Reader

CAPUT XIII. Orientalium res in melius mutatae, Eutychianis exitium parant, catholicis praesidium, et magni pontificis Leonis moerorem vertunt in gaudium. Hujus gaudii testimonium exhibuit variis in epistolis ad Marcianum, ad Pulcheriam, ad Anatolium, ad Julianum Coensem scriptis. Istius patria inquiritur. Baronii, Henrici Valesii et cl. Stephani Baluzii opiniones annotantur. Omnem denique laborem S. pontifex impendit pro generali synodo habenda.

Saepe ac multum hoc mecum cogitavi, moerorisne an laetitiae plus Leonis Magni animo attulerint Orientalis Ecclesiae res, primum ob Eutychianam haeresim hujusque fautores tantopere perturbatae, et pene ad exitium perductae; et deinde plena tranquillitate cum catholicae fidei triumpho et gloria, pontificio labore atque studio, feliciter compositae, ut virgo Ecclesia, sponsa unius viri Christi nullo prorsus errore vitiari iniquorum fraudibus videretur. Quaestionem tamen definire ausus non sum. Idcirco ne meus labor in incertis inquisitionibus versetur, dumtaxat nunc affirmabo multa laetitia Leonis animum affectum fuisse, cum intellexit praeteritos suos labores et luctus jam ecclesiasticae libertati et divinarum rerum administrationi multum profuisse. Istius pontificiae laetitiae argumenta nobis suppeditant inter caeteras epistolae illae quas S. P. scripsit ad Marcianum, ad Pulcheriam, et ad Anatolium C. P., jam accepta plenissima Constantinopolitani concilii relatione, quam Romam Abundius aliique legati miserunt. Propterea, consideratis maximis beneficiis divina largitate Ecclesiae catholicae collatis, primo sine ulla prolatione litteras dat Marciano ad significandam sui animi voluptatem pro fidei integritate securius ab inimicorum insidiis imperiali protectione defensa; atque fatetur multas gratias eidem referre, quas non verbis, sed ex beneficiis quae Ecclesiae contulerat potuisset intelligere. Addit prolixiores tum non potuisse epistolas scribere, cum ex Urbe clerici quos Anatolius cum suae fidei professione miserat essent discessuri. Pleniora autem( addit) de omnibus quae ad curam meam pro statu Ecclesiarum et concordia Domini pertinent sacerdotum per legatos nostros scripta direximus. Novos autem Constantinopolim misisse legatos, postremis iis verbis patefactum est. 443 Verumtamen novae hujus delegationis causa cum in hac epistola indicata non sit, ex aliis subsequentibus necesse est eam exquiramus. Primo enim arbitrabar( cum scripta ibi indicata desiderentur) solemnem decrevisse legationem ad Marcianum, huic gratulaturus pro Romano adepto imperio, pro sibi et Ecclesiae rebus majori patrocinio vindicando. At legatos de quibus ibi mentionem facit ad alium scopum fuisse directos, Leonis scripta ad imperatorem, et epistolae eadem die ad Pulcheriam, ad Anatolium et ad Julianum episcopum Coensem scriptae non obscure declarant. Atque imprimis S. Leo eadem die ad Pulcheriam scribens, hujus pietatem laudat, qua, divinae misericordiae suffulta praesidio, labores sustinuit, ut duae haereses, Nestoriana videlicet et Eutychiana, nec laterent, nec sensim catholicorum corda labefactarent. Id indicare voluisse iis vocibus: Et qui sibi singulas partes geminae impietatis elegerant, una catholicae fidei veritate procumberent certissimum est. Potissimum cum recensitis in antecedenti contextu Pulcheriae studiis ad frangendam Nestorianorum pertinaciam, immediate subjecit ipsi debitam esse alteram triumphi coronam et palmam de perempto Eutychetis errore. Quare eidem et imperatori, in subsequenti epistolae capite. Ecclesiae nomine gratulari pergit, pro fidei operibus et adjumentis quae apostolicae sedis legatis praestiterat. Quibus videlicet sacerdotes catholicos quondam de Ecclesiis suis injusta Dioscori sententia ejectos reduxistis, sive quod reliquias sanctae memoriae Flaviani..... ad ecclesiam cui bene praefuit fecistis cum debito honore revocari. Alia quoque subdidit, quae vel ad episcopos lapsos, si fidei, propria male facta retractantes, subscriberent, in communionem recipiendos pertinebant; vel Dorylaei Ecclesiam respiciebant, cujus legitimus pastor Eusebius Romae pontificiae communionis consors tum commorabatur, dum praefata Ecclesia ab intruso praedone vastabatur. Unde merito occasionem arripit Dorylaei Ecclesiam imperiali protectione commendandi; quemadmodum et Julianum Coensem episcopum, et Constantinopolitanos clericos, qui Flaviano fidelibus officiis jam adhaeserunt. Haec est summa epistolae ad Pulcheriam Augustam, cui non absimilem fuisse arbitramur eam quam per suos legatos ad Marcianum misisse fassus est, cum perpetuo in rebus agendis sibi Leonem respondisse compertum habeamus, potissimum quando eadem die de uno eodemque negotio ad Orientem litteras mittere coactus fuit.

