Tusculanae Disputationes
Choose a text
id="mobileReaderAuthor" class="mobile-reader-author" href="/authors/cicero-marcus-tullius" aria-label="More works by Cicero, Marcus Tullius">
—
⋯
Original / primary: Perseus Lat1
4.1
4.1
Cum multis locis
4.1
1
4.1
nostrorum hominum ingenia virtutesque, Brute, soleo mirari, tum maxime in is studiis, quae sero admodum
4.1
2
4.1
expetita in hanc civitatem e Graecia transtulerunt. nam cum a primo urbis ortu regiis
4.1
3
4.1
institutis, partim etiam legibus auspicia, caerimoniae, comitia, provocationes, patrum consilium,
4.1
4
4.1
equitum peditumque discriptio, tota res militaris divinitus esset
4.1
5
4.1
constituta, tum progressio admirabilis incredibilisque cursus ad omnem excellentiam factus est dominatu regio re p.
4.1
6
4.1
liberata. nec vero hic locus est, ut de moribus institutisque maiorum et disciplina ac temperatione civitatis loquamur; aliis haec locis satis accurate a nobis dicta sunt maximeque in is sex libris, quos de re publica scripsimus.
4.2
4.2
hoc autem loco consideranti mihi studia doctrinae multa sane
4.2
1
4.2
occurrunt, cur ea quoque arcessita aliunde neque solum expetita, sed etiam conservata et culta videantur. erat enim illis paene in conspectu praestanti sapientia et nobilitate Pythagoras, qui fuit in Italia temporibus isdem quibus
4.2
L. Brutus patriam liberavit, praeclarus auctor nobilitatis tuae. Pythagorae autem doctrina cum longe lateque flueret, permanavisse mihi videtur in hanc civitatem, idque cum coniectura probabile est, tum quibusdam etiam vestigiis indicatur. quis enim est qui putet, cum floreret in Italia Graecia
4.2
2
4.2
potentissumis et
4.2
3
4.2
maximis urbibus, ea quae magna dicta est, in isque primum ipsius Pythagorae, deinde
4.2
4
4.2
postea
4.2
5
4.2
Pythagoreorum
4.2
6
4.2
tantum nomen esset, nostrorum hominum ad eorum doctissimas voces aures clausas fuisse?
4.3
4.3
quin etiam arbitror propter Pythagoreorum admirationem Numam quoque regem Pythagoreum
4.3
1
4.3
a posterioribus existimatum. nam cum Pythagorae disciplinam et instituta
4.3
2
4.3
cognoscerent regisque eius aequitatem et
4.3
3
4.3
sapientiam a maioribus suis accepissent, aetates
4.3
4
4.3
autem et tempora ignorarent propter vetustatem, eum, qui sapientia excelleret, Pythagorae auditorem crediderunt fuisse. et de coniectura quidem hactenus. vestigia autem Pythagoreorum quamquam multa colligi possunt, paucis tamen utemur, quoniam non id agitur hoc tempore. nam cum carminibus soliti illi esse dicantur
4.3
et
4.3
praecepta
4.3
5
4.3
quaedam occultius tradere et mentes suas a cogitationum intentione cantu fidibusque
4.3
6
4.3
ad tranquillitatem traducere, gravissumus auctor in Originibus dixit
4.3
7
4.3
Cato morem apud maiores hunc epularum fuisse, ut deinceps, qui accubarent, canerent ad tibiam clarorum virorum laudes atque virtutes; ex quo perspicuum est et cantus tum fuisse discriptos
4.3
8
4.3
vocum sonis et carmina.
4.4
4.4
quamquam id quidem etiam duodecim tabulae declarant,
4.4
1
4.4
condi iam tum solitum esse carmen; quod ne liceret fieri ad
4.4
2
4.4
alterius iniuriam,
4.4
3
4.4
lege
4.4
4
4.4
sanxerunt. nec vero illud non eruditorum temporum argumentum est, quod et deorum pulvinaribus et epulis magistratuum fides praecinunt, quod proprium eius fuit, de qua loquor, disciplinae. mihi quidem etiam Appii
4.4
5
4.4
Caeci carmen, quod valde Panaetius laudat epistola quadam, quae est ad Q.
4.4
6
4.4
Tuberonem, Pythagoreum
4.4
7
4.4
videtur. multa
4.4
8
4.4
etiam sunt in nostris institutis ducta
4.4
9
4.4
ab illis; quae praetereo, ne ea, quae repperisse
4.4
10
4.4
ipsi putamur, aliunde didicisse videamur.
4.4
11
4.5
Sed ut ad propositumpositum G1 redeat oratio, quam brevi tempore quot et quanti poëtae, qui autem oratores extiterunt! facile ut appareat nostros omnia consequi potuisse, simul ut ut et V2 velle coepissent. Sed de ceteris studiis alio loco et dicemus, si usus fuerit, et saepe diximus. sapientiae studium vetus id quidem in nostris, sed tamen ante Laelii aetatem et Scipionis non reperio quos appellare possim nominatim. quibus adulescentibus Stoicum Diogenen et Academicum Carneadem video ad senatum ab Atheniensibus missos esse legatos, qui cum rei publicae nullam umquam partem attigissent essetqueesseque V1 eorum alter Cyrenaeuscyreneus GKR (cyręn.) alter Babylonius, numquam profecto scholis essent excitati neque ad illud munus munus legationis ss. Vrec electi, nisi in quibusdam principibus temporibus illis fuissent studia doctrinae. qui cum cetera litteris mandarent, alii ius civile, alii orationes suas, alii monumentamonomenta GR1 (corr. 1) V maiorum, hanc amplissimam omnium artium, bene vivendi disciplinam, vita magis quam litteris persecuti sunt.
4.6
4.6
itaque illius verae elegantisque philosophiae, quae ducta a Socrate in Peripateticis adhuc permansit et idem alio modo dicentibus Stoicis, cum Academici eorum controversias disceptarent,
4.6
1
4.6
nulla fere sunt aut
4.6
2
4.6
pauca admodum Latina monumenta sive propter magnitudinem rerum occupationemque hominum,
4.6
3
4.6
sive etiam quod imperitis ea probari posse non arbitrabantur,
4.6
4
4.6
cum interim illis silentibus C. Amafinius
4.6
5
4.6
extitit dicens, cuius libris editis commota multitudo contulit se ad eam
4.6
6
4.6
potissimum disciplinam, sive quod erat cognitu perfacilis, sive quod invitabantur
4.6
7
4.6
inlecebris blandis voluptatis, sive etiam, quia nihil erat prolatum melius, illud quod erat
4.6
8
4.6
tenebant.
4.6
9
4.7
post Amafiniumammafinius K1 (alt. m eras.) autem multi eiusdem aemuli rationis multa cum scripsissent, Italiam totam occupaverunt, quodque maxumum argumentum est non dici illa subtiliter,sumtiliter GV1 quod et tamet tam Dav. etiam X facile ediscantur et ab indoctis probentur, id illi firmamentum esse disciplinae putant. Sed defendat, quodquod s Vrec quo X quisque sentit; sunt enim iudicia libera: nos institutum tenebimus nullisquenulliusque Bentl. sed cf. 441, 25 unius disciplinae legibus adstricti, quibus in philosophia necessario pareamus, quid sit in quaque re maxime probabile, semper requiremus.requiremus cf. nat. deor. 2, 96 quod cum saepe alias, tum nuper in Tusculano studiose egimus. itaque expositis tridui disputationibusdiscipulationibus G1 quartus dies hoc libro concluditur. ut enim in inferiorem ambulationem descendimus, quod feceramus idem superioribus diebus, acta res est sic: Dicat, si quis volt, qua de re disputari velit.
4.8
Non mihi videtur omniomnia X corr. K2R1V() animi perturbatione posse sapiens vacare. Aegritudineaegritudine V quidem hesterna disputatione videbatur, nisi forte temporis causa nobisnobis s novis Gr. novi X (nōvi Vrec) adsentiebare.absentiabare G ( et 2) asentiabare R1 (ass. 2?) asentiabaere V1 assentiebare KVrec Minime vero; nam mihi egregieaegregiae X (agr- V1 -ie G) probata est oratio tua. Non igitur existumas cadere in sapientem aegritudinem? Prorsus non arbitror. Atqui, si ista perturbare animum sapientis non potest, nulla poterit. quid enim? metusne conturbet? atat s et X earum rerum est absentium metus, quarum praesentium est aegritudo; sublataet sublatus KR igitur aegritudine sublatus est metus. restant duae perturbationes, laetitia gestiens et libido; quae si non cadent in sapientem, sempersemper Kc ex sip mens erit tranquilla sapientis.
4.9
Sic prorsus intellego. Utrum igitur mavis? statimne nos velavela add. G2 facere an quasi e portu egredientisaegridientis V1 paululum remigare? Quidnam est istuc? non enim intellego. Quia Chrysippus et Stoici cum de animi perturbationibus St. fr. 3, 483 disputant, magnam partem in his his is? partiendis et definiendis occupati sunt, illa eorum perexigua oratio est, qua medeantur animis nec eos turbulentos esse patiantur, Peripatetici autem ad placandos animos multa adferunt, spinas partiendi et definiendi praetermittunt. quaerebam igitur, utrum panderem vela orationisvela orationis Vc (vela or in r.) s velorationis GKR (o R2) statim an eam ante paululum dialecticorum remis propellerem. propellerem propalarem K2 Isto modo vero; erit enim hoc totum, quod quaero, ex utroque perfectius. Est id quidem rectius;
4.10
sed post requires, si quid fuerit obscurius. Faciam equidem; tu tamen, ut soles, dices ista ipsa obscura planius quam dicuntur a Graecis. Enitar equidem, sed intento opus est animo, ne ne nemo K1 omnia dilabantur, si unum aliquid effugerit. Quoniam, quae Graeci pa/qh vocant, nobis perturbationespathe X perturbationes cf. Aug. civ. 14, 5 appellari magis placet quam morbos, in his explicandis veterem illam equidem Pythagorae primum, dein Platonis discriptionem sequar, qui animum in duas partes dividunt: alteram rationis participem faciunt,fiunt K1 alteram expertem; in participe rationis ponuntponunt Vrec s ponant X tranquillitatem, id est placidam quietamque constantiam, in illa altera motus turbidos cumcum We. tum irae tum cupiditatis, contrarios inimicosque rationi.
