Tusculanae Disputationes
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/cicero-marcus-tullius" aria-label="More works by Cicero, Marcus Tullius">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat1
2.1
2.1
Neoptolemus quidem apud Ennium
2.1
1
2.1
philosophari sibi ait necesse esse,
2.1
2
2.1
sed paucis; nam omnino haud
2.1
3
2.1
placere: ego autem, Brute, necesse mihi quidem esse arbitror philosophari—nam quid possum, praesertim nihil
2.1
4
2.1
agens, agere melius?—sed non paucis, ut ille. difficile est enim in
2.1
5
2.1
philosophia pauca esse ei nota, cui non sint aut pleraque aut omnia. nam nec pauca nisi e multis eligi possunt nec, qui pauca perceperit, non idem reliqua eodem studio persequetur.
2.1
6
2.2
2.2
sed tamen in vita occupata
2.2
1
2.2
atque, ut
2.2
2
2.2
Neoptolemi tum erat, militari pauca ipsa multum saepe prosunt et ferunt fructus, si
2.2
3
2.2
non tantos quanti ex universa philosophia percipi possunt, tamen eos quibus aliqua ex parte interdum aut cupiditate aut aegritudine aut metu liberemur.
2.2
4
2.2
velut ex ea disputatione, quae mihi nuper habita est in Tusculano, magna videbatur
2.2
5
2.2
mortis effecta contemptio, quae non minimum valet ad animum metu liberandum. nam qui id
2.2
6
2.2
quod vitari non potest metuit, is vivere animo quieto nullo modo
2.2
potest; sed qui non modo quia necesse est mori, verum etiam quia nihil habet mors quod sit horrendum, mortem non timet, magnum is sibi praesidium ad beatam vitam comparavit.
2.2
7
2.3
2.3
Quamquam non sumus ignari multos studiose contra esse dicturos; quod vitare nullo modo potuimus, nisi nihil omnino scriberemus. etenim si orationes, quas nos multitudinis iudicio probari volebamus (popularis est enim illa facultas, et effectus eloquentiae est audientium adprobatio
2.3
1
2.3
)—sed si reperiebantur
2.3
2
2.3
non nulli, qui nihil laudarent nisi quod se imitari posse confiderent, quemque sperandi sibi, eundem bene dicendi finem proponerent, et cum obruerentur
2.3
3
2.3
copia sententiarum atque verborum, ieiunitatem et famem se malle quam ubertatem et copiam dicerent, unde erat exortum
2.3
4
2.3
genus Atticorum is ipsis, qui id
2.3
5
2.3
sequi se profitebantur, ignotum, qui iam conticuerunt paene ab ipso foro inrisi:
2.4
2.4
quid futurum putamus, cum adiutore populo, quo utebamur
2.4
1
2.4
antea, nunc minime nos uti posse videamus? est enim philosophia paucis contenta iudicibus, multitudinem consulto ipsa fugiens
2.4
2
2.4
eique ipsi et suspecta et invisa, ut, vel si quis universam velit vituperare, secundo id populo facere possit, vel si in
2.4
3
2.4
eam quam nos maxime sequimur conetur invadere, magna habere possit auxilia e
2.4
4
2.4
reliquorum philosophorum disciplinis.
2.4
5
2.4
Nos autem universae philosophiae vituperatoribus respondimus in Hortensio, pro Academia autem quae dicenda essent, satis accurate in
2.4
Academicis quattuor libris explicata arbitramur; sed tamen tantum abest ut scribi contra nos nolimus,
2.4
6
2.4
ut id etiam maxime optemus. in ipsa enim Graecia philosophia tanto
2.4
7
2.4
in honore numquam fuisset, nisi doctissimorum contentionibus dissensionibusque viguisset.
2.4
8
2.5
2.5
Quam ob rem hortor omnis, qui facere id possunt, ut huius
2.5
1
2.5
quoque generis laudem iam languenti Graeciae
2.5
2
2.5
eripiant et transferant
2.5
3
2.5
in hanc urbem, sicut reliquas omnis, quae quidem erant expetendae, studio atque industria sua maiores nostri transtulerunt.
2.5
4
2.5
atque oratorum quidem laus ita ducta ab humili venit ad summum, ut iam, quod natura fert in omnibus fere rebus, senescat
2.5
5
2.5
brevique tempore ad nihilum ventura videatur, philosophia nascatur Latinis quidem litteris ex his temporibus, eamque nos adiuvemus
2.5
6
2.5
nosque ipsos redargui
2.5
7
2.5
refellique patiamur. quod i ferunt animo iniquo, qui certis quibusdam destinatisque sententiis quasi addicti et consecrati sunt
2.5
8
2.5
eaque necessitate constricti, ut etiam, quae non probare soleant, ea cogantur constantiae causa defendere: nos, qui
2.5
9
2.5
sequimur probabilia
2.5
10
2.5
nec ultra
2.5
quam
2.5
id quod
2.5
11
2.5
veri simile occurrit progredi possumus, et refellere sine pertinacia et refelli
2.5
12
2.5
sine iracundia parati
2.5
13
2.5
sumus.
2.5
14
2.6
2.6
Quodsi haec studia traducta erunt ad nostros, ne bibliothecis quidem Graecis egebimus, in quibus multitudo infinita librorum propter eorum est multitudinem, qui scripserunt. eadem enim dicuntur a multis, ex quo libris omnia referserunt.
2.6
1
2.6
quod accidet etiam nostris, si ad haec studia plures confluxerint.
2.6
2
2.6
sed eos, si possumus, excitemus, qui liberaliter eruditi adhibita etiam disserendi elegantia ratione et via philosophantur.
2.6
3
2.7
2.7
est enim quoddam genus eorum qui se
2.7
1
2.7
philosophos appellari
2.7
2
2.7
volunt, quorum dicuntur esse Latini sane multi libri; quos non contemno equidem, quippe quos numquam legerim; sed quia profitentur ipsi illi, qui eos scribunt, se neque distincte neque distribute neque eleganter
2.7
3
2.7
neque ornate scribere, lectionem sine ulla delectatione neglego.
2.7
4
2.7
quid enim dicant et quid sentiant i qui sunt ab ea disciplina, nemo
2.7
ne
2.7
5
2.7
mediocriter quidem doctus ignorat. quam ob rem, quoniam quem ad modum dicant ipsi non laborant, cur legendi sint nisi ipsi inter se qui idem
2.7
6
2.7
sentiunt, non intellego.
2.7
7
2.8
2.8
nam, ut Platonem reliquosque Socraticos et deinceps eos, qui ab his profecti sunt, legunt omnes, etiam qui illa aut non adprobant
2.8
1
2.8
aut non studiosissime consectantur,
2.8
2
2.8
3
2.8
Epicurum autem et Metrodorum non fere praeter suos quisquam in manus sumit, sic hos Latinos i soli legunt, qui illa recte dici putant. nobis autem videtur, quicquid litteris mandetur, id commendari omnium eruditorum lectioni
2.8
4
2.8
decere;
2.8
5
2.8
nec, si id
2.8
6
2.8
ipsi minus consequi possumus, idcirco
2.8
minus id ita faciendum esse sentimus.
2.9
Itaque mihi semper Peripateticorum Academiaeque consuetudo de omnibus rebus in contrarias partispartes K1R1?ecorr. disserendi non ob eam causam solum placuit, quod aliter non posset, quid in quaque rere add. in mg. K2 veri simile esset, inveniri,invenire GK1 (~i2 aut c) RV1 (i Vrec) sed etiam quod esset ea maxuma dicendi exercitatio. quaqua G princeps usus est Aristoteles, deinde eum qui secuti sunt. nostra autem memoria Philo, quem nos frequenter audivimus, instituit alio tempore rhetorum praecepta tradere, alio philosophorum: ad quam nos consuetudinem a familiaribus nostris adducti in Tusculano, quod datum est temporis nobis, in eo consumpsimus. itaque cum ante meridiem dictioni operam dedissemus, sicut pridie feceramus, post meridiemmeridie X (-di V me- ridi ach. G) meridiẽ K2Rc? cf. de orat.2, 367 et Usener, Jahrb f. Phil. 117 p. 79 in Academiam descendimus. in qua disputationem habitam non quasi narrantes exponimus,exponemus V2 sed eisdemex eisdem K (exp. 2 aut 1) fere verbis, ut actum disputatumque est. Est igitur ambulantibus ad hunc modummundum V1 sermo ille nobis institutus et a taliet ali V1 et tali Vc quodam ductusductus Crat. inductus cf. Brut. 21 exordio:
2.10
Dici non potest, quam sim hesterna disputatione tua delectatus vel potius adiutus. etsi enim mihi sum conscius numquam me nimismeinimis X menimis V menimis K2 meminus Rrec vitae cupidum fuisse, tamen interdum obiciebatur animo metus quidam et dolor cogitanticogitanti V cogitantis GKR fore aliquando finem huius lucis et amissionem omnium vitae commodorum. hoc genere molestiae sic, mihi crede, sum liberatus, ut nihilnihil V minus curandum putem. Minime mirum id quidem;
2.11
2.11
nam efficit hoc philosophia:
2.11
medetur animis, inanes sollicitudines detrahit, cupiditatibus liberat, pellit timores. sed haec eius vis non idem potest apud omnis: tum valet multum, cum est idoneam
2.11
1
2.11
complexa naturam. fortis enim non modo fortuna adiuvat, ut est in vetere proverbio, sed
2.11
2
2.11
multo magis ratio, quae quibusdam quasi praeceptis confirmat vim fortitudinis. te natura excelsum quendam videlicet et altum et humana despicientem genuit; itaque facile in animo forti contra mortem habita insedit oratio. sed haec eadem num censes apud eos ipsos valere nisi admodum paucos, a quibus inventa disputata conscripta sunt? quotus enim quisque philosophorum invenitur, qui sit ita moratus, ita animo ac
2.11
3
2.11
vita constitutus, ut ratio postulat? qui disciplinam suam
2.11
4
2.11
5
2.11
non ostentationem scientiae,
2.11
6
2.11
sed legem vitae putet? qui obtemperet ipse
2.11
7
2.11
sibi et decretis suis pareat?
