae vel cogniti

1.3

9

1.3

vel recepti. quamquam est in Originibus solitos esse in epulis canere convivas ad tibicinem de clarorum hominum virtutibus; honorem tamen huic generi non fuisse declarat oratio Catonis, in qua obiecit ut probrum M. Nobiliori,

1.3

10

1.3

quod is in provinciam poëtas duxisset; duxerat autem consul ille in Aetoliam, ut scimus, Ennium. quo minus igitur honoris erat poëtis, eo

1.3

11

1.3

minora studia fuerunt, nec tamen, si qui magnis ingeniis in eo genere extiterunt,

1.4

non satis Graecorum gloriae responderunt. an censemus,

1.4

1

1.4

si Fabio,

1.4

2

1.4

nobilissimo homini, laudi datum esset, quod pingeret, non multos etiam apud nos futuros Polyclitos et Parrhasios fuisse? honos alit artes, omnesque incenduntur

1.4

3

1.4

ad studia gloria, iacentque ea semper, quae apud quosque improbantur.

1.4

4

1.4

summam eruditionem Graeci sitam censebant in nervorum vocumque cantibus; igitur et Epaminondas, princeps meo iudicio Graeciae,

1.4

5

1.4

fidibus praeclare cecinisse dicitur, Themistoclesque aliquot ante annos

1.4

6

1.4

cum in epulis recusaret

1.4

7

1.4

lyram,

1.4

8

1.4

est habitus indoctior.

1.4

9

1.4

ergo in Graecia musici floruerunt, discebantque id omnes, nec qui nesciebat

1.4

10

1.4

satis excultus doctrina putabatur.

1.5

in summo apud illos honore geometria fuit, itaque nihil mathematicis inlustrius; atad GR1V1 nos metiendi ratiocinandique utilitate huius artis terminavimus modum. At contra oratorem celeriter complexi sumus, nec eum primo eruditum, aptum tamen ad dicendum, post autem eruditum.Cum ... 219, 15 eruditum H (218, 29 honos ... 219,2 improbantur bis) etiam ante erud. add. Vc mg. nam Galbam Africanum Laelium doctos fuisse traditum est, studiosum autem eum, qui ishis X hos Vc s aetate anteibat, Catonem,catonem X post vero Lepidum Carbonemcarbonẽ Vc Gracchos, inde ita magnosgrac in r. Vc (in mg. at etiam idem ante versum gracchos-magnos) nostram ad aetatem, ut non multum aut nihil omnino Graecis cederetur. Philosophia iacuit usque ad hanc aetatem nec ullum habuit lumen litterarum Latinarum; quae inlustranda et excitanda nobis est, ut, si occupati profuimus aliquid civibus nostris, prosimus etiam, si possumus,possiumus G1 otiosi.ut... otiosi Non. 355, 2

1.6

in quo eo magis nobis est elaborandum, quod multi iam esse libri Latini dicuntur scripti inconsiderate ab optimis illis quidem viris, sed non satis eruditis. fieri autem potest, ut recte quis sentiat et id

1.6

quod sentit polite eloqui non possit; sed mandare quemquam litteris cogitationes suas, qui eas nec disponere nec inlustrare possit nec delectatione aliqua allicere lectorem, hominis est intemperanter abutentis et otio et litteris.

1.6

1

1.6

itaque suos libros ipsi legunt cum suis, nec quisquam attingit praeter eos, qui eandem licentiam scribendi sibi permitti volunt. quare si aliquid oratoriae laudis

1.6

2

1.6

nostra attulimus industria, multo studiosius philosophiae fontis aperiemus, e quibus etiam illa manabant.

1.7

Sed ut Aristoteles, vir summo ingenio, scientia,

1.7

1

1.7

copia, cum motus

1.7

2

1.7

esset Isocratis

1.7

3

1.7

rhetoris gloria, dicere docere etiam coepit adulescentes

1.7

4

1.7

et prudentiam cum eloquentia iungere, sic nobis placet nec pristinum dicendi studium deponere et in hac maiore et uberiore arte versari. hanc

1.7

5

1.7

enim perfectam philosophiam semper iudicavi, quae de maximis quaestionibus copiose posset ornateque dicere; in quam exercitationem ita nos studiose

1.7

operam

1.7

dedimus,

1.7

6

1.7

ut iam etiam scholas Graecorum more habere auderemus.

1.7

7

1.7

ut nuper tuum post discessum in Tusculano cum essent complures

1.7

8

1.7

mecum familiares, temptavi, quid in eo genere possem.

1.7

9

1.7

ut enim antea declamitabam causas, quod nemo me diutius fecit, sic haec mihi nunc senilis est declamatio. ponere iubebam, de quo quis audire vellet; ad id aut

1.7

10

1.7

sedens aut ambulans disputabam.

1.8

itaque dierum quinque scholas, ut Graeci appellant, in totidem libros contuli. fiebat autem ita ut, cum ishis G1V1H qui audireaudiri X (corr. V2 l e ss. K2) vellet dixisset, quidquod K1V2 sibi videretur, tum ego contra dicerem. haec est enim, ut scis, vetus etet om. V1 add. 2 Socratica ratio contra alterius opinionem disserendi. nam ita facillime, quid veri simillimum esset, inveniri posse Socrates arbitrabatur. Sed quo commodius disputationes nostrae explicentur, sic eas exponam, quasi agatur res, non quasi narretur.Philosophia ... 221, 7 narretur H (27 fieri 220, 5 litteris et 220,13 adulescentes 220, 18 dicere bis) ergoergo et primam lit- teram verbi malum om. R1V1 spatio rubicatori relicto; ergo add. Ral. m ergo et m Vc ita nasce- in r. V1 nascatur corr. Vc ita nascetur exordium: Malumergo et primam lit- teram verbi malum om. R1V1 spatio rubicatori relicto; ergo add. Ral. m ergo et m Vc ita nasce- in r. V1 nascatur corr. Vc mihi videtur esse mors.

1.9

Isne, qui mortui sunt, an is, quibus moriendum est? Utrisque. Est miserum igitur, quoniam malum. Certe. Ergo et i, quibus evenit iam ut morerentur,morirentur K1 et i, quibus eventurum est, miseri. Mihi ita videtur. Nemo ergo non miser. Prorsus nemo. Et quidem, si tibi constare vis, omnes, quicumque nati sunt eruntve, non solum miseri, sed etiam semper miseri. nam si solos eos diceres miseros quibus moriendum esset, neminem tu quidem eorum qui viverent exciperes—moriendum est enim omnibus—, esset tamentam V1 add. 2 miseriae finis in morte. quoniam autem etiam mortui miseri sunt, in miseriam nascimur sempiternam. necesse est enim miserosnecesse enim est m. K1 sed est erasnm esse eos qui centum milibus annorum ante occiderunt, vel potius omnis, quicumque nati sunt. Ita prorsus existimo. Dic quaeso:

1.10

numnunc ex. num K1 te illa terrent, triceps apud inferos Cerberus, Cocyticoycti R1 fremitus, travectiotraiectio ex trav. K1 transv. Vc mg. ('al trans') g Trag. inc.111 Acherontis, mento summam aquamaquam trisyll. cf. Lachm. ad Lucr. 6, 552 quam Nonii L 1 A A attingensamnem Bue. adtinget (vel -it) senextus Nonii L 1 A A enectus siti Tantalus?summam... tantalus Non. 401,29 enectus ... Tantalus Prisc, GL 2, 470, 18 tantulus X (corr. K2) Nonii et Prisciani pars tum illud, quod Sisyphussisyphius X (sed 2. eras. in V. sis. K1 aut c) Nonii pars versat versus? cf. Marx ad Lucil. 1375 saxum sudans nitendo neque proficit hilum? tum ... hlium Non. 121,4; 353, 8. fortasse etiam inexorabiles iudices, Minos et Rhadamanthus? apud quos nec te L. Crassus defendetdefendet om. RK1 (add. 2) nec M. Antonius nec, quoniam apud Graecos iudices res agetur, poteris adhibere Demosthenen;demostenen K tibi ipsi pro te erit maxima corona causa dicenda.dicenda causa K haec fortasse metuis et idcirco mortem censes esse sempiternum malum. Adeone me delirare censes, ut ista esse credam? An tuante G1 haec nonan tu an non (2. an in r.) V1? credis? Minime vero. Male hercule narras. Cur? quaeso. Quia disertusdissertus KR1 esse possem, si contra ista dicerem. Quis enim non in eius modi causa? aut quid negotii est haec poëtarum et pictorum portenta convincere?aut convincere Non. 375, 29

1.11

Atqui pleni libri sunt contra ista ipsa disserentiumdissenentium G1 (dissonantium corr. G1?) RV1 (corr. ipse?) diserentium K philosophorum. Inepte sane. quis enim estest om. K1, add. c tam excors, quem ista moveant?commoveant V2 Si ergo apud inferos miseri non sunt, ne sunt quidem apud inferos ulli. Ita prorsusprossus G existimo. Ubi sunt Inde ab ubi - 223, 24 iam sunt multa in K madore corrupta ergo i, quos miseros dicis, aut quem locum incolunt? si enim sunt, nusquam esse non possunt. Ego vero nusquam esse illos puto. Igitur ne esse quidem? Prorsus isto modo, et tamen miserosmiseros cf. Serv. Aen. 4, 20 ob id ipsum quidem,quidem om. K quia nulli sint.

1.12

Iam mallem Cerberum metueres quam ista tam inconsiderate diceres. Quidqui We. tandem? Quem esse negas, eundem esse dicis. ubi est acumen tuum? cum enim miserum esse dicis, tum eum qui non sit dicis esse. Non sum ita hebes, ut istud dicam. Quid dicis igitur? Miserum esse verbi causa M.M. V2 s om. X Crassum, qui illas fortunas mortemorti V1 demiserit ut v. K dimiserit, miserum Cn.CN. R Gn. vel gn. GV (in K evanidum) Pompeium, qui tanta gloria sitsit om. V1, unde Vc orbatus sit orbatus,tanta dignitate tanta gl. Vc omnis denique miseros,miseros V (exp.2?) qui hac luce careant. Revolveris eodem. sint enim oportet, si miseri sunt; tu autem modo negabas eos esse, qui mortui essent. Si igitur non sunt, nihil possunt esse; ita ne ne longius verbum habuisse vid. K miseri quidem sunt. Non dico fortasse etiam,etiam exp. Vvet quod sentio; nam istuc ipsum, non esse, cum fueris, miserrimum puto. Quid?

1.13

miserius quam omnino numquam fuisse? ita, qui nondum nati sunt, miseri iam sunt, quia non sunt, et nos, si post mortem miseri futuri sumus, miseri fuimus ante quam nati. ego autem non commemini, ante quam sum natus, me miserum; tu si melioresimiliore K1R1 memoria es, velim scire, ecquid de te recordere. quid K (add. 2 aut c) recordere s recordare X Ita iocaris, quasi ego dicam eos miseros, qui nati non sint, et non eos miseros, qui mortui sunt.m. sint Vc Esse ergo eos dicis. Immo, quia non sint, cum fuerint, eo miseros esse. Pugnantia te loqui non vides? quid enim tam pugnat, quam non modo ñ modo2 miserum, sed omninoomi m K quicquam esse, qui non sit? an tu egressus porta Capena cum Calatinicatilini G Scipionum Serviliorum Metellorum sepulcra vides, miseros putas putas vocas Krec illos? Quoniam me verbo premis,premis s. v. add. Kc posthac non ita dicam, miseros esse, sed tantum miseros, ob id ipsum, quia non sint.sint V Non dicis igitur: miser est M. Crassus miser e mori crassus K m. rec. quae ductus evanidos restituit , sed tantum: miser M. Crassus? Ita plane. Quasi non necesse sit, quicquid isto modo pronunties, id aut esse aut non esse! an tu dialecticis nene ex non Rc imbutus quidem es?

1.14

in primis enim hoc traditur: omne pronuntiatumpronuntiatum eqs. Gell. 16, 8, 8 (Hier. adv. Rufin. 1, 486) (sicsic ex si Vc enim mihi in praesentia occurrit ut appellarem a)ci/wma aIlwma R aciwML V, sed praeter 1. a omnia i. r. Vc azioma K aziwma G1 , utar post alio, si inveneroaliosiinv. V (dist. 2?) alios et inv. GKR melius) —id ergo est pronuntiatum, quod est verum aut falsum. cum igitur dicis: miser M. Crassus, aut hoc dicis: miser est Crassus, ut possit iudicari, verum id falsumne sit, aut nihil dicis omnino. Age, iam concedo noneos s. non add. V2 sunt V esse miseros, qui mortui sint, quoniam extorsisti, ut faterer, qui omnino non essent, eos nene s. v. K1 miseros quidem esse posse. quid? quid ecce K ante ecce adscr. m (= magister) K2, post esse d (disc.) Kree qui vivimus, cum moriendum sit, nonne miseri sumus? quae enim potest in vita esse iucunditas, cum dies et noctes cogitandum sit iam iamque esse moriendum? Ecquidecqui X(W?) ergo intellegis, quantum mali de humana condicione deieceris?

1.15

Quonam modo? Quia, si morsmors Vc mori X1 (V1) etiam mortuis miserum esset, infinitum quoddam et sempiternum malum haberemus in vita;in vita del. Bai., sed vita hic non opponitur mortis tempori. nunc video calcem, ad quam cum sit decursum, nihil sit praeterea extimescendum. sed tu mihi videris Epicharmi,epicarmi G1 (corr.1)K acuti nec insulsi insulsi insul in r. Vc hominis ut Siculi, sententiam sequi. Quam? non enim novi. Dicam, si potero, Latine. scis enim me Graece loqui in Latino sermone non plus solere quam in Graeco Latine. Et recte quidem. sed quae tandem est Epicharmiepicarmi GRV1 (corr. 2 ) ista sententia? E/mori nolo/, Epich. fr. 247 sed me esse mo/rtuum nihilnihili edd. vett. ae/stimo. Iam adgnoscoadgnosco RV (sed d erasum) adn. G1 agn. K Graecum.graeco G1 gradum ex graecum V2? sed Man. et sed quoniam coëgisti, ut concederem, qui mortui essent, eos miseros non esse, perfice, si potes, ut ne moriendum quidem esse miserum putem.

1.16

Iam istuc quidem nihil negotii est, sed ego maiora molior.sed ego maiora molior add. Vc (sed maiora molior vel sed getiam maiora molior s) om. X Quo modo hoc nihil negotii est? aut quae sunt tandem ista maiora? Quia, quoniam post mortem mali nihil est,nihil est add. K2V2 om. X ne mors quidemne quidem mors K est malum, cui proxumumproximum KV tempus est post mortem, in quo mali nihil esse concedis: ita ne moriendum quidemnequidem moriendum K esse malum est; idid estK2 s idem R idẽ GK1V est enim perveniendum esse ad id, quod non esse malum confitemur. Uberius ista, quaeso. haec enim spinosiora, prius ut confitear me cogunt quam ut adsentiar. sed quae sunt ea, quae dicis te maiora moliri? Ut doceam, si possim, non modo malum non esse, sed bonum etiam esse mortem. Non postulo id quidem,quidem id K aveoabeo V1 habeo V2GKR aveo s tamen audire. ut enim non efficias quod vis, tamen, mors ut malum non sit, efficies. sed nihil te interpellabo; continentem orationem audire malo. Quid, si te rogaverosiero- gavero V1 (corr. c ) K1 hoc loco pauciora habuit, evanidas litteras m. rec. sic fere restituit: rqiero aliquid?