4.11
sit igitur hichic K1 fons; utamur tamen in his perturbationibus describendisdiscrib. Mue. sed cf. Th. l. l. 5, 663 Stoicorum definitionibus et partitionibus,participationibus R1 particionibus GVH qui mihi videntur in hac quaestione versari acutissime. Est igitur Zenonis haec definitio, ut perturbatio Zeno fr. 205 sit, quod pa/qos patOC K patos R (p ex ) PLTwC H ille dicit, aversa aa om. V1 (add. c) recta ratione contra naturam animi commotio. quidam brevius perturbationem esse adpetitum vehementiorem, sed vehementiorem eum volunt esse, qui longius discesserit a naturae constantia. partes autem perturbationum volunt ex duobus opinatis bonis nasci et ex duobus opinatis malis; ita esse quattuor, ex bonis libidinem et laetitiam, ut sit laetitia praesentium bonorum, libido futurorum, ex malis metum et aegritudinem nasci censent, metum futuris, aegritudinem praesentibus; quae enim venientia metuuntur, eadem adficiunt aegritudineaegritudinem K (corr. 2) RH instantia.
4.12
4.12
laetitia autem et libido in bonorum opinione versantur, cum libido ad id, quod videtur bonum, inlecta
4.12
1
4.12
et
4.12
2
4.12
inflammata rapiatur, laetitia ut adepta iam aliquid concupitum ecferatur et gestiat. natura
4.12
3
4.12
enim omnes ea,
4.12
4
4.12
quae bona videntur, secuntur fugiuntque contraria; quam ob rem simul obiecta species est
4.12
5
4.12
cuiuspiam, quod bonum videatur, ad id adipiscendum impellit ipsa natura. id cum constanter prudenterque fit, eius modi adpetitionem Stoici
4.12
bou/lhsin
4.12
6
4.12
appellant, nos appellemus
4.12
7
4.12
voluntatem, eam
4.12
8
4.12
illi putant in solo esse sapiente; quam sic definiunt: voluntas est, quae quid cum ratione desiderat. quae autem ratione adversante
4.12
9
4.12
incitata est vehementius, ea libido est vel cupiditas effrenata, quae in omnibus stultis invenitur.
4.13
4.13
itemque cum ita
4.13
1
4.13
movemur, ut in bono simus aliquo, dupliciter id contingit. nam cum ratione
4.13
2
4.13
animus movetur placide atque constanter, tum illud gaudium dicitur; cum autem inaniter et effuse animus exultat, tum illa laetitia gestiens vel nimia dici potest, quam ita definiunt: sine ratione animi elationem. quoniamque,
4.13
3
4.13
ut bona natura adpetimus,
4.13
4
4.13
sic a malis natura declinamus, quae declinatio
4.13
si
4.13
cum
4.13
5
4.13
ratione fiet, cautio appelletur,
4.13
6
4.13
eaque intellegatur in solo esse sapiente; quae autem sine ratione et cum exanimatione humili atque fracta, nominetur metus;
4.13
est igitur metus
4.13
a
4.13
7
4.13
ratione aversa cautio.
4.13
8
4.14
praesentis autem mali sapientis adfectio nulla est, stultorumstultorum Dav. stulta autem aegritudo est, eaqueeaque Ba. ea qua X (ea que M1) adficiuntur in malis opinatis animosque demittunt et contrahunt rationi non obtemperantes. itaque haec prima definitiodifin. V est, ut aegritudo sit animi adversante ratione contractio.itaque ... 6 contractio Non. 93, 1 sic quattuor perturbationes sunt, tres constantiae, quoniam cf. Aug. civ. 14, 8 aegritudini nulla constantia opponitur. Sed omnes perturbationes iudicio censent fieri et St. fr. 3, 380 et 393 opinione. itaque eas definiunt pressius, ut intellegatur, non modo quam vitiosae,vitiose GKR sed etiam quam in nostra sint potestate. est ergo ergo igitur Hs aegritudoaegritudo om. G1 add. 1 et 2 opinio recens mali praesentis, in quo demitti contrahique animo rectum esse videatur, laetitia opinio recens boni praesentis, in quo ecferri ecferri haec ferri VKc (eff. K2) rectum esse videatur,laetitia...15 videatur om. G1, add. G2 in mg. inf. (lemmata laetitia metus adscr. 1 cf. praef.) metus opinio impendentis mali, quod intolerabileintollerabile V esse videatur, libidolubido K, in lib. corr. G1 (libido etiam in mg.) R1 opinio venturi boni, quod sit ex usu iam praesens esse atque adesse.
4.15
4.15
sed quae iudicia quasque opiniones perturbationum esse dixi, non in eis perturbationes solum positas esse dicunt, verum illa etiam
4.15
1
4.15
quae efficiuntur perturbationibus, ut aegritudo quasi morsum aliquem doloris efficiat, metus recessum quendam animi et fugam, laetitia profusam hilaritatem, libido
4.15
2
4.15
effrenatam
4.15
3
4.15
adpetentiam. opinationem autem, quam in omnis definitiones superiores inclusimus, volunt esse inbecillam adsensionem.
4.16
4.16
Sed singulis
4.16
1
4.16
perturbationibus partes eiusdem generis plures subiciuntur, ut aegritudini invidentia—
4.16
utendum est enim docendi
4.16
2
4.16
causa verbo minus usitato, quoniam invidia non in eo qui invidet solum dicitur, sed etiam in eo cui invidetur
4.16
3
4.16
—, aemulatio, obtrectatio, misericordia, angor, luctus, maeror, aerumna, dolor, lamentatio, sollicitudo, molestia, adflictatio,
4.16
4
4.16
desperatio, et si quae sunt de genere eodem. sub metum autem subiecta sunt pigritia, pudor, terror, timor, pavor, exanimatio,
4.16
5
4.16
conturbatio, formido, voluptati
4.16
6
4.16
malivolentia laetans
4.16
7
4.16
malo alieno,
4.16
8
4.16
delectatio, iactatio et similia, lubidini
4.16
9
4.16
ira, excandescentia, odium, inimicitia, discordia,
4.16
10
4.16
indigentia, desiderium et cetera eius modi. Haec
4.16
11
4.16
autem definiunt hoc modo: invidentiam esse dicunt aegritudinem susceptam propter alterius res secundas, quae nihil noceant invidenti.
4.17
4.17
(nam si qui
4.17
1
4.17
doleat eius rebus secundis a quo ipse laedatur, non recte dicatur invidere, ut si Hectori
4.17
2
4.17
Agamemno; qui autem, cui alterius commoda
4.17
3
4.17
nihil noceant, tamen eum doleat is frui, is
4.17
4
4.17
invideat profecto.) aemulatio autem dupliciter illa quidem dicitur, ut et in laude et in vitio nomen hoc sit; nam et imitatio virtutis aemulatio dicitur— sed ea nihil hoc loco utimur; est enim laudis—, et
4.17
5
4.17
est aemulatio aegritudo,
4.17
6
4.17
si eo
4.17
7
4.17
quod concupierit alius potiatur, ipse careat. obtrectatio autem est, ea quam intellegi
4.17
zhlotupi/an
4.17
8
4.17
volo, aegritudo ex eo, quod alter quoque
4.17
potiatur eo quod ipse concupiverit.
4.18
4.18
misericordia est aegritudo ex miseria alterius iniuria
4.18
1
4.18
laborantis (nemo enim parricidae
4.18
2
4.18
aut proditoris supplicio
4.18
3
4.18
misericordia commovetur); angor aegritudo premens, luctus aegritudo ex eius qui carus fuerit interitu acerbo, maeror aegritudo flebilis, aerumna aegritudo laboriosa, dolor aegritudo crucians, lamentatio aegritudo cum eiulatu, sollicitudo aegritudo cum cogitatione, molestia aegritudo permanens, adflictatio
4.18
4
4.18
aegritudo cum vexatione corporis, desperatio aegritudo sine ulla rerum expectatione meliorum. Quae autem subiecta sunt sub metum, ea sic definiunt: pigritiam metum consequentis laboris,.
4.19
4.19
. . terrorem metum
4.19
1
4.19
concutientem, ex quo fit ut pudorem rubor, terrorem pallor et tremor et dentium crepitus consequatur,
4.19
2
4.19
timorem metum
4.19
3
4.19
mali adpropinquantis, pavorem metum
4.19
4
4.19
mentem loco
4.19
5
4.19
moventem, ex quo illud Ennius:
4.19
6
4.19
tum pavor sapientiam omnem miomne mmihi (vel mihi omnem) exanimato expectorat fere de orat. 3, 154. 218 Non. 16, 7. omnem mihi ex anima expectaret X (expectorat K2 expectoret B ex- pelleret Vrec) exanimato expectoratex ... 18 expectorat om. H
4.19
, exanimationem metum subsequentem et quasi comitem pavoris, conturbationem metum excutientem cogitata, formidinem metum permanentem.
4.20
4.20
Voluptatis autem partes hoc modo describunt,
4.20
1
4.20
ut malevolentia sit voluptas ex malo alterius sine emolumento suo, delectatio
4.20
2
4.20
voluptas suavitate
4.20
auditus animum deleniens; et qualis est haec aurium, tales sunt oculorum et tactionum
4.20
3
4.20
et odorationum et saporum,
4.20
4
4.20
quae sunt omnes unius generis ad perfundendum animum tamquam inliquefactae voluptates. iactatio est voluptas gestiens et se efferens insolentius.
4.21
4.21
Quae autem libidini subiecta sunt, ea sic definiuntur, ut ira sit libido poeniendi
4.21
1
4.21
eius qui videatur laesisse iniuria, excandescentia autem sit ira nascens et modo
4.21
2
4.21
existens,
4.21
3
4.21
4
4.21
quae
4.21
qu/mwsis
4.21
Graece dicitur, odium
4.21
5
4.21
ira inveterata, inimicitia ira ulciscendi tempus observans, discordia ira acerbior intimo animo
4.21
6
4.21
et corde concepta, indigentia
4.21
7
4.21
libido inexplebilis, desiderium libido eius, qui nondum adsit, videndi. distinguunt
4.21
8
4.21
illud etiam, ut libido sit earum rerum, quae dicuntur de quodam aut quibusdam, quae
4.21
kathgorh/mata
4.21
9
4.21
dialectici appellant, ut habere divitias, capere honores, indigentia
4.21
10
4.21
rerum ipsarum sit,
4.21
11
4.21
ut honorum, ut
4.21
12
4.21
pecuniae.