2.11
8
2.12
videre licet alios tanta levitate et iactatione, ut iisut iis G ut his KR (K2Rc) ut his V (h et s in r. Vc) Lact. codd. codd. plur. ut is H fuerit non didicisse melius,nam...285,18 melius alios alios V pecuniae cupidos, gloriae non nullos, gloriae non nullos alios gloriae Lact. multos libidinum servos, ut cum eorum vita mirabiliter pugnet oratio.quotusquisque... 20 oratio Lact. inst. 3, 15, 9 quod quidem mihi videtur esse turpissimum. ut enim si grammaticumgramat. KR se professus quispiam barbare loquatur, aut si absurde canat is qui se haberihabere X (corr. V2K2R2) velit musicum, hoc turpior sit, quod in eo ipso peccet, cuius profiteturprofiteatur V2 Ern. fort. recte. scientiam, sic philosophus in vitae ratione peccans hoc turpior est, quod in officio, cuius magister esse vult, labitur artemque vitae professus delinquit in vita.sunt enim aliqui ex eadem professione pecuniae cupidi, nonnulli gloriam quaerentes, multi lib. servi, ut... 285, 28 in vita H Nonne verendum est igitur, si est ita, ut dicis, ne philosophiam falsa gloria exornes? quod estest add. G1 enim maiusmagis K1 argumentum nihil eam prodesse, quam quosdam perfectos philosophos turpiter vivere?
2.13
2.13
Nullum vero id quidem argumentum est. nam ut agri non omnes frugiferi sunt qui coluntur, falsumque illud Acci:
2.13
1
2.13
2
2.13
Probaefalsumque ... probae om. H e/tsi in segetem su/nt deteriore/m datae
2.13
Fruge/s, tamen ipsaeipse KR sua/pte natura natura alt. a in r. G1 nature nitent K1 e/nitent
2.13
, sic animi non omnes culti fructum
2.13
6
2.13
ferunt. atque, ut
2.13
7
2.13
in eodem simili verser, ut ager quamvis fertilis sine cultura fructuosus esse non potest, sic sine doctrina animus; ita est utraque res sine altera debilis. cultura autem animi philosophia est; haec extrahit vitia radicitus et praeparat
2.13
8
2.13
animos ad satus accipiendos eaque mandat
2.13
9
2.13
10
2.13
is et, ut ita dicam, serit, quae adulta fructus uberrimos ferant.
2.13
11
2.13
Agamus igitur, ut coepimus. dic, si vis, de quo disputari velis.
2.14
Dolorem existimo maxumum malorum omnium. Etiamne maius quam dedecus?decus X corr. K2RcVc Non audeo id dicere equidem,equidem Ha. quidem (id quidem dicere We.) et me pudet tam cito de sententia esse deiectum. Magis essetesse X corr. K2Rc?Vc) pudendum, si in sententia permaneres. quid enim minus est dignumminus est indignum K1 minus te dignum V (te in r. Vc) quam tibi peius quicquam videri dedecore flagitio turpitudine? quae ut effugias, quis est non modo recusandus, sed non ultro adpetendusapp. KV2? subeundus excipiendus dolor? Ita prorsus existimo.non ultro ... 287,1 existimo Char. GL. I 211,24 (sed sub. et exc. d. est) non om. V1 add. 2 quare ne sit sanesane om. K summum malum dolor, malum certe est. Videsne igitur, quantum breviter admonitus de doloris terrore deieceris?deiceris V1 deieceris K sed alt. e del. 2
2.15
Video plane, sed plus desidero. Experiar equidem; sed magna res est, animoque mihi opus est non repugnante. Habebis id quidem. ut enim heri feci,et heri feci Char. GL. I 200, 12 sic nunc rationem, quo ea me cumque ducet, sequar. Primum igitur de inbecillitateimb. R multorum et de variis disciplinis philosophorum loquar. quorum princeps et auctoritate et antiquitate Socraticus Aristippusaristiphus X corr. Vc non dubitavit summum malum dolorem dicere. deinde ad hanc enervatam muliebremque sententiam satis docilem se Epicurus praebuit.p K ( ss. 2) hunc post Rhodius Hieronymushieronimus X dolore vacarevacaredolore R1 vacare V summum bonum dixit: tantum in dolore duxitdixit K ( man.c.?) mali. ceteri praeter Zenonem, Aristonem, Pyrrhonempyrronem X (phyrr. K1) idem fere quod modoquod modo edd. quomodo tu: malum illud quidem, sed alia peiora.
2.16
2.16
ergo id
2.16
1
2.16
quod natura ipsa et quaedam generosa virtus statim respuit, ne scilicet
2.16
2
2.16
dolorem
2.16
3
2.16
summum malum diceres
2.16
4
2.16
oppositoque
2.16
5
2.16
dedecore sententia depellerere,
2.16
6
2.16
in eo magistra vitae philosophia tot saecula permanet.
2.16
7
2.16
quod huic officium, quae laus, quod decus erit tanti, quod adipisci cum dolore corporis velit, qui dolorem summum malum sibi esse persuaserit? quam porro quis ignominiam, quam turpitudinem non pertulerit, ut effugiat
2.16
dolorem, si id summum malum esse decreverit? quis autem non miser non modo tunc, cum premetur summis doloribus, si in his est summum malum, sed etiam cum sciet id sibi posse evenire? et
2.16
8
2.16
quis est, cui non possit? ita fit, ut
2.16
9
2.16
omnino nemo esse possit beatus.
2.17
2.17
Metrodorus
2.17
1
2.17
quidem perfecte
2.17
2
2.17
eum beatum putat, cui corpus bene
2.17
3
2.17
constitutum sit et exploratum ita semper fore. quis autem est iste, cui id exploratum possit esse? Epicurus
2.17
4
2.17
vero ea dicit, ut mihi quidem risus captare videatur. adfirmat
2.17
5
2.17
enim quodam loco, si uratur sapiens, si crucietur—expectas fortasse, dum dicat:
2.17
patietur, perferet, non succumbet
2.17
; magna mehercule laus
2.17
6
2.17
et eo ipso, per quem iuravi, Hercule, digna; sed Epicuro, homini aspero et duro, non est hoc satis: in Phalaridis tauro si erit, dicet:
2.17
quam suave est, quam hoc non curo!
2.17
7
2.17
suave
2.17
8
2.17
etiam? an parum est, si non amarum? at
2.17
9
2.17
id quidem illi ipsi, qui dolorem malum esse negant, non solent dicere, cuiquam suave esse cruciari: asperum, difficile, odiosum, contra naturam dicunt, nec tamen malum. hic, qui solum hoc malum dicit
2.17
10
2.17
et malorum omnium extremum, sapientem censet id suave dicturum.
2.18
egoego (eras. fort. = autem; non in mg. add. 2 ) a te postulo K ate G a te non postulo, ut dolorem eisdemisdem V eisdem ex hisdem ut v. K1 verbis adficias quibus voluptatem Epicurus,voluptatem ut Epicurus Po. Epicurus voluptatem W volup- tatem del. Bentl. homo, ut scis,sis G voluptarius. ille dixerit sane idem in Phalaridis tauro, quod, si esset in lectulo; ego tantam vim non tribuo sapientiae contra dolorem. si fortis estfortis est Ha. forte in perferendo, officio satis est; ut laetetur etiam, non postulo. tristis enim res est sine dubio, aspera, amara, inimica naturae, ad patiendum tolerandumque difficilis. Aspice Philoctetam,philotetam V cui concedendum est gementi;
2.19
2.19
ipsum enim Herculem viderat in Oeta magnitudine dolorum eiulantem.
