Reader

CAPUT V. Theodoretum, a Dioscoro in Ephesino latrocinio depositum, ad apostolicam sedem appellasse, et a S. Leone judicatum, suaeque sedi restitutum fuisse ostenditur. Launoii et Paschasii Quesnelli argumenta refelluntur. Cl. Petri de Marca et Christiani Lupi sententiae de hac causa exponuntur. Denique cum ex actione octava Chalcedonensi, tum ex S. Leonis epistola 93 suprema et irretractabilia esse apostolicae sedis judicia probatur.

Paschasius Quesnellus, Theodoreti episcopi Cyri causam ad examen perducere volens, suam dissertationem ab iis vocibus epistolae 93 S. Leonis ad eumdem Theodoretum scriptae orsus est, videlicet: Benedictus Deus noster cujus invincibilis veritas ab omni haereseos macula mundum te secundum apostolicae sedis judicium demonstravit. Cui dignam retribues pro tot laboribus gratiam, si talem te qualem probavimus pro universalis Ecclesiae defensione servaveris. Ex tali itaque exordio mihi pollicebar voluisse tandem Quesnellum apostolicae sedi et Romanis ipsis pontificibus ea jura asserere, quae hactenus praecedentium dissertationum occasione aut inficiari, vel elevare, aut denique omnino abolere nisus est. Sed mea opinio me fefellit. Nam statim inquirere simulans quale fuerit illud apostolicae sedis judicium, a multis quaesitum est hactenus, inque varias itum est sententias ait. Quare primo nonnullorum affirmat esse sententiam qui aliquod vel in synodo, vel extra synodum a S. Leone de restitutione Theodoreti decretum conditum fuisse autumant, postquam ad eum causam suam per libellum appellationis detulisset. Verumtamen cum ex hac sententia sibi incommodum afferri intellexit, negativo sequenti argumento eam rejecit, scribendo:« Cum de hujusmodi decreto ne apex quidem ullus appareat sive in Actis Chalcedonensibus, sive in aliis rerum tum temporis gestarum monimentis, tam facile refellitur quam profertur.» Aliorum opinionem subjicit dicentium« eadem synodali ac judiciali sententia Theodoretum restitutum, qua pseudosynodus Ephesina in irritum missa fuerat.» Atque iterum provocat ad illam synodum a qua Valentinianus et Augusta ad Theodosium scripserunt de Actorum hujus conciliabuli rescissione. Sibi tandem certum esse Quesnellus asseverat de Theodoreti causa nullam intercessisse sententiam, sive quae a solo Leone, sive quae a synodo sit emissa. Sed illud solummodo judicium a Leone commemorari, quod communionis litteris continebatur. Dum enim querelas Theodoreti ultro suscipit pontifex, eidemque suam communionem impertivit, consequens fuit ut eumdem ab omni haereseos macula judicaverit mundum. Haec autem et id genus non dissimilia alia in dissertationis decimae vestibulo scripsit Quesnellus, eo consilio, ut ob lectoris oculos rem totam compendiose poneret.

Hactenus descripta tamen praeterire non possum, quin prius animadvertam an nova hujus doctoris opinio illiusque ex praecedentibus consecutio cohaerere possit cum ordinaria judiciorum forma, Leonis agendi oeconomia, reliquisque monimentis in quibus de Theodoreti causa facta est mentio. Judicii forma imprimis prorsus Quesnellianum evertit systema. Nam Theodoretus cum de mala fide esset suspectus, ab adversariis accusaretur, et synodali decreto jam fuisset damnatus, numquam S. Leo communionem eidem impertivisset, et ab omni haereseos labe mundum declarasset, 476 nisi cognita causa. Quid enim? Leo ipse, qui paulo ante, accepta Eutychetis appellatione et querimoniis, una cum Theodosii Augusti litteris, quibus Eutycheti patrocinabatur, tantopere circumspecte operatus est, ut sine plena totius causae cognitione quidquam nollet definire, scripsit statim ad Flavianum, dicendo: Nos qui volumus sacerdotum Domini matura esse judicia, nihil possumus incognitis rebus in cujusquam partis praejudicium definire, priusquam quae gesta sunt veraciter audiamus. Si ergo M. pontifex aliis episcopis formam judicandi praescribit, et tanta circumspectione utebatur ne praepropere vel temere judicaret, an potuit incognita causa, aut non omnino libratis accusantium querelis, aut non lustratis inquisitionis actis, Theodoretum episcopum ab omni haereseos macula mundum secundum suae sedis judicium demonstrare? Sed quale judicium istud fuisset, quando postmodum sola suspicione laborans quod Anatolius Constantinopolitanus episcopus vel laesae fidei homo esset, vel nimiam cum haereticis conniventiam habuisset, nullis ipsius supplicationibus, neque imperatoris Theodosii officiis adduci potuit ut cum eo communicaret, nisi prius sibi certo constitisset ex publica fidei confessione coram apostolicae sedis legatis, hac de causa ex Occidente Constantinopolim missis, universo clero et Constantinopolitano populo facta, hunc nulla haereseos labe inquinari? Hanc S. Leonis agendi oeconomiam nos colligimus ex aliis epistolis quas ad calcem annotamus, de quibus fusius jam verba fecimus in antecedentibus Exercitationibus. Non igitur Quesnello fidem adhibere possumus, qui scribit Theodoretum apostolicae sedis judicio ab omni haereseos labe mundum fuisse demonstratum, dumtaxat quia Leo communicavit cum eo.

Sed ut magis hujus Quesnellianae opinionis falsitatem ostendamus, ipsum Quesnellum rogare juvabit an summus pontifex post latrocinium Ephesinum jure vel ex indulgentia solum cum Theodoreto communicavit, ipsius appellationis litteras suscipiendo. Non jure quidem, cum nullum decretum, neque in synodo, neque extra synodum post susceptam Theodoreti appellationem Leonem edidisse adversarius affirmat. Neque Leo ipse ex quadam indulgentia Cyri sedi Theodoretum esse restituendum permisit, cum ipse numquam Eutychetis factioni adhaesisset. Et aliunde is indulgentia haud indiget, qui ab omni haereseos labe mundus a legitimo judice demonstratur. Verum enim vero altius Theodoreti causae judicium esse repetendum cum Quesnellus, tum alii arbitrati sunt: ab ipso Dioscoro nimirum, jam antea Theodoreti inimico, propter singularem suam eruditionem vitaeque sanctimoniam, quibus obscurari se Dioscorus homo laudis appetentissimus existimabatur, et propter anathematismos S. Cyrilli decessoris olim a se impugnatos. Theodoretum ob eam causam haereseos notare, appetere calumniis omnibusque modis lacessere jam tum aggressus est Alexandrinus. Describit deinde Quesnellus quidquid a Dioscoro factum fuit apud imperatorem, et in Ephesina latrocinali synodo, contra ipsum Theodoretum, quae in superioribus recensuimus, nec amplius necesse est iterum describamus. Atque tandem concludit ab imperatore cautum fuisse ne Ephesinae synodo quae parabatur interesset, veritus Dioscorus ne Theodoretus acerrimus haereticorum impugnator omnibus nervis Eutycheti sese opponeret. Quare susquedeque omnibus in ea synodo versis, Theodoretum ab ordine episcopali dejecit, depositionis sententiam in eum non secus ac in alios episcopos catholicae fidei propugnatores intorquens.