1.17

nonne respondebis? Superbum id quidem est, sed, nisi quid necesse erit, malo non roges.nonroges V Geram tibi morem et ea quae vis, ut potero, explicabo, nec tamen quasi Pythius Apollo, certa ut sint et fixa, quae dixero, sed ut homunculus unus e multis probabilia coniectura sequens. ultra enim quo progrediar, quam ut veri similia videam, non habeo; certa dicent i, qui etquiet V percipi ea posse dicunt et seetse V sapientissapientes V2 esse profitentur. Tu, ut videtur; nos ad audiendum parati sumus.

1.18

Mors igitur ipsa, quae videtur notissima res esse, quid sit, primum est videndum. sunt enim qui discessum animi a corpore putent

1.18

1

1.18

esse mortem; sunt qui nullum censeant fieri discessum, sed una animum et corpus occidere, animumque in corpore extingui. qui discedere animum censent,

1.18

2

1.18

alii statim dissipari, alii diu permanere, alii semper. quid sit porro ipse animus aut ubi aut unde, magna dissensio est. aliis cor

1.18

ipsum animus

1.18

3

1.18

videtur, ex quo excordes, vecordes

1.18

4

1.18

concordesque

1.18

5

1.18

dicuntur

1.18

6

1.18

et Nasica ille prudens bis consul

1.18

Corculum

1.18

et

1.18

egregie cordatus homo, catus Aelius Sextus

1.18

.

1.18

7

1.18

Empedocles animum esse censet cordi suffusum sanguinem; aliis pars quaedam cerebri visa est animi

1.18

8

1.18

principatum tenere; aliis nec cor ipsum placet nec cerebri quandam partem esse animum,

1.19

sed alii in corde, alii in cerebro dixerunt animi esse sedem et locum; animum autem alii animam, ut fere nostri— declarat nomen:

1.19

1

1.19

nam et agere animam et efflare dicimus et animosos et bene animatos et ex animi sententia; ipse autem animus ab anima dictus est—; Zenoni

1.19

2

1.19

Stoico animus ignis videtur. sed haec quidem quae dixi, cor, cerebrum, animam, ignem volgo, reliqua fere singuli. ut multo

1.19

3

1.19

ante veteres, proxime autem Aristoxenus, musicus idemque philosophus, ipsius corporis intentionem quandam, velut in cantu et fidibus quae

1.19

a(rmoni/a

1.19

4

1.19

dicitur: sic ex corporis totius natura et figura varios motus cieri tamquam in cantu sonos.

1.20

hic ab artificio suo non recessit et tamen dixit aliquid, quod ipsum quale esset erat multo ante et dictum et explanatum a Platone. Xenocrates

1.20

1

1.20

animi figuram et quasi corpus negavit esse ullum,

1.20

2

1.20

numerum

1.20

3

1.20

dixit esse, cuius vis, ut iam ante Pythagorae visum erat, in natura maxuma esset. eius doctor Plato triplicem finxit animum,

1.20

4

1.20

cuius principatum, id est rationem, in capite sicut in arce posuit, et duas partes parere

1.20

5

1.20

voluit, iram et

1.20

cupiditatem, quas

1.20

6

1.20

locis disclusit:

1.20

7

1.20

iram in pectore, cupiditatem supter

1.20

8

1.20

praecordia locavit.

1.20

9

1.21

Dicaearchus

1.21

1

1.21

2

1.21

autem in eo sermone, quem Corinthi

1.21

3

1.21

habitum tribus libris exponit, doctorum

1.21

4

1.21

hominum disputantium primo libro multos loquentes facit; duobus Pherecratem

1.21

5

1.21

quendam Phthiotam senem, quem ait a Deucalione ortum, disserentem inducit nihil esse omnino animum,

1.21

6

1.21

et hoc esse nomen totum inane, frustraque

1.21

7

1.21

animalia et animantis

1.21

8

1.21

appellari, neque in homine inesse animum vel animam nec in bestia, vimque omnem eam, qua vel agamus quid vel sentiamus, in omnibus corporibus vivis aequabiliter

1.21

9

1.21

esse fusam nec separabilem a corpore esse, quippe quae nulla sit, nec sit quicquam nisi corpus unum et simplex, ita figuratum ut temperatione naturae vigeat et sentiat.

1.22

Aristoteles, longe omnibus—Platonem semper excipio—praestans et ingenio et diligentia, cum quattuor nota illa genera principiorum esset complexus, e quibus omnia orerentur,orirentur Hs quintam quandam naturam censet esse, esse esset GR1 e corr. e quaequa G1 (in mg. de) K1 (equae K2 ut v.) R essequa V (quae V2) sit mens; cogitare enim et providere et discere et docere et invenire aliquid et tam multa aliaalia X exp. V vet , cf. 247,14 meminisse, amare odisse, cupere timere, angi laetari, haec etet om. H similia eorum in horum quattuor generum inesse nullo nullo numero H putat; quintum genusgenus om. H adhibet vacans nomine et sicsic exp. Vvet ipsum animum e)ndele/xeian endelecheian GKVH, sed in R inter e et a graecum com- pendium diphthongi ei () scriptum est appellatappellant G1V1 novo nomine quasi quandam continuatam motionem et perennem. Nisi quae me forte fugiunt,fugiunt (exp. m. vet.) V haechae Vrec s sunt fereomnium post fere add. V2 de animo sententiae.Aristoteles cum quattuor ... 229, 3 de animo sentiae H Democritum enim, magnum illum quidem virum, sed levibus et rotundis corpusculis efficientem animumanimum V (ss. c) concursu quodam fortuito, omittamus; nihil est enim apud istos, quod non atomorum turba conficiat.nihil... eorum t. conficiat Non. 269,12

1.23

Harum sententiarum quae vera sit, deus aliquialiquis Vrec s viderit;harum ... viderit Lact. inst. 7,8, 9 (postquam breviter ad § 18—22 respexit) quae veri simillima, magna quaestio est.harum ... 9 quaestio est H utrum igitur inter has sententias diiudicare malumus an ad propositum redire? Cuperem equidem utrumque, si posset, sed est difficile confundere. quare si, ut ista non disserantur, liberari mortis metu possumus,possimus K2 id agamus; sin id non potest nisi hac quaestione animorum explicata, nunc, si videtur, hoc, illud alias. Quod malle te intellego, id puto esse commodius; efficiet enim ratio ut, quaecumque vera sit earum sententiarum quas exposui, mors aut malum non sit aut sit bonum potius.

1.24

nam si corcor s. G aut sanguis aut cerebrum est animus, certe, quoniam est corpus, interibit cum reliquo corpore;corpore Vc s tempore X si anima est, fortasse dissipabitur; si ignis, extinguetur; si est Aristoxeni harmonia,harmonia GKR arm.V arm. H dissolvetur. quid de Dicaearcho dicam, qui nihil omnino animum dicat esse?efficiet ... 25 dicit esse H his sententiis omnibus nihil post mortem pertinere ad quemquam potest; pariter enim cum vita sensus amittitur; non sentientis autem nihil est ullam in partem quod intersit. reliquorum sententiae spem adferunt, si te hoc forte delectat, posse animos, cum e corporibus excesserint, in caelum quasi in domicilium suum pervenire. Me vero delectat, idque primum ita esse velim, deinde, etiamsi non sit, mihi persuaderi tamen velim. Quid tibi ergo opera nostra opus est? num eloquentia Platonem superare possumus? evolve diligenter eius eum librum, qui est de animo:anima ex -o Vc? amplius quod desideres nihil erit. Feci mehercule, et quidem saepius; sed nescio quo modo, dum lego, adsentior, cum posui librum et mecum ipse de inmortalitateimm. GR animorum coepi cogitare, adsensio omnis illa elabitur. Quid?

1.25

hoc dasne aut manere animos post mortem aut morte ipsa interire? Do vero. Quid,quod K1 (corr. 2 )R si maneant? Beatosbeatas V esse concedo. Sin intereant? Non esse miseros, quoniam ne sint quidem; iamiam cf. p. 225,21 ac. 2, 109 al. (Mue) istuc coacti a te paulo ante concessimus. Quo modo igitur aut cur mortem malum tibi videri dicis? quae aut beatos nos efficiet animis manentibus aut non miseros sensu carentis.carentes V2

1.26

Expone igitur, nisi molestum est, primum, si potes,potest G1 animos remanere post mortem, tum, si minus id obtinebisobtenebis GR1V—est enim arduum—, docebis carere omni malo mortem. ego enim istuc ipsum vereor ne ne me G malum sit non dico carere sensu, sed carendum esse. Auctoribus quidem ad istam sententiam, quam vis obtineri, uti optimisoptineri V possumus, quod in omnibus causis et debet et solet valere plurimum, et primum quidem omni antiquitate, quae quo propius propius opius in r. Vc aberat ab ortu et divina progenie, hoc melius ea fortasse quae erant veravera ss. Kc veru (aaper- tum!) in vera corr. R cernebant.cercebant G1 (corr. ipse) R cernebant K cernebat V (-bat s) Itaque unum illud erat insitum priscis illis, quos cascoscassos R cassus K1 ann. 24 appellat Ennius, esse in morte sensum neque excessu vitae sic deleri hominem, ut funditus interiret;

1.27

idque

1.27

1

1.27

cum multis aliis rebus, tum e pontificio iure et e caerimoniis

1.27

2

1.27

sepulcrorum intellegi licet, quas maxumis ingeniis praediti nec tanta cura coluissent nec violatas tam inexpiabili

1.27

3

1.27

religione sanxissent, nisi haereret in eorum mentibus mortem non interitum esse omnia tollentem atque delentem, sed quandam quasi migrationem commutationemque vitae, quae in claris viris et feminis dux in caelum soleret esse, in ceteris humi retineretur et permaneret tamen.

1.28

ex hoc et nostrorum opinione

1.28

Romulus in caelo cum diis agit aevum

1.28

1

1.28

, ut famae adsentiens dixit Ennius, et apud Graecos indeque perlapsus ad nos et usque ad Oceanum Hercules

1.28

2

1.28

tantus et tam praesens habetur deus; hinc Liber Semela natus eademque famae celebritate Tyndaridae fratres, qui non modo adiutores in proeliis victoriae populi Romani, sed etiam nuntii fuisse perhibentur. quid? Ino

1.28

3

1.28

Cadmi

1.28

4

1.28

filia nonne

1.28

5

1.28

*leukoqe/a

1.28

nominata a Graecis Matuta

1.28

6

1.28

habetur a nostris?

1.28

7

1.28

quid? totum prope caelum, ne pluris persequar,

1.28

8

1.28

nonne humano genere completum est?

1.29

si vero scrutari vetera et ex is

1.29

1

1.29

ea quae scriptores Graeciae prodiderunt eruere

1.29

coner, ipsi illi maiorum gentium dii

1.29

2

1.29

qui habentur

1.29

3

1.29

hinc nobis

1.29

4

1.29

profecti in caelum reperientur.

1.29

5

1.29

quaere, quorum demonstrentur

1.29

6

1.29

7

1.29

sepulcra in Graecia; reminiscere, quoniam es initiatus,

1.29

8

1.29

quae tradantur mysteriis:

1.29

9

1.29

tum denique, quam hoc late pateat, intelleges.

1.29

10

1.29

sed qui nondum ea quae multis post annis

1.29

homines

1.29

tractare coepissent

1.29

11

1.29

physica

1.29

12

1.29

didicissent,

1.29

13

1.29

tantum sibi persuaserant, quantum natura admonente cognoverant,

1.29

14

1.29

rationes et causas rerum non tenebant, visis

1.29

15

1.29

quibusdam saepe movebantur, isque maxime nocturnis, ut viderentur ei,

1.29

16

1.29

17

1.29

qui vita excesserant, vivere.

1.30

Ut porro firmissimum hoc adferri videturvideretur Vc cur deos esse credamus, quod quod quia K2 nulla gens tam fera, nemo omnium hominum K tam sitsit K2V2 s inmanis,fit X inmanis R imm. KH cuius mentem non imbuerit deorum deorum K div in r. V1 opinio (multi de diis prava sentiunt—id enimidem K1 (id enim2) RH vitioso more effici solet—, omnes tamen esse vim et naturam divinam arbitrantur, nec vero id conlocutio hominum aut consessusconsessus Bouhier (cf. Legg. II, 13) consensus efficit,effecit Bouhier non institutis opinio estnec... opinio est in r. K1 confirmata, non legibus; omniomnia R omni V autem in re consensio omnium omnium hominum R1 gentium lex naturae putanda estPorro infirmissimum ... 20 putanda est H)—quis est igitur, qui suorum mortem primum non eo lugeat, quod eos orbatos vitae commodis arbitretur? tolle hanc opinionem, luctum sustuleris. nemo enim maeret suo suo K incommodo: dolent fortasse et anguntur, sed illa lugubris lamentatio fletusque maerens ex eo est, quod eum, quem dileximus, vitae commodis privatum arbitramur idque sentire.idque sentire eras. in V atque haec ita sentimus natura duce, nulla ratione nullaque doctrina. Maxumum vero argumentummaximum KR1 (u ss. 1) maxumum vero argumentum V (ss. 2) est naturam ipsam de inmortalitate animorum tacitam iudicare, quod omnibus curae sunt, et maxumaemaxume X (-ime K) quidem, quae post mortem futura sint.sunt K2 Caecil. com. 210 serit arbores, quae alterialtero K1 saeclosaeculo K1V2 suppl. s (cf. Cato m. 24) ille 'cod. Aug.' prosint, ut ait Statius in Synephebis,sinephebis KV sine phebis GR (coni. 1 ) quid spectansexpectans V nisi etiam postera saecula ad se pertinere? ergo arbores seret diligens agricola, quarum aspiciet bacam ipse numquam; vir magnus leges instituta rem publicam non seret?non seret Vc (1. n in r.) s conseret GKR quid procreatio liberorum, quid propagatio propagatio progatio R prorogatio V1 nominis, quid adoptationes filiorum, quid testamentorum diligentia, quid ipsa sepulcrorum monumenta elogia significant nisi nos futura etiam cogitare? Quid?

1.32

illud

1.32

1

1.32

num dubitas, quin specimen naturae capi deceat ex optima quaque natura? quae est melior igitur in hominum genere natura quam eorum, qui se natos ad homines iuvandos tutandos conservandos arbitrantur? abiit ad deos Hercules: numquam abisset, nisi, cum inter homines esset, eam sibi viam

1.32

2

1.32

munivisset. vetera iam ista et religione omnium consecrata: quid in hac re p. tot tantosque viros ob rem p.

1.32

3

1.32

interfectos cogitasse arbitramur? isdemne ut finibus nomen suum quibus vita terminaretur? nemo umquam sine magna spe inmortalitatis se pro patria offerret

1.32

ad mortem.

1.33

licuit esse otioso Themistocli, licuit Epaminondae, licuit, ne et

1.33

1

1.33

vetera et externa quaeram, mihi; sed nescio quo modo inhaeret in

1.33

2

1.33

mentibus quasi saeclorum quoddam augurium futurorum, idque in maximis ingeniis altissimisque animis et existit

1.33

3

1.33

maxime et apparet facillime. quo

1.33

4

1.33

quidem dempto quis tam esset amens, qui semper in laboribus et periculis viveret?

1.34

loquor de principibus; quid?

1.34

1

1.34

poëtae nonne post

1.34

2

1.34

mortem nobilitari

1.34

3

1.34

volunt? unde

1.34

4

1.34

ergo illud:

1.34

Aspicite, o cives, senissenisenni V (2. s V2) Ennienni X ennii K2 imaginis formam:formam V1 urnam Vrec in mg.