2.19
1
2.19
nihil igitur hunc virum sagittae, quas ab Hercule acceperat, tum consolabantur,
2.19
2
2.19
cum
2.19
E vi/perino mo/rsu venae vi/scerum Accius philoct. 543. 562
2.19
Vene/no inbutaeimb. KR tae/tros cruciatu/s cient.
2.19
itaque exclamat auxilium expetens,
2.19
5
2.19
6
2.19
mori cupiens;
2.19
Heu, qui/qui (s eras.) G salsis flucti/bus mandet Accius philoct. 543. 562
2.19
Me ex su/blimosublimo R1(-i2) V sublimo (i eras.) G sublime K sublimi p s verti/ce saxi!
2.19
Iam iam a/bsumor; confi/cit animam
2.19
Vis vo/lneris, ulceris ae/stus.
2.19
difficile dictu videtur eum non in malo esse, et magno quidem, qui
2.19
13
2.19
ita clamare cogatur.
2.20
2.20
Sed videamus Herculem ipsum, qui tum dolore frangebatur, cum inmortalitatem
2.20
1
2.20
ipsa morte quaerebat: quas hic voces apud Sophoclem in Trachiniis
2.20
2
2.20
edit! cui cum Deianira sanguine Centauri tinctam tunicam induisset inhaesissetque
2.20
3
2.20
ea visceribus, ait
2.20
4
2.20
ille:
2.21
Perge, au/de, nate! inla/crimaillacrima Rc patris pe/stibus, Misere/re: gentesgentis K1 no/stras flebunt mi/serias. Heu, vi/rginalem me o/re ploratum e/dere, Quem vi/dit nemo ulli i/ngemescente/mingemiscentem KRc malo!malum V1 Ecfe/minataecfeminata Kl. sic fern. X (sic effem. s) vi/rtus adflicta o/ccidit. Acce/de, nate, adsi/ste, miserandum a/spice Evi/sceratum co/rpus lacerati/lacerati V (ex -um) laceratum patris! Vide/te, cuncti, tu/que, caelestu/mcaelestem in -um corr. R1 sator, Iace, o/bsecro, in me vi/m coruscamchoruscam G fu/lminis! Nunc, nu/nc dolorumdolorem Vc anxi/feriauxiferi ut v. Rrec torquent ve/rtices, Nunc se/rpit ardor. o a/nte victrice/s manus,
2.22
2.22
Possumusne nos contemnere dolorem, cum ipsum Herculem tam intoleranter
2.22
1
2.22
dolere
2.22
2
2.22
3
2.22
videamus?
2.22
4
2.23
2.23
Veniat Aeschylus,
2.23
1
2.23
non poëta solum, sed etiam Pythagoreus; sic enim accepimus. quo modo fert apud eum Prometheus dolorem, quem excipit ob furtum Lemnium,
2.23
Unde Accius Philoct. 533 i/gnis cluetclucet X (lucet KRP) cluet V (transf. m. 1 aut2) morta/libus clam
2.23
Divi/sus; eum doctu/sdictus s Prometheus
2.23
Clepsi/sse ad clepsisse glossam furasse adscr. Rvet dolo poena/squepoenasquę GRV1 (e) Iovi
2.23
Fatofato G (c eras.) furti Bentl. e/xpendisse supre/mo?
2.23
has igitur poenas pendens
2.23
9
2.23
adfixus ad Caucasum dicit haec:
2.24
Iam te/rtio me quo/que funesto/ die Tristi a/dvolatu adu/ncis lacerans u/nguibus Iovi/s satelles pa/stu dilania/t fero. Tum ie/coreiecor GR1 ( add. 2) iecur K (ss. 2) iecur V (e ss. et u in o mut. 2?) iecore Prisc. opimo fa/rta et satiatatum ... satiata Prisc. GL. II, 542, 24 a/dfatimaff. KR1 e corr. Clango/rem fundit va/stum et sublime a/volans Pinna/ta cauda no/strum adulat sa/nguinem. Non. 17, 18: Accius Prometheo 'sublime avolans' (? codd. tui mei volans) 13 sanguinem avolans Turn. advolans nostrum sanguinem Arus. GL. VII, 457,6 Cum ve/ro adesumadhesum V infla/tu renovatu/mstrenovatum est X iecur, Tum ru/rsum taetros a/vida se ad pastu/s refert. Sic ha/nc custodem mae/sti cruciatu/s alo, Quaehanc ... quae Bentl. (cf. satelles... farta... avida) hunc ... qui maesti G hanc ... quae Bentl. (cf. satelles... farta... avida) hunc ... qui maesti G me/ perenni vi/vum foedat mi/seria. Namque, u/t videtis, vi/nclis constrictu/s Iovis Arce/re nequeo di/ram volucremvoluere G voluerẽ R1 (e in c corr. manus vet. quae etiam in mg. adscr. volucrẽ) V1 (corr. 1) volucrě vol|uere K1 a pe/ctore.
2.25
Sic me i/pseipse R sed coeperat ipso viduusipsiuidi ius G (corr. 1, in mg. l viduus1) vidiuis V1 pe/stes excipio a/nxias Amo/re mortis te/rminum anquire/ns mali; Sed lo/nge a letoleto V1 lęto K nu/mine aspello/r Iovis, Atque hae/c vetusta, sae/clis glomerata ho/rridis, Lucti/fica clades no/stro infixa est co/rpori; E quo/ liquatae so/lis ardore e/xcidunt Guttae/, quae saxa adsi/dueass.K instillant Cau/casi.” vix igitur posse videmur ita adfectum non miserum dicere et, si nunc miserum, certe dolorem malum. Tu quidem adhuc meam causam agis, sed hoc mox videro;
2.26
interea, unde isti versus? non enim adgnosco.adgnosco KR1 (d exp. 2) V1 (d eras.) an. G1 Dicam hercle; etenim recte requiris. videsne abundare me otio? Quid tum? Fuisti saepe, credo, cum Athenis esses, in scholis philosophorum. Vero, ante vero Vrec ac libenter quidem. Animadvertebas igitur, etsi tum nemo erat admodum copiosus, verum tamen versus ab is admisceri orationi. Ac ac hac G dyonisio X multos quidem a Dionysio Stoico. Probe dicis. sed is quasi dictata, nullo dilectu, nulla elegantia: delectu K nulla elegantia a e in r. Vc eligantia KRc Philo et †proprium nrt sic G et proprium nrt V (exp. 1) et proprium noster R etpũ nr K ( add. 1 au 2, propriŭ ss. 2) et proprio numero Sey. et pronuntiabat numero (cf. div. 2, 117) Po. et lecta poëmata et loco adiungebat. itaque postquam adamavi hanc quasi senilem declamationem, studiose equidem utor nostris poëtis; sed sicubi illi defecerunt—verti enimenim exp. Vvet etlam Ha. multa de Graecis, ne quo ornamento in hoc genere disputationis careret Latina oratio. Sed videsne, poëtae quid mali adferant?
2.27
lamentantis inducunt fortissimos viros, molliunt animos nostros, ita sunt deinde dulces, ut non legantur modo, sed etiam ediscantur. sic ad malam domesticam disciplinam vitamque umbratilem et delicatam cum accesserunt etiam poëtae, nervos omnis virtutis elidunt. elidunt i ex a Kc recte igitur a Platone eiciuntur Rep. 398 a eiciuntur s dicuntur V dicuntur G1R1 ducuntur K cf. Min. Fel. 24, 2 al. ex ea civitate, quam finxitfixit G1V1 (G1V2) ille, cum optimos mores et optimum rei p. statum exquireret. at vero nos, docti scilicet a Graecia, haec et a pueritia legimus ediscimus,et a puer. leg. et discimus X corr. Sey. (cf.p.317,11) hanc eruditionem liberalem et doctrinam putamus. Sed quid poëtis irascimur?
2.28
virtutis magistri, philosophi, inventi sunt, qui summum malum dolorem dicerent. atad in at corr. V1 tu, adulescens, cum id tibi paulo ante dixisses videri, rogatus a me, etiamne maius quam dedecus, verbo de sententia destitisti. rogarogo X roga V1 aut 2 cf. ac. fr. 20 hoc idemidem ex quidem R1? Epicurum: maius dicet esse malum mediocrem dolorem quam maxumumquamaxumum X dedecus; in ipso enim dedecore mali nihil esse, nisi sequantur dolores. quis igitur Epicurum sequitur dolor, cum hoc ipsum dicit, summum malum esse dolorem? quoquo G1 dedecus maius a philosopho nullum expecto. quare satis mihi dedisti, cum respondisti maius tibi videri malum dedecus quam dolorem. hoc ipsum enim si tenebis, intelleges quam sit obsistendum dolori; nec tam quaerendum est, dolordolori ... est do scr. Vc partim in r. partim in mg. (n&tā) malumne sit, quam firmandus animus ad dolorem ferendum. Concludunt ratiunculas Stoici, cur non sit malum;
2.29
2.29
quasi de verbo, non de re laboretur. quid me decipis,
2.29
1
2.29
Zeno? nam cum
2.29
2
2.29
id, quod mihi horribile videtur, tu omnino malum negas esse, capior et scire cupio, quo modo id, quod ego miserrimum existimem, ne malum quidem sit.