Theodoretus itaque cum haec rescivisset, suam vicem dolens, nec praesidia ab episcopis Orientalibus, pene omnibus vel furentibus, vel oppressis, obtinere valens, ad Occidentales sese convertisse horumque fidem 477 sollicttasse, idem Quesnellus affirmat. Quare litteras scripsit ad Occidentalium patriarcham omnium episcoporum caput et communionis totius Ecclesiae patrem, ejus omniumque pariter episcoporum Occidentis opem implorans. De appellatione( ait) nihil habet Liberatus, qui cap. 12 hoc solum scribit: Theodoretus episcopus papae suggessit quanta mala pertulerit ex Dioscori insidiis, rogans ut celeriter tali causae subveniretur per alium conventum episcoporum. Sensim deinde multo artificio pergit Quesnellus ad suum explicandum systema, quod ex Launoio hauserat. Et quoddam discrimen determinare nititur inter confugium et appellationem; Theodoretum autem confugium quaesiisse, non vero ad S. Leonem appellasse affirmat. Quam loquendi phrasim, tamquam novam prorsusque conciliorum decretis aliisque Ecclesiae monimentis repugnantem, inter caeteros scriptores Joannes David, in suo opere de Judiciis canonicis episcoporum Gallice conscripto, rejecit et refutavit. Verum ne in praesens huc illucque vagari videamur, juvat primo loco Theodoreti verba exscribere, ex quibus cardinales Baronius et Peronius ipsius appellationem colligi debere arbitrati sunt. Ego( ait) apostolicae vestrae sedis exspecto sententiam, et supplico, et obsecro vestram sanctitatem ut mihi appellanti justum vestrum judicium opem ferat, et jubeat ad vos accurrere et ostendere meam doctrinam, vestigia apostolica sequentem. Hanc genuinam esse praecedentis Theodoreti textus lectionem, omnium primus auctor est ipse Baronius. Qui Graecum epistolarum Theodoreti codicem in Vaticanae bibliothecae scriniis offendens, illas Latine reddi curavit, studio Frederici Metii utriusque linguae peritissimi, cui pariter lectioni, si nos adhaereamus, nihil solemnius dari posse pro Theodoreti appellatione firmanda fateri oportebit. Cum ille, episcopatu depositus atque dejectus, opem sibi dari ex apostolicae sedis sententia et judicio postulet et obsecret, et, appellationis ordinem sequendo, Romam venire se exhibebat paratum, ut probaret se a quacumque haereseos macula esse mundum. Verumtamen, cum istiusmodi primigenia interpretatio nec Launoio nec Quesnello arrisisset, novas voces in illum textum intulerunt. Atque, aliam interpretationem Gentiani Hervetii secuti, ambo subducentes vocabulum appellanti, aliud substituerunt, videlicet invocanti, ut facilius negotium Baronio atque Peronio facesserent. Praeterea nec Quesnellus et Launoius inter se in reliquis conveniunt. Nam Launoius pro judicio ponit tribunal. Immo et Quesnellus dissidet a se ipso, modo usurpando in dissertatione de qua agimus vocem judicium, modo vero in priori tomo, Graece et Latine typis integram Theodoreti epistolam adornando, tribunal retinendo. Ad hujusmodi lectionum diversitatem non animadvertit studiosissimus Joannes David, forte quia anxie totus versabatur in refellendis sui adversarii nugis et sophismatibus. Et propterea, ultro data lectione cui Launoius institit, diligentius discrimen quod confugium inter et appellationem intercedit inquirere aggressus est. Quare ne in verbis, quemadmodum ejus adversarius quem exagitabat, luderet, provocat ad concilii Sardicensis verba ut illi effugium praecluderet. Cum aliquis episcopus( legitur in quarto canone) 478 depositus fuerit eorum episcoporum judicio qui in vicinis locis commorantur, et proclamaverit agendum sibi negotium in urbe Roma. Canon septimus( ait David) habet: Si appellaverit qui dejectus est, et confugerit ad episcopum Romanae Ecclesiae, et voluerit se audiri. Ecce ergo Sardicensium canonum statuta pro iis qui a suorum judicum sententia appellant. Quae quidem religiose admodum Theodoretus secutus est, injustam narrando sibi illatam condemnationem a Dioscoro, quam ob causam se apostolicae vestrae sedis sententiam exspectare ait. S. Leonem rogat ut suae causae assumat cognitionem, ut experiri valeat cum auctoritatis tum protectionis effectus. Tandem expressum ab apostolica sede petit mandatum, ut coram ea se sistere possit, redditurus rationem apostolicae doctrinae, quam unice prosequebatur. Conditiones has a conciliis pro appellationibus definitas nemo inficiari potest Theodoretum implevisse. Sed ulterius fuisse adhuc progressum, indicant subsequentia ipsius verba, quibus edoceri petit an injuste debeat acquiescere depositioni, an non. Cujus quaestionis definitionem se exspectare asseverat, ut, audito pontificio mandato, in posterum nullum aliud a quibuscumque hominibus judicium exquirere velit, sed rectum Dei Salvatoris judicium praestolari. Ante omnia ut a vobis docear oro( ait) an me oporteat in hac injusta depositione acquiescere, an non. Vestram enim sententiam exspecto; quod si in judicatis manere me jusseritis, manebo, neque ulli hominum deinceps molestus ero, sed rectum Dei Salvatorisque nostri exspectabo judicium.