Aliquid peculiare potius attendendum occurrit in duabus aliis subsequentibus epistolis, eadem pariter die signatis, quarum unam ad Anatolium, aliam vero ad Julianum Coensem direxit. Sed tota litterarum diversitas non ex alio quam ex diversitate munerum quibus in Ecclesia fungebantur orta est. Postquam ergo Anatolio de fidei professione juxta regulas ab ipso praescriptas emissa et proprio charactere signata gratulatus est, ait se ad Orientem remittere tres legatos Constantinopolitanae Ecclesiae clericos, qui laudata scripta detulerant, atque eorumdem legatorum nominibus et gradibus explicatis: Ut ergo invicem dilectionis tuae animus nostris confirmaretur alloquiis filios nostros Casterium( sive Castorium) presbyterum, Patricium et Asclepiadem diaconos, qui ad nos tua scripta detulerunt post venerabilem diem festi paschalis remisimus. Anatolio deinde tamquam Constantinopolitanae Ecclesiae praesuli cavere mandat ne in divinis rebus agendis quispiam ex presbyteris vel episcopis audeat recitare ad sacrum altare nomina Dioscori, Juvenalis et Eustathii, quod nostri( intellige legati) ibidem constituti faciendum esse dixerint. Porro si Quesnellus ad haec verba attendisset, haud scio an affirmare potuisset synodum illam, seu episcoporum consessum, fuisse ab Anatolio, non a pontificiis legatis, coactum, de qua re videsis quae ipsi in superiori capite jam 444 annotavimus. Caetera tandem quae tertio illius epistolae cap. scribit prorsus respondent iis quae ex epistola ad Pulcheriam jam recensuimus.

Quod vero ad Julianum episcopum Coensem spectat, nihil nobis dicendum occurrit, praeter id quod ex iisdem epistolis colligi posse intelligimus. Alias enim atque alias Nestorianae et Eutychianae haeresis occasione litteras Julianum Romano pontifici dedisse, omnibus perspectum est. Sed cum istius omnes epistolae desiderentur, ut etiam Paschasius Quesnellus in catalogo monumentorum ad S. Leonem pertinentium descripsit, nonnisi conjecturis adducti de iisdem verba facere possumus. Interim vero quid Julianus, quave occasione ad S. Leonem, labente anno 450 vel ineunte 451, scripserit, nobis indicatum est ex epistola olim 41, nunc apud Quesnellum 61, quam R. P. iis verbis orsus est: Litteras fraternitatis tuae per filios nostros Constantinopolitanos clericos, nuntios tuae salutis, accepi, quibus te magnis tribulationibus gravatum fuisse significas. Multis enim de causis ab Eutychiana factione Julianus episcopus odio habebatur. Vicaria potestate enim apud Orientales pro apostolica sede fungebatur. In Ephesino latrocinio Dioscoro quantum potuit restitit, numquam a legatorum pontificiorum nutibus abscedens, ut colligi potest ex alia praecedenti S. Leonis epistola ad eumdem scripta, idibus Octobris anni 449. Alia autem causa ob quam Orientalibus haereticis atque schismaticis fuit invisus, forte ex ipsius patria oriebatur. Cum enim Italus esset, non lubenter ejus nomen Orientales audiebant, aegre admodum ferentes quod homo extraneae nationis super eos auctoritatem exerceret; quique summa vigilantia operam dabat ne ecclesiasticae regulae negligerentur, sedulo agens ut apostolicae sedis mandata exsequerentur, hujusque jura non violarentur. Quapropter gravissimos coactus subire labores inter procaces catholicae fidei adversarios, atque cum nimis ejus animus veritati immobiliter adhaerens fatigaretur, quadam necessitate compulsus concupivit se Leoni et patriae praesentare. Quod vere futurum speraveram, ut apertius omnium haereticorum ambages tuo