2.29
nihil est
2.29
inquit
2.29
3
2.29
malum nisi quod turpe atque vitiosumviciosum ex vit- V1 est.
2.29
5
2.29
ad ineptias redis;
2.29
6
2.29
illud enim, quod me angebat, non eximis. scio dolorem non esse nequitiam;
2.29
desine id me docere: hoc
2.29
7
2.29
doce, doleam necne doleam, nihil interesse.
2.29
8
2.29
numquam quicquam
2.29
inquit
2.29
ad beate quidem vivendum, quod est in una virtute positum; sed est tamen reiciendum.
2.29
cur?
2.29
asperum est, contra naturam, difficile perpessu,perpesso K (-u in r. G1) triste, durum.
2.30
2.30
haec est copia verborum, quod omnes uno verbo malum appellamus, id tot modis posse dicere. definis tu mihi, non tollis dolorem, cum dicis asperum, contra naturam, vix quod ferri tolerarique
2.30
1
2.30
possit; nec mentiris; sed re succumbere non oportebat verbis gloriantem.
2.30
dumdu in r. Vrec del. Lb. nihil bonum nisi quod honestum, nihil malumsi quod ... malum add. Vc nisi quod turpe—
2.30
optare hoc quidem est, non docere;
2.30
4
2.30
illud et melius et verius, omnia quae natura aspernetur
2.30
5
2.30
in malis esse, quae adsciscat, in bonis. hoc posito et verborum concertatione
2.30
6
2.30
sublata tantum tamen excellet illud quod recte
2.30
7
2.30
amplexantur isti, quod honestum, quod rectum, quod decorum appellamus, quod idem interdum virtutis nomine amplectimur, ut omnia praeterea, quae bona corporis et fortunae
2.30
8
2.30
putantur, perexigua et minuta videantur,
2.30
9
2.30
igitur
2.30
ne malum quidem
2.30
10
2.30
ullum,
2.30
11
2.30
nec si in unum locum
2.30
12
2.30
conlata omnia sint, cum turpitudinis malo comparanda.
2.31
quare si, utsin ts sunt si ut ex sicut G1K2 ut si V (trp. m. rec.) initio concessisti, turpitudo peius est quam dolor, nihil est plane dolor.nihil...24 dolor add. G1 nam dum tibi turpe nec dignum viro videbitur gemere, eiulare, ad eiul. add. Rc (sed iterum eras.) K2 lamentari,lamentare GR1V1 (corr. RcVrec) frangi, debilitari dolore,dolere GKR (ex delere) dumdum (ter) B tum X honestas, dum dignitas, dum decus aderit, tuque in ea intuensintueris X intuens V1 e corr. R2 (intuens te Rrec) te continebis, cedet profecto virtuti dolor et animi inductione languescet. Aut enim nulla virtus est aut contemnendus omnis dolor.dolor est H prudentiamne vis esse, sine qua nene om. H neç K intellegi quidem ulla virtus potest? quid ergo? ea patieturne te quicquam facere nihil proficientem et frustra add.Lb.cf.p.351,3;356,17 laborantem? an temperantia sinetsinet V (t in r. et Vc) te inmoderateinmodate V1 imm. KRH facere quicquam? an coli iustitia poterit ab homine propter vim doloris enuntiante commissa, prodente conscios, multa officia relinquente?relinquentem K1R1V1H relinquente˜ (sign. interr.) G quid? fortitudini comitibusque eius, magnitudinimagnitudini G animi, gravitati,gravitate X corr. K2RcV1 patientiae, rerum humanarum despicientiae, quo modo respondebis?
2.32
2.32
adflictusne
2.32
1
2.32
2
2.32
et iacens et lamentabili voce deplorans audieris:
2.32
o virum fortem!
2.32
? te vero ita adfectum ne
2.32
3
2.32
virum quidem quisquam dixerit. amittenda igitur fortitudo est
2.32
4
2.32
aut sepeliendus dolor.
2.32
5
2.32
Ecquid
2.32
6
2.32
scis igitur, si quid
2.32
7
2.32
8
2.32
9
2.32
de Corinthiis tuis amiseris, posse habere te reliquam supellectilem
2.32
10
2.32
salvam, virtutem autem si unam amiseris—etsi amitti non potest virtus, sed si unam confessus eris
2.32
11
2.32
te non habere, nullam esse te habiturum?
2.33
2.33
num igitur fortem virum, num magno animo, num patientem, num gravem, num humana contemnentem potes dicere aut Philoctetam
2.33
1
2.33
2
2.33
illum—? a te enim malo discedere,
2.33
3
2.33
sed ille certe non fortis, qui iacet
2.33
in tectotecto Bouhier lecto u/mido, Accius Phil. 550 umido X (G1 in r.) add. K2?V2Rc (sed postea deletum)
2.33
Quod e/iulatu, que/stu, gemitu, fre/mitibus
2.33
Resona/ndo mutummutum fin. 2, 94 multum fle/bilis voce/s refert.
2.33
non ego dolorem dolorem esse nego—cur enim fortitudo desideraretur?—sed eum opprimi
2.33
8
2.33
dico patientia, si modo est aliqua patientia; si nulla est, quid exornamus
2.33
9
2.33
philosophiam
2.33
10
2.33
aut quid eius nomine gloriosi sumus? pungit
2.33
11
2.33
12
2.33
dolor, vel fodiat sane: si nudus es, da iugulum; sin tectus Volcaniis
2.33
13
2.33
armis, id est fortitudine, resiste; haec enim te, nisi ita facies, custos dignitatis relinquet et deseret.
2.34
2.34
Cretum quidem leges,
2.34
1
2.34
quas
2.34
sive Iuppiter
2.34
sive Minos
2.34
2
2.34
sanxit de Iovis quidem sententia, ut poëtae ferunt, itemque Lycurgi
2.34
3
2.34
laboribus erudiunt iuventutem, venando currendo, esuriendo sitiendo, algendo aestuando. Spartae
2.34
4
2.34
vero pueri ad aram sic verberibus accipiuntur,
2.34
ut multus e visceribus sanguis exeat,
2.34
5
2.34
6
2.34
non numquam etiam, ut, cum ibi essem, audiebam, ad necem; quorum non
2.34
7
2.34
modo nemo exclamavit umquam, sed ne ingemuit quidem. quid ergo? hoc pueri possunt, viri non poterunt? et mos valet, ratio non valebit?
2.35
2.35
Interest aliquid inter laborem et dolorem. sunt finitima omnino, sed tamen differt
2.35
1
2.35
aliquid. labor est functio quaedam vel animi vel corporis gravioris operis et muneris, dolor autem motus asper in corpore alienus a sensibus. haec duo Graeci illi, quorum copiosior est lingua quam nostra, uno nomine appellant. itaque industrios homines illi studiosos
2.35
2
2.35
vel potius
2.35
amantis doloris appellant, nos commodius laboriosos:
2.35
3
2.35
aliud est enim laborare, aliud dolere.
2.35
4
2.35
o verborum inops interdum, quibus abundare
2.35
5
2.35
te semper putas, Graecia! aliud, inquam, est dolere,
2.35
6
2.35
aliud laborare. cum varices secabantur C.
2.35
7
2.35
Mario, dolebat; cum aestu magno ducebat agmen, laborabat. est inter haec quaedam tamen similitudo: consuetudo enim laborum perpessionem dolorum
2.35
8
2.35
efficit
2.35
9
2.35
faciliorem.
2.36
2.36
itaque illi, qui
2.36
1
2.36
2
2.36
Graeciae formam rerum publicarum dederunt, corpora iuvenum firmari labore voluerunt; quod Spartiatae etiam in feminas transtulerunt, quae ceteris in urbibus mollissimo cultu
2.36
parietum umbris occuluntur
2.36
.
2.36
3
2.36
illi autem voluerunt nihil horum simile esse
2.36
a/pud Lacaenas vi/rgines, Trag. inc. 205sqq.
2.36
Quibus ma/gis palaestrapalestra G1 e corr. V Euro/taseurota R eurotas s sol pulvi/s labor
2.36
Mili/tia inin del.Lb. (s?) studio est qua/m fertilitas ba/rbara.
2.36
ergo his laboriosis exercitationibus et dolor intercurrit non numquam, inpelluntur
2.36
8
2.36
feriuntur abiciuntur cadunt, et ipse labor quasi callum quoddam obducit
2.36
9
2.36
10
2.36
dolori.