Lepidam tamen Quesnelli interpretationem attendamus, qui haec eadem verba sibi proponit in suae collabentis causae praesidium. Igitur hominis consilium quaerentis atque opem petentis hujusmodi esse verba multo studio probare nisus est. Quasi quod exspectare sententiam atque jussionem an debeat in judicatis manere, voces sint prudentissimi praesulis qualem Theodoretum fuisse affirmat, dumtaxat consilium praestolantis, qui vult edoceri an judicio Dioscori stare debeat pro Ecclesiae pace, quando, si mente recogitasset aliud tribunal pulsare, pro novo judicio, novarum turbarum forte occasio esse poterat. Ad roborandas deinde infirmas has suae interpretationis conjecturas, alia Theodoreti verba ex epistola ad Renatum Romanae Ecclesiae presbyterum adducit. Videlicet: Hac igitur de causa tuam oro sanctitatem, ut persuadeas sanctissimo ac beatissimo archiepiscopo ut apostolica utatur auctoritate, et praecipiat ad vestrum convolare concilium. Opem ergo sibi dari Theodoretus a S. Leone petebat, ut a novo Occidentalium concilio judicari posset. Quod magis clare evinci posse adversarii contendunt ex aliis verbis ejusdem episcopi Cyri, scribentis ad Anatolium Patricium: Tuam( inquit) magnificentiam oro, ut hanc gratiam a triumphatore imperatore obtineas, ut ad Occidentem accedam, et ab illis Deo dilectissimis et sanctissimis episcopis judicer; et si vel minimum quidem fidei regulam transgressus esse ipse repertus fuero, in ipsum maris profundum projiciar. Jam genuinum sensum Theodoreti verborum ex Leone opem et praesidium petentis assecutum esse sibi nimis blanditur Quesnellus, ac propterea causam vicisse. Sed falso quidem. Nam imprimis respondere possem illa verba ad Renatum in quibus de concilio sermo est non esse prorsus intelligenda de episcoporum conventu ex necessitate istius appellationis coacto, sed de apostolicae sedis tribunali, ad quod convolare exoptabat ut judicaretur. Theodoretum ergo promiscue usurpasse tres illas voces tribunal, judicium atque concilium, ex tribus illis epistolis hactenus laudatis innotescit. At voluisse dumtaxat suam appellationem ad concilium examinandam deferre, pontificiamque Leonis auctoritatem ad hocce judicii genus restringere, nec Launoius nec Quesnellus, nec alius quisquam poterit cum veritate affirmare. Testimonium deinde Liberati diaconi cui adversarii insistunt, si integrum, et non obtruncatum, ut studiose forte fecit Quesnellus, afferatur, nullam concilii 479 habendi necessitatem, illudque a Theodoreto fuisse per interpositam appellationem efflagitatum, indicabit. Narrat enim ibidem Liberatus quemadmodum orthodoxi episcopi contradixerunt latrocinio Ephesino, quos secutus Theodoretus episcopus, papae suggessit quanta mala pertulerit ex insidiis Dioscori, rogans ut celerius tali causae subveniretur per alium conventum episcoporum, ne haeretica Eutychetis dogmata permanerent a Dioscoro confirmata. Novi ergo habendi concilii necessitatem Theodoretus Leoni suggessit, ad penitus Eutychiana dogmata abolenda, quae Dioscorus cum sua factione sacrilege confirmaverat; minime vero in suae causae praesidium illud fieri petebat et exoptabat, cum jam ipse sincere fassus esset in sua epistola pontificiis nutibus omnino velle obtemperare. Nec quidquam probant Theodoreti verba ex epistolis ad Renatum presbyterum, vel ad Anatolium Patricium, cum nemo ignoret causas in apostolicae sedis tribunali solemniter cognitas et pertractatas conciliariter ad examen deduci, vel in consistoriis, vel in episcoporum conventibus, quae diu jam congregationum nomen obtinuerunt. Si igitur Theodoretus supplex orabat posse ad concilium seu tribunal Romanum convolare; si pariter ab Occidentalibus episcopis cupiebat judicari, ejus appellatio nullo jure ad concilium devoluta erat, cum ipse unice ad Leonem provocaverit, eo animo, ut ipsius dispositioni, et judiciorum formae, et qualitati praescribendae omnino adhaereret.

Aliter tamen de hac causa cl. Petrus de Marca ratiocinatus est. Qui sedulo animadvertens ad ea quae a Leone gesta fuerunt, lubenter sine ulla contentione verborumque ambiguitate concedit quod oppressus Theodoretus Leonem papam appellavit, a quo receptus est in communionem, atque ea ratione episcopatum accepit. Verumtamen ipse doctissimus Parisiensis archiepiscopus credidit illud Leonis decretum non fuisse absolutum, sed iis conditionibus vestitum, ut synodo tamquam Dioscori accusator adesset, ut tandem ab ipsa synodo decretum de restitutione acciperet. Subjicit ergo: Admissus deinde ad concilium Chalcedonense, et gravis controversiae occasio fuit, quam ut sedarent judices, dixerunt eum venisse tantum ut accusatorem. Absoluta ergo non fuit Theodoreti restitutio.