1.34

Hic vestrum panxitpanxit edd. pinxit maxima facta patrum? Enn. var. 15

1.34

mercedem gloriae flagitat ab is quorum patres adfecerat gloria, idemque:

1.34

Nemo me lacrimis lacrimis X, -et pro -is in r. Vc. de ratione versus afferendi cf. Va. Op. II p. 135

1.34

Cur? volito vivos per ora virum. Enn. var. 17

1.34

13

1.34

sed quid poëtas?

1.34

14

1.34

opifices post mortem nobilitari

1.34

15

1.34

volunt. quid enim Phidias sui similem speciem inclusit in clupeo Minervae, cum inscribere

1.34

nomen

1.34

16

1.34

non liceret? quid?

1.34

17

1.34

nostri philosophi nonne in is libris ipsis, quos scribunt de contemnenda gloria, sua nomina inscribunt?

1.35

Quodsi omnium consensus naturae vox est, omnesque

1.35

1

1.35

qui ubique sunt consentiunt esse aliquid, quod ad eos pertineat qui vita cesserint,

1.35

2

1.35

nobis quoque idem existimandum est, et si, quorum aut ingenio aut virtute

1.35

animus excellit,

1.35

3

1.35

eos arbitrabimur,

1.35

4

1.35

quia natura optima sint, cernere naturae vim maxume, veri simile est, cum optumus quisque maxume posteritati serviat, esse aliquid, cuius is post mortem sensum sit habiturus.

1.36

Sed ut deos esse natura opinamur, qualesque

1.36

1

1.36

sint, ratione cognoscimus,

1.36

2

1.36

sic permanere animos arbitramur consensu nationum omnium, qua in sede maneant qualesque sint, ratione discendum est. cuius ignoratio

1.36

3

1.36

finxit inferos easque formidines, quas tu contemnere non sine causa videbare. in terram enim cadentibus corporibus isque humo tectis, e quo

1.36

4

1.36

dictum est humari, sub terra censebant reliquam vitam agi mortuorum; quam eorum opinionem magni errores consecuti sunt, quos auxerunt poëtae.

1.37

frequens enim consessus

1.37

1

1.37

2

1.37

theatri, in quo sunt mulierculae et pueri, movetur audiens tam grande carmen:

1.37

A/dsum Trag. inc. 73 atque advenio A/cherunteacheronte K (u ss.c) vi/x via alta atque a/rdua

1.37

Pe/r speluncas sa/xis structas a/speris pende/ntibus

1.37

Ma/xumis, ubi ri/gida constat cra/ssacrassa s. v. add. Kc caligo i/nferum,ubi ...inferum Non. 272,39

1.37

tantumque valuit error—qui mihi quidem iam sublatus videtur—, ut, corpora cremata cum scirent, tamen ea fieri apud inferos fingerent, quae sine corporibus nec fieri possent

1.37

7

1.37

nec intellegi. animos enim per se

1.37

8

1.37

ipsos viventis

1.37

9

1.37

non poterant mente complecti, formam aliquam figuramque quaerebant. inde Homeri tota

1.37

ne/kuia

1.37

,

1.37

10

1.37

inde ea quae meus amicus Appius

1.37

nekuomantei=a

1.37

faciebat, inde

1.37

11

1.37

in vicinia

1.37

12

1.37

nostra Averni lacus,

1.37

u/nde animae excita/ntur obscura u/mbra opertae,apertae (vel ę, -e K1) opertę corr. V1K2 ima/gines

1.37

mo/rtuorum, alto o/stiohostio alte (altę K1) ostio s alto corr. K2V1aut2 s. locum rest. Leo. alii aut imagines mortuorum in fine relicta male Ciceroni ipsi tribuunt aut ibi mort. imagines scribunt (praeterea aperto ex ostio Mdv. opertae ex ostio Ribb. altae Klotz) Acheru/ntis,acheruntis (acherontis KV1 e corr.) s. s. imagines mortuorum X salso sa/nguine. Trag. inc. 76 cf. Leo Progr. Gott. 1910 p. 21.

1.37

has tamen imagines loqui volunt, quod fieri nec sine lingua nec sine palato nec sine faucium laterum pulmonum vi et figura potest. nihil enim animo videre poterant, ad oculos omnia referebant.

1.38

Magni autem est ingenii sevocare

1.38

1

1.38

mentem a sensibus et cogitationem ab consuetudine

1.38

2

1.38

abducere.

1.38

3

1.38

4

1.38

itaque credo equidem etiam alios tot saeculis, sed quod

1.38

5

1.38

litteris exstet,

1.38

6

1.38

Pherecydes Syrius

1.38

7

1.38

primus

1.38

8

1.38

dixit animos esse hominum sempiternos, antiquus

1.38

9

1.38

sane; fuit enim meo regnante gentili. hanc opinionem discipulus eius Pythagoras maxime confirmavit, qui cum Superbo regnante in Italiam venisset, tenuit Magnam illam Graeciam cum

1.38

honore

1.38

10

1.38

disciplina, tum etiam auctoritate, multaque saecula postea sic viguit Pythagoreorum nomen, ut nulli alii docti viderentur.

1.38

11

1.38

sed redeo ad antiquos. rationem illi sententiae suae non fere reddebant, nisi quid erat numeris aut descriptionibus

1.38

12

1.38

explicandum:

1.39

Platonem ferunt, ut Pythagoreos cognosceret, in Italiam venisse ad venisse adscr, in mg. et in ea (ita P) cum alios multos tum archytam (ut crithitã P) timeumque cognovit (et timęum invenisse R)VcRrec P al., (cf. fin. 5,87), unde Vc post ferunt (21) add. qui, tum corr. venit eddicisse (voluit ut v. edidicisse pro et dedicisse) signo inter haec verba ut ante notam mg. addito et didicissededicisse GR Pythagorea omnia primumque de animorum aeternitate non solum sensisse idem quod Pythagoram, sed rationem etiam attulisse. quam, nisi quidrationes. . quas V2? adtul. V dicis, praetermittamus et hanc totam spem inmortalitatis relinquamus. An tu cum me in summam exspectationem adduxeris, deseris?deseres V2 s errare meherculeme errare hercule K mehercules V2 malo cum Platone, quem tu quanti facias scio et quem ex tuo ore admiror, quam cum cũ i. r. Vrec istis vera sentire.

1.40

Macte

1.40

1

1.40

virtute!

1.40

2

1.40

ego enim ipse cum eodem ipso

1.40

3

1.40

non invitus erraverim. num igitur dubitamus—? an sicut pleraque? quamquam hoc quidem minime; persuadent enim mathematici terram in medio mundo sitam ad universi caeli complexum quasi puncti instar optinere, quod

1.40

ke/ntron

1.40

4

1.40

illi vocant; eam porro naturam esse quattuor omnia gignentium corporum, ut, quasi partita habeant inter se ac divisa momenta, terrena et umida

1.40

5

1.40

suopte nutu et suo pondere ad paris angulos in terram et in mare

1.40

6

1.40

ferantur, reliquae duae partes, una ignea altera animalis, ut illae superiores

1.40

7

1.40

in medium locum mundi gravitate ferantur et pondere, sic hae rursum

1.40

8

1.40

rectis lineis in caelestem

1.40

9

1.40

locum subvolent, sive ipsa natura superiora adpetente sive quod a gravioribus leviora

1.40

10

1.40

natura repellantur. quae cum constent,

1.40

11

1.40

perspicuum debet esse animos, cum e corpore excesserint, sive illi sint animales, id est spirabiles,

1.40

12

1.40

sive ignei, sublime ferri.

1.41

si vero aut numerus quidam sit

1.41

1

1.41

animus, quod subtiliter magis quam dilucide dicitur, aut

1.41

2

1.41

quinta illa non nominata magis quam non intellecta natura, multo etiam integriora ac puriora sunt, ut a terra longissime se

1.41

3

1.41

ecferant.

1.41

4

1.41

5

1.41

Horum igitur aliquid

1.41

animus,

1.41

6

1.41

ne

1.41

7

1.41

tam vegeta

1.41

8

1.41

9

1.41

mens aut in corde cerebrove aut in Empedocleo sanguine demersa iaceat. Dicaearchum vero cum Aristoxeno aequali et condiscipulo suo, doctos sane homines, omittamus; quorum alter ne

1.41

10

1.41

condoluisse quidem umquam videtur, qui animum

1.41

11

1.41

se habere non sentiat, alter ita delectatur suis cantibus, ut eos etiam ad haec transferre conetur. harmonian

1.41

12

1.41

13

1.41

autem ex intervallis sonorum nosse possumus, quorum varia compositio etiam harmonias

1.41

14

1.41

efficit pluris; membrorum vero situs

1.41

15

1.41

et figura corporis vacans animo quam possit harmoniam

1.41

16

1.41

efficere, non video.

1.41

17

1.41

sed hic quidem, quamvis eruditus sit, sicut est, haec magistro concedat Aristoteli, canere ipse doceat; bene enim illo Graecorum proverbio praecipitur:

1.41

quam quisque norit artem, in hac se exerceat.

1.41

18

1.42

illam vero funditus eiciamus individuorum corporum levium et rutundorum

1.42

1

1.42

concursionem fortuitam, quam tamen

1.42

2

1.42

Democritus concalefactam et spirabilem,

1.42

3

1.42

id est animalem, esse volt. is autem animus, qui, si

1.42

4

1.42

est horum quattuor

1.42

5

1.42

generum, ex quibus

1.42

6

1.42

omnia constare

1.42

dicuntur,

1.42

7

1.42

ex inflammata anima constat, ut potissimum videri video

1.42

8

1.42

Panaetio, superiora capessat necesse est. nihil enim habent haec duo genera proni et supera semper petunt. ita, sive dissipantur, procul a terris id evenit, sive permanent et conservant habitum suum, hoc etiam magis necesse est ferantur ad caelum et ab is perrumpatur et dividatur crassus hic et concretus aër, qui est terrae proximus. calidior est enim vel potius ardentior

1.42

9

1.42

animus quam est

1.42

10

1.42

hic aër,

1.42

11

1.42

quem modo dixi crassum atque concretum; quod ex eo sciri

1.42

12

1.42

potest, quia corpora nostra terreno principiorum genere confecta ardore animi concalescunt.

1.43

acceditaccidit X accedit s Vrec ut eo facilius animus evadat ex hoc aëre, quem saepe iam appello, eumque perrumpat, quod nihil est animo velocius, nulla est celeritas quae possit cum animi celeritate contendere. qui si permanet incorruptus suique similis, necesse est ita feratur, ut penetret et dividat omne caelum hoc, in quo nubes imbres ventique coguntur,caelum... coguntur Non. 264,32 quod et umidumumidum G (add. sed rursus eras.) KR1V1 hum. H et caliginosum est propter exhalationesexalationes GKV (exalat., in mg. p humorem V2)H terrae. Quam regionem cum superavit animus naturamque sui similem contigit et adgnovit,agnovit H agn. V iunctisiunctis R1 iunctus GKVH ex anima tenui et ex ardore solis temperato ignibus insistitconsistit V e corr. et finem altius se ecferendiecf. ut 238, 5 (eff. hic Vc) facit. cum enim sui similem et levitatem et calorem adeptus est, add. s tamquam paribus examinatus ponderibus nullam in partem movetur, eaque ei demum naturalis est sedes, cum ad sui simile penetravit; in quo nulla re egens aletur et sustentabitur isdem rebus, quibus astra sustentanturhisdem X (isdem V isdem H?) susten- tatur G1 sustentur K1 sustantur V1 et aluntur. Cumque corporis facibus inflammari soleamus ad omnis fere cupiditates eoque magis incendi, quod is aemulemur, qui ea habeant quae nos habere cupiamus, profecto beati erimus, cum corporibus relictis et cupiditatum et aemulationum erimus expertes;

1.44

quodque

1.44

1

1.44

nunc facimus, cum laxati curis sumus, ut spectare aliquid velimus et visere, id multo tum faciemus liberius

1.44

2

1.44

totosque nos in contemplandis rebus perspiciendisque ponemus, propterea quod et natura inest in mentibus nostris insatiabilis quaedam cupiditas veri videndi et orae ipsae locorum illorum, quo pervenerimus, quo faciliorem nobis cognitionem rerum caelestium, eo maiorem cognoscendi cupiditatem dabant.

1.45

haec enim pulchritudo etiam in terris patritam patriam X patritam Non. et multi codd. s. XV., ex Nonio ni fallor. certe in Vat. 1733 is qui a. 1479 co- dicem emit in mg. adscripsit: patrita n. m. illamcognitionis add. Kc et avitam, ut ait Theophrastus, philosophiampatritam ... 15 philosophiam Non. 161, 7 cognitionis cupiditate incensam excitavit. praecipue vero fruentur ea, qui tum etiam, cum has terras incolentes circumfusi erant caligine, tamen acie mentis dispicereilla post disp. add. V2 cupiebant. Etenim si nunc aliquid adsequi sese om. G putant, qui ostium Ponti viderunt et eas angustias, per quas penetravit ea quae est nominata Argo/, Enn. Med. 250 quia Argivi i/n eain ea add. Kc delecti/delecti KV2B dilecti GRV1 viri Vecti/ petebant pe/llem inauratam a/rietis, aut i qui Oceani freta illa viderunt, Europam Enn. ann. 302 Libyamquelybiamque X (lyp. V1) rapax ubi dividit unda, quod tandem spectaculum fore putamus, cum totam terram contueri licebit eiusque cum situm, formam, circumscriptionem, tum et habitabiles regiones et rursumrursus V2 omni cultu propter vim frigoris aut caloris vacantis?

1.46

nos enim ne

1.46

nunc quidem oculis cernimus ea quae videmus; neque est enim

1.46

1

1.46

ullus sensus in corpore, sed, ut non physici

1.46

2

1.46

solum docent verum etiam medici, qui ista aperta et patefacta viderunt, viae quasi quaedam sunt ad oculos, ad auris, ad naris

1.46

3

1.46

a sede animi perforatae. itaque saepe aut cogitatione aut aliqua vi morbi impediti apertis atque integris et oculis et auribus nec videmus nec audimus, ut

1.46

4

1.46

facile intellegi possit animum et videre et audire, non eas partis quae quasi fenestrae sint animi,

1.46

5

1.46

quibus tamen sentire nihil queat mens, nisi id agat et adsit. quid, quod

1.46

6

1.46

eadem mente res dissimillimas comprendimus,

1.46

7

1.46

ut colorem, saporem, calorem, odorem, sonum? quae numquam quinque nuntiis animus

1.46

8

1.46

cognosceret, nisi ad eum omnia referrentur et is omnium iudex solus esset. atque ea profecto tum multo puriora et dilucidiora cernentur, cum, quo natura fert,

1.46

9

1.46

liber animus pervenerit.

1.46

10

1.47

nam nunc quidem, quamquam foramina illa, quae patent ad animumanimos Non. a corpore, callidissimocalidissimo K1RV artificio natura fabricatanam 19 natura fabricatur Non. 35, 26 est, tamen terrenis concretisque corporibus sunt intersaeptaintersepta X quodam modo: cum autem nihil erit praeter animum, nulla res obiecta impediet, quo minus percipiat, quale quidque sit. Quamvis copiose haec diceremus, si res postularet, quam multa, quam varia, quanta spectacula animus in locis caelestibus essetesse R1 habiturus.