4.21
13
4.22
Omnium autem perturbationum fontem esse dicunt intemperantiam, quae est a a in r. G2 del. ab Arnim (cf. fr. 3, 475 al.) a recta ratione del. Bentl. et post mente add. s tota mente a recta ratione defectio sic aversa a praescriptione a praescriptione aperte scriptione V1 rationis, ut nullo modo adpetitiones animi nec regi nec continerianimi regine cont. V ( add. 3) queant. quem ad modum igitur temperantia sedat adpetitionesapp. Vc et efficit, ut eaeaeae K1 (hae Kc)R rectaerecte G1VH rationi pareant, conservatque considerata iudicia mentis, sicsi V1 huic inimica intemperantia omnem animi statum inflammat conturbat incitat, itaque et aegritudines et metus et reliquaereliq; conturbationes G1 perturbationes omnes gignuntur ex ea. Quem ad modum, cum sanguis corruptus est aut St. fr. 3, 424 pituita redundat aut bilis, in corpore morbi aegrotationesque nascuntur, sic pravarum opinionum conturbatio et ipsarum inter se repugnantia sanitate spoliat animum morbisque perturbat;sit... 372, 8 perturbat (sine 23 quidam ... 26 constan- tia et 368, 10 itaque... 368, 12 potestate) H conturbat V1
4.23
4.23
ex perturbationibus autem primum morbi conficiuntur, quae vocant illi
4.23
nosh/mata
4.23
, eaque quae sunt eis morbis contraria,
4.23
1
4.23
quae habent ad res certas vitiosam offensionem
4.23
2
4.23
atque fastidium, deinde aegrotationes, quae appellantur a Stoicis
4.23
a)rrwsth/mata
4.23
,
4.23
3
4.23
isque item oppositae contrariae
4.23
4
4.23
offensiones. hoc loco nimium operae
4.23
5
4.23
consumitur a Stoicis, maxime a Chrysippo,
4.23
6
4.23
dum morbis corporum comparatur morborum animi similitudo; qua oratione
4.23
7
4.23
praetermissa minime necessaria ea, quae rem continent, pertractemus.
4.24
4.24
intellegatur igitur perturbationem iactantibus se opinionibus inconstanter et turbide in motu
4.24
1
4.24
esse semper; cum autem hic fervor concitatioque animi inveteraverit et tamquam in venis medullisque insederit, tum existet
4.24
2
4.24
et morbus et aegrotatio et offensiones eae, quae sunt eis morbis aegrotationibusque contrariae. Haec, quae dico, cogitatione inter se differunt, re quidem copulata sunt, eaque
4.24
3
4.24
oriuntur ex libidine et ex laetitia. nam cum est concupita pecunia
4.24
nec adhibita continuo ratio quasi quaedam Socratica medicina, quae sanaret
4.24
4
4.24
eam cupiditatem, permanat in venas et inhaeret in visceribus illud malum, existitque
4.24
5
4.24
morbus et aegrotatio, quae evelli
4.24
6
4.24
inveterata non possunt, eique morbo nomen est avaritia;
4.25
4.25
similiterque
4.25
1
4.25
ceteri morbi, ut gloriae cupiditas, ut mulierositas, ut ita appellem eam
4.25
2
4.25
quae Graece
4.25
filoguni/a
4.25
3
4.25
dicitur,
4.25
4
4.25
ceterique similiter morbi aegrotationesque nascuntur. quae autem sunt his contraria, ea nasci putantur a metu, ut odium mulierum, quale in
4.25
misogu/nw|
4.25
Atili est,
4.25
5
4.25
6
4.25
ut in hominum universum genus, quod accepimus de Timone
4.25
7
4.25
qui
4.25
misa/nqrwpos
4.25
appellatur,
4.25
8
4.25
9
4.25
ut inhospitalitas est: quae omnes aegrotationes animi ex quodam metu nascuntur earum rerum quas fugiunt et oderunt.
4.26
4.26
definiunt autem animi aegrotationem opinationem
4.26
1
4.26
vehementem de re non expetenda, tamquam valde expetenda sit, inhaerentem et penitus insitam. quod autem nascitur ex offensione, ita definiunt: opinionem vehementem de re non fugienda inhaerentem et penitus insitam tamquam fugienda;
4.26
2
4.26
haec autem opinatio est iudicatio
4.26
3
4.26
se scire, quod nesciat. aegrotationi autem talia quaedam subiecta sunt: avaritia, ambitio, mulierositas, pervicacia,
4.26
4
4.26
ligurritio, vinulentia,
4.26
5
4.26
cuppedia,
4.26
6
4.26
7
4.26
et si qua similia. est autem avaritia opinatio vehemens de pecunia, quasi valde expetenda sit, inhaerens et penitus insita, similisque est eiusdem generis definitio reliquarum.
4.27
offensionum autem definitiones sunt eius modi,eiusdem modi G1 ut inhospitalitasinhospitalis K1RH sit opinio vehemens valde fugiendum esse hospitem, eaque inhaerens et penitus insita; similiterque definitur et mulierum odium, ut Hippolyti,hippoliti GH hyppoliti V et, ut Timonis, generis humani. Atque ut ad valetudinis similitudinem veniamusveniamus s (cf. utamur) veniam X eaque conlationeconsolatione V utamur aliquando, sed parcius quam solent Stoici: ut sunt alii ad alios morbos procliviores St. fr. 3, 423 —itaque dicimus gravidinososgravidinosos W Non. (115, 16 etiam in lemmate) ut Plin. 18, 139 codd. praeter d cf. Catull. 44, 13 Lucil. 820 (gravedo Marx) gravedinosos edd. alt. quosdam om. W Non. add. Beroaldus quosdam, quosdam torminosos,itaque ... 9 torminosos Non. 32, 13 et 115, 16 terminosos KRH (Non. L 1 priore loco) non quia iam sint, sed quia saepe sint—, sic saepe sint, sic Gr. Lb. saepe sint X saepe, sic Man. (de iterato sint cf. Sey. ad Lael. 43) alii ad metum, alii ad aliam perturbationem; ex quo non quia ia in r. V2 sed... 11 quo om. K1 add. c in aliis anxietas, unde anxii, in aliis iracundia dicitur. quae ab ira differt, estque aliudaliud ex illud Vrec iracundum esse, aliud iratum, ut differt anxietas ab angore (neque enim omnes anxii, qui anguntur aliquando, nec,nec s haec X qui anxii, semper anguntur), utnec ... 15 ut om. Non. inter ebrietatem et ebriositatemet ebriositatem om. W Non. L 1 hab. Nonii codd. rell. interest, aliudqueque om. G1 Non. est amatorem esse, aliud amantem.aliud... 17 amantem Non. 444, 1 atque haec aliorum ad alios morbos proclivitas late patet; nam pertinet ad omnes perturbationes;
4.28
4.28
in multis etiam
4.28
1
4.28
vitiis apparet, sed nomen res non habet. ergo et invidi et malivoli et libidinosi
4.28
2
4.28
et timidi et misericordes, quia proclives ad eas perturbationes
4.28
sunt
4.28
3
4.28
, non quia semper feruntur.
4.28
4
4.28
haec igitur proclivitas ad suum quodque genus a similitudine
4.28
corporis aegrotatio dicatur,
4.28
5
4.28
dum ea intellegatur ad aegrotandum proclivitas. sed haec in bonis rebus, quod alii ad alia bona sunt aptiores, facilitas nominetur, in malis proclivitas, ut significet lapsionem, in neutris habeat superius nomen. Quo modo autem in
4.28
6
4.28
corpore est morbus, est aegrotatio, est vitium,
4.28
7
4.28
sic in animo. morbum appellant totius corporis corruptionem, aegrotationem morbum cum imbecillitate,
4.28
8
4.28
vitium, cum partes corporis inter se dissident, ex quo pravitas membrorum, distortio, deformitas.
4.29
4.29
itaque illa duo, morbus et aegrotatio, ex totius valetudinis corporis conquassatione et perturbatione gignuntur, vitium autem integra valetudine ipsum ex se cernitur. sed in animo tantum modo cogitatione possumus morbum ab aegrotatione seiungere, vitiositas autem est habitus aut adfectio in tota vita inconstans et a se ipsa dissentiens. ita fit, ut in altera corruptione opinionum morbus efficiatur et aegrotatio, in altera inconstantia et repugnantia. non enim omne vitium paris habet dissensiones,
4.29
1
4.29
ut eorum, qui non longe a sapientia absunt, adfectio est illa quidem discrepans sibi ipsa, dum est insipiens, sed non distorta nec prava. morbi autem et aegrotationes
4.29
2
4.29
partes sunt vitiositatis, sed perturbationes sintne eiusdem partes, quaestio est.
4.30
4.30
vitia enim adfectiones sunt manentes, perturbationes autem moventes, ut non possint adfectionum manentium partes esse. Atque ut in malis attingit animi naturam corporis
4.30
1
4.30
similitudo, sic in bonis. sunt enim in corpore praecipua, pulchritudo,
4.30
2
4.30
vires, valetudo,
4.30
3
4.30
firmitas, velocitas,
4.30
4
4.30
sunt item in animo.
4.30
ut
4.30
enim corporis temperatio,
4.30
5
4.30
cum ea congruunt inter se e quibus constamus, sanitas, sic animi dicitur, cum eius iudicia opinionesque concordant, eaque animi est virtus, quam alii ipsam temperantiam dicunt esse, alii
4.30
6
4.30
obtemperantem temperantiae praeceptis et eam
4.30
7
4.30
subsequentem nec habentem ullam speciem suam, sed sive hoc sive illud sit, in solo esse sapiente. est autem quaedam animi sanitas, quae in insipientem
4.30
8
4.30
etiam cadat, cum curatione et purgatione
4.30
9
4.30
medicorum conturbatio mentis aufertur.
4.31
4.31
et ut corporis est quaedam apta figura membrorum cum coloris quadam suavitate eaque
4.31
1
4.31
dicitur
4.31
2
4.31
pulchritudo, sic in animo opinionum iudiciorumque aequabilitas et constantia cum firmitate quadam et stabilitate virtutem subsequens aut virtutis vim ipsam continens pulchritudo vocatur. itemque viribus corporis et nervis et efficacitati similes similibus quoque
4.31
3
4.31
verbis animi vires nominantur. velocitas autem corporis celeritas appellatur, quae eadem ingenii etiam laus habetur propter animi multarum rerum brevi tempore percursionem.
4.31
4
4.31
Illud animorum corporumque dissimile,
4.31
5
4.31
quod animi valentes morbo temptari non possunt,
4.31
6
4.31
corpora
4.31
7
4.31
possunt; sed corporum offensiones sine culpa accidere possunt, animorum non item, quorum omnes morbi et perturbationes ex aspernatione rationis eveniunt.
4.31
8
4.31
itaque in
4.31
9
4.31
hominibus solum existunt; nam bestiae simile quiddam
4.31
10
4.31
faciunt, sed in perturbationes non incidunt.
4.32
4.32
inter acutos autem et inter hebetes
4.32
1
4.32
interest, quod ingeniosi, ut aes Corinthium in aeruginem,
4.32
2
4.32
sic illi in morbum et incidunt tardius et recreantur ocius, hebetes non item. nec vero in omnem morbum ac perturbationem animus ingeniosi cadit; †non enim
4.32
3
4.32
multa ecferata
4.32
4
4.32
et immania; quaedam autem humanitatis quoque habent primam speciem, ut misericordia aegritudo metus. Aegrotationes autem morbique animorum
4.32
5
4.32
difficilius evelli posse putantur quam summa illa vitia, quae virtutibus sunt contraria. morbis enim manentibus vitia sublata esse
4.32
non
4.32
possunt, quia
4.32
6
4.32
non tam celeriter sanantur quam illa tolluntur.