Cum primum oculos in has Petri de Marca assertiones converti, plurimum ipsum dissidere a praecedentibus scriptoribus intellexi, at ejus mentem non omnino sum assecutus. Nam vel ex aliqua lege coactiva credidit Leonem conditionatum fecisse decretum de Theodoreti ad episcopatum restitutione; vel usum fuisse facultate qua pollebat ut istius causae exitum ad concilii Chalcedonensis determinationem remitteret. Neutrum quidem ex ecclesiasticis monumentis innotescit. Immo si Chalcedonensis concilii Acta in ipsius Theodoreti causa evolvamus, nihil prorsus de hujusmodi conditionata absolutione et restitutione constare certo affirmabimus. Imprimis enim habemus quod cum legerentur in Chalcedonensi synodo Acta latrocinalia, et Constantinus venerit ad divalem Theodosii junioris, qua jubebatur Theodoreto ut is sola suae Ecclesiae communione esset contentus, quin synodo Ephesinae adesset, judices dixerunt: Ingrediatur reverendissimus episcopus Theodoretus, ut sit particeps synodi, quia restituit ei episcopatum sanctissimus archiepiscopus Leo, et piissimus imperator( Marcianus videlicet) sanxit eum adesse sanctae synodo. Nullam hic fieri mentionem de restitutione conditionata, nullamque adhibitam fuisse formulam, si placeat, si videatur synodo, exscripta verba patefaciunt. Praeterea et si aliqui condemnantes praecedentem Theodoreti agendi rationem, volentes Dioscoro blandiri, exclamaverint: Hunc foras mittite; magistrum Nestorii foras mittite; nemo tamen ausus est inficiari hoc Leoni 480 jus convenire potuisse. Accedit quoque praefatos Illyricorum et Palaestinorum episcoporum clamores et querimonias excitatas ut Theodoretus foras mitteretur fuisse inutiles, si istius causa finaliter in synodo fuisset pertractanda. Potius enim prius erat agendum de istius fide, atque rigorose scrutari an ille ab omni haereseos nota esset mundus; illumque cogere ad sese purgandum a calumniis quibus fuerat appetitus; et audire hinc inde utriusque partis rationes, ut ipsius restitutio absolveretur. Cum ergo horum nihil factum fuerit, haud video quo fundamento istius restitutio facta a Leone non debeat dici absoluta. Illyricorum enim et Palaestinorum episcoporum clamores et querimonias certa ratione temperarunt Orientales Asiatici, Pontici, Thraciae, qui volentes Theodoreti innocentiae prospicere, atque semetipsos tamquam oppressos deceptosque Dioscori artibus atque violentia excusare, querentes palam responderunt: Nos Theodoreti damnationem in Ephesino latrocinio in pura charta subscripsimus, caesi sumus, et ita subscripsimus. Quos cum ita loquentes Dioscorus audivisset, quasi de a se edito contra Theodoretum decreto rationem reddere volens, interlocutus est: Cyrillus cur ejicitur, qui ab isto est anathematizatus? Et in judicum mentem revocare cupiens veteres simultates, quae Cyrillum inter et Theodoretum praeteritis temporibus intercesserant, nulla facta deinde mentione de subsecuta pace inter eosdem, patrocinium aliquod vel excusationem sibi nancisci posse arbitrabatur. Nihilominus tamen omnes Orientales qui jam Theodoreto favebant exclamaverunt: Dioscorum homicidam foras mittite; Dioscori acta quis ignorat? Et post aliqualem contentionem ipsi judices, nullo habito respectu ad unam aut alteram partem, interlocuti sunt: Theodoretus reverendissimus episcopus, proprium recipiens locum a sanctissimo episcopo urbis Romae, in locum nunc accusatoris ingressus est. Et quamvis non dissimulem eosdem judices ad cohibendos jam excitatos clamores a Dioscori et Eutychetis factione quadam usos agendi oeconomia, respondendo statim dixisse: Unde patiamini ea quae inchoata sunt finiri, ut ne aliqua confusio auditorio fiat; atque addidisse: Praejudicium enim ex persona reverendissimi Theodoreti episcopi, nulli generabitur, reservata videlicet post haec omni accusatione, et vobis, et illi, et quae invicem exercere volueritis, quia rectam tenet fidem, maxime, cum et sine scriptis appareat, ei testimonium catholicae fidei perhibens reverendissimus episcopus Antiochiae magnae civitatis. Quamvis, inquam, haec dissimulare non debeam, attamen vix dare possum eo sensu Theodoretum ab apostolica sede sub conditione mundum fuisse declaratum, ut Romani pontificis decretum concilii judicio esset subjiciendum. Potius igitur cum cl. Christiano Lupo fateri cogor totam controversiam, tum ab Eutychiana factione contra Theodoretum excitatam, in eo versari debuisse, ut dumtaxat adversarii contenderent subreptitiam esse Theodoreti restitutionem, quasi quod pontificium animum quibusdam falsis expositionibus fefellisset, ut pristinum gradum et honorem in synodo obtineret. Canone enim sexto Constantinopolitano cautum fuerat ut episcopus degradatus careret jure accusandi alium episcopum. Quare etsi causa multi esset examinis, tamen judices S. Leonis decreto fideliter adhaerentes, pro tunc facultatem accusandi libere ei dederunt, reservantes sibi postmodum in alia actione sedulo examinare quae adversus Theodoretum proponebantur. Hanc enim prudentem oeconomiam adhibentes, nec ullam vim Leonino decreto intulerunt, quo praecipiebatur ut Theodoretus particeps fieret synodi, quia in episcopatum restitutus; neque ex adversa parte Theodoreti accusatoribus aditum praecluserunt, ad inquirendum an vel per subreptionem fuisset restitutus, vel Nestoriana labe esset infectus, ut Aegyptii 481 vociferantes clamabant: Nolite eum dicere episcopum. Non est episcopus. Impugnatorem Dei foras mittite. Judaeum foras mittite. Cyrillum Theodoretus accusavit. Cyrillum ejicimus, si Theodoretum acceperimus. Canones istum ejiciunt. Hunc Deus adversatur. En ergo crimina quae ab Aegyptiis Theodoreto objiciebantur. Damnaverat jam iste Cyrilli capitula, et ob hanc causam, illum tamquam haereticum damnaverant, nulla habita prorsus ratione, quod submotis omnibus aequivocationibus et generalis concilii oecumenici decretis obtemperaverat, et in posterum summam cum ipso Cyrillo servavit concordiam. Quid mirum igitur, si judices clandestinas has Dioscori machinationes attendentes, scissamque esse synodum in duas contrarias factiones. Graviora adhuc metuentes, cum stomacho sunt interlocuti dicentes: Acclamationes istae populares neque episcopos decent, neque partes iuvant. Patiamini universorum fieri lectionem? Quid mirum, inquam, si adhuc ab incoeptis clamoribus desistere recusantes Aegyptii, ipsi judices serio, et ea qua pollebant auctoritate silentium cunctis indixerunt, universorumque latrocinii Ephesini Actorum jusserunt per Constantinum fieri lectionem? In harum porro rerum circumstantiis, quis non videt minus circumspecte, et magis praecipitanter, quam prudenter judices egissent, si Theodoreto episcopo inter judices locum dare deliberassent? Prius enim ex tota Actorum lectione inquirendum erat, an Dioscorus saltem aliquem coloratum titulum habuisset, ad deponendum, degradandumve cum caeteris orthodoxis episcopis etiam Theodoretum. In qua quaestione is certe judicis partes secundum omnia jura agere non poterat, sed accusatoris dumtaxat. Si igitur tamquam verus episcopus, etiam ex judicum sententia in concilium fuit ingressus, non video qua ratione dici possit, Leonis decretum de restituendo in sua sede et honore episcopali Theodoreto non fuisse absolutum. Potissimum cum postea etiam admissus fuerit ad synodale suffragium et plenam omnium sanctissimorum episcoporum communionem.

Hactenus tamen enucleatae difficultates, ex aliorum scriptorum opinionibus derivatae, parum praesenti causae prodessent, nisi iterum nostra oratio ad Quesnellum se converteret. Non tantum ipse Theodoreti appellationem inficiatur: sed ipsum etiam apostolicae sedis judicium. Quare ad novam gestarum rerum historiam adornandam omnia miscuit et quamplurima in medium adducit, quae veritatis speciem dumtaxat praeseferunt. Brevitate ergo qua potero multa quae subdidit colligere allaborabo. Ultro itaque imprimis dat, nullum concilium a S. Leone in Theodoreti causa fuisse coactum. De hujus epistolis ad summum pontificem constat. Quid vero P. R. scripserit, non innotescit. Secundo nullum judicium habuisse Leonem ad Theodoreti causam ventilandam affirmat: sed eidem, communione non interrupta, fuisse conjunctum, elici posse ex epistola 40 ejusdem Leonis, in qua de generali synodo necessario indicenda habet sermonem; vel ex epistola 47, ex qua colligitur omnia Ephesini latrocinii gesta pro infectis habuisse, atque ab imperatore Theodosio petiisse, ut omnia in eo statu esse juberet in quo fuerant ante omne judicium, donec major ex toto orbe sacerdotum numerus congregaretur.