ore cognoscerem. Verumtamen, divina munitus protectione, ab impiorum hostium manibus incolumis cum evasisset, ut Ecclesiae causis utilitatem afferre potuisset, liberum ei fuit apud eos degere quorum nobis probabilis assensus innotuit, sicut fratris nostri Anatolii scripta profitentur, et gesta quae apud ipsum coram nostris sunt confecta demonstrant. Post haec salutationis vicissitudinem ei reddit, et ut circumspecte perseverantem diligentiam contra falsitatis astutias adhibeat hortatur, cum tibi ad hoc et tuus animus, et nostra auctoritas suffragetur. Aliquibus tamen minus tuta videri potest sententia nostra, qua Julianum Coensem patria Italum fuisse affirmamus, clarissimi potissimum Stephani Baluzii opinione ducti, qui in nova Conciliorum collectione de isto Coensi episcopo, apostolicae sedis legato, disserens, hominem Graecum fuisse affirmat; atque annotato Baronii et Henrici Valesii lapsu, qui, quandoque mss. codd., corruptis lectionibus adducti, hunc confuderunt cum Julio Puteolano episcopo, quem S. Leo ad latrocinalem synodum cum aliis ablegaverat. Julianum ergo Coensem episcopum Graecum hominem fuisse asseverat, cui primo a Leone demandatum fuit Graece reddere epistolam scriptam ad Flavianum, qui haud dubie( ait) aliquantulum linguae Latinae cognitionem habebat, difficile non erat in tenui et exigua lucubratione. Post synodum Chalcedonensem deinde idem Leo eidem mandat synodalia Chalcedonensis gesta Graece scripta, Latinitate donare. At majoris operae( ait) fuit amplissima illa gesta ex Graeco sermone vertere in Latinum; homini praesertim Graeco, qui tamen etsi legatus sedis apostolicae, apud Graecos, plenam tamen Latinae linguae 445 cognitionem habere non potuit. At venia huic tanto diligentique viro danda est, qui ad superius explicatam Leonis epistolam non animadvertit.

Marcianus imperator, interim serio recogitans totius adepti imperii felicitatem maxime a religionis rebus pendere, atque videns Ecclesiarum Orientis negotia ob diversas factiones, episcoporum odia, brevi ad exitium perduci posse, nisi generalis synodus, quemadmodum S. Leo jam decreverat, congregaretur, ad S. pontificem epistolas scripsit, ut dignaretur Orientem adire, concilium ibidem agere, cunctaque decernere quae religioni utilia credebantur. Si vero id onerosum sibi videretur( subjicit) hoc ipsum suis propriis litteris sua sanctitas manifestaret, quatenus in omnem Orientem, et in ipsam Thraciam, et Illyricum, imperiales litterae dirigerentur, ut ad quemdam statuendum locum omnes sanctissimi episcopi convenirent, et quae Christianorum religioni atque catholicae fidei proderent sicut sanctitas tua( ait), secundum ecclesiasticas regulas, definierit, sua dispositione declarent. Hanc epistolam Leoni reddidit Titianus urbis Romae praefectus, sicuti colligimus ex responsione quam ipse Leo fecit imperatori. In hac quippe, laudato ipsius Marciani studio, gratulatur quod fidei et imperii res reparare satageret, ut videlicet, propitiato per unam confessionem Deo, simul et haeretica falsitas, et barbara destruatur hostilitas. Quoniam vero negotium de nova habenda synodo per epistolas ultro citroque missas agere valde difficile pontifex arbitratus est, primo imperatori indicat de solis errantibus esse agendum, minime vero de fide vel Scripturis, quas aliter quam SS. Patres interpretari nefas reputabat; ideo imperiali sollicitudini respondet per legationem, quae( ait) confestim ad clementiam vestram, Deo annuente, perveniet, quidquid ad causae