2.37
2.37
Militiam vero—nostram dico, non Spartiatarum,
2.37
1
2.37
quorum procedit ad modum
2.37
acies
2.37
2
2.37
ac
2.37
3
2.37
tibiam,
2.37
4
2.37
5
2.37
nec adhibetur ulla sine anapaestis
2.37
6
2.37
pedibus hortatio—, nostri exercitus primum unde nomen habeant, vides; deinde qui labor, quantus
2.37
7
2.37
agminis: ferre plus dimidiati mensis cibaria, ferre, si quid ad usum velint, ferre vallum (nam scutum
2.37
8
2.37
gladium galeam in onere
2.37
9
2.37
nostri milites non plus numerant quam umeros
2.37
10
2.37
lacertos
2.37
11
2.37
manus: arma enim membra militis esse dicunt; quae quidem ita geruntur apte, ut, si usus fuerit,
2.37
12
2.37
abiectis oneribus expeditis armis ut membris pugnare possint). quid? exercitatio legionum, quid? ille cursus concursus clamor quanti laboris est! ex hoc ille animus in proeliis paratus ad volnera. adduc pari animo inexercitatum militem:
2.38
2.38
mulier videbitur. cur tantum interest inter novum
2.38
1
2.38
et veterem exercitum, quantum experti sumus? aetas tironum
2.38
2
2.38
plerumque melior, sed ferre laborem, contemnere volnus consuetudo docet. quin etiam videmus ex acie efferri saepe saucios, et
2.38
3
2.38
quidem rudem illum et inexercitatum quamvis levi ictu ploratus turpissimos edere: at vero ille exercitatus
2.38
4
2.38
et vetus ob eamque rem fortior medicum modo requirens, a quo obligetur:
2.38
O Pa/tricoles
2.38
5
2.38
inquit,
2.38
6
2.38
ad Post 19 (et 20) versum exci- disse statuit Ribb. vo/s adveniens au/xilium et vestra/s manus
2.38
Peto/, prius quam oppeto/ malam pestem ma/ndatam hostili/ manu,
2.38
* * *
2.38
Neque sa/nguis ullo po/tis est pacto pro/fluens consi/stere,
2.38
Si qui/quidem V (ss. Vrec) sapientia/ magis vestra mo/rs devitari/ potest.
2.38
Namque Ae/sculapiesculapi K aesculapii GRV li/berorum sau/cii opplent po/rticus;
2.38
Non po/testpotis Bothe accedi.—
2.38
Ce/rte Eurypyluseyrypylus GRV (-pilus) hi/c quidem est. hominem exe/rcitum!certe ... exercitum! vel hominem exercitum! Ciceroni dant alii.
2.39
2.39
non minus autem exercitatum
2.39
1
2.39
: ubi tantum luctus continuatur,
2.39
2
2.39
vide quam non flebiliter respondeat, rationem etiam adferat
2.39
3
2.39
cur
2.39
4
2.39
aequo
2.39
5
2.39
animo sibi ferendum sit:
2.39
Quiqui V a/lteri exitiu/mexitum G1V1 (corr. G1V2) parat,
2.39
Eum sci/re oportet si/bi paratum,paratum Bentl. paratam pe/stem ut participe/t parem.
2.39
abducet
2.39
9
2.39
Patricoles, credo, ut conlocet in cubili,
2.39
10
2.39
ut volnus obliget.
2.39
11
2.39
siquidem homo esset; sed nihil vidi minus.
2.39
12
2.39
13
2.39
quaerit enim, quid actum sit:
2.39
Elo/quereeloquere Rrec ut v eloquere, re/s Argivum proe/lio ut se su/stinet.—
2.39
Non po/testpotis Dav. ecfariecfari hecfari haecfari GR (h del. 1?) ta/ntum dictis, qua/ntum factis su/ppetit
2.39
Labo/ris.
2.39
quiesce igitur et volnus alliga.
2.39
19
2.39
etiamsi Eurypylus posset, non posset Aesopus:
2.39
Ubi fortuna Hecto/rishaectoris X ( aectoris R) nostram acrem a/ciem inclinata/m . .dedit in fine add. Bergk
2.39
et cetera explicat in dolore; sic est enim intemperans militaris in forti viro gloria. ergo haec veteranus miles facere poterit, doctus vir sapiensque non poterit?
2.40
2.40
ille vero melius, ac non paulo quidem. Sed adhuc de consuetudine exercitationis loquor, nondum de ratione
2.40
1
2.40
et sapientia. aniculae saepe inediam biduum aut triduum
2.40
2
2.40
ferunt; subduc cibum unum diem athletae:
2.40
Iovem,
2.40
3
2.40
Iovem
2.40
4
2.40
Olympium,
2.40
5
2.40
eum ipsum, cui se exercebit,
2.40
6
2.40
inplorabit,
2.40
7
2.40
ferre
2.40
8
2.40
9
2.40
non posse clamabit. consuetudinis magna vis est: pernoctant venatores in nive in montibus; uri se patiuntur
2.40
10
2.40
Indi; pugiles caestibus contusi ne ingemescunt
2.40
11
2.40
quidem.
2.41
2.41
sed quid hos, quibus
2.41
1
2.41
Olympiorum victoria consulatus
2.41
2
2.41
ille antiquus videtur? gladiatores, aut perditi homines aut barbari, quas plagas perferunt! quo modo illi, qui bene instituti sunt, accipere plagam
2.41
3
2.41
malunt quam turpiter vitare! quam saepe apparet nihil eos malle quam vel domino satis facere vel populo! mittunt etiam volneribus confecti ad dominos, qui quaerant quid velint: si satis is factum sit, se velle decumbere.
2.41
4
2.41
quis mediocris gladiator
2.41
5
2.41
ingemuit, quis vultum mutavit umquam? quis non modo stetit, verum etiam decubuit turpiter? quis, cum decubuisset,
2.41
6
2.41
ferrum recipere iussus collum contraxit? tantum exercitatio meditatio consuetudo valet. ergo hoc poterit
2.41
7
2.41
Samnis, spurcus homo, vita illa dignus locoque Lucil. 150
2.41
; vir natus ad gloriam ullam partem animi tam mollem habebit, quam non meditatione et ratione conroboret? crudele gladiatorum spectaculum et inhumanum non nullis videri solet, et haud
2.41
9
2.41
scio an ita sit, ut nunc fit; cum vero sontes ferro depugnabant, auribus fortasse multae, oculis quidem nulla poterat
2.41
10
2.41
esse fortior contra dolorem et mortem disciplina.
2.42
De exercitatione et consuetudine et commentatione dixi. age sis,sis V (exp. vet) agesis K (s eras.) nunc de ratione videamus, nisi quid vis ad haec. Egone ut te ut te uite V1 interpellem? ne hoc hoc defendi potest ita ut ablativus sit (hiscere Po. in comm.) quidem vellem: ita me ad credendum tua ducit oratio. Sitne igitur malum doleredolere ex -ore K2V2 necne, Stoici viderint, qui contortuliscontortulis (mut. al. m., vix 1 ) R (in mg. ctortulis Rc) quibusdam et minutis conclusiunculisconclusiuinculis V1 nec ad sensus permanantibuspermanentibus X (e V2) effici volunt non esse malum dolorem. ego illud, quicquid sit, tantumsitantum V1 sittant. G esse, quantum videatur, non puto, falsaque eius visione et specie moveri homines dico vehementius, doloremque eius del. Ern. (eis Man.) omnem esse tolerabilem.tollerabilem X (toll. GR1 tl K1) Unde igitur ordiar? an eadem breviter attingam,adt. G1 quae modo dixi, quoquo ex quod G2 facilius oratio progredi possit longius?
2.43
inter omnis igitur hoc constat, nec doctos homines solum sed etiam indoctos, virorum esse fortium et magnanimorummagna animorum X (corr. K2R2Vrec) et patientium et humana vincentium tolerantertolleranter X (toll R1) dolorem pati; nec vero quisquam fuit, qui eum, qui ita pateretur, non laudandum putaret. quod ergo et postulatur a fortibus et et f. V (corr. 2) laudatur, cum fit, id aut extimescere veniens aut non ferre praesens nonnenon R (ss. 2) turpe est? atquiatqui K ( ss. 2) atqui R1 atquin GV vide ne, cum omnes rectae animi adfectionesaff. VcH virtutes appellentur, non sit hoc proprium nomen omnium, sed ab ea quae unauana G1 ceteris excellebatexcellit H omnes nominatae sint.sunt G appellata est enim ex ex a V2 viro virtus; viri autem propria maxime est fortitudo, cuius munera duo sunt maxima: mortis dolorisque contemptio. utendum est igitur his, si prius si om. H virtutis compotesconp. V vel potius si viri volumus esse, quoniam a viris virtus nomen est nomen est nomine H mutuata. Quaeresquaerentes G1 fortasse, quo modo,quo modo in commodo corr. H1 et recte: talem enim medicinam philosophia profitetur.sed cum omnes ... 303,6 profitetur H
2.44
2.44
venit Epicurus, homo minime
2.44
1
2.44
malus vel potius vir optimus; tantum monet,
2.44
2
2.44
quantum intellegit.