Tertio. Licitum fuisse Theodoreto ad suam remanere sedem, quia pro nulla habita sententia contra eum a Dioscoro lata, adhuc ex Oriente pontifex testimonium acceperat ab Anatolio recenter ordinato Theodoretum jam subscripsisse encyclicae epistolae ad Flavianum, nec Nestoriana Eutychianaque dogmata solum damnasse, sed ipsis etiam Nestorio et Eutycheti anathema dixisse. Affert hac de causa Quesnellus testimonium S. Leonis 482 ex epistola 68 ad Paschasinum Lilybetanum, cap. 5, quam ipse:« Nunc primum( ait) in lucem emittimus. Concludit igitur quod cum ex habita relatione, tum ex epistola ipsius Theodoreti, intellexit R. pont. judicavitque ipsum ab omni haeresis macula immunem, nihil obstare quominus suam ei communionem more solito impertiret, et ille suam Ecclesiam cum pace ecclesiastica retineret.» Tale( subjicit) est sedis apostolicae judicium, de quo in hac epistola quam commentamur mentio facta est, quod quidem non demonstrat restitutam esse judiciali pontificis sententia suam sedem, sed amotam solam nonnullam erroris suspicionem.

Quarto asseverat, sub numero 5 nec Anatolium Constantinopolitanum, nec Maximum Antiochenum, Theodoreti primatem, neque alios episcopos Orientales cum eo communionis nexum aliquando abrupisse. Unde affirmare pergit rem totam ex Leonis facto finitam esse se non posse asserere,« cum eam rursus ad incudem vocatam a Patribus Chalcedonensibus, notum sit cuilibet hujus synodi Acta recensenti.» Hinc multa repetit quae in praecedentibus dixerat, et ad inculcandum lectoribus suum systema, multa utens exaggeratione, decantat vociferationes,« non paucorum, ait, sed quamplurimorum episcoporum Palaestinorum, Aegyptiorum, Illyricianorum, qui Theodoretum e synodo ejiciendum esse contendebant, qui episcopi, quasi ex indulgentia et dispensatione, acquieverunt Maximi Antiocheni testimonio.»

Quinto loco describit quae actione octava Chalcedonensis synodi gesta sunt in Theodoreti causa; rebusque pro suo arbitrio narratis, omnem conatum adhibuit ut supprimeret quae sibi suoque systemati adversari judicavit; atque tandem concludit non alia de causa suae sedi fuisse restitutum Theodoretum, nisi quia et Nestorium et Eutychen, non solum scripto, sed in praesentia totius consessus, ore suo proprio anathematizavit.

Cum ex quinque a nobis hic praenotatis, tum ex antecedenter adductis, plenam et indubitatam fidem suae opinioni adhibendam esse sibi adulabatur Quesnellus; forte confidens quod nemo post ipsum Theodoreti causam voluerit retractare et ad examen revocare quae ipse scripserat. Idcirco stylum convertit in quosdam, suppresso nomine, qui, episcoporum in synodum oecumenicam coalescentium sacrosanctam auctoritatem deprimentes ac ludibrio habentes( multo magis autem extra synodum), meram illis pontificiorum mandatorum exsecutionem ex suo officio competere contendunt, tum in hac( ait) de qua agimus causa, tum in aliis omnibus; cum potius apostolicae sedis haec sit non infima laus, synodorum oecumenicarum exsecutricem, de qua praerogativa gloriatus est Gelasius papa epist. 13. Si itaque haec omnia quae in sui systematis praesidium adducit Parisinus scriptor veritati cohaererent, hactenus a nobis in hac causa annotata prorsus caderent. Sed cum fallacias involvant, hinc nostrae Exercitationis argumentum magis atque magis roboratur. Et imprimis quae illatio illa esse potuit, neque ex Leonis, aut aliis monumentis elicitur in Theodoreti causa a Romana sede habitum fuisse concilium. Igitur nullum judicium habuit ad Theodoreti causam ventilandam? Quae consecutio est haec, quae repugnat prorsus iis S. pontificis verbis a quibus adversarius suam est orsus dissertationem: Benedictus Deus noster, cujus invincibilis veritas ab omni haereseos macula mundum te secundum apostolicae sedis judicium demonstravit. An Leonem mentitum arbitrabimur? Nec sibi adversarius praesidium nancisci potest, ex ab eo laudatis Leonis epistolis, scriptis ad Theodosium post latrocinium Ephesinum, quibus petit ut omnia in eo statu esse jubeat in quo fuerunt ante omne judicium, donec, etc., et idcirco nusquam abrupisse communionis vinculum cum Theodoreto. Nam rerum restitutio in pristinum donec major ex toto orbe sacerdotum numerus congregaretur, non idem est ac definitivum decretum interponere, sed causas 483 examini futuro reservare, donec diligentior inquisitio habeatur. Non igitur ea ratione judicatum fuit de Theodoreti fide et innocentia, ex eo quod latrocinalia Acta pontifex aboleverit, cum simul decreverit rerum omnium judicium ad aliud tempus et in alio conventu esse reservandum. Quare etsi post horum Actorum abolitionem licitum fuisset Theodoreto caeterisque episcopis gradu depositis ad suas reverti sedes, tamen non constabat an jure vel injuria fuissent depositi, an jure vel ex dispensatione et indulgentia ipsis permitteretur suas retinere sedes. Nam id nova debebat inquisitione scrutari novoque decreto demonstrari, interim eorum causa veluti in proservato( ut aiunt) manente, usque ad definitivam sententiam. Ratio illa tertio loco adducta nimis nutat, si attendamus ad ea quae in superioribus capitibus descripsimus. Non enim Theodoreti causae patrocinari potuit apud Leonem Anatolii testimonium, cum istius fides, ordinatio, stricta necessitudo cum Dioscoro et Eutychiana factione, tales suspiciones in pontificium animum excitassent, ut, nulla ratione habita ad imperatoris Theodosii et Pulcheriae augustae preces, ipse Leo cum ipso Anatolio jam ordinato istius ordinatoribus cummunicare voluerit; quoadusque, misso Abundio Comensi cum aliis tribus legatis apostolicis, et publico celebrato conventu, jussus fuit idem Anatolius in hoc conventu solemniter fidei professionem emittere, anathema Nestorio et Eutycheti dicere, atque epistolae ad Flavianum subscribere. Nisi enim fideliter hisce mandatis Anatolius obtemperasset, numquam a Leone et orthodoxis habitus fuisset tamquam legitimus episcopus. Sed dicat, amabo, Quesnellus ex quo monumento hauserit Anatolium testimonium dedisse aut dare potuisse de Theodoreti fide? Nobis quidem innotuit bonum testimonium accepisse Leonem de fide et munditia Theodoreti, de istius animi promptitudine, qua laetanter ad haeresum exitium subscripsit pontificiae epistolae ad Flavianum; sed haec omnia Leoni innotuerunt, vel ex Abundii relatione cum adhuc Constantinopoli existeret; qui, ut vidimus, certior factus fuit Theodoretum ipsum, Ibam et Aquilinum episcopos, sincere suae fidei testimonia praebuisse. Accedit S. Leonem maxime de Theodoreti aliorumque Orientalium fide, moribus et agendi oeconomia fuisse apprime instructum, ex perpetuo epistolarum commercio quod habuit cum Constantinopolitanis clericis et archimandritis Flaviano adhaerentibus, cum Juliano Coense, cum Pulcheria augusta, aliisque orthodoxis viris hinc inde ex Oriente Romam venientibus, vel Orientem adeuntibus; et denique cum ipso Eusebio Dorylaei episcopo, qui post Ephesinam cladem ad suam aliorumque catholicorum causam coram Leone tuendam Romam venerat. Non igitur tale dumtaxat fuit apostolicae sedis judicium in causa de qua agimus, ut nusquam communionem cum eo interruperit, vel quod ille istius fide ab Anatolio recenter ordinato testimonium acceperit. Parum nihilumve ista Theodoreto suffragari potuissent, ut cum omni veritate S. pontifex affirmaret Cyri episcopum apostolicae sedis decreto ab omni haereseos labe mundum fuisse demonstratum. An vero Anatolius communionis nexum cum Theodoreto abruperit, non affirmabo. Nescio tamen quemadmodum is in Anatolii communionem perseverare potuerit, vel Anatolius non abruperit communionis nexum, cum iste dumtaxat propter obsequia praestita Dioscoro, Chrysaphio, Eustathio, episcopo Berytensi, et caeteris Eutychianae factionis, ad Constantinopolitanum thronum, post Flaviani necem, fuerit evectus. An potuit communicare haereticorum studiis et desideriis, horum causas promovere, ut constat ex gestis contra Photium Tyrium et non 484 abrumpere communionem cum Theodoreto Cyri, qui pro fide laborabat, et tantopere odio habebatur ab illa factiosorum virorum cohorte? Quinimmo tanto vehementius ab iisdem insectabatur, quanto magis ipse Flaviano, apostolicae sedi, hujusque legatis adhaerebat? Si nova monumenta, quae aliter totam gestorum seriem describant Quesnellus non proferat, sapientes lectores nusquam illi fidem adhibebunt.