1.48

quae quidem

1.48

1

1.48

cogitans soleo

1.48

2

1.48

saepe mirari non nullorum insolentiam philosophorum, qui naturae cognitionem admirantur eiusque inventori et principi gratias exultantes

1.48

3

1.48

agunt eumque venerantur ut deum; liberatos enim se per

1.48

eum dicunt gravissimis dominis, terrore sempiterno et diurno ac nocturno

1.48

4

1.48

metu. quo terrore? quo metu? quae est anus tam delira quae timeat ista, quae vos videlicet, si physica

1.48

5

1.48

non didicissetis, timeretis,

1.48

Acherunsiaacherusia V templa alta Orci, pallida leti, nubilaletio nubila GK1 (b post o add. Kc)R leto nubila V (leto n. B) tenebris loca

1.48

? non pudet philosophum in eo gloriari, quod haec non timeat et quod falsa esse cognoverit? e quo intellegi potest, quam acuti natura sint, quoniam haec sine doctrina credituri fuerunt.

1.49

praeclarum autem nescio quid adepti sunt, quod

1.49

1

1.49

didicerunt se, cum tempus mortis venisset, totos esse perituros. quod ut

1.49

2

1.49

ita sit —nihil enim pugno—, quid habet ista res aut laetabile

1.49

3

1.49

aut gloriosum? Nec tamen mihi sane quicquam occurrit, cur non Pythagorae sit et Platonis vera sententia. ut enim rationem

1.49

4

1.49

Plato nullam adferret

1.49

5

1.49

—vide, quid homini tribuam—, ipsa auctoritate

1.49

6

1.49

me frangeret: tot autem rationes attulit, ut velle ceteris, sibi certe persuasisse videatur.

1.50

Sed plurimi contra nituntur animosque quasi capite damnatos

1.50

1

1.50

morte multant, neque aliud est quicquam cur incredibilis is animorum videatur aeternitas, nisi quod nequeunt qualis animus sit vacans corpore intellegere et cogitatione

1.50

2

1.50

comprehendere.

1.50

3

1.50

quasi vero intellegant, qualis sit

1.50

4

1.50

in ipso corpore, quae conformatio, quae magnitudo, qui locus; ut,

1.50

5

1.50

si iam possent in homine vivo

1.50

6

1.50

cerni omnia quae nunc tecta sunt, casurusne in conspectum videatur animus, an tanta

1.50

sit eius tenuitas, ut fugiat aciem?

1.51

haec reputent isti qui negant animum sine corpore se intellegere posse: videbunt, quem in ipso corpore intellegant. mihi quidem naturam animi intuenti multo difficilior occurrit cogitatio, multo obscurior, qualis animus in corpore sit tamquam alienae domi,

1.51

1

1.51

quam qualis, cum exierit et in liberum caelum quasi domum suam venerit. si

1.51

2

1.51

enim, quod numquam vidimus, id quale sit intellegere non possumus, certe et deum ipsum et divinum animum corpore

1.51

3

1.51

liberatum cogitatione

1.51

4

1.51

complecti possumus. Dicaearchus

1.51

5

1.51

quidem et

1.51

6

1.51

Aristoxenus, quia difficilis erat animi quid

1.51

7

1.51

aut qualis esset intellegentia, nullum omnino animum esse dixerunt.

1.52

est illud quidem vel maxumum animo ipso animum

1.52

1

1.52

videre, et nimirum hanc habet vim praeceptum Apollinis, quo monet ut se quisque noscat.

1.52

2

1.52

non enim credo id praecipit, ut membra nostra aut staturam figuramve noscamus; neque nos corpora sumus, nec ego tibi haec dicens corpori tuo dico. cum igitur

1.52

nosce te

1.52

dicit, hoc dicit:

1.52

nosce animum tuum.

1.52

nam corpus quidem quasi vas est aut aliquod animi receptaculum; ab animo tuo quicquid

1.52

3

1.52

agitur, id agitur a te. hunc igitur nosse nisi divinum esset, non esset

1.52

4

1.52

hoc acrioris cuiusdam animi praeceptum tributum deo

1.52

sc. hoc se ipsum posse cognoscere

1.52

5

1.52

.

1.53

Sed si, qualis sit animus, ipse animus nesciet,

1.53

1

1.53

dic

1.53

quaeso, ne esse

1.53

2

1.53

quidem se sciet, ne moveri quidem se? ex quo illa ratio nata est Platonis, quae a Socrate est in Phaedro

1.53

3

1.53

explicata, a me autem posita est in sexto libro de re p.: “Quod semper movetur, aeternum

1.53

4

1.53

est; quod autem motum adfert alicui quodque ipsum agitatur aliunde,

1.53

5

1.53

quando finem habet motus, vivendi finem habeat necesse est. solum igitur, quod se ipsum movet, quia numquam deseritur a se,

1.53

6

1.53

numquam ne moveri quidem desinit; quin etiam ceteris quae moventur hic fons, hoc

1.53

7

1.53

principium est movendi.

1.54

principii autem nulla est origo; nam e principio oriuntur omnia, ipsum autem nulla ex re alia nasci potest; nec enim esset id principium, quod gigneretur aliunde. quod si numquam oritur, ne

1.54

1

1.54

occidit quidem umquam; nam principium extinctum nec ipsum ab alio renascetur nec ex

1.54

2

1.54

se aliud creabit, siquidem necesse est a principio oriri omnia. ita fit, ut motus principium ex eo sit, quod ipsum a se movetur; id autem nec nasci potest nec mori, vel concidat omne caelum omnisque natura

1.54

et

1.54

3

1.54

consistat necesse est nec vim ullam nanciscatur, qua a

1.54

4

1.54

primo inpulsa moveatur. cum pateat igitur aeternum id esse, quod se ipsum moveat, quis est qui hanc naturam animis esse tributam neget? inanimum est enim omne, quod pulsu agitatur externo; quod autem est animal, id motu cietur

1.54

5

1.54

interiore

1.54

et suo; nam haec est propria natura animi atque vis. quae si est una ex omnibus quae se ipsa

1.54

semper

1.55

moveat,quae se ipsa moveat (to\ au)to\ e(auto\ kinou=n) Macr. quae se ipsam semper m. X sed semper del. Vvet quae sese m. Somn. neque nata certe est et aeterna est.”semper enim movetur...245, 3 aeterna est (sine 19 vel... 23 neget) H licet concurrant omnes plebei philosophi—sic enim i, qui a Platone et Socrate et ab ea familia dissident, appellandi videntur—, non modo nihil umquam tam elegantereliganter K eleg. R1 explicabunt, sed ne hoc quidem ipsum quam subtilitersupt. hic GR conclusum sit intellegent. sentit igitur animus se moveri; quod cum sentit, illudilium X, corr. KcV2 s una sentit, se vi sua, non aliena moveri, nec accidere posse ut ipse umquam a se deseratur.ad R1 ex quo efficitur aeternitas, nisi quid habes ad haec.dicere post haec add. V2 Ego vero facile simsim def. Plasb. ad ac. 2,147 cl. Ter. Andr. 203 sum s passus ne in mentem quidem mihi aliquid contra venire; ita isti faveo sententiae. Quid?

1.56

illa tandem num leviora censes, quae declarant inesse in animis hominum divina quaedam?

1.56

1

1.56

quae si cernerem quem ad modum nasci possent,

1.56

2

1.56

etiam

1.56

3

1.56

quem ad modum interirent viderem. nam sanguinem bilem pituitam ossa nervos venas, omnem denique membrorum et totius corporis figuram videor posse dicere unde concreta et quo modo facta sint: animum ipsum—si nihil esset in eo nisi id, ut per eum viveremus, tam natura putarem

1.56

4

1.56

hominis vitam sustentari quam vitis, quam arboris; haec enim etiam

1.56

5

1.56

dicimus vivere. item si nihil

1.56

6

1.56

haberet animus hominis nisi ut appeteret aut fugeret, id quoque esset ei commune cum bestiis.

1.56

7

1.57

Habet primum memoriam, et eam infinitam

1.57

rerum innumerabilium. quam

1.57

1

1.57

quidem Plato

1.57

2

1.57

recordationem esse volt vitae superioris. nam in illo libro, qui inscribitur Menon,

1.57

3

1.57

pusionem quendam Socrates interrogat quaedam geometrica de dimensione quadrati. ad ea sic ille respondet

1.57

4

1.57

ut puer, et tamen ita faciles interrogationes sunt, ut gradatim

1.57

5

1.57

respondens eodem perveniat, quo si

1.57

6

1.57

geometrica didicisset. ex quo effici volt Socrates, ut discere nihil aliud sit nisi recordari. quem locum multo etiam accuratius explicat in eo sermone, quem habuit eo ipso die, quo excessit e

1.57

7

1.57

vita; docet enim quemvis, qui omnium rerum rudis esse videatur, bene interroganti

1.57

8

1.57

respondentem

1.57

9

1.57

declarare se non tum

1.57

10

1.57

illa discere, sed reminiscendo recognoscere, nec vero fieri ullo modo posse, ut a pueris tot rerum atque tantarum insitas et quasi consignatas

1.57

11

1.57

in animis notiones, quas

1.57

12

1.57

e)nnoi/as

1.57

13

1.57

vocant, haberemus, nisi animus, ante quam in corpus intravisset, in rerum cognitione viguisset.

1.58

cumque nihil esset

1.58

,

1.58

1

1.58

ut omnibus locis a Platone disseritur—nihil enim

1.58

2

1.58

putat esse, quod oriatur et intereat, idque solum esse,

1.58

3

1.58

quod semper tale sit quale

1.58

4

1.58

est (

1.58

i)de/an

1.58

appellat ille, nos speciem)—, non potuit animus haec in corpore inclusus

1.58

5

1.58

adgnoscere,

1.58

6

1.58

7

1.58

cognita attulit; ex quo tam multarum rerum

1.58

8

1.58

cognitionis admiratio tollitur. neque ea plane

1.58

videt animus, cum repente in

1.58

9

1.58

tam insolitum tamque perturbatum domicilium inmigravit, sed cum se collegit

1.58

10

1.58

atque recreavit, tum adgnoscit

1.58

11

1.58

illa reminiscendo.

1.58

12

1.59

ita nihil est aliud discere

1.59

1

1.59

nisi recordari. Ego autem maiore

1.59

2

1.59

etiam quodam modo memoriam admiror. quid est enim illud quo

1.59

3

1.59

meminimus, aut quam

1.59

4

1.59

habet vim aut unde nat

1.59

ur

1.59

am?

1.59

5

1.59

non quaero, quanta memoria Simonides fuisse dicatur, quanta Theodectes, quanta

1.59

6

1.59

is, qui a Pyrrho

1.59

7

1.59

legatus ad senatum est missus, Cineas,

1.59

8

1.59

quanta nuper Charmadas,

1.59

9

1.59

quanta, qui modo fuit, Scepsius

1.59

10

1.59

Metrodorus, quanta noster Hortensius: de communi hominum

1.59

11

1.59

memoria loquor, et eorum maxume qui in aliquo maiore studio et arte versantur, quorum quanta mens sit, difficile est existimare; ita multa meminerunt.

1.60

Quorsus igitur haec spectat oratio? quae sit illa vis et unde sit, intellegendum

1.60

1

1.60

puto. non est certe nec cordis nec sanguinis nec cerebri nec atomorum; animae sit ignisne

1.60

2

1.60

nescio, nec me pudet ut istos fateri nescire quod nesciam:

1.60

3

1.60

illud, si ulla alia de re obscura adfirmare

1.60

4

1.60

possem, sive anima sive ignis sit animus, eum iurarem

1.60

5

1.60

esse divinum. quid enim, obsecro te, terrane tibi hoc

1.60

6

1.60

nebuloso et caliginoso caelo aut sata aut concreta videtur tanta vis memoriae? si quid sit

1.60

hoc non vides, at quale sit vides; si ne id quidem, at quantum sit

1.60

7

1.60

profecto vides.

1.61

quid igitur? utrum capacitatemcapicitatem K1V1 aliquam in animoin add. Kc in animo om. H putamus esse, quo tamquam in aliquod vas ea quae meminimus infundantur? absurdum id quidem; qui enim fundus aut quae talis animi figura intellegi potest aut quae tanta omnino capacitas? an inprimi quasi ceram animumita in animum V putamus, et esseet esse, sed et del. V memoriam signatarum rerum in mente vestigia? quae possunt verborum, quae rerum ipsarum esse vestigia,quae possunt... 10 vestigia om. K1 (add. c ) H Marb. (in R haec unam lineam efficiunt!) quae porro tam inmensaimm. R magnitudo, quae illa tam multa possit effingere? Quid?

1.62

illa vis quae tandem est quae investigat occulta, quae inventio atque excogitatio dicitur? ex hacne tibi terrena mortalique natura et caduca concreta ea

1.62

1

1.62

videtur? aut qui primus, quod summae sapientiae Pythagorae visum est, omnibus rebus imposuit nomina? aut qui dissipatos homines congregavit et ad societatem vitae convocavit,

1.62

2

1.62

aut qui sonos vocis, qui infiniti videbantur, paucis litterarum notis terminavit, aut qui errantium stellarum cursus praegressiones insti

1.62

tu

1.62

tiones

1.62

3

1.62

notavit? omnes magni; etiam superiores, qui fruges, qui vestitum, qui tecta, qui cultum vitae, qui praesidia contra feras invenerunt, a quibus mansuefacti et exculti a necessariis artificiis ad elegantiora

1.62

4

1.62

defluximus. nam et auribus oblectatio magna parta est inventa

1.62

5

1.62

et temperata varietate et natura sonorum, et astra suspeximus cum

1.62

6

1.62

ea quae sunt infixa certis locis, tum illa non re sed vocabulo

1.62

errantia, quorum conversiones omnisque motus qui animo

1.62

7

1.62

vidit, is docuit similem animum suum eius esse, qui ea fabricatus esset in caelo.

1.63

nam cum Archimedes lunae solis quinque errantium motus in sphaeram

1.63

1

1.63

inligavit, effecit

1.63

2

1.63

idem quod ille, qui in Timaeo

1.63

3

1.63

mundum aedificavit, Platonis deus, ut tarditate et celeritate dissimillimos motus una regeret conversio. quod si in hoc mundo fieri sine deo non potest, ne in sphaera

1.63

4

1.63

quidem eosdem motus Archimedes sine

1.63

5

1.63

divino ingenio

1.63

6

1.63

potuisset imitari.

1.64

Mihi vero ne haec quidem notiora et inlustriora carere vi divina videntur, ut

1.64

1

1.64

ego aut poëtam grave

1.64

2

1.64

plenumque carmen sine caelesti aliquo mentis instinctu putem fundere, aut eloquentiam sine maiore quadam vi fluere abundantem sonantibus verbis uberibusque sententiis. philosophia vero, omnium

1.64

3

1.64

mater artium, quid est aliud nisi, ut Plato, donum, ut ego, inventum deorum? haec nos primum ad illorum cultum, deinde ad ius hominum, quod situm est in generis humani societate, tum ad modestiam magnitudinemque animi erudivit,

1.64

4

1.64

eademque ab animo tamquam ab oculis caliginem dispulit, ut omnia supera infera

1.64

5

1.64

prima ultima media videremus.

1.65

prorsus haec divina mihi videtur vis, quae tot res efficiat et tantas. quid est enim

1.65

1

1.65

memoria rerum et verborum? quid porro inventio? profecto id, quo ne in deo quidem

1.65

2

1.65

quicquam maius

1.65

3

1.65

intellegi potest.