2.44
3
2.44
neglegenegglege G (corr. 2 )
2.44
inquit
2.44
5
2.44
dolorem.
2.44
quis hoc dicit? idem, qui dolorem summum malum? vix
2.44
6
2.44
satis constanter.
2.44
7
2.44
audiamus.
2.44
si summus dolor est
2.44
inquit,
2.44
8
2.44
brevem necesse est esse.nec. est brevem e. KR
2.44
iteradumiteradum ac. 2,88. iterandum X (-dum Rc) eadem ista mihi!Iteradum ... 12 mihi Pacuv. Iliona 202
2.44
non enim satis intellego, quid
2.44
12
2.44
summum dicas esse, quid breve.
2.44
13
2.44
summum,si ante summum add. V2 quo nihil sit superius, breve, quoquod G1 nihil brevius. contemno magnitudinem doloris, a qua me brevitas temporis vindicabit ante paene quam venerit.
2.44
sed si est tantus dolor, quantus Philoctetae?
2.44
bene plane magnus mihi quidem videtur, sed tamen non summus;summis G1 nihil enim dolet nisi pes: possunt oculi, potest caput latera pulmones, possunt omnia; longe igitur abest a summo dolore. ergo
2.44
inquit
2.44
17
2.44
dolor diuturnus habet laetitiae plus quam molestiae.
2.45
2.45
nunc ego
2.45
1
2.45
non possum tantum hominem nihil sapere dicere, sed nos ab eo derideri puto. ego summum dolorem—summum autem dico, etiamsi decem atomis est maior alius—non continuo esse dico brevem multosque possum bonos viros nominare, qui complures
2.45
2
2.45
annos doloribus podagrae crucientur
2.45
maximis. sed homo catus numquam terminat nec magnitudinis nec diuturnitatis modum,
2.45
3
2.45
ut sciam,
2.45
4
2.45
quid summum dicat in dolore, quid breve
2.45
5
2.45
in tempore. omittamus hunc igitur nihil prorsus dicentem cogamusque confiteri non esse ab eo doloris remedia quaerenda, qui
2.45
6
2.45
dolorem malorum omnium maxumum dixerit,
2.45
7
2.45
quamvis idem forticulum se in torminibus et in stranguria sua praebeat.
2.45
8
2.45
Aliunde igitur est quaerenda medicina, et maxime quidem, si, quid maxime consentaneum sit, quaerimus, ab is quibus, quod honestum sit,
2.45
9
2.45
summum bonum, quod turpe, summum videtur malum. his tu praesentibus gemere et iactare te non audebis profecto;
2.46
2.46
loquetur enim eorum voce Virtus ipsa tecum:
2.46
tune, cum pueros Lacedaemone,lacedemone KV (-nę) adulescentisadulescentes V2 Olympiae,olymphiae GKR barbaros in harena harena h exp. K2 videris excipientisexcipientes R1 gravissimas plagas et ferentis silentio, si te forte dolordolor add. Vc aliquis pervellerit, exclamabis ut mulier, non constanter non c. nec c. Char. et sedate et sedate sed ate G1 feres? ubi Virtus loqui desinat, C. non significat cf. ac.2, 93 al. exclamabis... 18 feres Char. GL. 1220, 17
2.46
fieri non potest; natura non patitur.
2.46
audio. pueri ferunt gloria
2.46
11
2.46
12
2.46
ducti, ferunt pudore alii, multi metu, et tamen veremur, ut hoc, quod a tam multis
2.46
13
2.46
et quod tot locis perferatur, natura patiatur? illa vero non modo patitur, verum etiam postulat: nihil enim habet praestantius, nihil quod magis expetat
2.46
14
2.46
quam honestatem,
2.46
15
2.46
quam
2.46
laudem, quam dignitatem, quam decus. hisce ego pluribus
2.46
16
2.46
nominibus unam rem declarari volo, sed utor,
2.46
17
2.46
ut quam maxime significem, pluribus. volo autem dicere illud homini
2.46
18
2.46
longe optumum esse, quod ipsum sit optandum per se, a virtute profectum
2.46
19
2.46
vel in ipsa virtute situm, sua sponte laudabile,
2.46
20
2.46
quod idem citius dixerim solum quam non summum bonum. atque ut haec de honesto, sic de turpi contraria: nihil tam taetrum,
2.46
21
2.46
nihil tam aspernandum,
2.46
22
2.46
nihil homine indignius.
2.46
23
2.47
2.47
Quod si
2.47
1
2.47
tibi persuasum est—principio enim dixisti plus in dedecore mali
2.47
2
2.47
tibi videri
2.47
3
2.47
quam in dolore—, reliquum est, ut tute
2.47
4
2.47
tibi imperes. quamquam hoc nescio quo modo dicatur.
2.47
5
2.47
quasi duo simus, ut alter imperet, alter pareat! non inscite
2.47
6
2.47
tamen dicitur. est enim animus in partis
2.47
7
2.47
tributus duas, quarum altera rationis est particeps, altera expers. cum igitur praecipitur, ut nobismet ipsis imperemus, hoc praecipitur, ut ratio coërceat temeritatem. est in
2.47
8
2.47
animis omnium fere natura molle quiddam, demissum,
2.47
9
2.47
humile, enervatum quodam modo et languidum. si nihil esset aliud,
2.47
10
2.47
nihil esset homine deformius. sed praesto est domina omnium et regina ratio, quae conixa
2.47
11
2.47
per se et progressa longius fit perfecta virtus. haec ut imperet illi parti animi, quae oboedire
2.47
12
2.47
debet, id videndum est viro.
2.47
quonam quonam n in r. Vc modo?
2.47
inquies.
2.48
2.48
vel ut dominus
2.48
servo vel ut imperator
2.48
1
2.48
militi vel ut parens filio.
2.48
2
2.48
si turpissime se illa pars animi geret, quam dixi esse mollem, si se lamentis muliebriter lacrimisque dedet,
2.48
3
2.48
vinciatur et constringatur amicorum propinquorumque custodiis; saepe enim videmus fractos pudore, qui ratione
2.48
4
2.48
nulla vincerentur. ergo hos quidem ut famulos vinclis
2.48
5
2.48
prope ac custodia,
2.48
6
2.48
qui autem erunt firmiores nec tamen robustissimi, hos admonitu oportebit ut bonos milites revocatos dignitatem tueri. non nimis in Niptris
2.48
7
2.48
ille sapientissimus Graeciae saucius lamentatur
2.48
8
2.48
vel modice potius:
2.48
pedetemptim,
2.48
inquit,
2.48
9
2.48
iteite, quod Cic. ipse addidit, del. Dav. et sedato/ nisu Pacuv. 256 Soph.p. 230 pedetemptim ac sedato nisu Char. GL. I 214, 10 peditemptim K ( ss. 2) peditemtim R1 (pedetemptim) V1 (pedetemtim corr. 1) peditentẽ in -ĩ corr. G2? cf. p. 345, 1 nisi G1 -su ne suc in r. V
2.48
Ne su/ccussu arripia/t maior
2.48
Dolor
2.48
(Pacuvius hoc melius quam Sophocles;
2.49
2.49
apud illum enim perquam flebiliter Ulixes lamentatur in volnere); tamen huic leviter gementi illi ipsi, qui ferunt
2.49
1
2.49
saucium, personae gravitatem intuentes non dubitant
2.49
2
2.49
dicere:
2.49
Tu quo/que, Ulixes, quamqua/m graviter
2.49
Cerni/mus ictum,ictu X (˜ add. V1R2) nimis pae/ne animo es
2.49
Molli/, qui consuetu/sconsuetu's Wo. in armis
2.49
Aevomaevom R1K2 a/gere
2.49
6
2.49
intellegit poëta prudens ferendi doloris consuetudinem esse non contemnendam magistram.
2.50
2.50
atque ille non inmoderate magno in dolore:
2.50
Retine/te, tenete! oppri/mitretinetene oppr. G1 opprimit Vossius opprimite ulcus;
2.50
Nuda/te! heu miserum me: e/xcrucior.
2.50
incipit labi, deinde ilico
2.50
2
2.50
desinit:
2.50
3
2.50
Operi/te, abscedite ia/m iam! iam iam iam tandem Mue.
2.50
Mitti/te! nam attrectatuatrectatu X (corr. R2) e/t quassu
2.50
Saevum a/mplificatis dolo/rem.
2.50
videsne, ut
2.50
6
2.50
obmutuerit
2.50
7
2.50
non sedatus corporis, sed castigatus animi dolor? itaque in extremis Niptris alios quoque obiurgat, idque moriens:
2.50
Co/nqueri fortu/nam adversam, no/n lamentari/ decet;
2.50
Id viri est offi/cium, fletus mu/liebri ingenio a/dditus.
2.51
2.51
Huius animi pars illa mollior
2.51
1
2.51
rationi sic paruit ut severo imperatori miles pudens.