Et quidem fides ei adhiberi non potest ex iis quae ex octava actione Chalcedonensis synodi recensuit. Quid enim ex ea? Multorum episcoporum vociferationes contra Theodoretum, quem Nestoriana tinctum fuligine injuste suspicabantur: cogebatur in plena synodo Nestorio anathema dicere: fidei definitionem ab eadem Chalcedonensi synodo prolatam suscipere; et postquam protestatus est fidei definitioni, et S. Leonis epistolae jam subscripsisse, et soluta omni dubitatione, quod ab apostolica sede subreptitium obtinuisset decretum: solemnis tandem sententia prolata est: Gloriosissimi judices dixerunt: Omnis jam dubitatio de Theodoreto soluta est........... Deest igitur ut sententia proferatur a reverentia vestra, ut Ecclesiam suam recipiat, sicut et sanctissimus Leo archiepiscopus judicavit. Quare incunctanter adversarii a turbis et clamoribus se abstinuerunt. Quinimmo omnes illius magnae synodi episcopi clamaverunt: Theodoretus dignus est sede Ecclesiae..... Ecclesia pastorem recipiat. Orthodoxum doctorem Ecclesia recipiat...... archiepiscopo Leoni multos annos. Post Deum( vel cum Deo) Leo judicavit. Haec ergo sunt quae ex illius octavae actionis serie quisque fideliter, sine ulla prorsus fallacia colligere potest. Quibus plane respondet Paschasini, Lucentii episcoporum, Bonifacii presbyteri et Juliani episcopi Coensis, apostolicae sedis legatorum, hujusque locum tenentium, prolatum decretum, quod hic fideliter exscribere deliberamus, ut innotescant ea quae( nescio an studiose, vel oscitanter) a Quesnello suppressa fuerunt: Sanctissimum et venerabilem episcopum Theodoretum sanctissimus et beatissimus universae Ecclesiae episcopus urbis Romae Leo( nota sequentia verba) dudum in communionem suscepit ita, sicut litterae ab eo ad nostram humilitatem testantur. Quibus et haec alia addiderunt: Si igitur fidem catholicam sicut promittit, et secundum praedictum beatum episcopum subscriptionem in proprio libello dixerit, et nostrae insuper humilitati alio dato libello monstravit quoniam et Nestorium et Eutychetem, non solum scripto, sed et sub praesentia totius consessus ore proprio anathematizavit: hoc judicio sanctissima et venerandissima synodus, insuper vero et nostra humilitas, reddi ei Ecclesiam propriam definivit.