4.32
7
4.33
Habes ea quae de perturbationibus enucleate disputanthabes disputant Non. 60, 7 Stoici, quae logika/ logica GRV loica K appellant, quia disseruntur subtilius. ex quibus quoniam tamquam ex scrupulosis cf. Hier. epist. 14, 10 al. scruplosis R (sed fort. rasura supra p) K (ex -ossis) G1 (sed u/p1) scrupulosis VK2 mg. cotibus enavigavit oratio, reliquae disputationis cursum teneamus, modo satis illa dilucide dixerimus pro rerum obscuritate. Prorsus satis; sed si quae diligentius erunt cognoscenda, quaeremus alias, nunc vela, quae modo dicebas,dicebas p. 365, 19 expectamusexpectamus K1 et cursum.
4.34
4.34
Quando, ut
4.34
1
4.34
aliis locis de virtute et diximus et saepe dicendum erit—pleraeque enim quaestiones, quae ad vitam moresque pertinent, a virtutis fonte
4.34
2
4.34
ducuntur
4.34
3
4.34
—, quando igitur virtus est adfectio animi constans
4.34
4
4.34
conveniensque, laudabiles efficiens eos, in quibus est, et ipsa per se sua sponte separata etiam utilitate laudabilis, ex ea proficiscuntur honestae voluntates sententiae
4.34
actiones omnisque recta ratio (quamquam ipsa virtus brevissume
4.34
5
4.34
recta ratio dici potest). huius igitur virtutis
4.34
6
4.34
contraria est vitiositas—sic enim malo quam malitiam appellare eam quam Graeci
4.34
kaki/an
4.34
7
4.34
appellant; nam malitia certi cuiusdam vitii nomen est, vitiositas omnium—; ex qua concitantur
4.34
8
4.34
perturbationes, quae sunt, ut paulo ante
4.34
9
4.34
diximus, turbidi animorum concitatique motus, aversi a ratione et inimicissimi mentis vitaeque tranquillae. inportant enim aegritudines anxias atque acerbas animosque adfligunt et debilitant metu; idem
4.34
10
4.34
inflammant adpetitione nimia, quam tum cupiditatem
4.34
11
4.34
tum libidinem dicimus, inpotentiam quandam animi a
4.34
12
4.34
temperantia et moderatione plurimum dissidentem.
4.35
4.35
quae si quando adepta erit
4.35
1
4.35
2
4.35
id quod ei fuerit concupitum, tum ecferetur
4.35
3
4.35
alacritate, ut
4.35
nihil ei constet
4.35
, quod agat, ut ille, qui
4.35
voluptatem voluptatem eqs. Trabea fr. II eundemque Cic. in verbis nihil eiei B (e corr.) Bentl. est X (ē. K esse V3) quod s quid X constet (Com. inc. 37) respicit, cf. fin. 2, 14 animi nimiam summum esse errorem
4.35
arbitratur. eorum igitur malorum in una virtute posita sanatio est. Quid autem est non miserius solum, sed foedius etiam et deformius quam aegritudine quis adflictus debilitatus iacens? cui miseriae proxumus est is qui
4.35
6
4.35
adpropinquans aliquod malum metuit exanimatusque
4.35
7
4.35
pendet animi.
4.35
8
4.35
quam vim mali significantes poëtae impendere apud inferos saxum Tantalo faciunt
4.35
ob scelera Trag. inc. 110 animique inpotentiam et superbiloquentiam.animique 25 superbiloquentiam Non. 175, 31
4.35
ea communis poena stultitiae est. omnibus enim, quorum mens abhorret a ratione,
4.35
11
4.35
semper aliqui talis
4.35
12
4.35
terror
4.35
impendet.
4.36
4.36
atque ut haec
4.36
1
4.36
tabificae mentis perturbationes sunt,
4.36
2
4.36
aegritudinem dico et metum, sic hilariores illae, cupiditas avide
4.36
3
4.36
semper aliquid expetens et inanis alacritas, id est laetitia gestiens, non multum differunt ab amentia. ex quo intellegitur, qualis ille sit, quem tum moderatum, alias
4.36
4
4.36
modestum
4.36
5
4.36
temperantem, alias constantem continentemque dicimus; non numquam haec
4.36
6
4.36
eadem vocabula ad frugalitatis nomen tamquam ad caput referre volumus. quodnisi eo nomine virtutes continerentur, numquam ita pervolgatum illud esset, ut iam proverbii locum optineret,
4.36
7
4.36
hominem frugi omnia recterecte s recta X facere
4.36
. quod idem cum Stoici de sapiente dicunt, nimis
4.36
9
4.36
admirabiliter nimisque magnifice dicere videntur.
4.37
4.37
Ergo hic,
4.37
1
4.37
quisquis est, qui moderatione et constantia quietus animo est sibique ipse placatus, ut nec tabescat molestiis nec frangatur timore
4.37
2
4.37
nec sitienter quid expetens
4.37
3
4.37
ardeat
4.37
4
4.37
desiderio nec alacritate futtili
4.37
5
4.37
gestiens deliquescat, is est sapiens quem quaerimus, is est beatus, cui nihil humanarum rerum aut intolerabile ad demittendum animum aut nimis laetabile ad ecferendum
4.37
6
4.37
videri potest. quid enim videatur ei magnum in rebus humanis, cui aeternitas omnis totiusque mundi nota sit magnitudo?
4.37
7
4.37
nam
4.37
8
4.37
quid aut in studiis humanis aut in tam exigua brevitate vitae magnum sapienti videri potest, qui semper animo
4.37
9
4.37
sic
4.37
excubat, ut ei nihil inprovisum accidere possit, nihil inopinatum, nihil omnino novum?
4.38
atque idemeidem GRV1 ita acrem in omnis partis aciem intendit, ut semper videat sedem sibi ac locum sine molestia atque angore vivendi, ut, quemcumque casum fortuna invexerit, hunc apte et quiete ferat. quod qui faciet, non aegritudine solum vacabit, sed etiam perturbationibus reliquis omnibus. his autem vacuus animus perfecte atque absoluteobsolute K1R beatosadhibeant V (-ant in r. c) efficit, idemque concitatus et abstractus ab integra certaque ratione non constantiam solum amittit, verum etiam sanitatem. Quocirca mollis et enervata putanda est Peripateticorum ratio et oratio, qui perturbari animos necesse dicunt esse, sed adhibent modum quendam, quem ultra progredi non oporteat.
4.39
4.39
modum tu adhibes vitio? an vitium nullum est non parere rationi? an ratio parum praecipit nec bonum illud esse, quod aut cupias ardenter aut
4.39
1
4.39
adeptus ecferas te insolenter, nec porro malum, quo aut oppressus iaceas aut,
4.39
2
4.39
ne opprimare, mente vix constes? eaque omnia aut nimis tristia
4.39
3
4.39
aut nimis laeta errore fieri, qui
4.39
si
4.39
4
4.39
error stultis extenuetur die, ut, cum res eadem maneat, aliter ferant
4.39
5
4.39
inveterata aliter recentia, sapientis ne attingat quidem omnino?
4.40
4.40
Etenim quis erit tandem modus iste? quaeramus enim modum aegritudinis, in qua
4.40
1
4.40
operae plurimum ponitur. aegre tulisse P. Rupilium
4.40
2
4.40
fratris repulsam
4.40
3
4.40
consulatus scriptum apud Fannium est. sed
4.40
4
4.40
tamen transisse videtur modum, quippe qui ob eam causam a vita recesserit; moderatius
4.40
5
4.40
igitur ferre debuit. quid, si, cum id ferret modice, mors liberorum accessisset?
4.40
nata esset aegritudo nova, sed ea modica. dist. Se.
4.40
magna tamen facta esset accessio. quid, si deinde dolores graves corporis, si bonorum amissio, si caecitas, si exilium? si pro singulis malis aegritudines accederent, summa ea fieret, quae non sustineretur.
4.40
7
4.41
4.41
Qui modum igitur vitio quaerit, similiter facit, ut si posse putet eum qui se e Leucata praecipitaverit sustinere se, cum velit. ut enim id non potest, sic animus perturbatus et incitatus nec cohibere
4.41
1
4.41
se potest nec, quo loco
4.41
2
4.41
vult, insistere. omninoque, quae crescentia
4.41
3
4.41
perniciosa sunt, eadem sunt vitiosa nascentia;
4.42
aegritudo autem ceteraeque perturbationes amplificatae certe pestiferae sunt: igiturpestiferunt ig. K1 etiam susceptae continuo in magna pestis parte versantur. etenim ipsaeipse GV se impellunt, ubi semel a ratione discessum est, ipsaque sibi imbecillitasinb. G indulget in altumque provehitur imprudens nec reperitrepperit X locum consistendi. quam ob rem nihil interest, utrum moderatas perturbationes adprobent an moderatam iniustitiam, moderatam ignaviam, moderatam intemperantiam; qui enim vitiis modum apponit, is partem suscipit vitiorum; quod cum ipsum per se odiosum est, tum eo molestius, quia sunt in lubrico incitataque semel proclivi labuntur sustineriquesustineri quae X (que V) nullo modo possunt. Quid, quod idem Peripatetici perturbationes istas, quas nosnos Vc s non X extirpandas putamus, non modo naturalis esse dicunt, sed etiam utiliter a natura datas?
4.43
4.43
quorum est talis oratio: primum multis verbis iracundiam laudant, cotem fortitudinis esse dicunt, multoque et
4.43
1
4.43
in hostem et in inprobum
4.43
2
4.43
civem vehementioris
4.43
3
4.43
iratorum
4.43
impetus esse, levis autem ratiunculas eorum, qui ita cogitarent:
4.43
proelium rectum est hoc fieri, convenit dimicaredemicare K1 pro legibus, pro libertate, pro patria;
4.43
haec nullam habent
4.43
5
4.43
vim, nisi ira excanduit fortitudo.
4.43
6
4.43
nec vero de bellatoribus solum disputant: imperia severiora nulla esse putant sine aliqua acerbitate iracundiae; oratorem denique non modo accusantem, sed ne defendentem quidem probant sine aculeis iracundiae, quae etiamsi non adsit, tamen verbis atque motu simulandam arbitrantur, ut auditoris iram oratoris incendat actio. virum denique videri negant qui irasci nesciet,
4.43
7
4.43
eamque, quam lenitatem nos dicimus, vitioso lentitudinis
4.43
8
4.43
nomine
4.43
9
4.43
appellant.
4.43
10
4.44
4.44
Nec vero
4.44
1
4.44
solum hanc libidinem laudant—est enim ira, ut modo
4.44
2
4.44
definivi, ulciscendi libido—, sed ipsum illud genus vel
4.44
3
4.44
libidinis vel cupiditatis ad summam utilitatem esse dicunt a natura datum; nihil enim quemquam nisi quod lubeat praeclare facere posse. noctu
4.44
4
4.44
ambulabat in publico Themistocles, quod somnum capere non posset,
4.44
5
4.44
quaerentibusque respondebat Miltiadis
4.44
6
4.44
tropaeis se e somno suscitari.