1.65

4

1.65

non enim ambrosia deos aut nectare aut Iuventate

1.65

5

1.65

pocula ministrante laetari

1.65

6

1.65

arbitror, nec Homerum audio, qui Ganymeden

1.65

7

1.65

ab dis

1.65

8

1.65

raptum ait

1.65

9

1.65

propter formam, ut

1.65

10

1.65

Iovi bibere ministraret;

1.65

11

1.65

non iusta causa, cur Laomedonti

1.65

tanta

1.65

12

1.65

fieret

1.65

13

1.65

iniuria. fingebat haec Homerus et

1.65

14

1.65

humana ad deos transferebat:

1.65

15

1.65

16

1.65

divina mallem ad nos.

1.65

17

1.65

quae autem divina? vigere, sapere, invenire, meminisse.

1.65

18

1.65

ergo animus

1.65

19

1.65

qui ...,

1.65

20

1.65

ut ego

1.65

21

1.65

dico, divinus est, ut Euripides dicere audet, deus. Et quidem,

1.65

22

1.65

si

1.65

23

1.65

deus aut anima aut ignis est, idem est animus hominis. nam ut illa natura caelestis et terra vacat et umore,

1.65

24

1.65

sic utriusque

1.65

25

1.65

harum rerum humanus animus est expers; sin autem est quinta quaedam natura, ab Aristotele inducta primum, haec et deorum est et animorum. Hanc nos sententiam secuti

1.65

26

1.65

his ipsis verbis in Consolatione hoc

1.65

27

1.65

expressimus:

1.66

'Animorum nulla in terris origo inveniri potest; nihil nihil quid H enim estest enim Lact. in animis mixtum atque concretum aut quod ex terra natum atque fictum esse videatur, nihil nene V(ss. m. rec.) aut umidumhumidum GV2H quidem aut flabile aut igneum. his enim in naturis nihil inest, quod vim memoriaevim memoriae in r. V2 mentis cogitationis habeat, quod et praeterita teneat et futura provideatpraevident V Lact. B 2 et complecti possit praesentia. quae sola divina sunt, nec invenieturnec enim inv. Lact. umquam, undeinde G1R1V (m 2 ) unde K Lact. ad hominem venire possint nisi a deo.sin... 20 a deo H Animorum 20 a deo Lact. ira 10, 45 (inst. 7,8, 6) singularis est igitur quaedam natura atque vis animi seiuncta ab his usitatis notisque naturis. ita, quicquid est illud, quod sentit quod sapit quod vivit quod viget, caeleste et divinum ob eamque rem aeternum sit necesse est. nec vero deus ipse, qui intellegitur a nobis, alio modo intellegi potest nisi mens soluta quaedam et libera, segregata ab omni concretione mortali, omnia sentiens et movensnec vero ... 4 movens Lact. inst. 1,5, 25 (7, 3, 4) Salv. gub. dei 1, 1, 14 ipsaque praedita motu sempiterno.nec ... 4 sempiterno mens quaedam est soluta et libera, secreta ... 4 sempiterno Aug. civ. 22,20 hoc e genere atqueque V q; sed; in r. R eadem e natura est humana mens.' Ubi igitur aut qualis est ista mens?

1.67

—ubi tua aut qualis? potesne dicere?

1.67

1

1.67

an, si omnia ad intellegendum non habeo quae habere vellem, ne is

1.67

2

1.67

quidem quae habeo mihi

1.67

3

1.67

per te

1.67

4

1.67

uti licebit? non valet tantum animus, ut se ipse

1.67

5

1.67

videat, at

1.67

6

1.67

ut oculus, sic animus se non videns alia cernit. non videt autem, quod minimum est, formam suam (quamquam fortasse

1.67

7

1.67

id quoque, sed relinquamus); vim certe,

1.67

8

1.67

sagacitatem, memoriam, motum,

1.67

9

1.67

celeritatem videt. haec magna, haec divina, haec sempiterna sunt; qua facie

1.67

10

1.67

quidem sit aut ubi habitet, ne quaerendum quidem est.

1.68

Ut cum videmus speciem primum candoremque caeli, dein conversionis celeritatem tantam quantam cogitare non possumus, tum

1.68

1

1.68

vicissitudines dierum ac noctium commutationesque

1.68

2

1.68

temporum quadrupertitas ad maturitatem frugum et ad temperationem

1.68

3

1.68

4

1.68

corporum aptas eorumque omnium moderatorem et ducem

1.68

solem, lunamque adcretione et deminutione

1.68

5

1.68

6

1.68

luminis quasi fastorum notantem et significantem dies, tum in eodem orbe in duodecim partes distributo quinque stellas ferri eosdem cursus constantissime servantis

1.68

7

1.68

disparibus inter se motibus, nocturnamque

1.68

8

1.68

caeli formam undique sideribus ornatam, tum globum terrae eminentem e mari, fixum in medio mundi universi loco, duabus

1.68

9

1.68

oris

1.68

10

1.68

distantibus habitabilem et cultum,

1.68

11

1.68

quarum

1.68

12

1.68

altera, quam nos incolimus,

1.68

Sub a/xe posita ad ste/llas septem, unde ho/rrifer,

1.68

Aquilo/nis stridor ge/lidas molitu/r nives,

1.68

altera australis, ignota nobis, quam vocant Graeci

1.69

a)nti/xqona

1.69

,

1.69

1

1.69

ceteras partis incultas, quod aut frigore rigeant aut urantur calore; hic autem, ubi habitamus, non intermittit suo tempore

1.69

Caelu/m Enn. Eum. 151 nitescere, a/rbores fronde/scere,

1.69

Vite/s laetificaelaetificare RK (laet- ex loet.c) H pa/mpinis pube/scere,

1.69

Rami/ bacarum ube/rtate incurve/scere,bacarum ... incurviscere Non. 122, 18

1.69

Segete/s largiri fru/ges, florere o/mnia,

1.69

Fonte/s scatere,scatescere K herbis pra/ta convesti/rier,

1.69

tum multitudinem pecudum partim ad vescendum, partim ad cultus agrorum, partim ad vehendum, partim ad corpora vestienda, hominemque ipsum quasi contemplatorem caeli ac deorum

1.69

6

1.69

cultorem atque ho-

1.70

minis utilitati agros omnis et maria parentia—: haec igitur et alia innumerabilia cum cernimus, possumusne dubitare quin isis H his GKRV praesit aliquis vel effector, si haec nata sunt,sînt K1 ut Platoni videtur, vel, si semper fuerunt, ut Aristoteli placet, moderator tanti operis et muneris?numeris K1 sic mentem hominis, quamvis eam non videas, ut deumnon videas ut deum add. G1 in mg. non vides, tamen, ut deum adgnoscisadgn. G (3 agdn.) KR agn. V agn. H ex operibus eius, sic ex memoria rerum et inventione et celeritate motus omniqueomniaque GK1 (omni atquec)R omnique V pulchritudine virtutis vim divinam mentis adgnoscito.adgn. G (3 agdn.) KR In quo igitur loco est? credo equidem in capite et cur credam adferre possum. sed alias, ubinunc ante ubi add. Vrec sit animus; certe quidem in te est.quidem interest K1 quae est eiusei' (= eius) in r. Vc et X ei sVrec natura? propria, puto, et sua. sed fac igneam, fac spirabilem:spiritabilem V nihil ad id de quo agimus. illud modo videto, ut deum noris, etsi eius ignores et locum etfaciem ... 13 locum et om. Hs faciem, faciem aciem in r. V1 sic animum tibi tuum notum esse oportere, etiamsi ignores et locum et formam.

1.71

in animi autemautem om. H cognitione dubitare non possumus, nisi plane in physicis plumbei sumus, quin nihil sit animis admixtum, nihil concretum, nihil copulatum, nihil coagmentatum, nihil duplex: quod cum ita sit, certe nec ne nec HK (c 2 aut c) add. Mdv. ad Fin. exc. III secerni nec dividi nec discerpi nec distrahi potest, ne interire quidem igitur. est enim interitus quasi discessus et secretio ac diremptusdiremptus sVrec direptus X earum partium, quae ante interitum iunctione aliqua tenebantur.non valet animus... 253,22 tenebantur H His et talibus rationibus adductusaductus GR1 (corr. c ) V1 (corr. 1 ) Socrates nec patronum quaesivit ad iudicium capitis nec iudicibus supplex 254,12 saep. q; in r. Ral.m. (ex que ut v.) fuit adhibuitque liberam contumaciam a magnitudine animi ductam, non a superbia, et supremo vitae die de hoc ipso multa disseruit et paucis ante diebus, cum facile posset educi e custodia, noluit, et tum,tum ex cum V1 paene in manu iam mortiferum illud tenens poculum, locutus ita est, ut non ad mortem trudi, verum in caelum videretur escendere.aescendere V asc. KBs

1.72

Ita

1.72

1

1.72

enim censebat itaque disseruit, duas

1.72

2

1.72

esse vias duplicesque cursus animorum e corpore excedentium: nam

1.72

3

1.72

qui se humanis vitiis contaminavissent et se totos

1.72

4

1.72

libidinibus dedissent, quibus caecati vel

1.72

5

1.72

domesticis vitiis atque flagitiis se inquinavissent vel re publica violanda

1.72

6

1.72

fraudes inexpiabiles concepissent,

1.72

7

1.72

is devium quoddam iter esse, seclusum a concilio deorum; qui autem se integros castosque servavissent, quibusque fuisset minima cum corporibus contagio seseque

1.72

8

1.72

ab is semper sevocavissent

1.72

9

1.72

essentque in corporibus humanis vitam imitati deorum, is ad illos a quibus essent profecti reditum facilem patere.

1.73

Itaque

1.73

1

1.73

commemorat, ut cygni, qui non sine causa Apollini dicati sint,

1.73

2

1.73

sed quod ab eo divinationem habere videantur,

1.73

3

1.73

qua providentes quid in morte boni sit cum cantu et voluptate moriantur, sic omnibus bonis et doctis esse faciendum.

1.73

4

1.73

(nec vero de hoc quisquam dubitare posset,

1.73

5

1.73

nisi idem nobis accideret diligenter de animo cogitantibus, quod is

1.73

6

1.73

saepe usu venit, qui

1.73

cum

1.73

7

1.73

8

1.73

acriter oculis deficientem solem intuerentur, ut

1.73

9

1.73

aspectum omnino amitterent; sic mentis acies se ipsa intuens non numquam hebescit, ob eamque causam contemplandi diligentiam amittimus. itaque dubitans circumspectans haesitans, multa adversa reverens

1.73

10

1.73

tamquam in rate

1.73

11

1.73

in mari inmenso

1.74

nostra vehitur oratio

1.74

1

1.74

). sed haec

1.74

2

1.74

et vetera

1.74

3

1.74

et a Graecis; Cato autem sic abiit e vita, ut causam moriendi

1.74

4

1.74

nactum se esse gauderet. vetat enim dominans ille in

1.74

5

1.74

nobis deus iniussu hinc nos suo demigrare; cum vero causam iustam deus ipse dederit, ut tunc

1.74

6

1.74

Socrati, nunc Catoni, saepe multis, ne ille me Dius Fidius vir sapiens laetus ex his tenebris in lucem illam excesserit, nec tamen ille

1.74

7

1.74

vincla carceris ruperit—leges enim vetant—, sed tamquam a magistratu aut ab aliqua potestate legitima, sic a deo evocatus atque emissus exierit. Tota

1.74

8

1.74

enim philosophorum vita, ut ait idem, commentatio mortis est.

1.75

nam quid nam quid quid enim V2 aliud agimus, cum a voluptate,vol. G1 auuol. K1 id estid (pro id est) V a corpore, cum a re familiari, quae est ministra et famula corporis, cum a re publica, cum a negotio omni sevocamusomnisev. (s. i. r. Vc)V omni sev. ex omnis ev. R animum, quid, inquam,in quantum GR1V1 tum agimus nisi animum ad se ipsum advocamus,advocamus s avoc. X (voc. K1 a add. Kc) secum esse cogimuscogitamus G1 maximeque a corpore abducimus? secernere autem a corpore animum, nec quicquam post animum add. V2: id est se ipsum necquicquam K (cKc) aliud, est moriest mori Bentl. ēmori K emori GRVH (post aliud add. quam Ral.m. nisi Vrec) cf. Plato Phaed. 67d Lact. epit. 41: deum vere colere id est, nec quicquam aliud, sapientia. discere. quare hoc commentemur, mihi crede, disiungamusquecredidis iung. GR1 (corr. 1? ) V1 (corr. 2 ) credi disi. H credisiung K1 nos a corporibus, id estid (pro id est) V consuescamus mori. hoc, et dum erimus in terris, erit illiilli K caelesti vitae simile, et cum illuc ex his vinclisvinculis K2V2 emissi feremur, minus tardabitur cursus animorum.Tota... 23 animorum H nam qui in compedibus corporis semper fuerunt, etiam cum soluti sunt, tardius ingrediuntur, ut i qui ferro vincti multos annos fuerunt.fuerint V1 quo cum venerimus, tum denique vivemus. nam haec quidem vitavita s. v. add. K1 mors est, quam lamentari possem, si liberet.nam haec... 5 liberet Aug. epist. 155,4 liberetur GKR1 (corr. 1 ) V1 (ur eras.) liberet Aug. Satis tu quidem in Consolatione es lamentatus;

1.76

quam cum lego, nihil malo quam has res relinquere, his vero modo auditis multo magis. Veniet tempus, et quidemetquidem V1 celeriter, siveet sive X sed et exp. V1 retractabis sive properabis; volat enim aetas. tantum autem abest ab eo ut malum mors sit, quod tibi dudum videbatur, ut verearverear Kc ne homini nihil sit non malum aliud certius, nihil bonum aliudcertius Jeep certe sed X (sed exp. Vvet) aliud, certe sit We. potius, si quidem vel didii V2 ipsi vel cum dis futuri sumus lac. ind. Po. (suppl. fere: sed iam reliquorum philosophorum de hac re quaeramus sententias) cf. comm. et p.442,18 Quid refert?refers Kc Adsunt enim, qui haec non probent. ego autem numquam ita te in hoc sermone dimittam, ulla uti ratione morsrationemors V ratione ut mors GKR tibi videri malum possit. Qui potest, cum ista cognoverim? Qui possit, rogas?

1.77

catervae veniunt contra dicentium, nec solum Epicureorum, quos equidem non despicio,despatio K1 sed nescio quo modo doctissimus quisque contemnit, del. Man. acerrumeaccerume X (r radd. Vc) autem deliciae meae Dicaearchus contra hanc inmortalitatemimm. GR disseruit. is enim tris libros scripsit, qui Lesbiacilesbaici K vocantur quod Mytilenismitilenis RV mityl, G mittil, K sermo habetur, in quibus volt efficere animos esse mortalis. Stoici autem usuram nobis largiuntur tamquam cornicibus: diu mansurosesse post mansuros add. V2 aiunt animos, semper negant. num non non no V1 ne Vc N (= non) in r. G1 ita s ista X (unde postea sint Vrec ) vis igitur audire, cur, etiamsi ita sit, mors tamen non sit in malis? Ut videtur, sed me nemo de inmortalitate depellet. Laudo id quidem, etsi nihil nimisanimis X (sed a del. V2) oportet confidere;

1.78

movemur enim saepe aliquo acute concluso, labamus mutamusque sententiam clarioribus etiam in rebus; in his est enim aliqua obscuritas. id igitur si acciderit, simussiminus GKR1 (corr. 1? ) V1 (corr. 2 ) armati. Sane quidem, sed ne accidat,accidit K1V1 providebo. Num quid igitur est causae, quinquin ex qui K2 amicos nostros Stoicos dimittamus? eos dico, qui aiunt manere animos, cum e corpore excesserint,excesserint add. K2 sed non semper. Istos vero qui, quod tota in hac causa difficillimum est, suscipiant, posse animum manere corpore vacantem, illud autem, quod non modo facile ad credendum est, sed eo concesso, quod volunt, consequens, id veroid vero Kl. idcirco (id non concedant Mdv.) non dant, ut, cum diu permanserit, ne intereat.