Quis ergo non videt totam illam contentionem in eo versatam fuisse, an Theodoretus per subreptionem obreptionemque ab apostolica sede restitutionis et fidei integritatis decretum obtinuisset? Non enim Romani pontificis judicium et auctoritatem in quaestionem adduxerunt, non ipsius sententiae pondus addiderunt, dumtaxat solemni Theodoreti confessione ore prolata, certiores voluerunt fieri hunc sincere Nestorio anathema dicere, quemadmodum jam testatus fuerat suo scripto libello ad Romanum pontificem directo. Quae quidem agendi ratio, sicuti nec Rom. sedis laesit auctoritatem, quae dudum in communionem Theodoretum susceperat, et dignum suae obtinendae sedis judicavit, ita neque episcoporum dignitati in conciliis coalescentium potest esse injuriosa, dummodo eum in conciliis, tum extra, capiti adhaereant in suis judiciis proferendis. Quare nimis importuna mihi visa est illa Quesnelli querimonia, qua supponit episcoporum auctoritatem deprimi, si apostolicae sedis mandata exsequi jubeantur. Quae enim episcopalis gradus depressio haberi potest, si singuli omnium Ecclesiarum pastores per universum orbem dispersi cum summo pontifice totius fidelium universitatis capite iis rebus adhaereant quae ad fidem, mores atque disciplinam 485 pertinent? Societatis enim ecclesiasticae vinculum in eo stat, ut irretractabili assensu episcopi omnes apostolicae sedis judicia venerentur, iisque ea subjectione se submittant, quam membra inter et caput servatam esse cognoscimus, quamque et Christus ad corporis mystici unitatem perfectam habendam mirabili quadam suavitate decrevit, ut facilius per solum caput suae beneficentiae dona in omnia membra diffunderet. Quare S. pontifex in epistola ad eumdem Theodoretum discrimen statuit inter Romanae sedis rationem agendam et episcoporum auctoritatem in oecumenicas synodos coalescentium, ita ad nostrum intentum scribendo: Unde gloriamur in Domino cum propheta canentes: Adjutorium nostrum in nomine Domini, qui fecit coelum et terram, qui nullum nos in nostris fratribus detrimentum sustinere permisit. Sed quae pro nostro prius ministerio definierat, universae fraternitatis irretractabili firmavit assensu, ut vere a se prodiisse ostenderet quod prius a prima omnium sede formatum totius Christiani orbis judicium recepisset, ut in hoc quoque capiti membra concordent. Quis porro non videt aliam et aliam sibi et episcopis in synodum coalescentibus Leonem agendi rationem asseruisse? Sibi enim vindicat ministerium definiendi, episcopis vero jus sive debitum assensus praebendi. Deinde an non distinguit ibidem S. Leo inter judicium a prima omnium sede formatum, et judicium illud quod a toto Christiano orbe susceptum dicitur? Negari haud potest. Igitur si ea divinae institutionis ratio et ordo est, ut gravioribus rebus ad fidem et mores pertinentibus Ecclesia Romanae sedis ministerio utatur in definitionibus atque judiciis, ita ut irretractabili firmoque assensu judicium quod prius a prima omnium sede formatum fuit a toto orbe Christiano solemniter recipiatur; inde sequitur exsecutionem decretorum sedis apostolicae demandatam esse episcopis in oecumenicam synodum coalescentibus, ut innotescit ex Actis Ephesini et Chalcedonensis conciliorum, magisque patebit ex subsequentibus, demonstraturi gravissimum facinus Dioscoro fuisse adjudicatum, quod, S. Leonis mandata in synodo altera apud Ephesum coacta exsequi recusans, synodum in latrocinium mutavit. Sed ipse Leo quidem hac in re sibi est factus interpres.

Etenim de hoc episcoporum consensu in conciliorum Actis expresso in eodem cap. istius epistolae verba faciens, illud nec per assentationem, nec per obreptionem ab apostolica obtineri sede asseverat: ad quas suspiciones tollendas et si aliqui inventi essent a dissensionis auctore incitati, qui de apostolicae sedis judiciis ambigerent; tamen ad magis veritatem comprobandam, id, Deo volente, permissum est, ut ad majus bonum perveniatur. Nam( ait) ne aliarum sedium ad eam quam caeteris omnium Dominus statuit praesidere consensus assentatio videretur, aut alia quaelibet subrepere posset adversa suspicio, inventi prius sunt qui de judiciis nostris ambigerent. Et dum nonnulli, a dissensionis incitati auctore, ad contradictionum bella prosiliunt, ad majus bonum malum ejus, auctore totius bonitatis dispensante, perventum est. Non me tamen latet vel Quesnellum veterum editorum nonnullas lectiones ab hujus epistolae textu expunxisse, novas subsidio, ait ipse, suorum codd. induxisse, vel ad calcem secundi tomi varias annotationes pro suo arbitrio conscripsisse; ut videlicet quod maxime habebat in votis lectoribus suaderet. O utinam qui novam judiciorum formam in Ecclesiam inducere laborant, ut apostolicae sedis auctoritatem dejiciant, oculos conjicerent in hujus epistolae capite; atque, omni submota violenta interpretatione, discrimen illud intelligerent quod S. Leo intercedere indicavit inter canonicum judicium atque consensum, inter jura quae primae sedi conveniunt et ea quae de episcopis 486 in synodi coalescentibus praedicantur! Non enim tot tantasque gravissimas excitassent quaestiones erroneas et schismati affines, in quibus episcoporum auctoritatem ultra debitos fines conantur extendere, ut Romanorum pontificum jurisdictionem inter nimis arctos limites restringant. Verumtamen adversariorum conatus magis rerum veritati prosunt, quam obesse possint, cum, eodem Leone auctore, Ipsa veritas, et clarius renitescit, et fortius renitetur, dum quae fides prius docuerat, haec postea examinatio confirmaret. Tandem episcopalis ordinis auctoritas minime deprimitur, sed magis splendescit ubi sic summorum sic servatur auctoritas, ut in nullo inferiorum putetur imminuta libertas; et ad majorem Dei gloriam proficit finis examinis, quando ad hoc se accipit exerendi fiduciam, ut vincatur adversitas; ne quod per se probatur reprobum, silentii praejudicio videatur oppressum. Ex quibus loquendi formulis perspicue concipimus quemadmodum, et Romanorum pontificum, et episcoporum jura serventur in synodis, singuli convenientem sibi auctoritatem jurisdictionemque exercentes: Fidei enim causae cum apostolici symboli regulis Romani pontifices conferunt, suaque judicia speciali S. Spiritus afflatu pronuntiant ad haereses evertendas. Sed cum factiosorum virorum studium in eo stet, ut sinceram Christi doctrinam evertant, et ea dogmata genuina quae ab apostolis derivata sunt oppugnare et prorsus abolere quaerunt. Quare maxima sollicitudine Rom. pontifices suas definitiones episcopis in synodis coalescentibus proponunt, ut inde necessarium praebeant assensum. Quem quidem non sine examine exhibere debent, potissimum quod negotium illis est agendum cum laesae fidei hominibus, qui, pervicacius perniciosis erroribus adhaerentes, omnino repugnant se iis decretis submittere, quae praeter anathematis sententiam alias etiam poenas, depositionis nimirum, degradationis, exsilii, secum habent conjunctas. Igitur dicat Quesnellus, amabo, quo sensu, quave de causa, episcoporum auctoritatem depressam arbitretur, cum, auctore Leone, ipsis episcopis concedatur fidei veritatem sua examinatione et consensu confirmare; simulque agere ut sacerdotalis officii meritum splendescat, quando, servata summi pontificatus auctoritate, cui adhaerent, eorum libertas per unanimitatem et spirituum concordiam non minuitur, sed magis augetur. Ad majorem ergo Dei gloriam prodest examen quod assumitur cum fiducia adversitatis vincendae, ne quod per se probatur reprobum, silentii praejudicio videatur oppressum.