4.44
7
4.44
cui non sunt auditae Demosthenis
4.44
8
4.44
vigiliae? qui dolere se aiebat,
4.44
9
4.44
si quando opificum antelucana victus esset industria. philosophiae denique ipsius principes numquam in suis studiis tantos progressus sine flagranti cupiditate facere potuissent.
4.44
ultimas terras lustrasse Pythagoran Democritum Platonem accepimus. ubi enim quicquid
4.44
10
4.44
esset
4.44
11
4.44
quod disci
4.44
12
4.44
posset, eo veniendum iudicaverunt. num
4.44
13
4.44
putamus haec fieri sine summo cupiditatis ardore potuisse?
4.45
4.45
Ipsam aegritudinem, quam nos ut taetram et inmanem beluam fugiendam
4.45
1
4.45
diximus,
4.45
2
4.45
non sine magna utilitate a natura dicunt constitutam, ut homines
4.45
3
4.45
castigationibus reprehensionibus ignominiis adfici se
4.45
4
4.45
in delicto dolerent. impunitas enim peccatorum data videtur eis qui ignominiam et infamiam ferunt sine dolore; morderi est melius conscientia. ex quo est illud e vita ductum
4.45
5
4.45
ab Afranio: nam cum dissolutus filius:
4.45
heu me miserum!eume K
4.45
tum severus pater:
4.45
dum modo doleat aliquid, doleat quidlubet.
4.46
Reliquas quoque partis aegritudinis utilis esse dicunt, misericordiam ad opem ferendam et calamitatescalamitates post indignorum rep. X del. V3 hominum indignorum sublevandas; ipsum illud aemulari obtrectare non esse inutile, cum aut se non idem videat consecutum, quod alium, aut alium idem, quod se; metum vero si quiquis GVrec sustulisset, omnem vitae diligentiam sublatam fore, quae summa esset in eisesse K qui leges, qui magistratus,qui leges qui magistratus in r. Vc qui paupertatem, qui ignominiam, qui mortem, qui dolorem timerent.tenerent K Haec tamen ita disputant, ut resecanda esse fateantur, evelli penitus dicant nec posse nec opus esse et in omnibus fere rebus mediocritatem esse optumam existiment.existimant s quae cum exponunt, nihilne tibi videntur an aliquid dicere? Mihi vero dicere aliquid, itaque expecto, quid ad ista.ista (eras. m) K Reperiam fortasse, sed illud ante:
4.47
4.47
videsne, quanta fuerit apud Academicos verecundia? plane enim dicunt,
4.47
quod ad rem pertineat: Peripateticis
4.47
1
4.47
respondetur a Stoicis; digladientur illi per me licet, cui nihil est necesse nisi, ubi sit illud, quod veri simillimum videatur, anquirere. quid est igitur quod occurrat in hac quaestione, e quo
4.47
2
4.47
possit attingi aliquid veri simile, quo longius mens humana progredi non potest? definitio perturbationis, qua
4.47
3
4.47
recte Zenonem usum puto. ita enim definit, ut perturbatio sit aversa
4.47
a
4.47
4
4.47
ratione contra naturam animi commotio, vel brevius, ut perturbatio sit adpetitus vehementior, vehementior
4.47
5
4.47
autem intellegatur is qui procul absit a naturae constantia.
4.48
4.48
quid ad has definitiones possim
4.48
1
4.48
dicere? atque
4.48
2
4.48
haec pleraque sunt prudenter acuteque disserentium, illa quidem ex rhetorum pompa:
4.48
ardores animorum cotesque virtutum.
4.48
an vero vir fortis, nisi stomachari coepit, non potest fortis esse? gladiatorium id quidem.
4.48
3
4.48
quamquam in eis ipsis videmus saepe constantiam:
4.48
conlocuntur, versus ign. conloquuntur G(?) congrediuntur, quaeruntquaerunt Schlen- ger, Phil. 12, 288 quaeruntur GVR1 (a del. 1) queruntur K aliquid, postulant,
4.48
ut magis placati quam irati esse videantur, sed in illo genere sit sane Pacideianus
4.48
6
4.48
aliquis hoc animo, ut narrat
4.48
7
4.48
Lucilius:
4.48
Occidam illum equidem et vincam, si id quaeritis inquit,
4.48
Verum illud credo fore: in os prius accipiam ipse
4.48
Quam gladium in stomacho furifuri Ti. suria GRV sura K (def. Ro b b. p. 100) furia Marx spurci Sey. ac pulmonibus sisto.pulmonibus isto VG1
4.48
Odi hominem, iratus pugno, nec longius quicquam
4.48
Nobis,nobis s vobis X (ubis R1?) quam dextrae gladium dum accommodetaccomodet V (prius o in r. c) alter;
4.48
Usque adeo studio atque odio illius ecferorhęc feror Kc ira;
4.48
at
4.48
13
4.48
sine hac
4.48
14
4.48
gladiatoria iracundia videmus progredientem apud Homerum Aiacem multa cum hilaritate,
4.48
15
4.48
cum depugnaturus esset cum Hectore;
4.49
4.49
cuius, ut arma sumpsit, ingressio laetitiam attulit
4.49
1
4.49
sociis, terrorem autem
4.49
2
4.49
hostibus, ut ipsum Hectorem,
4.49
3
4.49
quem ad modum est apud Homerum, toto pectore trementem provocasse ad pugnam paeniteret. atque
4.49
4
4.49
hi conlocuti inter se, prius quam manum consererent, leniter et quiete nihil ne in ipsa quidem pugna iracunde rabioseve fecerunt. ego ne Torquatum quidem illum, qui hoc cognomen
4.49
5
4.49
invenit, iratum existimo Gallo torquem detraxisse, nec Marcellum apud Clastidium ideo fortem fuisse, quia fuerit iratus.
4.50
4.50
de Africano quidem, quia notior est nobis propter recentem memoriam, vel iurare possum non illum iracundia tum inflammatum fuisse, cum in acie M. Alliennium
4.50
1
4.50
Paelignum
4.50
2
4.50
scuto protexerit gladiumque hosti in pectus infixerit. de L. Bruto fortasse dubitarim, an propter infinitum odium tyranni ecfrenatius
4.50
3
4.50
in Arruntem
4.50
4
4.50
invaserit; video enim utrumque comminus
4.50
5
4.50
ictu cecidisse contrario. quid igitur huc adhibetis iram? an fortitudo, nisi insanire coepit, impetus suos non habet? quid? Herculem, quem in caelum ista ipsa, quam vos iracundiam esse vultis, sustulit fortitudo, iratumne
4.50
6
4.50
censes conflixisse cum Erymanthio
4.50
7
4.50
apro aut
4.50
8
4.50
leone Nemeaeo?
4.50
9
4.50
an etiam Theseus Marathonii tauri
4.50
10
4.50
cornua conprehendit
4.50
11
4.50
iratus? vide ne fortitudo minime sit rabiosa sitque iracundia tota levitatis.
4.51
4.51
Neque enim est ulla fortitudo, quae rationis est expers.
4.51
contemnendae res humanae sunt,sunt B sint X neglegenda mors est, patibiles et dolores et labores putandi
4.51
— haec
4.51
2
4.51
cum constituta sunt iudicio atque sententia, tum est robusta illa et stabilis fortitudo, nisi forte, quae vehementer acriter animose fiunt, iracunde fieri suspicamur. mihi ne
4.51
3
4.51
Scipio quidem ille pontufex maxumus, qui hoc Stoicorum
4.51
4
4.51
verum esse declaravit, numquam privatum esse sapientem, iratus videtur fuisse Ti.
4.51
5
4.51
Graccho
4.51
6
4.51
tum, cum consulem languentem reliquit atque ipse privatus, ut si consul
4.51
7
4.51
esset, qui rem publicam salvam
4.51
8
4.51
esse vellent,
4.51
9
4.51
se sequi iussit.
4.52
4.52
nescio, ecquid ipsi nos fortiter in re p. fecerimus: si quid fecimus, certe irati non fecimus. an est quicquam similius insaniae
4.52
1
4.52
quam ira? quam bene Ennius
4.52
initium
4.52
dixit
4.52
2
4.52
insaniae.
4.52
color, vox, oculi, spiritus, inpotentia dictorum ac factorum quam partem habent sanitatis? quid Achille Homerico foedius, quid Agamemnone in iurgio? nam Aiacem quidem ira ad furorem mortemque perduxit. non igitur desiderat fortitudo advocatam iracundiam; satis est instructa parata armata per sese. nam isto quidem modo
4.52
3
4.52
licet dicere utilem vinulentiam ad fortitudinem, utilem
4.52
4
4.52
etiam dementiam, quod et insani
4.52
et ebrii multa faciunt saepe vehementius. semper Aiax fortis, fortissimus tamen in furore; nam
4.52
5
4.52
6
4.52
Fa/cinus fecit ma/ximum, cum Da/nais inclina/ntibus
4.52
Summa/m rem perfeci/tperfecit s perficit X manu.manu Bentl. manus s manu sua restituit proelium Insaniens G. Hermann op. 7, 382 sed cf. Plasberg, Festschr. f. Vahlen 224, qui recte proel. r. ins. Ciceroni, non poetae tribuisse vid.
4.52
proelium restituit insaniens:
4.53
4.53
dicamus igitur utilem insaniam?
4.53
1
4.53
Tracta definitiones fortitudinis: intelleges eam stomacho non egere. fortitudo est igitur
4.53
adfectio Sphaerus St. fr. 1, 628 cf. Chrys. 3, 285 animi legi summaelegissumme K (summe V) optemp. G in perpetiendis rebus obtemperans
4.53
vel
4.53
conservatio stabilis iudicii in eisin eis ex meis Vc rebus quae formidolosae videntur subeundis et repellendis
4.53
vel
4.53
scientia rerum formidolosarum contrariarumque contrariarumque alt. a ex u eff. rumque in r. scr. Vc aut aut et Hei. perferendarum aut s (sed omnino neglegenda est ou)de/tera vel a)dia/fora cf. fin. 4, 71) omnino neglegendarum conservansconservens V1 earum rerum stabile iudicium
4.53
vel brevius, ut Chrysippus
4.53
8
4.53
(nam superiores definitiones erant Sphaeri,
4.53
9
4.53
hominis in primis bene definientis, ut putant Stoici; sunt enim omnino omnes fere similes, sed declarant communis notiones alia magis alia)—quo modo igitur Chrysippus?
4.53
10
4.53
fortitudo est
4.53
inquit
4.53
scientia rerum perferendarum vel adfectio animi in patiendo ac perferendo summae legi parens sine timore.