1.79

Bene reprehendis, et se isto modo res habet. credamus igitur

1.79

1

1.79

Panaetio a Platone suo dissentienti? quem enim omnibus locis divinum, quem sapientissimum, quem sanctissimum, quem Homerum philosophorum appellat, huius hanc unam sententiam de inmortalitate animorum non probat. volt enim, quod nemo negat, quicquid natum sit interire; nasci autem animos, quod declaret eorum similitudo qui procreentur, quae etiam in ingeniis, non solum in corporibus appareat. alteram autem adfert

1.79

2

1.79

rationem, nihil esse quod doleat, quin id aegrum esse quoque possit; quod autem in morbum cadat, id etiam interiturum; dolere

1.79

3

1.79

autem

1.79

animos, ergo etiam interire.

1.80

haec refelli possunt: sunt enim ignorantis, cum de aeternitate animorum dicatur,

1.80

1

1.80

de mente dici, quae omni turbido motu semper vacet, non de partibus is,

1.80

2

1.80

in quibus aegritudines irae libidinesque versentur, quas

1.80

3

1.80

is,

1.80

4

1.80

contra quem haec dicuntur,

1.80

5

1.80

semotas a mente et disclusas putat. iam similitudo magis apparet in bestiis, quarum animi sunt rationis

1.80

6

1.80

expertes; hominum autem similitudo in corporum figura magis exstat,

1.80

7

1.80

et ipsi animi magni refert quali in corpore locati sint.

1.80

8

1.80

multa enim e corpore existunt, quae acuant mentem, multa, quae obtundant. Aristoteles

1.80

9

1.80

quidem ait omnis ingeniosos melancholicos esse, ut ego me tardiorem esse non moleste feram. enumerat multos, idque quasi

1.80

10

1.80

constet, rationem cur ita fiat adfert. quod si tanta vis est ad habitum mentis in is quae gignuntur in corpore, ea sunt autem, quaecumque sunt, quae similitudinem faciant,

1.80

11

1.80

nihil necessitatis adfert, cur nascantur

1.80

12

1.80

animi, similitudo. omitto dissimilitudines.

1.80

13

1.81

vellem adesse posset Panaetius—vixit cum Africano—, quaererem ex eo, cuius suorum similis fuisset Africani fratris nepos, facie vel patris, vita omnium perditorum ita similis, ut esset facile deterrimus; cuius etiam similis P. Crassi, et sapientis et eloquentis et primi hominis, nepos multorumque aliorum clarorum virorum, quos nihil attinet nominare, nepotes etet ante nepotes add. V1 aut 2 filii. Sed quid sq. cf. p.230,27 agimus? oblitine sumus hoc nunc nobis esse propositum, cum satis de aeternitate dixissemus, ne si interirent quidem animi, quicquamquiquam V1 mali esse in morte? Ego vero memineram, sed te de aeternitate dicentem aberrare a proposito facile patiebar.

1.82

Video te alte spectare et velle in caelum migrare. spero fore

1.82

1

1.82

ut

1.82

2

1.82

contingat id nobis. sed fac, ut isti volunt, animos non remanere post mortem: video

1.82

3

1.82

nos, si ita sit, privari spe beatioris vitae; mali vero quid adfert ista sententia? fac enim sic animum interire ut corpus: num igitur aliquis dolor aut omnino post mortem sensus in corpore est? nemo id quidem dicit, etsi Democritum

1.82

4

1.82

insimulat Epicurus, Democritii

1.82

5

1.82

6

1.82

negant. ne in animo quidem igitur sensus remanet; ipse enim nusquam est. ubi igitur malum est, quoniam nihil tertium est? an quod

1.82

7

1.82

ipse animi discessus a corpore non fit sine dolore? ut credam ita esse, quam est id exiguum! sed

1.82

8

1.82

falsum esse arbitror, et fit plerumque sine sensu, non numquam etiam cum voluptate, totumque hoc leve est, qualecumque est;

1.83

fit enim ad punctum temporis.

1.83

Illud angit vel potius excruciat, discessus ab omnibus is quae sunt bona in vita

1.83

. vide ne

1.83

a malis

1.83

1

1.83

dici verius possit. quid ego nunc lugeam vitam hominum? vere et iure possum; sed quid necesse est, cum id agam ne post mortem miseros nos putemus fore, etiam vitam efficere deplorando miseriorem? fecimus hoc in eo libro, in quo nosmet ipsos, quantum potuimus, consolati sumus. a malis igitur mors abducit, non a bonis, verum si

1.83

2

1.83

quaerimus. et quidem hoc

1.83

3

1.83

a Cyrenaico Hegesia

1.83

4

1.83

sic copiose disputatur, ut is a rege Ptolomaeo

1.83

5

1.83

prohibitus esse dicatur illa in scholis dicere,

1.83

quod

1.83

6

1.83

multi is auditis mortem sibi ipsi consciscerent.

1.83

7

1.84

Callimachi quidem epigramma in Ambraciotam Theombrotum

1.84

1

1.84

est, quem ait, cum ei nihil accidisset

1.84

2

1.84

adversi, e muro se

1.84

3

1.84

in mare abiecisse lecto Platonis libro. eius autem, quem dixi, Hegesiae

1.84

4

1.84

liber est

1.84

5

1.84

*)apokarterw=n

1.84

,

1.84

6

1.84

quo

1.84

7

1.84

a vita quidem per inediam discedens revocatur ab amicis; quibus respondens vitae humanae enumerat incommoda. possem idem

1.84

8

1.84

facere, etsi minus quam ille,

1.84

9

1.84

qui omnino vivere expedire nemini putat. mitto alios: etiamne nobis expedit? qui et domesticis et forensibus solaciis

1.84

10

1.84

ornamentisque privati certe si ante occidissemus, mors nos a malis,

1.84

11

1.84

non a bonis abstraxisset.

1.85

Sit igitur aliquis, qui nihil

1.85

1

1.85

mali habeat, nullum a fortuna volnus acceperit: Metellus ille honoratis

1.85

2

1.85

quattuor filiis aut

1.85

3

1.85

quinquaginta Priamus, e

1.85

4

1.85

quibus septemdecim iusta uxore natis; in utroque eandem habuit fortuna potestatem, sed usa

1.85

5

1.85

in altero est: Metellum enim multi filii filiae nepotes neptes in rogum inposuerunt,

1.85

6

1.85

Priamum tanta progenie orbatum, cum in aram confugisset, hostilis manus interemit. hic si vivis filiis incolumi regno occidisset

1.85

asta/nteastante hic W ope ba/rbarica

1.85

Tecti/s caelatis la/queatis,tectis caelatis lacuatis Serv. Aen. 1, 726 (e Cic.)

1.85

utrum tandem a bonis an a malis

1.85

9

1.85

discessisset? tum profecto videretur a bonis. at certe

1.85

10

1.85

ei melius evenisset nec tam flebiliter illa canerentur:

1.85

Haec Enn. Androm. 94 sqq. cf. p. 340, 16sqq. o/mnia vidi infla/mmari,inflamari GR

1.85

Priamo/ vi vitam evi/tari,

1.85

Iovis a/ram sanguine tu/rpari.

1.85

quasi vero ista vi

1.85

13

1.85

quicquam tum potuerit

1.85

14

1.85

ei melius accidere! quodsi ante occidisset,

1.85

15

1.85

talem

1.85

16

1.85

eventum omnino amisisset;

1.85

17

1.85

hoc autem tempore sensum amisit malorum.

1.86

Pompeio,Pompeio eqs. resp. Seneca Marc. 20 nostro familiari, cum graviter aegrotaretgravitaret egrotaret K1 (corr. c ) Neapoli, melius est factum. coronati Neapolitani fuerunt, nimirum etiam Puteolani; volgo ex oppidisopidis KV1 publice gratulabantur: ineptum sane negotium et Graeculum, sed tamen fortunatum. utrum igitur, si tum esset extinctus, a bonis rebus an a malisan malls GV1 (corr. 1 ) animalis R discessisset?discessis G1 certe a miseris. a miseris V non enim cum socero bellum gessisset, non inparatusimp. KR arma sumpsisset, non domum reliquisset,relinquisset GR1 profugisset V3 non ex Italia fugisset, non exercitu amisso nudus in servorum ferrum et manus incidisset, †non liberi defleti,defleti X (deleti V) non liberi defleti del. Bai., non lib.... non fortunae omnes a victoribus possiderentur.possiderentur Hei. non essent ab omnibus bonis liberi defleti fere exp. Po. cf. Phil. 13,10 2, 64 dom. 96 al. a victoribus K2V2 auctoribus X qui, si mortem tum obisset, in amplissimis fortunis occidisset,accidisset K1 is propagatione vitae quot, quantas, quam incredibilis hausit calamitates! haec morte effugiuntur, etiamsi non evenerunt, tamen, quiaquia exp. Vrec possunt evenire; sed homines ea sibi accidere posse non cogitant: Metelli sperat sibi quisque fortunam, proindeperinde V3 quasi aut ut V1 ut X plures fortunati sintsint G quam infelices aut certicerti K2V2 certe X quicquam sit in rebus humanis aut sperare sit prudentius quam timere. Sed hoc ipsum concedatur, bonis rebus homines morte privari:

1.87

ergo etiam carere mortuos vitae commodis idque esse miserum? certe ita dicant necesse est. an potest is, qui non est, re ulla carere? triste enim est nomen ipsum carendi, quia subicitur haec vis: habuit, non habet; desiderat requirit indiget. haec, opinor, incommoda sunt carentis: caret oculis, odiosa caecitas; liberis, orbitas. valet hoc in vivis, mortuorum autem non modo vitae commodis, sed ne vita quidem ipsa quisquam caret. de mortuis loquor, qui nulli sunt: nos, qui sumus, num aut cornibus

1.87

1

1.87

caremus aut pinnis?

1.87

2

1.87

ecquis id

1.87

3

1.87

dixerit? certe nemo. quid

1.87

4

1.87

ita? quia, cum id non habeas quod tibi nec usu nec natura sit aptum, non careas, etiamsi sentias

1.87

5

1.87

te non habere.

1.88

hoc premendum etiam atque etiam est et urguendumarguendum X (unde argumentum s) urguendum (u in r. et V2) V cf. Verr.1,36 leg. agr.1, 16 Phil. 4,12 (prem. et urg. coni.) fin. 5,80 illud urgueam, non intellegere eum (cf. nat. deor. 3, 76) Planc. 48 etiam atque etiam insto atque urgeo insector posco confirmato illo, de quo, si mortales animi sunt, dubitare non possumus, quinqui V1 tantus interitus in morte sit, ut ne minima quidem suspiciosuspitio KV1 -ici- in r. G1 sensus relinquatur—hoc igitur probe stabilito et fixo illud excutiendum est, ut sciatur, quid sit q sit V ( ss. Vc) carere, ne relinquatur aliquid erroris in verbo. carere igitur hoc significat: egere eo quod habere velis; inest enim velle in carendo, nisi cum sic tamquam in febri dicitur alia quadam notione verbi. dicitur enim alio modo etiam carere, cum aliquid non habeas et non habere te sentias, etiamsi id facile patiare. ita add. Sauppe carere in morte non dicitur; nec enim esset dolendum; dicitur illud: bono carere, quod est malum. sed ne vivus quidem bono caret, si eo non indiget; sed in vivo intellegi tamen potest regno te carere—dici autem hoc in te satis subtiliter non potest; posset in Tarquinio, cum regno esset expulsus—: at in mortuo nene add. V2 intellegi quidem. carere enim sentientis est;est post nec VC aut 2 nec sensus in mortuo: ne carerenecarere V nec car. GKR quidem igitur in mortuo est. Quamquam quid opus est in hoc philosophari, cum rem non magnopere philosophia egere videamus?

1.89

quotiens non modo ductores nostri, sed universi etiam exercitus ad non dubiam mortem concurrerunt!

1.89

1

1.89

quae quidem si timeretur, non Lucius Brutus arcens eum reditu tyrannum, quem ipse expulerat, in proelio concidisset; non cum Latinis decertans pater Decius, cum Etruscis filius, cum Pyrrho

1.89

2

1.89

nepos se hostium telis obiecissent; non uno bello pro patria cadentis Scipiones Hispania vidisset, Paulum et Geminum

1.89

3

1.89

Cannae, Venusia Marcellum, Litana

1.89

4

1.89

Albinum,

1.89

5

1.89

Lucani Gracchum.

1.89

6

1.89

num quis horum miser hodie? ne tum

1.89

7

1.89

quidem post spiritum extremum; nec enim potest esse miser quisquam sensu perempto.

1.90

'At

1.90

1

1.90

id ipsum odiosum est, sine sensu esse.' odiosum, si id esset carere; cum vero perspicuum sit nihil posse in eo esse qui ipse non sit, quid potest esse in eo odiosum qui nec careat nec sentiat? quamquam hoc quidem nimis saepe

1.90

2

1.90

, sed eo quod in hoc inest

1.90

3

1.90

omnis animi contractio ex metu mortis. qui enim satis viderit, id quod est luce clarius, animo et corpore consumpto totoque animante deleto et facto interitu universo illud animal, quod fuerit, factum esse nihil, is plane perspiciet inter Hippocentaurum,

1.90

4

1.90

qui numquam fuerit, et regem Agamemnonem

1.90

nihil interesse, nec pluris nunc facere M. Camillum hoc civile bellum, quam ego illo vivo

1.90

5

1.90

fecerim Romam captam. Cur igitur et Camillus doleret, si haec post trecentos et quinquaginta fere

1.90

6

1.90

annos eventura putaret, et ego doleam, si ad decem milia annorum gentem aliquam urbe nostra

1.90

7

1.90

potituram putem? quia tanta

1.90

8

1.90

caritas

1.90

9

1.90

patriae est, ut eam non sensu nostro, sed salute ipsius metiamur. itaque non deterret

1.90

10

1.90

sapientem mors,

1.91

quae propter incertos casuscasus add. Vc cotidie imminet, imminet V propter brevitatem vitae numquam potest longe abesse, quo minusquominus K in omne tempus rei p. suisquereip. suisque GV reipsusque ex reipsiusque K2 reipussuisque R ( al. m.) consulat, cumcum Sey. ut W aut Mue. posteritatem ipsam, cuius sensum habiturus non sit, ad se putet pertinere. quare licet etiam mortalem esse animumanimum K2 s animam X iudicantem aeterna moliri, non gloriae cupiditate, quam sensurus non sis,sit X sit V (ss. 1 aut c) sed virtutis, quam necessario gloria, etiamsi tu id non agas, consequatur. Natura vero si add.Ba. se sic habet, ut, quo modo initium nobis rerum omnium ortus noster adferat, sic exitum mors, ut nihil pertinuit ad nos ante ortum, sic nihil post mortem pertinebit. in quo quid potest esse mali, cum mors nec ad vivos pertineat nec ad mortuos?

1.92

alteri nulli sunt, alteros non attinget.