2.51
2
2.51
3
2.51
in quo vero
2.51
4
2.51
erit perfecta sapientia—quem adhuc nos quidem vidimus
2.51
5
2.51
neminem; sed philosophorum sententiis, qualis hic futurus
2.51
6
2.51
sit, si modo aliquando fuerit, exponitur—, is igitur sive ea ratio, quae erit in eo perfecta atque absoluta, sic illi parti imperabit inferiori ut iustus parens probis filiis; nutu, quod volet, conficiet, nullo labore, nulla molestia; eriget ipse se, suscitabit,
2.51
7
2.51
instruet, armabit, ut tamquam
2.51
8
2.51
hosti sic obsistat dolori. quae sunt ista arma? contentio
2.51
9
2.51
confirmatio sermoque intumus, cum ipse secum:
2.52
2.52
'cave turpe quicquam, languidum, non virile.' obversentur
2.52
1
2.52
2
2.52
3
2.52
species honestae
2.52
4
2.52
animo:
2.52
5
2.52
Zeno proponatur Eleates, qui perpessus est omnia potius quam conscios
2.52
6
2.52
delendae tyrannidis indicaret; de Anaxarcho
2.52
7
2.52
Democritio
2.52
8
2.52
cogitetur, qui cum
2.52
Cypri
2.52
9
2.52
10
2.52
in manus Timocreontis
2.52
11
2.52
12
2.52
regis incidisset, nullum genus supplicii
2.52
13
2.52
deprecatus est neque recusavit. Callanus
2.52
14
2.52
Indus, indoctus ac barbarus, in radicibus Caucasi natus, sua voluntate vivus
2.52
15
2.52
combustus est; nos, si pes condoluit, si dens
2.52
sed fac totum
2.52
16
2.52
17
2.52
18
2.52
19
2.52
dolere
2.52
20
2.52
21
2.52
corpus
2.52
22
2.52
, ferre non possumus. opinio est enim quaedam effeminata ac levis—nec in dolore magis quam eadem in voluptate—, qua
2.52
23
2.52
cum liquescimus
2.52
24
2.52
fluimusque
2.52
25
2.52
mollitia, apis aculeum sine clamore ferre non possumus.
2.53
at vero C. C. G. X Marius, rusticanus vir, sed plane vir, cum secaretur, ut suprasupra p.298,5 dixi, principio vetuit se alligari,C. Marius, rust. vir, cum secaretur, principio ... alligari Char. GL. I 215,17 nec quisquamnequisquam KV1 ante Marium solutus dicitur esse sectus. esse sectus et postea alii V (signa app. 2) cur ergo postea alii? valuit auctoritas. videsne igitur opinionis esse, non naturae malum? et tamen fuisse acrem morsum doloris idem Marius ostendit; crus enim alterum non praebuit. ita et tulit dolorem ut vir et ut homo maiorem ferre sine causa necessaria noluit. Totum igitur in eo est, ut tibi imperes. ostendi autem, quod esset imperandi genus; atque haec cogitatio, quid patientia, quid fortitudine, quid magnitudine animi dignissimum sit, non solum animum comprimit, sed ipsum etiam dolorem nescio quo pacto mitiorem facit.
2.54
2.54
ut enim fit in proelio, ut ignavus miles ac timidus, simul ac viderit hostem, abiecto scuto fugiat quantum possit, ob eamque
2.54
1
2.54
causam pereat non numquam etiam integro corpore, cum ei qui steterit nihil
2.54
tale evenerit, sic qui
2.54
2
2.54
doloris speciem ferre non possunt, abiciunt se
2.54
3
2.54
atque ita adflicti et exanimati iacent;
2.54
4
2.54
qui autem restiterunt, discedunt saepissime superiores. sunt enim quaedam animi similitudines cum corpore. ut onera contentis corporibus facilius feruntur, remissis opprimunt,
2.54
5
2.54
simillime animus intentione sua depellit pressum
2.54
6
2.54
omnem ponderum,
2.55
2.55
remissione
2.55
1
2.55
autem sic urgetur, ut se nequeat extollere. et si verum quaerimus, in omnibus officiis persequendis
2.55
2
2.55
animi est adhibenda contentio; ea est sola officii tamquam custodia. sed hoc idem in dolore maxume
2.55
3
2.55
est providendum, ne quid abiecte, ne
2.55
4
2.55
quid timide, ne quid ignave, ne quid serviliter muliebriterve faciamus,
2.55
5
2.55
in primisque refutetur ac reiciatur Philocteteus ille clamor. Ingemescere
2.55
6
2.55
non numquam viro concessum est, idque raro, eiulatus
2.55
7
2.55
ne mulieri quidem; et hic nimirum est
2.55
lessuslessus Mur. cf. leg. 2,59.64 fletus W l pessus in mg. Vc cf. Progr. p.30
2.55
, quem duodecim tabulae in funeribus adhiberi vetuerunt.
2.55
9
2.56
2.56
nec vero umquam ne
2.56
1
2.56
ingemescit
2.56
2
2.56
quidem vir fortis ac sapiens, nisi forte ut se intendat ad firmitatem, ut in stadio cursores exclamant quam maxime possunt. faciunt idem, cum exercentur, athletae;
2.56
3
2.56
4
2.56
5
2.56
6
2.56
pugiles vero, etiam cum feriunt
2.56
7
2.56
adversarium, in iactandis caestibus ingemescunt,
2.56
8
2.56
9
2.56
10
2.56
non quod doleant animove succumbant, sed quia profundenda
2.56
11
2.56
voce omne
2.56
12
2.56
corpus intenditur venitque plaga vehementior. quid? qui volunt exclamare maius, num satis habent latera
2.56
fauces linguam intendere, e quibus elici
2.56
13
2.56
vocem et fundi videmus? toto
2.56
14
2.56
corpore atque omnibus ungulis, ut dicitur, contentioni vocis adserviunt.
2.57
2.57
genu mehercule M. Antonium vidi, cum contente
2.57
1
2.57
2
2.57
pro se ipse lege
2.57
3
2.57
Varia diceret, terram tangere. ut enim ballistae
2.57
4
2.57
lapidum et reliqua tormenta telorum eo graviores emissiones habent, quo sunt contenta atque adducta vehementius, sic vox, sic cursus, sic plaga hoc gravior, quo
2.57
5
2.57
est missa contentius. cuius contentionis cum tanta vis sit, si gemitus in dolore ad confirmandum animum valebit, utemur; sin erit ille gemitus elamentabilis, si inbecillus,
2.57
6
2.57
si abiectus, si flebilis, ei qui se dederit, vix eum virum dixerim. qui
2.57
7
2.57
quidem gemitus si levationis aliquid adferret,
2.57
8
2.57
9
2.57
tamen videremus, quid esset fortis et animosi viri; cum vero nihil imminuat doloris, cur frustra turpes
2.57
10
2.57
esse volumus? quid est enim fletu muliebri viro turpius?
2.58
atque hoc praeceptum, quod de dolore datur, patet latius: omnibus enim rebus, non solum dolori, simili contentione animi resistendumeadem G est. ira exardescit, libido concitatur: in eandem arcem confugiendum est, eadem sunt arma sumenda. sed quoniam dede add. G2Vc dolore loquimur,loquimus V1 illa omittamus.omittam; (= -us) R opm. G1 Ad ferendum igitur dolorem placide atque sedate plurimum proficit toto Otto, Sprichiv. 1368 pectore, ut dicitur, cogitare, quam id honestum sit. sumus enim natura, ut anteante p. 304, 24ss. dixi—dicendum est enimenim om. H saepius—, studiosissimi adpetentissimique honestatis, cuius si quasi lumen aliquod aspeximus, nihil est quod, ut eo potiamur, non parati simussumus G1V paratissimus K1 et ferre et perpeti. ex hoc cursu atque impetu animorum ad veram laudem atqueat v. l. adque G1 honestatem illailla om. H pericula adeuntur in proeliis, non sentiunt viri fortes in acie volnera,uulnera K1R1 e corr. H (in 8 uuln. V) vel sentiunt, sed mori malunt quam tantumtantulum V2 fort. recte cf. We. modo de dignitatis gradu demoveri.omnibus rebus ... 311,6 demoveri (om. 22 sed ... 26 sit) H
2.59
2.59
fulgentis gladios hostium videbant Decii, cum in aciem eorum inruebant. his levabat omnem volnerum metum nobilitas mortis et gloria. num tum ingemuisse Epaminondam putas, cum una cum sanguine vitam effluere sentiret? imperantem enim patriam Lacedaemoniis
2.59
1
2.59
relinquebat, quam acceperat servientem. haec sunt solacia, haec fomenta summorum dolorum.