utilitatem arbitror pertinere plenius atque opportunius suggeretur. Non diu distulit ipse pontifex novas litteras dare imperatori, forte quia intra quadraginta septem dierum intervallum ipse ex imperatore novas litteras dare imperatori, forte quia intra quadraginta septem dierum intervallum ipse ex imperatore novas litteras accepit. Siquidem septimo idus Junii fiduciam rescribendi arripere affirmat, cum ex ipsius imperatoris epistolis, tum ex relatione sibi facta ab Abundio caeterisque legatis ex Oriente revertentibus, qui non sola assertione verborum, sed ipsis etiam operum effectibus, demonstrabant ad defensionem catholicae fidei divinum( ait) in vobis vigere praesidium Inter caetera quae ibidem subjicit, narrat jam direxisse Lucentium episcopum, et Basilium presbyterum, qui sollicitudinis meae( ait) partes possint implere, quemadmodum in praecedenti promiserat. Hos autem ad illud munus obeundum ablegavit pro lapsis episcopis reconciliandis, ne horum resipiscentium desideria longiori mora fatigarentur, neve injuriosa facilitas temere et sine discretione susciperet. Synodum vero generalem sicut imperator suggesserat, se postulasse fatetur. Sed sacerdotes provinciarum omnium congregari illius temporis necessitas nulla ratione permittebat propter bella ingruentia, quae haud quibusdam episcopis maxime evocandis a suis abscedere Ecclesiis sinebant. Idcirco ad aliud tempus episcoporum convocationem reservandam esse existimat. Eadem die epistolam non absimilem scripsit ad Pulcheriam Augustam, cui laudatos legatos commendat; Eutychianam blasphemiam condemnat; Augustam denique rogat ut ipse Eutyches ad longinquiora transferatur, ejusque monasterio catholicus praeficiatur abbas, qui illam servorum Dei congregationem et a pravo dogmate liberare, et institutis veritatis possit imbuere.

446 5. Cum has adhibuisset diligentias apud Marcianum imperatorem et Pulcheriam Augustam, ab incoepto opere non destitit S. pontifex. Sed eadem die scripsit pariter ad Anatolium, quem pridem receperat in communionem, ratam habendo atque confirmando istius in episcopum Constantinopolitanum electionem, cui aperiens necessitatem quae eum impulit ad mittendos in Orientem novos legatos, Lucentium episcopum et Basilium presbyterum, ei suggerit lapsos poenitentes per satisfactionem et non dubiam fidei professionem ad reconciliationem recipere; ea tamen moderatione servata, ut nec benevolentiae partes nec justitiae negligantur, sed absque personarum acceptione divinum in omnibus judicium cogitetur. Sed in altero ejusdem epistolae capite, agens de iis qui gravius in latrocinali synodo peccaverunt, superiorem sibi locum in illa infelici synodo vindicantes: Horum( ait) si satisfactio talis accedit quae non refutanda videatur, maturioribus apostolicae sedis consiliis causa reservari jubet, ut examinatis omnibus atque perpensis, de ipsis eorum actionibus quid constitui debeat aestimetur; eorum nomina tandem ad altare recitari vetat, quoadusque quid de eis constitui debeat rerum processus ostendat. Neque ex hac dumtaxat reservatione sibi facta, ne principes haereticorum ad reconciliationem admittantur, Romanae sedis auctoritas in Orientalium causis extra concilium judicandis clarissime innotescit; verum etiam ex iis quae in altero epistolae capite scripsit, in quo mandat quod si de quibusdam aliis causis amplius deliberandum contingeret, celeriter ad nos relatio dirigatur, ut, pertractata qualitate causarum, nostra quid observari debeat sollicitudo constituat.