1.92

1

1.92

quam qui leviorem faciunt, somni simillimam volunt esse: quasi vero quisquam ita nonaginta annos velit vivere, ut, cum sexaginta confecerit, reliquos dormiat; ne sui

1.92

2

1.92

quidem id velint, non modo ipse. Endymion vero, si fabulas

1.92

audire volumus, ut nescio quando in Latmo obdormivit, qui est mons Cariae, nondum, opinor, est experrectus. num igitur eum curare censes, cum Luna laboret, a qua consopitus putatur, ut eum dormientem oscularetur? quid curet autem, qui ne sentit quidem? habes somnum imaginem mortis eamque cotidie induis: et dubitas quin sensus in morte nullus sit, cum in

1.92

3

1.92

eius simulacro videas esse nullum sensum?

1.93

Pellantur ergo istae ineptiae paene aniles, ante tempus mori miserum esse. quod tandem tempus? naturaene? at

1.93

1

1.93

ea

1.93

2

1.93

quidem dedit usuram vitae tamquam pecuniae nulla praestituta die. quid est igitur quod querare, si repetit, cum volt? ea enim condicione

1.93

3

1.93

acceperas. Idem, si puer parvus occidit, aequo animo ferendum putant, si vero in cunis, ne querendum

1.93

4

1.93

quidem. atqui ab

1.93

5

1.93

hoc acerbius exegit natura quod dederat.

1.93

nondum gustaverat

1.93

, inquit,

1.93

vitae suavitatem; hic autem iam sperabat magna, quibus frui coeuperat.

1.93

at

1.93

6

1.93

id

1.93

7

1.93

quidem in ceteris

1.93

8

1.93

rebus melius putatur, aliquam partem quam nullam attingere: cur in vita secus? (quamquam non male ait

1.93

9

1.93

Callimachus

1.93

10

1.93

multo saepius lacrimasse Priamum quam Troilum). eorum autem,

1.93

11

1.93

qui exacta

1.93

12

1.93

aetate

1.93

13

1.93

moriuntur, fortuna laudatur.

1.94

cur? nam, reor, nullis, si vita longior daretur, posset esse iucundior; nihil enim est profecto homini

1.94

1

1.94

prudentia dulcius,

1.94

2

1.94

quam, ut

1.94

3

1.94

cetera auferat, adfert certe senectus. Quae vero aetas longa est, aut quid omnino

1.94

4

1.94

homini longum? nonne

1.94

Mo/do pueros,pueri (i in r. V1) V modo a/dulescentes i/n cursu a tergo i/nsequens Com. pall. inc. 43 actergo V1

1.94

Ne/c opinantis a/dsecuta est

1.94

senectus? sed quia ultra nihil habemus, hoc longum dicimus.

1.94

8

1.94

Omnia ista, perinde ut cuique data sunt pro rata parte, ita aut longa aut

1.94

9

1.94

brevia dicuntur. apud Hypanim fluvium, qui ab Europae parte in Pontum influit, Aristoteles

1.94

10

1.94

ait bestiolas quasdam nasci, quae unum diem vivant. ex his igitur hora VIII quae mortua est, provecta aetate mortua est; quae vero occidente sole, decrepita, eo magis, si etiam solstitiali die. confer

1.94

11

1.94

nostram longissimam aetatem cum aeternitate: in eadem propemodum brevitate qua illae bestiolae reperiemur.

1.94

12

1.95

Contemnamus igitur omnis

1.95

1

1.95

ineptias—quod enim levius

1.95

2

1.95

huic levitati nomen inponam?

1.95

3

1.95

—totamque vim bene vivendi in animi robore ac magnitudine et in omnium rerum humanarum contemptione

1.95

4

1.95

ac despicientia et

1.95

5

1.95

in omni virtute ponamus.

1.95

6

1.95

7

1.95

nam nunc quidem cogitationibus mollissimis

1.95

8

1.95

effeminamur, ut, si ante mors adventet quam Chaldaeorum

1.95

9

1.95

promissa consecuti sumus, spoliati magnis quibusdam bonis, inlusi destitutique videamur.

1.96

quodsi expectando et desiderando pendemus animis,animi Vc? non male sed cf. comm. cruciamur, angimur,angimur V pro di inmortales, quam illud iter iucundum esse debet, quo confecto nulla reliqua cura, nulla sollicitudo futura sit! quam me delectat Xen. Hell. 2, 3, 56 cf. Val. Max. 3, 2 ext. 6 Theramenes! quamqua GRV1 (corr. 2) elato animo est! etsi enim flemus, cum legimus, legimus cum flemus K tamen non miserabiliter vir clarus emoritur: qui cum coniectus in carcerem triginta iussu tyrannorum venenum ut sitiens obduxisset, reliquum sic e poculo eiecit, ut id resonaret, quoquod X (d del. Vvet) sonitu reddito adridens propino inquit hochoc pulchro V pulchro Critiae, qui in eum fuerat taeterrimus.deterrimus (d in r. 1) V Graeci enim in in s om. X conviviis solent nominare, cui poculum tradituri sint. lusit vir egregius extremo spiritu, cum iam praecordiis conceptam mortem contineret, vereque ei, cuicui V e corr. Gr qui X venenum praebiberat,praebuerat Vrec mortem eammeam GV1 est auguratus, quae brevi consecuta est. Quis hanc maximi animi aequitatem in ipsa morte laudaret, si mortem malum iudicaret?

1.97

vadit enim

1.97

1

1.97

in eundem carcerem atque in eundem paucis post annis scyphum Socrates, eodem scelere iudicum quo tyrannorum Theramenes.

1.97

2

1.97

quae est igitur eius oratio, qua facit eum Plato usum apud iudices iam morte multatum?

1.97

magna me

1.97

inquit “spes tenet, iudices, bene mihi evenire, quod mittar ad mortem. necesse est enim sit alterum de duobus, ut aut sensus omnino omnes

1.97

3

1.97

mors auferat aut in alium quendam locum ex his locis morte migretur.

1.97

4

1.97

quam ob rem, sive sensus extinguitur morsque ei somno similis est, qui non numquam etiam sine visis somniorum placatissimam quietem adfert, di

1.97

5

1.97

boni, quid lucri est emori! aut quam multi dies reperiri

1.97

6

1.97

possunt, qui tali nocti anteponantur! cui si

1.97

7

1.97

similis est perpetuitas omnis consequentis temporis, quis me beatior?

1.98

sin vera sunt quae dicuntur, migrationem esse mortem in eas oras,

1.98

1

1.98

quas

1.98

qui e vita excesserunt incolunt, id

1.98

2

1.98

multo iam beatius est. tene, cum ab is, qui se iudicum numero

1.98

3

1.98

haberi volunt, evaseris, ad eos venire, qui vere iudices appellentur, Minoem Rhadamanthum Aeacum

1.98

4

1.98

Triptolemum, convenireque eos qui iuste

1.98

et

1.98

5

1.98

cum fide vixerint— haec peregrinatio mediocris vobis videri potest? ut vero conloqui cum Orpheo Musaeo Homero Hesiodo liceat, quanti tandem aestimatis? equidem saepe emori, si fieri posset, vellem, ut ea quae dico mihi liceret invisere.

1.98

6

1.98

quanta delectatione autem adficerer, cum Palamedem, cum Aiacem, cum alios iudicio iniquo

1.98

7

1.98

circumventos convenirem! temptarem etiam summi regis, qui maximas copias duxit ad Troiam, et Ulixi

1.98

8

1.98

Sisyphique prudentiam, nec ob eam rem, cum haec exquirerem sicut hic faciebam, capite damnarer.—Ne vos quidem, iudices i qui me absolvistis,

1.98

9

1.98

mortem timueritis.

1.99

nec nec c in r. Vc enim cuiquam bono mali quicquam evenire potest nec vivo nec mortuo, nec umquam eius res a dis inmortalibusimm. KR neglegentur, nec mihi ipsi hoc accidit fortuito. nec vero ego is, a quibus accusatus aut a quibus condemnatus sum, habeo quod suscenseam,succenseam K2 in mg. Vc nisi quod mihi nocere se crediderunt.” et haec quidem hoc modo; nihil autem melius extremo: sed tempus est inquit iam hinc abire,habire G1R1 me, ut moriar, vos, ut vitam agatis. utrum autem sit melius, dii inmortalesimm. V2 sciunt, hominem quidem scire arbitror neminem. utrum... 26 neminem libere Lact. inst. 7,2, 10 Ne egoh' supra ego V2 haudaut X haud V2 paulo hunc animum malimmallim G (2. l in r.) K1RV1 quam eorum omnium fortunas, qui de hoc iudicaverunt. etsi, quod praeter deos negat scire quemquam, id scit scit sit V1 ipse utrum sit melius—nam dixit ante—, sed suum illud, nihil ut adfirmet, tenet ad extremum;

1.100

nos autem teneamus, ut nihil censeamus esse malum, quod sit a natura datum omnibus, intellegamusque,intellegamus quae G1RV1 si mors malum sit, esse sempiternum malum. nam vitae miserae mors finis esse videtur; mors si est misera, finis esse nullus potest. Sed quid ego Socratem autS. et aut X (et eras. in V) Theramenem, praestantis viros virtutis et sapientiae gloria, commemoro, cum Lacedaemoniuslacedem. GK quidam, cuius ne nomen quidem proditum est, mortem tantopere contempserit, ut, cum ad eam duceretur damnatus ab ephoris et esset voltu hilari atque laeto dixissetque ei quidam inimicus: contemnisne leges Lycurgi? lygurgi X, responderit: ego vero illi maximam gratiam habeo, qui me ea poena multaverit, quam sine mutuationemutatione K1V et sine versura possem dissolvere. o virum Spartasparta V dignum! ut mihi quidem, qui tam magno animo fuerit, innocens damnatus esse videatur. talis innumerabilis nostra civitas tulit.

1.101

sed quid duces et principes nominem, cum legiones scribat Cato

1.101

1

1.101

2

1.101

saepe alacris in eum locum profectas, unde redituras se non arbitrarentur? pari animo Lacedaemonii

1.101

3

1.101

in Thermopylis

1.101

4

1.101

occiderunt,

1.101

5

1.101

in quos

1.101

6

1.101

Simonides:

1.101

Dic, hospes, Spartae nos te hic vidisse iacentis,

1.101

Dum sanctis patriae legibus obsequimur.

1.101

quid ille dux

1.101

7

1.101

Leonidas

1.101

8

1.101

dicit?

1.101

9

1.101

10

1.101

pergite animo forti, Lacedaemonii,lacędem. 23. 28 lacę- dęm. V lacedem. GK hodie apud inferos fortasse cenabimus.

1.101

fuit haec gens fortis, dum Lycurgi

1.101

13

1.101

leges vigebant.

1.101

14

1.101

e quibus unus, cum Perses hostis in conloquio dixisset glorians:

1.101

solem prae iaculorum multitudine et sagittarum non videbitis

1.101

,

1.101

in umbra igitur

1.101

inquit

1.101

pugnabimus.

1.102

viros commemoro: qualis tandem Lacaena? quae cum filium in proelium misisset et interfectum audisset, idcirco inquit genueram, ut esset,et K1 (ut2) qui pro patria mortem nonmortemon V1 morte non V e corr. GKR dubitaret occumbere. Esto: fortes et duri Spartiatae; magnam habet vim rei p. disciplina. quid? Cyrenaeumcyreneum GKV Theodorum, philosophum non ignobilem, nonne miramur? cui cum Lysimachus rex crucem minaretur, istis, quaeso inquit ista horribilia minitare purpuratis tuis: Theodori quidem nihil interest, huminehomine K1 an sublime putescat. putrescat K2? Vrec (Val. Max. 6, 2 ext. 3) Cuius hoc dicto admoneor, ut aliquid etiam de humatione et sepultura dicendum existimem, rem non difficilem,dificilem G1K1 dificilem R is praesertim cognitis, quae de nihilnihili K sentiendo paulo ante dicta sunt. de qua Socrates quidem quid senserit, apparet in eo libro in quo moritur, de quo iam tamtum K1 multa diximus.

1.103

cum enim de inmortalitate

1.103

1

1.103

animorum disputavisset et iam moriendi tempus urgeret, rogatus a Critone, quem ad modum sepeliri

1.103

2

1.103

3

1.103

vellet,

1.103

multammulta V1 vero

1.103

inquit

1.103

operam, amici, frustra consumpsi; Critoni enim nostro non persuasi me hinchic K1 avolaturum neque meimei Bentl. (s?) me quicquam relicturum. verum tamen, Crito, si me adsequi potueris aut sicubi nanctusnactus KR1 e corr. Vrec natus G1 eris, ut tibi videbitur,videtur X videbitur s o(/pws a)/n soi fi/lon h)=| (cf. We.) sepelito. sed, mihi crede, nemonemo vestrŭ G1 (tum iterum scripsit nemo vestrŭ, sed ipse delevit) me vestrum, cum hinc excessero, consequetur.

1.103

praeclare is

1.103

10

1.103

quidem, qui et amico permiserit et se ostenderit de hoc toto genere nihil laborare.

1.104

durior Diogenes, et is quidem eadem

1.104

1

1.104

sentiens, sed ut Cynicus asperius: proici se iussit inhumatum.

1.104

2

1.104

tum amici:

1.104

volucribusne et feris?

1.104

minime vero

1.104

inquit,

1.104

sed bacillum propter me, quoquod ab K1R abigam, ponitote.

1.104

qui poteris?

1.104

4

1.104

5

1.104

illi,

1.104

non enim senties.

1.104

quid igitur mihi ferarum laniatus oberit nihil sentienti?

1.104

6

1.104

praeclare Anaxagoras, qui cum Lampsaci

1.104

7

1.104

moreretur,

1.104

8

1.104

quaerentibus amicis, velletne Clazomenas in patriam, si quid accidisset, auferri,

1.104

nihil necesse est

1.104

inquit,

1.104

undique enim ad inferos tantundem viae est.

1.104

totaque de ratione humationis unum tenendum est, ad corpus illam pertinere, sive occiderit animus sive vigeat. in corpore autem perspicuum est vel extincto animo vel elapso nullum residere sensum. Sed plena errorum sunt omnia.

1.105

trahit Hectorem

1.105

1

1.105

ad currum religatum Achilles: lacerari eum et sentire, credo, putat. ergo hic ulciscitur,

1.105

2

1.105

ut quidem sibi videtur; at illa sicut acerbissimam rem maeret:

1.105

3

1.105

Vidi/, videre quo/d me passa aege/rrume,

1.105

Hecto/rem currucurro GK1 ( ss. Kc) R et fort. V1 (-u in r.) qua/driiugo rapta/rier. Ennius Andr. 100

1.105

quem Hectorem, aut quam diu ille erit Hector? melius Accius

1.105

6

1.105

et aliquando sapiens Achilles:

1.105

Immo enimvero co/rpus Priamo re/ddidi, Hectorahectora Nieberding Doug. Philol. 1905 p. 153 (necess. propter v. seq.) hectorem a/bstuli.

1.105

non igitur Hectora

1.105

8

1.105

traxisti, sed corpus quod fuerat

1.105

Hectoris.

1.106

ecce alius exoritur e terra, qui matrem dormire non sinat:

1.106

Mate/r, te appello,apello K1V1 tu/, quae curam so/mno suspensa/msuspensam s Porph. Hor. sat. 2, 3, 60 suspense levas,

1.106

Neque te/ mei miseret, su/rge et sepeli na/tum—!

1.106

haec cum pressis

1.106

3

1.106

et flebilibus modis, qui totis theatris maestitiam inferant, concinuntur, difficile est non eos qui inhumati

1.106

4

1.106

sint miseros iudicare.

1.106

prius qua/m ferae volucre/sque—

1.106

metuit, ne laceratis membris minus bene utatur; ne combustis, non extimescit.