4.53
quamvis licet insectemur istos, ut Carneades solebat, metuo ne soli
4.53
11
4.53
philosophi sint. quae
4.53
12
4.53
enim istarum definitionum non aperit notionem nostram, quam habemus omnes de fortitudine tectam atque involutam? qua aperta quis est qui aut bellatori aut imperatori aut oratori quaerat aliquid neque eos existumet sine rabie quicquam fortiter facere posse?
4.54
4.54
Quid? Stoici, qui omnes insipientes insanos
4.54
esse dicunt, nonne ista conligunt?
4.54
1
4.54
remove perturbationes maxumeque
4.54
2
4.54
iracundiam: iam videbuntur monstra
4.54
3
4.54
dicere. nunc autem ita
4.54
4
4.54
disserunt, sic se dicere omnes stultos insanire, ut male olere omne caenum.
4.54
5
4.54
at non semper.
4.54
commove: senties. sic iracundus non semper iratus est; lacesse: iam videbis furentem. Quid? ista bellatrix iracundia, cum domum rediit, qualis est cum uxore, cum liberis, cum familia? an tum quoque est utilis? est igitur aliquid quod
4.54
6
4.54
perturbata mens melius possit facere quam constans? an quisquam potest sine perturbatione mentis irasci? bene igitur nostri, cum omnia essent in moribus
4.54
7
4.54
vitia, quod nullum erat iracundia foedius, iracundos solos
4.54
8
4.54
morosos nominaverunt.
4.55
Oratorem vero irasci minime decet, simulare non dedecet.simulare n. dedecet om. V decet X an tibi irasci tum videmur, cum quid in causis acrius et vehementius dicimus? quid? cum iam rebus transactis et praeteritis orationes scribimus, num irati scribimus? ecquisecquis s etquis X hoc animadvertit? Accius Atr. 233 animadvortet de orat. 3, 217 M (animum advertit L), quod hic quoque fort. restituendum vincite!—num aut egisse umquam iratum Aesopum aut scripsisse existimasexistimamus KR iratum Accium? aguntur ista praeclare, et ab oratore quidem melius, si modo est orator,est orator melius G1 quam ab ullo histrione,istrione X (str. G1) sed aguntur leniter et mente tranquilla. Libidinem vero laudare cuius est libidinis?lubid. GRKc Themistoclem mihi et Demosthenendemostenen X proferri G1 profertis, additis Pythagoran Democritum Platonem. quid? vos studia libidinemlibidine GK vocatis? quae vel optimarum rerum, ut ea sunt quae profertis, sedata tamen etet add. G2 tranquilla esse debent. Iam aegritudinem laudare, unam rem maxime detestabilem, quorum est tandem philosophorum? atad KR commode dixit Afranius: dum modo doleat aliquid, fr. 409 cf. p. 383, 13 doleat doleat lateat G1 quidlibet.quidlibet hic X dixit enim de adulescente perdito ac dissoluto, nos autem de constanti viro ac sapientisapienti ex -e V1 quaerimus. et quidem ipsam illam iram centurio habeat aut signifer vel ceteri, de quibus dici non necesse est, ne rhetorum aperiamus mysteria. utile est enim uti motuutinmotu K1 animi, qui uti ratione non potest. nos autem, ut testificor saepe, de sapiente quaerimus.quoque (item post Afranii versum)
4.56
At etiam etiam enim Sey. sed cf. p. 383, 14 aemulari utile est, obtrectare,obtrectari X misereri. cur misereare potius quam feras opem, si id facere possis? an sine misericordia liberales esse non possumus? non enim suscipere ipsi aegritudines propter alios debemus, sed alios, si possumus, levare aegritudine. obtrectare vero alteri aut illa vitiosa aemulatione, quae rivalitati similis est, aemulari quid habet utilitatis, cum sit aemulantis angi alieno bono quod ipse non habeat, obtrectantisopt. G autem angi alieno bono, quod id etiam alius habeat? quiqui s quis GKCRV quid K1 (quisid M) app. Vc id adprobari possit, aegritudinem suscipere pro experientia, si quid habere velis? namnam Bs non X solum habere velle summa dementia est. Mediocritates autem malorum quis laudare recte possit?
4.57
4.57
quis enim potest, in quo libido cupiditasve sit, non libidinosus et cupidus esse? in quo ira, non iracundus? in quo angor, non anxius? in quo timor, non timidus? libidinosum igitur et iracundum et anxium et timidum censemus esse sapientem? de cuius excellentia
4.57
1
4.57
multa quidem dici quamvis fuse
4.57
2
4.57
lateque possunt,
4.57
sed brevissime illo modo, sapientiam
4.57
3
4.57
esse
4.57
4
4.57
rerum divinarum et humanarum scientiam cognitionemque, quae cuiusque rei causa sit; ex quo efficitur, ut divina imitetur, humana omnia inferiora virtute ducat. in hanc tu igitur tamquam in mare, quod est ventis subiectum, perturbationem cadere
4.57
5
4.57
tibi dixisti videri? quid est quod tantam gravitatem constantiamque perturbet? an inprovisum aliquid aut repentinum? quid potest accidere tale ei,
4.57
6
4.57
cui nihil, quod homini evenire possit
4.57
, non praemeditatum sit
4.57
? nam quod aiunt nimia
4.57
7
4.57
resecari oportere, naturalia relinqui, quid tandem potest esse naturale, quod idem nimium esse possit? sunt enim omnia ista ex errorum orta radicibus, quae evellenda et extrahenda
4.57
8
4.57
penitus, non circumcidenda nec amputanda sunt.
4.58
4.58
Sed quoniam suspicor te non tam de sapiente quam de te ipso quaerere—illum enim putas omni perturbatione esse liberum, te vis—, videamus, quanta sint
4.58
1
4.58
quae
4.58
a
4.58
2
4.58
philosophia remedia morbis animorum adhibeantur. est enim quaedam medicina certe, nec tam fuit hominum generi infensa atque inimica natura, ut corporibus tot res salutaris, animis nullam
4.58
3
4.58
invenerit; de quibus hoc etiam est
4.58
4
4.58
merita melius, quod corporum adiumenta adhibentur extrinsecus, animorum salus inclusa in is ipsis est. sed quo maior est in eis praestantia et divinior, eo maiore indigent
4.58
5
4.58
diligentia. itaque bene adhibita ratio cernit, quid
4.58
6
4.58
optumum sit, neglecta
4.58
7
4.58
multis implicatur
4.58
8
4.58
erroribus.
4.59
ad teat V1 igitur mihi iam convertenda omnis oratio est; simulas enim quaerere te de sapiente, quaeris autem fortasse de te. Earumeorum s earum X igitur perturbationum, quas exposui, variae sunt curationes. nam neque omnis aegritudo una ratione sedatursadatur V (alia est enim lugenti, alia miseranti aut invidenti adhibendaadhibenda add. G2 medicina); est etiam in omnibus quattuor perturbationibus illa distinctio, utrum ad universam perturbationem, quae est aspernatio rationis autaut V adpetitus vehementior, an ad singulas, ut ad metum lubidinemlibid. K1V reliquasreliquas V1 (que add. 3) reliquias GKR melius adhibeatur oratio, et utrum illudne non videatur aegre ferundum, ex quo suscepta sit aegritudo, an omnium rerum tollendatollenda s toleranda X omninoomni V1 aegritudo, ut, si quis aegre ferat se pauperem esse, idne disputes, paupertatem malum non esse, an hominem aegre ferre nihil oportere. nimirum hoc melius, ne, sisi add. Kc forte de paupertate non persuaseris, sit aegritudini concedendum; aegritudine autem sublata propriis rationibus, quibus heri usi sumus, quodam modo etiam paupertatis malum tollitur.
4.60
4.60
sed omnis eius modi perturbatio animi
4.60
1
4.60
placatione abluatur illa quidem, cum doceas nec
4.60
2
4.60
bonum illud esse, ex quo laetitia aut
4.60
3
4.60
libido oriatur, nec malum, ex quo aut metus aut aegritudo; verum tamen haec est certa et propria sanatio, si doceas ipsas perturbationes per se esse vitiosas nec habere quicquam aut naturale aut necessarium, ut
4.60
4
4.60
ipsam
4.60
5
4.60
aegritudinem leniri videmus, cum obicimus
4.60
6
4.60
maerentibus imbecillitatem
4.60
7
4.60
animi ecfeminati, cumque eorum gravitatem constantiamque
4.60
8
4.60
laudamus, qui non turbulente humana patiantur. quod quidem solet eis etiam accidere, qui
4.60
illa mala esse censent, ferenda
4.60
9
4.60
tamen aequo animo arbitrantur.
4.60
10
4.60
putat
4.60
11
4.60
aliquis
4.60
12
4.60
esse voluptatem bonum, alius autem pecuniam; tamen et ille ab intemperantia et hic ab avaritia
4.60
13
4.60
avocari potest. illa autem altera ratio et oratio,
4.60
14
4.60
quae simul et opinionem falsam
4.60
15
4.60
tollit et
4.60
16
4.60
aegritudinem
4.60
17
4.60
detrahit, est ea quidem utilior, sed raro proficit neque est ad volgus adhibenda.
4.61
4.61
quaedam autem sunt aegritudines, quas levare illa
4.61
1
4.61
medicina nullo modo possit, ut, si quis aegre ferat nihil in se esse virtutis, nihil animi, nihil officii, nihil honestatis, propter mala is
4.61
2
4.61
quidem angatur, sed alia quaedam sit ad eum admovenda curatio, et talis quidem, quae possit esse omnium etiam de ceteris rebus discrepantium philosophorum. inter omnis enim convenire oportet commotiones animorum a recta ratione aversas esse vitiosas,
4.61
3
4.61
ut, etiamsi vel mala sint illa, quae
4.61
4
4.61
metum aegritudinemve, vel
4.61
5
4.61
bona, quae cupiditatem laetitiamve moveant, tamen sit vitiosa ipsa commotio. constantem enim quendam volumus, sedatum, gravem, humana omnia spernentem
4.61
6
4.61
illum esse, quem
4.61
7
4.61
magnanimum et fortem virum
4.61
8
4.61
dicimus. talis autem nec maerens nec timens nec cupiens nec gestiens esse quisquam potest. eorum enim haec sunt, qui eventus
4.61
9
4.61
humanos superiores quam suos animos esse ducunt.
4.61
10
4.62
4.62
Quare omnium philosophorum, ut
4.62
1
4.62
ante dixi, una
4.62
2
4.62
ratio est medendi, ut nihil, quale sit illud quod perturbet animum, sed de ipsa sit
4.62
3
4.62
perturbatione dicendum. itaque primum in ipsa cupiditate, cum id solum agitur ut ea tollatur, non est quaerendum, bonum illud necne sit quod lubidinem
4.62
4
4.62
moveat, sed lubido ipsa tollenda est, ut, sive,
4.62
5
4.62
quod honestum est, id sit summum bonum sive voluptas sive horum utrumque coniunctum sive tria illa genera bonorum, tamen, etiamsi
4.62
6
4.62
virtutis ipsius vehementior adpetitus sit, eadem sit
4.62
7
4.62
omnibus ad deterrendum adhibenda oratio. continet autem omnem sedationem animi humana in conspectu posita natura; quae quo facilius expressa cernatur, explicanda est oratione communis condicio lexque vitae.