Hic itaque duo, nisi mea me fallat opinio, attendenda sunt, quae ambo certa et nitida praeseferunt argumenta supremae moderationis a Romanis pontificibus adhibitae in negotiis Orientalium Ecclesiarum. Alterum spectat ad eos poenitentes qui metu adducti lapsi erant. Pro quibus recipiendis Leo ipse eas regulas praescribit quae justitiae haud repugnarent, vel indulgentiae cum justitiae injuria non faverent. Pro his autem reconciliandis misit duos laudatos legatos, Lucentium atque Basilium, quibus cum necessarium commonitorium et institutiones dedisset, nemini, nec ipsi Anatolio Constantinopolitano episcopo, licitum esse poterat ab iisdem vel leviter resilire. Quotquot igitur lapsi ex hoc ordine ad pristina ecclesiastica officia, dignitates et gradus erant restituendi, nonnisi apostolicae sedis auctoritate absolvi poterant, et antiquis honoribus frui concedebatur. Caeteros vero, qui tamquam schismatis auctores habebantur, quorum causa durior et gravior erat, ex Leonis sanctione ad honores et gradus, ad communionem et reconciliationem, sub quocumque satisfactionis signo et testimonio suscipere vel amittere cautum erat; quoniam maturius judicium de his aliisque causis quae poterant insurgere summus pontifex habere sibi reservavit. Haec duo quidem studiose dissimulasse Quesnellum censendum est. Ea nimirum ductus ratione, ne fateri cogeretur quae passim in adornandis S. pontificis Operibus inficiatur; tot tantisque semper adhibitis violentis interpretationibus, quas sibi sufficere arbitrabatur ad abolendam Romanorum pontificum auctoritatem in Orientalium causis judicandis. Studiose quidem hujus epistolae argumenta dissimulasse, produnt annotationes ad Leoninas epistolas, quas ad secundi tomi calcem apposuit. Hanc enim inter caeteras veluti indignam suarum notarum et observationum prorsus praetermisit. Quid tamen? Leo ipse, qui interprete non indiget, eadem die, supremae hujus auctoritatis in judiciis de Orientalium causis ferendis clariora adhuc argumenta posteris ex epistola 67 reliquit. Nam cum, adhuc superstite Flaviano, duo Constantinopolitanae Ecclesiae presbyteri, Basilius nimirum et Joannes, vel Eutychiana, 447 vel Nestoriana haeresi postulati fuissent, ad hujusmodi infamiae notam delendam Romam venerunt. Cum ambo itaque coram sede apostolica sese purgassent, reversuri postmodum ad Orientem, S. pontifex ad Anatolium scribit, testimonium dans eosdem post susceptum longinquae peregrinationis laborem sensum cordis sui in apostolica sede patefecisse, damnantes( ait) utramque haeresim, quarum supra fecimus mentionem. Quare brevissimam hanc epistolam claudens ita S. P. alloquitur Anatolium: Per hos ergo, frater charissime, cum testimonio nostro ad propria revertentes dilectioni tuae nostra scripta direximus, fidenter orantes ut qui gratia apostolicae sedis ornantur, etiam favore per omnia se gaudeant adjuvari. Non me quidem latet eos qui nodum in scirpo quaerunt posse contendere minus aptam esse hanc epistolam ad nostrum assumptum probandum, ob duras illas voces, fidenter orantes, quae judicis auctoritatem dedecere videntur. At contentionem dirimit, vel lectionum varietas, vel fragmentum quoddam epistolae Flaviani ex Vaticana bibliotheca erutum, nondum publici juris factum, quod ipsi in sequenti tomo exhibebimus. Plerique enim codices, et Grimaneus ipse, ut Quesnellus ad suae editionis oram scripsit, habent, fidenter hortantes. Deinde duorum presbyterorum negotium in annum 449 rejiciendum est. Et quamvis tota integra Leoninarum epistolarum series desideretur, tamen ex unico illo fragmento Flaviani epistolae in horum causa scriptae innotescit S. Leonem veras judicis partes obiisse; duos illos presbyteros Romam venisse rationem de fide reddituros; atque denique non ex quadam indulgentia, sed re cognita atque probata, Leonem eos in communionem suscepisse, innocentesque declarasse. Fragmentum quippe illud quod indicavimus nihil aliud in se continet quam Flaviani ad S. Leonem relationem de fide et moribus presbyterorum Basilii et Joannis, ut opportunius explicabimus. Hanc epistolam scripsit S. pontifex decimo tertio kalendas Julii, paulo antequam legatos ad novum generale concilium institueret, et ex Urbe in Orientem mitteret. Jam vero quae sequuntur, cum sint veluti praeliminaria synodi Chalcedonensis, in qua cogenda atque canonice ordinanda S. Pontificis Leonis studium sedulo versabatur, idcirco de his verba facere in sequentis libri capitibus reservamus.