2.60
2.60
Dices: quid in pace, quid domi, quid in lectulo? ad philosophos me revocas, qui in aciem non saepe prodeunt. e quibus homo sane levis, Heracleotes Dionysius,
2.60
1
2.60
2
2.60
cum a Zenone fortis esse didicisset, a dolore
2.60
3
2.60
dedoctus
2.60
4
2.60
est. nam cum ex renibus laboraret, ipso in eiulatu
2.60
5
2.60
clamitabat falsa esse illa, quae antea de dolore ipse sensisset. quem cum
2.60
6
2.60
Cleanthes
2.60
7
2.60
condiscipulus rogaret, quaenam ratio eum de sententia deduxisset, respondit:
2.60
quia, si, cumquicum X quia cum s si add. Mdv. ad fin. 5, 94 (post dedissem Se.) tantulum operaetanto opere X (operam Vrec) tantum operae s tantulum operae Po. philosophiae dedissem, dolorem tamen ferre non possem, satis esset argumenti malum esse dolorem. plurimos autem annos in philosophia consumpsi nec ferreferre non possum V possum. malum est igitur dolor. dolor or in r. Vc
2.60
tum
2.60
12
2.60
Cleanthem,
2.60
13
2.60
14
2.60
cum pede terram percussisset, versum ex Epigonis
2.60
15
2.60
16
2.60
ferunt dixisse:
2.60
audi/sne haec, Amphiara/eamphiare X sub terram a/bdite?
2.60
Zenonem significabat, a quo
2.60
18
2.60
illum degenerare dolebat.
2.61
2.61
at non noster Posidonius;
2.61
1
2.61
quem et ipse saepe vidi et id dicam, quod solebat narrare Pompeius, se, cum
2.61
2
2.61
Rhodum venisset decedens ex Syria,
2.61
3
2.61
audire voluisse Posidonium;
2.61
4
2.61
sed cum audisset eum graviter esse aegrum, quod vehementer eius artus laborarent, voluisse tamen nobilissimum philosophum
2.61
5
2.61
visere: quem ut vidisset et
2.61
6
2.61
salutavisset honorificisque verbis prosecutus esset molesteque se dixisset
2.61
7
2.61
ferre, quod eum non posset audire, at ille:
2.61
tu vero
2.61
inquit
2.61
potes, nec committam,necomitam G ( ss. 2) KR (necom. K2R) ne commitam V neccommittam s ut dolor corporis efficiat, ut frustra tantus vir ad me venerit.
2.61
itaque narrabat eum graviter et copiose de hoc ipso, nihil esse
2.61
9
2.61
bonum nisi quod esset honestum, cubantem disputavisse, cumque quasi faces ei doloris admoverentur,
2.61
10
2.61
saepe dixisse:
2.61
11
2.62
2.62
'nihil agis, dolor! quamvis sis molestus, numquam te esse confitebor malum.' Omninoque omnes
2.62
1
2.62
clari et nobilitati
2.62
2
2.62
labores continuo
2.62
3
2.62
fiunt
2.62
4
2.62
etiam tolerabiles. videmusne
2.62
5
2.62
ut
2.62
6
2.62
, apud quos eorum ludorum,
2.62
7
2.62
qui gymnici nominantur, magnus
2.62
8
2.62
honos sit, nullum ab is, qui in
2.62
9
2.62
id certamen descendant, devitari dolorem? apud quos autem venandi et equitandi laus viget, qui hanc petessunt,
2.62
10
2.62
11
2.62
nullum fugiunt dolorem. quid de nostris ambitionibus, quid de cupiditate honorum loquar? quae flamma est, per quam non cucurrerint
2.62
12
2.62
i qui haec
2.62
13
2.62
olim punctis singulis colligebant? itaque semper Africanus Socraticum
2.62
14
2.62
Xenophontem in manibus habebat, cuius in primis laudabat illud, quod diceret eosdem labores
2.62
15
2.62
non esse aeque gravis
2.62
16
2.62
imperatori et militi, quod ipse honos laborem leviorem faceret imperatorium.
2.63
2.63
sed tamen hoc evenit, ut in vulgus insipientium
2.63
1
2.63
opinio valeat
2.63
2
2.63
honestatis, cum ipsam videre
2.63
3
2.63
non possint. itaque fama et multitudinis iudicio moventur,
2.63
4
2.63
cum id honestum putent, quod a plerisque laudetur. te autem, si in oculis sis multitudinis, tamen eius iudicio stare nolim nec, quod illa putet, idem putare pulcherrimum. tuo tibi iudicio est utendum; tibi si recta probanti placebis, tum non modo tete
2.63
5
2.63
viceris,
2.63
6
2.63
quod paulo ante praecipiebam, sed omnis et omnia.
2.64
2.64
hoc igitur tibi propone:
2.64
1
2.64
amplitudinem animi
2.64
2
2.64
et quasi quandam exaggerationem quam altissimam animi, quae maxime eminet contemnendis et despiciendis doloribus,
2.64
3
2.64
unam esse omnium rem pulcherrimam, eoque pulchriorem, si vacet populo neque plausum captans se
2.64
4
2.64
tamen
2.64
5
2.64
ipsa delectet. quin etiam mihi quidem laudabiliora videntur omnia, quae sine venditatione et sine populo teste fiunt,
2.64
6
2.64
non quo fugiendus sit
2.64
7
2.64
—omnia enim bene facta in luce se conlocari volunt
2.64
8
2.64
—, sed tamen nullum theatrum virtuti
2.64
9
2.64
conscientia maius est.
2.65
2.65
Atque in primis meditemur illud, ut haec patientia
2.65
dolorum, quam saepe iam animi intentione dixi esse
2.65
1
2.65
firmandam, in omni genere se aequabilem praebeat. saepe enim multi, qui
2.65
2
2.65
aut propter victoriae cupiditatem aut propter gloriae aut etiam, ut ius suum
2.65
3
2.65
et libertatem tenerent, volnera exceperunt fortiter et tulerunt, idem omissa contentione dolorem morbi ferre non possunt; neque enim illum,
2.65
4
2.65
quem facile tulerant, ratione
2.65
5
2.65
aut sapientia tulerant, sed studio potius et gloria. itaque barbari quidam et inmanes ferro decertare acerrume possunt, aegrotare viriliter non queunt.
2.65
6
2.65
Graeci
2.65
7
2.65
autem homines, non satis animosi, prudentes, ut est captus hominum, satis, hostem aspicere non possunt: eidem
2.65
8
2.65
morbos toleranter atque humane ferunt.
2.65
9
2.65
at Cimbri
2.65
10
2.65
et Celtiberi in proeliis exultant, lamentantur in morbo. nihil enim potest esse aequabile, quod non a certa ratione proficiscatur.
2.66
2.66
sed cum videas eos, qui aut studio aut opinione ducantur,
2.66
1
2.66
in eo persequendo atque adipiscendo dolore non frangi, debes
2.66
2
2.66
existimare aut non esse malum dolorem aut, etiamsi,
2.66
3
2.66
quicquid asperum alienumque natura
2.66
4
2.66
sit, id appellari placeat malum, tantulum tamen esse, ut a virtute ita obruatur, ut nusquam
2.66
5
2.66
6
2.66
appareat. quae meditare quaeso dies et noctes. latius enim manabit haec ratio et aliquanto maiorem locum quam de uno dolore occupabit. nam si omnia fugiendae turpitudinis adipiscendaeque honestatis causa faciemus, non modo stimulos doloris, sed etiam fulmina
2.66
7
2.66
fortunae
2.66
contemnamus
2.66
8
2.66
9
2.66
licebit, praesertim cum paratum sit illud ex hesterna disputatione perfugium.
2.67
ut enim si cui naviganti, praedones si si add. Wopkens (post na- viganti Kü.) insequantur, deus qui dixerit: eice te navi;e vel de navi s praesto est qui excipiat: vel delphinus, ut Arionem Methymnaeum,metymnaeum X (-eum KV) vel equi Pelopis illiille X corr. V1 Neptunii,neptuni V poetae tragici verba subesse videntur. Trag. inc. 196 qui per undas curruscursus G1 suspensos rapuisse dicuntur, excipientexcipiant V te et quo velis perferent, omnem omittatomittas X (omitas G l omittamus K2) corr. V2 omittat is Mue. timorem, sic urguentibusurgentibus KRc? asperis et odiosis doloribus, si tanti sint, ut ferendi non sint,si tanti non sint ut ferendi sint X corr. Man. (et sic Vind. 222 Oxon. D'Orville 85 sec. Doug.) quo sitquo sint X (corr. G2? Vvet) confugiendum, tutu s ut X (exp. Vvet om s) vides. Haec ferefere V hoc tempore putavi esse dicenda. sed tu fortasse in sententia permanes. Minime vero, meque biduo duarum rerum, quas maxime timebam, spero liberatum metu. Cras ergo ego K ad clepsydram; sic enim diximus,duximus GRV1 (corr. 1 ut v.) etet Turn. (cf. leg. 2, 7) sed tibi hoc video non posse deberi. Ita prorsus; et illud quidem ante meridiem, hoc eodem tempore. Sic faciemus tuisque optumis studiis obsequemur.