1.106

Neu re/liquias seme/sassemiassi reis X (regis Vrec s) l semensas in mg. V2 semiesas siris Bentl. (sireis Haupt) semustas Va. sed cf. Apul. met. 8, 15: iacere semesa hominum corpora suisque visceribus nudatis ossibus cuncta candere sireis de/nudatis o/ssibus

1.106

Per te/rram sanie de/libutasdelibutam Vrec foe/de divexa/rier—

1.106

7

1.106

non intellego, quid metuat, cum tam bonos septenarios fundat ad tibiam. Tenendum est igitur nihil curandum esse post mortem, cum multi inimicos etiam mortuos poeniuntur.

1.106

8

1.106

9

1.106

exsecratur luculentis sane versibus apud Ennium

1.106

10

1.106

Thyestes, primum ut naufragio pereat Atreus: durum hoc sane; talis enim interitus non est sine gravi sensu; illa inania:

1.106

Ipse summis sa/xis fixus a/speris, evi/sceratus,

1.106

La/tere pendens, sa/xa spargens ta/bo, sanie et sa/nguine atro—

1.107

non ipsa saxa magis sensu omni

1.107

1

1.107

vacabunt quam ille

1.107

latere pendens

1.107

, cui se hic cruciatum censet optare. quae

1.107

2

1.107

essent dura, si sentiret,

1.107

3

1.107

sunt

1.107

nulla sine sensu. illud vero perquam inane:

1.107

Ne/que sepulcrum, quo/ recipiat, ha/beat, portum co/rporis,

1.107

U/bi remissa huma/na vita co/rpus requiesca/t malis.

1.107

vides, quanto haec in errore versentur: portum esse corporis et requiescere in sepulcro putat mortuum; magna culpa Pelopis, qui non erudierit filium nec docuerit, quatenus esset quidque curandum.

1.108

Sed quid singulorum opiniones

1.108

1

1.108

animadvertam,

1.108

2

1.108

nationum varios errores perspicere cum liceat? condiunt Aegyptii mortuos et eos servant domi; Persae etiam cera circumlitos

1.108

3

1.108

condunt,

1.108

4

1.108

ut quam maxime permaneant diuturna corpora. Magorum mos est non humare corpora suorum, nisi a feris sint ante laniata; in Hyrcania

1.108

5

1.108

plebs publicos

1.108

6

1.108

alit canes, optumates domesticos: nobile autem genus canum illud scimus esse, sed pro sua quisque facultate parat a quibus lanietur, eamque optumam illi esse censent

1.108

7

1.108

sepulturam. permulta alia colligit Chrysippus,

1.108

8

1.108

ut est in omni historia curiosus, sed ita taetra sunt quaedam, ut ea fugiat et reformidet oratio. totus igitur hic locus est contemnendus in nobis,

1.108

9

1.108

non neglegendus in nostris, ita tamen, ut mortuorum corpora nihil sentire vivi sentiamus;

1.108

10

1.109

quantumfamaeque V (ae in r. Vc) autem consuetudini famaeque dandum sit, id curent vivi, sed ita, ut intellegant nihil idid ss. G1 ad mortuos pertinere. Sed profecto mors tum aequissimo animo oppetitur, cum suis se laudibus vita occidens consolari potest. nemo parum diu vixit, qui virtutis virtutis -utis in r. Vc perfectae perfectoperfecto exp. V2 functus est munere. multa mihi ipsi ad mortem tempestiva fuerunt. quamquam Dav. quae (idem error p. 274, 16 saep.) utinam potuissem obire! nihil enim iam adquirebatur, cumulata erant officia vitae, cum fortunafortunae K2B bella restabant. quare si ipsa ratio minus perficiat,perficiet V2 ut mortem neglegere possimus, at vita acta perficiat, ut satis superque vixisse videamur.videamus V1 quamquam enimenim V (si et...2) sensus abierit, tamen suissuis Lb. (cf.p.253,9) summis et propriis bonis laudis et gloriae, quamvis non sentiant, mortui non carent. etsi enim nihil habethabet G(eras.n) in se gloria cur expetatur,expectatur X (c exp. in V) virtutē V ( ss. 2?) tamen virtutem tamquam umbra sequitur.sequatur V2?

1.110

verum

1.110

1

1.110

multitudinis iudicium de bonis

1.110

bonum

1.110

si quando est, magis laudandum est quam illi ob eam rem beati. non possum autem dicere, quoquo

1.110

2

1.110

modo hoc accipietur, Lycurgum Solonem legum et publicae

1.110

3

1.110

disciplinae carere gloria, Themistoclem Epaminondam

1.110

4

1.110

bellicae virtutis. ante enim Salamina

1.110

5

1.110

6

1.110

ipsam Neptunus obruet quam Salaminii tropaei

1.110

7

1.110

memoriam, priusque

1.110

8

1.110

e Boeotia

1.110

9

1.110

Leuctra

1.110

10

1.110

tollentur quam

1.110

11

1.110

pugnae Leuctricae gloria. multo autem tardius fama deseret

1.110

12

1.110

Curium Fabricium Calatinum, duo Scipiones duo

1.110

13

1.110

Africanos, Maximum Marcellum Paulum, Catonem Laelium, innumerabilis alios; quorum similitudinem aliquam qui arripuerit, non eam fama populari, sed vera bonorum laude metiens, fidenti animo,

1.110

14

1.110

si ita res feret,

1.110

15

1.110

gradietur ad mortem; in qua aut summum bonum aut nullum malum esse cognovimus.

1.110

16

1.110

secundis vero suis

1.110

rebus volet etiam mori; non enim tam

1.110

17

1.110

cumulus bonorum iucundus esse potest quam molesta decessio. hanc sententiam significare videtur Laconis illa vox, qui, cum Rhodius Diagoras, Olympionices

1.110

18

1.110

nobilis, uno die duo suos filios victores Olympiae vidisset, accessit ad senem et gratulatus:

1.111

'morere,more V 1 ( add. c) Diagora' inquit; non enim in caelum ascensurus es. magna haec, et nimium fortasse, Graeci putant vel tum potius putabant, isque, qui hoc Diagorae dixit, permagnum existimans tristris K (r e corr 1) R(!)V( i) tres G Olympionicas una e domo prodire cunctari illum diutius in vita fortunae obiectum inutile putabat ipsi.ipse K1 Ego autem tibi quidem, quod satis esset, paucis verbis, ut mihi videbar,videbatur V2 responderam—concesseras enim nullo in malo mortuos esse—; sed ob eam causam contendi ut plura dicerem, quod in desiderio et luctu haec est consolatio maxima. nostrum enim et nostranostra V causa susceptum dolorem modice ferre debemus, ne nosmet ipsos amare videamur; illa suspiciosuspitio K intolerabiliintollerabili KRV1 dolore cruciat, si opinamur eos quibus orbati sumus esse cum aliquo sensu in is malis quibus volgo opinantur. hanc excutere opinionem mihimet post mihimet add. V2 volui radicitus, eoque fui fortasse longior. Tu longior?

1.112

non mihi quidem. prior enim pars orationis tuae faciebat, ut mori cuperem, posterior, ut modo non nollem, modo non laborarem; omni autem orationeratione GRV1 ( add. 2) illud certe perfectum est, ut mortem non ducerem in malis. Num igitur etiam rhetorum epilogumepilogum cf. Lact. ira 22, 2 desideramus? an hanc iamiam add. G1 artem plane relinquimus?relinqueris V (exp. m. rec.) Tu vero istam ne reliqueris, quam semper ornasti, et quidem iure; illa enim te, verum si loqui volumus, ornaverat. sed quinam est iste epilogus? aveohabeo X aveo s enim audire, quicquid est.

1.113

Deorum inmortalium

1.113

1

1.113

iudicia solent in scholis proferre de morte, nec vero ea fingere ipsi, sed Herodoto auctore

1.113

2

1.113

aliisque pluribus. primum Argiae

1.113

3

1.113

sacerdotis Cleobis et Bito

1.113

4

1.113

filii praedicantur. nota fabula est. cum enim illam ad sollemne

1.113

5

1.113

et statu

1.113

tu

1.113

m

1.113

6

1.113

sacrificium curru vehi ius

1.113

7

1.113

esset satis longe ab oppido ad fanum morarenturque iumenta, tum

1.113

8

1.113

iuvenes

1.113

9

1.113

i quos modo nominavi veste posita corpora oleo perunxerunt, ad iugum accesserunt.

1.113

10

1.113

ita sacerdos advecta in fanum, cum currus esset ductus a filiis, precata

1.113

11

1.113

a dea dicitur, ut id

1.113

12

1.113

illis praemii daret pro pietate, quod maxumum homini dari posset a deo; post epulatos cum matre adulescentis

1.113

13

1.113

somno se dedisse, mane inventos esse mortuos.

1.114

simili precatione

1.114

1

1.114

Trophonius et Agamedes usi dicuntur; qui cum Apollini

1.114

2

1.114

Delphis templum exaedificavissent,

1.114

3

1.114

venerantes

1.114

4

1.114

deum petiverunt mercedem

1.114

5

1.114

non parvam quidem operis et laboris sui: nihil certi, sed quod esset optimum homini. quibus Apollo se id daturum ostendit post eius diei

1.114

6

1.114

diem tertium; qui ut inluxit, mortui sunt reperti. iudicavisse deum dicunt, et eum quidem deum, cui reliqui dii concessissent, ut praeter ceteros divinaret. adfertur etiam de Sileno fabella quaedam; qui cum a Mida captus esset, hoc ei muneris pro sua missione dedisse scribitur: docuisse regem non nasci homini longe optimum

1.114

esse, proximum autem quam primum mori.

1.115

qua est sententia in Cresphonte usus Euripides:

1.115

1

1.115

Nam no/s decebat coe/tus celebranti/s domum

1.115

Luge/re, ubi esset a/liquis in lucem e/ditus,

1.115

Huma/naehumana X corr. V1 vitae va/ria reputanti/s mala;

1.115

At, qui/ labores mo/rte finisse/t gravis,

1.115

Hunc o/mniomni Dav. omnes amicos lau/de et laetitia e/xsequi.exequi K

1.115

simile quiddam est in Consolatione Crantoris: ait enim Terinaeum

1.115

5

1.115

quendam Elysium,

1.115

6

1.115

cum graviter filii mortem maereret,

1.115

7

1.115

venisse in psychomantium

1.115

8

1.115

quaerentem, quae fuisset tantae calamitatis causa; huic in tabellis tris huius modi versiculos datos:

1.115

Ignaris homines in vita mentibus errant:

1.115

Euthynous potitur fatorum numine leto.laeto X (loeto K)

1.115

Sic fuit utilius finiri ipsique tibique.

1.116

his et talibus auctoribus usi confirmant causam rebus a diis inmortalibusimm. GR iudicatam.iudicatis V2 Or. att. 2,155 Alcidamasalchidamus X ( supra u add. V2) quidem, rhetor antiquus in primis nobilis, scripsit etiam laudationem mortis, quae constatconstat s constet ex enumeratione humanorum malorum; cui rationes rationes s in r. Vc eae quae exquisitius a philosophis colliguntur defuerunt, ubertas orationisrationis X (o add. Vrec) non defuit. Clarae vero mortesmortis X (corr. Vrec) pro patria oppetitae non solum gloriosae rhetoribus, sed etiam beatae videri solent. repetunt ab Erechtheo,erectheo GV erectheo R1 er&theo K cuius etiam filiae cupidecupidae GR1 (a) add. Vahlen, Ges. ph. Schr. 1,569 mortem expetiverunt pro vita civium; commemorant Codrum, qui se in medios inmisit hostis veste famulari, famulari V familiari K (supra veste ss.. ad accidendum K2) ne posset adgnosci,agn. V si esset ornatu regio, quod oraculum erat datum,datum sic si V (c in r. Vc) si rex interfectus esset, victricesvictricis X ft. recte Athenas fore; Menoeceusmenęceus K non praetermittitur, qui itemqui item V (item in r. Vc) quidem GKRM quide P oraculo edito largitus est patriae suum sanguinem; nam add. Vahlen Opp. I, 101 Iphigenia Aulideauide V duci se immolandamimmolandum V1 iubet, utut eqs. fort. hic Cicero ad locum poeticum allu- dit (negat Vahlen l. l.) hostiumhostium V eliciatur suo. veniunt inde ad propiora:propriora X Harmodius in ore est add. Rath et Aristogiton; Lacedaemonius Leonidas, Thebanus Epaminondas viget. nostros non norunt, quos enumerare magnum est: ita sunt multi, quibus videmus optabilis mortes fuisse cum gloria. Quae cum ita sint, magna tamen eloquentia est utendum atque ita velut superiore e loco contionandum,concion. V ut homines mortem vel optare incipiant vel certe timere desistant? desistant? interrogandi signum posuit Po.

1.117

nam si

1.117

1

1.117

supremus ille dies non extinctionem, sed commutationem adfert loci, quid optabilius? sin autem perimit

1.117

2

1.117

ac delet omnino, quid melius quam in mediis vitae laboribus obdormiscere et ita coniventem

1.117

3

1.117

somno consopiri sempiterno? quod si fiat, melior Enni

1.117

4

1.117

quam Solonis oratio. hic enim noster:

1.117

nemo me lacrimis decoret

1.117

5

1.117

inquit

1.117

nec funera fletu faxit!

1.117

at vero ille sapiens:

1.117

Mors mea ne careat lacrimis: linquamus amicis

1.117

Maerorem,memorem K1R1 merorem GRc ut celebrent funera cum gemitu.

1.117

7

1.118

nos vero, si quid tale acciderit, ut a deo denuntiatum videatur ut exeamus e vita, laeti et agentes gratias pareamus emittique nos e custodia et levari vinclis

1.118

1

1.118

arbitremur, ut aut in aeternam et plane

1.118

2

1.118

in

1.118

3

1.118

nostram

1.118

domum remigremus aut omni sensu molestiaque careamus; sin autem nihil denuntiabitur, eo tamen simus

1.118

4

1.118

animo, ut horribilem illum diem aliis nobis faustum putemus nihilque in malis ducamus, quod sit vel

1.118

5

1.118

a diis inmortalibus

1.118

6

1.118

vel a

1.118

7

1.118

natura parente omnium constitutum. non enim temere nec

1.118

8

1.118

fortuito

1.118

9

1.118

sati et creati sumus, sed profecto fuit quaedam vis, quae generi consuleret humano nec id gigneret aut aleret, quod cum exanclavisset omnes labores, tum incideret in mortis malum sempiternum:

1.118

10

1.118

portum potius paratum nobis et perfugium putemus.

1.119

quo utinam velis passispasis K1 (expansis ss. 2) V1 pervehi liceat! sin reflantibussinereflantibus X sed prius e eras. in V (sine refl. dist. in G et postea in KR) ventis reiciemur, tamen eodemeodem ex eadem K1R1 paulo tardius referamur necesse est. quod autem omnibus necesse est, idne miserummisterium in miserum corr. K2 esse uni potest? Habes epilogum, ne quid praetermissum aut relictum putes. Ego vero, et quidemet qui idem GR1 (in hoc alterum i linea deletum, tum iterum punctis ornatum ab R2, qui etiam supra et scripsit; voluit ut v. atqui idem) fecit etiam iste me epilogus firmiorem. Optime, inquam. sed nunc quidem valetudinivalitudini KRc tribuamus aliquid, cras autem et quotquot s quos X dies erimus in Tusculano, agamus haec et ea potissimum, quae levationem habeant aegritudinum formidinum cupiditatum, qui omnis philosophiaeomni philosophia X (philophia V1) omnis philosophiae V2 aut c ex omni ph. K2 est fructus uberrimus.

Reader

Word analysis

Intertext edge

Note