4.62
8
4.63
4.63
itaque non sine causa, cum Orestem fabulam doceret
4.63
1
4.63
Euripides,
4.63
2
4.63
primos tris versus revocasse dicitur Socrates:
4.63
Neque ta/m terribilis u/lla fando ora/tiooratio s (e0/pos) ratio X Prisc. est,
4.63
Nec fo/rsfors X (sor G1 fors G2) Prisc. (audacter dictum pro eo quod fors fert, ut saepe fortuna; sed vix spernendum cf. Forsdeus Att. 4, 10 forte-divinitus Liv. 1, 4, Ov. trist. 5, 3, 13, Vell. 2, 66 al.) sors vulgo (pa/qos Eur.) nec ira cae/litum invectu/minvectum edd. inventum X invictum Prisc. malum,
4.63
Quod no/nnon add. G2 natura huma/na patiendo e/cferat.neque ... 20 ferat Prisc. GL.3, 426, 7
4.63
est autem utilis ad persuadendum ea quae acciderint ferri et posse et oportere
4.63
8
4.63
enumeratio eorum qui tulerunt.
4.63
9
4.63
etsi aegritudinis sedatio et hesterna disputatione explicata est et in Consolationis libro, quem in medio—non enim sapientes eramus—maerore et dolore conscripsimus; quodque vetat
4.63
10
4.63
Chrysippus, ad
4.63
recentis quasi tumores animi remedium adhibere, id nos fecimus naturaeque vim
4.63
11
4.63
attulimus,
4.63
12
4.63
ut magnitudini medicinae doloris magnitudo concederet.
4.63
13
4.64
Sed aegritudini, de qua satis est disputatum, finitimus est metus, de quo pauca dicenda sunt. est enim metus, utut V1 aegritudo praesentis, sic illeilli X corr. V3 s futuri mali. itaque non nulli aegritudinis partem quandam metum esse dicebant, alii autem metum praemolestiampraemolestia X corr. Vrec s appellabant, quod essetesset Bentl. est quasi dux consequentis molestiae. quibus igitur rationibus instantia feruntur, eisdem contemnuntur sequentia. nam videndum est in utrisque, ne quid humile summissum molle ecfeminatum fractum abiectumque faciamus.sed... 13 faciamus H sed quamquam de ipsius metus inconstantia inbecillitate levitate dicendum est, tamen multum prodest ea, quae metuuntur, ipsa contemnere. itaque sive casu casu causa V accidit sive consilio, percommode factum est, quod eis de rebus quae maxime metuuntur, de morte et de dolore, primo et proxumo die disputatumdisputandum K est. quae si probata sunt,disputata sunt G (-a sunt e corr.) metu magna ex parte liberati sumus. Ac de malorum opinione hactenus;
4.65
4.65
videamus nunc de bonorum, id est de laetitia et de cupiditate. mihi quidem in tota ratione ea, quae
4.65
1
4.65
pertinet
4.65
2
4.65
ad animi perturbationem, una res videtur causam continere, omnis eas esse in nostra potestate, omnis iudicio susceptas, omnis voluntarias. hic igitur error est eripiendus, haec detrahenda opinio
4.65
3
4.65
atque ut in malis opinatis tolerabilia,
4.65
4
4.65
sic in bonis sedatiora sunt efficienda ea quae magna
4.65
et laetabilia ducuntur.
4.65
5
4.65
atque hoc quidem commune malorum et bonorum,
4.65
6
4.65
ut, si iam difficile sit persuadere nihil earum rerum, quae perturbent
4.65
7
4.65
animum, aut in bonis aut in malis esse habendum, tamen alia ad alium motum curatio sit adhibenda aliaque ratione malevolus, alia amator, alia rursus anxius, alia timidus corrigendus.
4.66
4.66
atque erat facile sequentem eam rationem, quae maxume
4.66
1
4.66
probatur
4.66
2
4.66
de bonis et malis, negare umquam laetitia adfici posse insipientem, quod nihil umquam haberet boni; sed loquimur nunc more communi. sint
4.66
3
4.66
sane ista bona, quae putantur, honores
4.66
4
4.66
divitiae voluptates cetera, tamen in eis ipsis potiundis
4.66
5
4.66
exultans gestiensque laetitia turpis est, ut, si ridere concessum sit, vituperetur tamen cachinnatio. eodem enim vitio est ecfusio animi in laetitia quo in dolore contractio, eademque levitate cupiditas est in appetendo qua laetitia in fruendo, et ut nimis adflicti
4.66
6
4.66
molestia, sic nimis
4.66
7
4.66
elati laetitia iure iudicantur leves; et, cum invidere aegritudinis sit, malis autem alienis voluptatem capere laetitiae, utrumque immanitate et feritate quadam proponenda castigari solet; atque ut cavere
4.66
8
4.66
decet, timere non decet,
4.66
9
4.66
sic gaudere decet, laetari non decet, quoniam docendi causa a gaudio laetitiam distinguimus;
4.67
4.67
illud iam supra
4.67
1
4.67
diximus, contractionem
4.67
2
4.67
animi recte fieri numquam posse, elationem posse. aliter enim Naevianus ille gaudet Hector:
4.67
3
4.67
4
4.67
Lae/tus sum lauda/ri me abs te, pa/ter, a laudato/ viro,
4.67
aliter ille apud Trabeam:
4.67
5
4.67
Le/na deleni/ta argentoargento ex -tum V nu/tum observabi/t meum,
4.67
Qui/d velim, quid stu/deam. adveniens di/gito impellam ia/nuam,genuam K
4.67
Fo/res patebunt. de i/nproviso Chry/sis ubi me aspe/xerit,
4.67
A/lacris ob via/m mihi veniet co/mplexum exopta/ns meum,
4.67
Mi/hi se dedet.se dedit K sedet V
4.67
quam haec pulchra putet, ipse iam dicet:
4.67
Fo/rtunam ipsam antei/bo fortuni/s meis.
4.68
haec laetitia quam turpis sit, satis est diligenter attendentem penitus videre. Et ut turpes sunt, qui ecferunthaec 13 effe om. V 1, add. Vrec in mg., runt se eadem m. in r. se laetitia tum cumhecferunt K haec ferunt G quiefferunt R (i et ef m. rec.) fruuntur Veneriis voluptatibus, sic flagitiosi,quiaesinflammato K1 inflamato GRV qui eas inflammato animo concupiscunt. totus vero iste, qui volgo appellaturappellantur V1 amor—necnec ex ne Vc hercule invenio, quo nomine alio possit appellari—, tantae levitatis est, ut nihil videam quod putem conferendum. quem Caecilius fr. 259 deum qui non summum putet, aut stultum aut rerum esse imperitum existumat,existumat s existumet X Cuicui Ciceroni trib. Mue. cuii Ribb. i/n manu sit, quem e/sse demente/mdemente GRV1 velit, Quem sa/pere, quem sana/ri,sanari Man. insanare K1 insanire GRVKc quem in morbum i/nici, Quem co/ntra amari, quem e/xpeti, quem arce/ssier. hunc fere versum excidisse statuit Bentl.: quem odio esse, quem contemni, quem excludi foras arces sier Bentl. arcessiri (arcesciri V1)X o praeclaram emendatricem vitae poëticam, quae amo-
4.69
4.69
rem
4.69
1
4.69
flagitii et levitatis auctorem in concilio deorum
4.69
conlocandum
4.69
2
4.69
putet! de comoedia loquor, quae, si haec flagitia non
4.69
3
4.69
probaremus, nulla esset omnino; quid ait ex tragoedia princeps ille Argonautarum?
4.69
4
4.69
Tu/ me amoristumamoris K tum ea moris R ma/gis quam honoris se/rvavistiservavisti Crat. servasti gra/tia. Ennius Med. exul 278
4.69
quid ergo? hic amor Medeae quanta miseriarum excitavit incendia! atque ea tamen apud alium poëtam patri dicere audet se
4.69
8
4.69
coniugem
4.69
habuisse
4.69
illum, Amor quem dederat, qui plus pollet potiorque estest G (exp. 1 est ss. 2) patre.
4.70
4.70
Sed poëtas ludere sinamus, quorum fabulis in hoc flagitio versari ipsum videmus Iovem: ad
4.70
1
4.70
magistros virtutis philosophos veniamus, qui amorem
4.70
2
4.70
negant stupri esse
4.70
3
4.70
et in eo litigant cum Epicuro non multum, ut opinio mea fert, mentiente. quis est enim iste
4.70
4
4.70
amor amicitiae? cur neque deformem adulescentem quisquam amat neque formosum senem? mihi quidem haec in Graecorum gymnasiis nata consuetudo videtur, in quibus isti liberi et concessi sunt amores. bene ergo Ennius:
4.70
5
4.70
Fla/gitiflagitii X cives G(?)Rrec princi/pium est nudare i/nter civis co/rpora.
4.70
qui ut sint, quod fieri posse video, pudici, solliciti tamen et anxii sunt, eoque magis, quod se ipsi continent et coërcent.
4.71
4.71
atque, ut muliebris amores omittam, quibus maiorem licentiam natura concessit, quis aut de Ganymedi
4.71
1
4.71
raptu dubitat, quid poëtae velint, aut non intellegit, quid apud Euripidem et loquatur et cupiat
4.71
2
4.71
Laius? quid denique homines doctissimi et summi poë- tae de se ipsis et carminibus edunt
4.71
3
4.71
et cantibus? fortis vir in sua re p. cognitus quae de iuvenum amore scribit Alcaeus! nam Anacreontis quidem tota poësis est amatoria. maxume vero omnium flagrasse amore Reginum
4.71
Ibycum apparet ex scriptis. Atque horum omnium lubidinosos esse amores videmus: philosophi sumus exorti, et
4.71
4
4.71
auctore quidem nostro Platone, quem non iniuria Dicaearchus accusat, qui amori auctoritatem tribueremus.
4.72
4.72
Stoici vero et sapientem amaturum esse
4.72
1
4.72
dicunt et amorem ipsum
4.72
conatum amicitiae faciendae ex pulchritudinis specie
4.72
definiunt. qui si
4.72
2
4.72
quis est in rerum natura sine sollicitudine, sine desiderio, sine cura, sine suspirio, sit sane; vacat enim omni libidine; haec autem de libidine oratio est. sin autem est aliquis amor, ut est certe, qui nihil absit aut non multum ab insania, qualis in Leucadia est:
4.72
si quidem sit quisquam Turpil. 115 deus, cuicuii Ribb. ad V ego sim curae
4.72
—
4.73
4.73
at id erat deis
4.73
1
4.73
omnibus curandum, quem ad modum hic frueretur voluptate amatoria!