Incassum itaque laborasse Quesnellum mihi visum est, in sua de Theodoreto dissertatione, alias et alias quaestiones parum ad sibi praefixum scopum pertinentes proponendo, cum eas quisque ex solis Leonis dictis hujusque agendi oeconomia facillime solvere potuisset. Potissimum cum irrationabiliter etiam provocaverit ad Gelasii papae testimonium, quod saltem integrum debuisset objicere, ut sine novo studio lector intelligeret quo sensu pontifex fuit locutus. Gelasius itaque nihil prorsus affirmavit quod praecedentibus nostris dictis repugnet. Immo si ejus perpendamus verba Quesnellianum systema prorsus in exitium ibit. Vidimus enim in praecedentibus exercitationibus pontificem ad Dardaniae episcopos scribentem demonstrare voluisse Acacium solius apostolicae sedis judicio jure damnatum. Quare in suae epistolae exordiis exagitat qui arbitrabantur injuria Acacium damnatum, quod non speciali synodo videretur fuisse dejectum. Et adductis eorum haereticorum exemplis quibus innotescit aliquos haeretica labe pollutos in synodis fuisse damnatos, non ita tamen ut Romana sedes etiam sine synodis eos damnare vel absolvere non potuerit. Quia vero ad eam spectat synodis robur et auctoritatem dare, idcirco idem pontifex sibi suadet quod nemo perpendens quae ex antiqua Patrum traditione derivantur, ignorare possit uniuscujusque synodi constitutum, quod universalis Ecclesia probavit assensus, non aliquam magis exsequi sedem prae caeteris oportere quam primam quae unamquamque synodum sua auctoritate 487 confirmat, et continuata moderatione custodit, pro suo scilicet principatu( quem beatus Petrus apostolus Domini voce perceptum, Ecclesia nihilominus subsequente, et tenuit semper, et retinet). Postrema hujus textus verba uncinis interclusa supprimere aut saltem dissimulare quaesivit Quesnellus. Quae quidem si cum praecedentibus conferantur, nihil ex eo testimonio elici posse compertum erit quod praecedentibus dictis repugnet. Quid enim Gelasius convenire dixit episcopis in synodos coalescentibus, vel Rom. pontificibus conciliorum constituta confirmantibus vel infirmantibus? Episcopi suo assensu probant seque submittunt iis statutis et regulis quae in synodis proponuntur, et scripto consignantur; quaeque in tantum vim et robur assequuntur, in quantum apostolica sedes unamquamque synodum sua auctoritate et judicio confirmat, et continuata moderatione custodit. Huic praeterea sedi maxime incumbit isthaec confirmata et custodita statuta exsecutioni demandare, jubendo, imperando, ne in ecclesiasticis negotiis peragendis aut neglecta aut violata remaneant. Hoc scilicet munus illi competere pro suo principatu, quem beatus Petrus apostolus voce Domini perceptum, Ecclesia nihilominus subsequente, et tenuit semper, et tenet, apertissime Gelasius asseverat, ut non tantum ex objectis a Quesnello verbis, sed ex totius epistolae contextu intelligitur. De quo ipsi verba facimus de Sardicensibus canonibus disserentes.

Adhuc multa congessit Quesnellus praetextu quodam( nescio quo) sibi adversarios exagitandi, quae potius ad totius Chalcedonensis concilii gesta referri debent, quaeque nos rerum ordinem sequentes annotabimus. Sed cum inter haec illud unum supersit, quod ad ipsum Theodoretum spectat: videlicet an Leo ipse post Chalcedonensem synodum tam Theodoreti restitutionem PP. consensu admissam confirmaverit, quam alia ejusdem synodi de privatis episcoporum causis judicia confirmaverit, quod aliqui scriptores( auctore Quesnello) negarunt; observandum quoque hoc loco remanet eumdem Parisiensem doctorem, ne Leoni Theodoreti restitutionem, sed synodo plene adjudicaret, scripsisse:« Porro sententiae synodi, cui praeluserat judicio, suum Rom. pontifex postea consensum adhibuit, tum aliis epistolis, cum ea maxime quam ad ipsum Theodoretum dedit aliquanto post finitam synodum.» Hic ergo Theodoreti restitutionem synodo prorsus adjudicavit Quesnellus concludendo« Leonem huic dumtaxat praelusisse.» Idque ut facilius confingeret, ad ejusdem sancti Leonis testimonium superius laudatum, a quo dissertationem orsus est, provocat; et consueto more quae suis studiis repugnare credidit prorsus praetermisit. At malum ipsius dolum S. pontificis verba quae sequuntur patefaciunt. Etenim postquam Theodoreto gratulatus quod se talem qualem probaverat et probat pro universalis Ecclesiae defensione servasset, statim subdit: Nam quod Deus omnium calumniosorum fallacias solvit, maximam beatissimi Petri curam pro cunctis nobis agnoscimus; qui postquam suae sedis judicium in fidei definitione firmavit, nec circa cujusquam vestrum, qui nobiscum pro catholica fide laborastis, personam quidquam reprobum videri permisit: quia nec poterat, Spiritu sancto judicante, quisquam ex iis non victor exire, quorum jam vicerat fides.

Attendat igitur Quesnellus ad laudata verba, eorum vim, et pondus intelligat; indeque conjiciat an Theodoreti restitutio synodo aut pontifici adjudicanda sit. Fidei quidem catholicae definitionem beatissimi Petri apostoli curae adjudicat, qui suae sedis judicium in fidei definitione firmavit, nec permisit quidquam reprobum videri circa illas personas quae cum eodem summo pontifice pro fide catholica laborarunt. Apostolicae igitur sedi utrumque jus Leo adjudicavit in calumniosorum fallaciis solvendis. 488 Alterum de fidei rebus judicium et definitio, alterum est orthodoxorum episcoporum libertas qui a praecedentibus factiosorum oppressionibus fuerunt redempti. Si tandem tantum etii in praesens mihi daretur, ut alia quae ibidem Quesnellus congessit disserendo percurrerem, annotarem et, si necessum foret, refellerem. At cum, ut jam diximus, illa potius ad Chalcedonensis pertineant historiam quam ad Theodoreti episcopi Cyri causam, idcirco ne amici lectoris patientia abutamur, ad aliam Domni Antiocheni causam examinandam faciemus gradum.