4.73
heu me infelicem!
4.73
—nihil verius. probe et ille:
4.73
sanusne es,sanun es Wo. qui temere lamentare?
4.73
sic
4.73
3
4.73
insanus videtur etiam suis. at
4.73
4
4.73
quas tragoedias efficit!
4.73
Te,te s et X Apo/llo sancte, fe/r opem, teque, amni/potenstequea omnipotens GR tequeaomnipotens K te- queomnipotens V amnipotens Wölfflin ap. Ribb. omnip. vulgo
4.73
Neptune, i/nvoco,
4.73
Vosque a/deo, Venti!
4.73
mundum totum se ad amorem suum sublevandum conversurum putat, Venerem unam excludit ut iniquam:
4.73
nam quidquid add. Kc ego te appellem, Venus?
4.73
eam prae lubidine
4.73
8
4.73
negat curare quicquam: quasi vero ipse non propter lubidinem
4.73
9
4.73
tanta flagitia et faciat et dicat.
4.74
4.74
—sic igitur adfecto haec adhibenda curatio est, ut et illud quod cupiat ostendatur
4.74
1
4.74
quam leve, quam contemnendum, quam nihili
4.74
2
4.74
sit omnino, quam facile vel aliunde
4.74
3
4.74
vel alio modo perfici vel omnino neglegi
4.74
possit; abducendus etiam est non
4.74
4
4.74
numquam ad alia studia sollicitudines curas negotia, loci denique mutatione tamquam aegroti non convalescentes saepe curandus est;
4.75
4.75
etiam novo quidam amore veterem amorem
4.75
1
4.75
tamquam clavo
4.75
2
4.75
clavum eiciendum putant; maxume autem admonendus
4.75
3
4.75
est
4.75
, quantus sit furor amoris.
4.75
4
4.75
omnibus enim ex animi perturbationibus est profecto nulla vehementior, ut, si iam ipsa illa accusare
4.75
5
4.75
nolis, stupra dico et corruptelas et adulteria, incesta denique, quorum omnium accusabilis
4.75
6
4.75
est turpitudo,—sed ut haec omittas,
4.75
7
4.75
perturbatio ipsa mentis in amore foeda per se est.
4.76
nam ut illa praeteream, quae sunt furoris,futuris K1 furoris haec ipsa per sesesese V (exp. 3) quam habent levitatem, quae videntur esse mediocria, Iniu/riae Ter. Eun. 59–63 Suspi/ciones i/nimicitiaeinduciae RV indu/tiae Bellu/m pax rursum! ince/rta haec si tusi tu s sit ut X (prius t exp. V3) po/stules Ratio/ne certa fa/cere, nihilo plu/splus add. G2 agas, Quam si/ des operam, ut cu/m ratione insa/nias. haec inconstantia mutabilitasque mentis quem non ipsa pravitate deterreat? est etiametiam Man. enim illud, quod in omni perturbatione dicitur, demonstrandum, nullam esse nisi opinabilem, nisi iudicio susceptam, nisi voluntariam. etenim si naturalis amor esset,amor esset ex amorem et Kc et amarent omnes et semper amarent et idem amarent,et idem amarent om. H neque alium pudor, alium cogitatio, alium satietas deterreret.etenim ... 26 deterreret H deterret G1 Ira vero, quae quae-ae in r. V2 quam diu perturbat animum, dubitationem insaniae non habet, cuius inpulsuimp. KR existit etiam inter fratres tale iurgium:
4.77
4.77
Qui/s homo te exsupera/vit usquamusquam Bentl. (s?) umquam ge/ntium impu/dentia? Enn. Iph. 222
4.77
Quis au/tem malitia/ te?—
4.77
nosti, quae secuntur; alternis enim
4.77
3
4.77
versibus intorquentur inter fratres gravissimae
4.77
4
4.77
contumeliae, ut facile appareat Atrei filios esse, eius qui meditatur poenam in fratrem novam:
4.77
Maio/r mihimihi om. V moles, ma/ius miscendu/mstmiscendumst de orat. 3, 219, nat. deor. 3, 68 miscendum hic W malum, Acc. Atr. 200. 229
4.77
Qui illi/us acerbum co/r contundam et co/mprimam
4.77
. quo igitur haec erumpit
4.77
8
4.77
moles? audi Thyestem:
4.77
Ipsusipsum W ipsus de orat. 3, 217 lg. 69 (ipsius M ipse L) hortatu/r me frater, u/t meos mali/s miser Acc. Atr. 200. 229
4.77
Ma/nderemmanderem de orat. 3, 219 ML (cf. Sen. Thy. 779) mandarem (con- ferunt Lucr. 2, 638; sed Saturnus liberos katapi/nei, non katabibrw/skei) nato/s—
4.77
eorum viscera
4.77
12
4.77
apponit. quid est enim quo
4.77
13
4.77
non progrediatur eodem ira, quo furor? itaque iratos proprie dicimus exisse de potestate, id est de consilio, de ratione, de mente; horum enim potestas in totum animum esse debet.
4.78
4.78
His aut subtrahendi sunt ei, in quos impetum conantur facere, dum se ipsi
4.78
1
4.78
conligant, —quid est autem se ipsum colligere nisi dissupatas
4.78
2
4.78
animi partis rursum in suum locum cogere?—aut rogandi orandique sunt, ut, si quam habent ulciscendi vim, differant in tempus aliud, dum defervescat
4.78
3
4.78
ira. defervescere autem certe significat ardorem animi invita ratione excitatum. ex quo illud laudatur Archytae, qui cum vilico factus esset iratior,
4.78
quo te modo
4.78
inquit
4.78
accepissem, nisi iratus essem!
4.79
4.79
Ubi sunt ergo isti, qui iracundiam utilem dicunt —potest utilis esse insania?—aut naturalem? an
4.79
1
4.79
quicquam
4.79
est secundum
4.79
2
4.79
naturam, quod fit repugnante ratione? quo modo autem, si naturalis esset ira,
4.79
3
4.79
aut alius alio magis iracundus esset, aut finem haberet prius quam esset
4.79
4
4.79
ulta,
4.79
5
4.79
ulciscendi lubido, aut quemquam paeniteret, quod fecisset
4.79
6
4.79
per iram? ut Alexandrum regem videmus, qui cum interemisset Clitum
4.79
7
4.79
familiarem suum, vix a se manus abstinuit; tanta vis fuit paenitendi. quibus cognitis quis est qui dubitet
4.79
8
4.79
quin hic quoque motus animi sit totus opinabilis ac voluntarius? Quis enim dubitarit quin aegrotationes animi, qualis est avaritia, gloriae cupiditas, ex eo, quod magni
4.79
9
4.79
aestumetur ea res ex qua animus aegrotat, oriantur?
4.79
10
4.79
unde intellegi debet perturbationem quoque omnem esse in opinione.
4.80
4.80
Et si fidentia, id est firma animi confisio, scientia quaedam est et opinio gravis non temere adsentientis, metus quoque est diffidentia
4.80
1
4.80
2
4.80
expectati et impendentis
4.80
3
4.80
mali, et si spes est expectatio boni, mali expectationem esse necesse est metum. ut igitur metus,
4.80
4
4.80
sic reliquae
4.80
5
4.80
perturbationes sunt in malo. ergo ut constantia scientiae, sic perturbatio erroris est. Qui autem natura dicuntur iracundi aut misericordes aut invidi aut tale quid, ei sunt constituti quasi mala valetudine
4.80
6
4.80
animi, sanabiles
4.80
7
4.80
tamen,
4.80
ut Socrates dicitur: cum multa in conventu vitia conlegisset in eum Zopyrus,
4.80
8
4.80
qui se naturam cuiusque ex forma perspicere profitebatur, derisus est a ceteris, qui illa in Socrate vitia non agnoscerent, ab ipso autem Socrate sublevatus, cum illa sibi sic nata,
4.80
9
4.80
sed ratione a se
4.80
10
4.80
deiecta
4.80
11
4.80
diceret.
4.81
4.81
ergo ut optuma quisque valetudine adfectus
4.81
1
4.81
potest videri
4.81
ut
4.81
natura ad aliquem morbum
4.81
2
4.81
proclivior, sic animus alius ad alia vitia propensior. qui autem non natura, sed culpa vitiosi esse dicuntur, eorum vitia constant e falsis opinionibus rerum bonarum et malarum, ut sit alius ad alios motus perturbationesque proclivior. inveteratio autem, ut in corporibus, aegrius depellitur quam perturbatio,
4.81
3
4.81
citiusque repentinus oculorum tumor
4.81
4
4.81
sanatur quam diuturna lippitudo depellitur.
4.81
5
4.82
4.82
Sed cognita iam causa perturbationum, quae omnes oriuntur ex iudiciis opinionum et voluntatibus, sit iam huius disputationis modus. scire autem nos
4.82
1
4.82
oportet cognitis, quoad
4.82
2
4.82
possunt ab homine cognosci, bonorum et malorum finibus nihil a
4.82
3
4.82
philosophia posse aut maius aut utilius optari quam haec, quae a nobis hoc quadriduo disputata sunt. morte enim contempta et dolore ad patiendum levato adiunximus sedationem aegritudinis, qua nullum homini malum maius est. etsi enim omnis animi perturbatio gravis est nec multum differt ab amentia, tamen
4.82
ita
4.82
4
4.82
ceteros, cum sunt in aliqua perturbatione aut metus aut laetitiae
4.82
5
4.82
aut cupiditatis, commotos
4.82
6
4.82
modo et perturbatos dicere solemus,
4.82
at eos, qui se
4.82
7
4.82
8
4.82
aegritudini
4.82
9
4.82
dediderunt, miseros adflictos
4.82
10
4.82
aerumnosos calamitosos.
4.83
4.83
itaque non fortuito factum videtur, sed a te ratione propositum, ut separatim de aegritudine et de ceteris perturbationibus disputaremus; in ea est enim fons miseriarum et caput. sed et
4.83
1
4.83
aegritudinis et reliquorum animi morborum una sanatio est, omnis opinabilis esse et voluntarios ea reque
4.83
2
4.83
suscipi, quod ita rectum esse videatur. hunc errorem quasi radicem malorum omnium stirpitus
4.83
3
4.83
philosophia se extracturam pollicetur.
4.84
4.84
demus igitur nos huic excolendos patiamurque nos sanari. his enim malis insidentibus non modo beati, sed ne sani quidem esse possumus. aut igitur negemus quicquam ratione confici, cum contra nihil sine ratione
4.84
1
4.84
recte fieri possit, aut, cum philosophia ex rationum conlatione
4.84
2
4.84
constet, ab ea, si et boni et beati volumus esse, omnia adiumenta et auxilia petamus bene beateque vivendi.