Reader

CAPUT VII. De reliquis Chalcedonensis synodi actionibus et de postrema praecipue, in qua contra ecclesiasticos canones de Constantinopolitanae sedis novo honore et praerogativis contra jura episcopi Alexandrini atque etiam Antiocheni, canon 28 conscriptus est.

Photii Tyrii, Theodoreti Cyrensis et Domni Antiocheni causis ad trutinam revocatis atque expeditis, prout nos edocent Chalcedonensis concilii Acta et S. Leonis epistolae, vix grave aliquod nobis pertractandum superesset, si demum in ultima illius actione Anatolii ambitus in perniciem jurium aliarum Ecclesiarum principatum sibi nancisci non quaesivisset super caeteras principaliores Orientis Ecclesias, suam sedem quasi apostolicae Romanae sedi aequiparare concupiscendo. Ambitum vero hunc Anatolius ad synodi exitum usque multis simulationibus cohibuit. Sed facta tandem libera facultate ut in synodo particulares quaestiones moverentur ad quosdam praecavendos sive in posterum tollendos abusus, qui in ecclesiastica administratione contigerant, postremo sibi reservavit sua jura augere, aliorum honorem dejicere, et colore imperialis urbis, novae Romae appellatae, immediate post apostolicam Romanam sedem primatum obtinere. Igitur fidei definitione jam facta, synodi PP., praeter causas trium illorum episcoporum, aliam quoque Ibae Edesseni recognoverunt. Is namque, Dioscoro agente, in latrocinio Ephesino absens et inauditus sacerdotio fuerat privatus. Propterea in suae causae praesidium imperatori libellum obtulerat, qui rem ad synodum detulit. Patres vero, examinatis Actis synodalibus Tyri atque Beryti, habitoque testimonio a clericis Edessenis, cum probatae fidei et integrae vitae a pontificiis legatis esset compertus, sacerdotio et suae sedi restitutus est. Aliquid tamen de Nonno, qui Ibae sedem acceperat, cum a synodo adhuc esset deliberandum, ad Maximum Antiochenum judicium fuit remissum. Huic autem placuit ut honore episcopatus non careret, donec aliter cum episcopis suae dioecesis deliberaret. Addit praeterea Quesnellus decretum editum fuisse de abolenda pseudosynodi Ephesinae memoria, et e synodorum numero expungendam, rogandum imperatorem ut decreto vetaret ne synodus diceretur, ne ejus acta reciperentur.« Ordinationem( addit) Maximi jam S. synodus ratam habuerat, quia legitime ab episcopis provinciae consecratus et in communionem sanctissimi patriarchae Leonis admissus; quam ob rem superflua exceptio, quam pauci commemorarunt, cum etiam Ephesinis Actis accensendam non esse pronuntiarent legati sedis apostolicae. Actio de Domno commentitia est, ut alibi probamus.» Hactenus Quesnellus, cum quo nunc novam instituere congressionem non intendimus. Sed duo pro pleniori rei veritate superaddere debuisset: alterum, jam pridem a S. Leone proscripta et abolita fuisse latrocinalia Acta, eo quod contra canones facta sit synodus Ephesina, et Acta ejus judicentur illegitima nec rite facta. Ita legimus in antiqua synopsi epistolae 39 ad Theodosium augustum, quam habent mss. Vaticana exemplaria atque Florentinus cod., et eam servaverunt veteres editores, Surius, Bibliothecae PP. et conciliorum collectores. Quamvis eam in adornandis S. Leonis Operibus Quesnellus expunxerit, aliamque omnino diversam sine auctoritate mss. in suam editionem induxerit, quemadmodum in notis observabimus. Ex hoc autem alterum sequitur, videlicet Paschasinum Leonis legatum, 507 pontificii decreti jampridem lati optime conscium, solemni declaratione in synodo facta, voluisse ut laudata Acta tamquam irrita et nulla proscriberentur; atque ut Eutychianae factioni omne effugium praeriperet, imperiali lege hanc sanctionem roborari quaesivisse, ut, videlicet, abolita praecedenti Theodosii publica lege, qua praeceperat atque constituerat nemini licere abjicere seu infringere ea synodalia Ephesina Acta, quorum Dioscorus fuerat auctor. Clare id indicant laudati Paschasini verba. Si ergo( ait) a beatissimo et apostolico Romanae urbis episcopo omnia ibi gesta vana sunt habita, claret quia et sanctissimus episcopus Antiochenae civitatis extra haec est, quem et post haec beatissimus episcopus in propria communione suscepit. Necessarium est enim ut rursus eumdem tranquillissimum et Christianissimum principem adeamus, quatenus illud concilium sacra et pia lege neque nominari praecipiat. Ex quibus potius liquet jam pridem anno 449 sanctissimi summi pontificis Leonis Magni decreto irrita et abolita fuisse illius synodi Acta. Nec novi quidquam ab ipsis Chalcedonensibus Patribus fuisse definitum.

Bassiani, praeterea, et Stephani controversia duas subsequentes actiones, 11 et 12, occupavit. Ille ex Ephesina sede depositus, alter subrogatus. Bassianum enim ab episcopatu Ephesino quem invasione obtinuerat, sancti pontificis Leonis Magni jussione, remotum fuisse, testabatur Stephanus, qui in ejus sedem fuerat subrogatus. Et quoniam ipse Stephanus per conjurationem episcopatum sibimet acquisivit, juste judicatum fuit ut alius eligeretur, qui et fidem integre sciat, et vita noscatur ornatus ut esse possit episcopus. Sequentibus duabus actionibus, 13 et 14, Eunomii Nicomediensis episcopi et Anastasii Nicaeni lis cognita fuit. Et, prolatis in medium pro utraque parte accusationibus, quatenus metropolitae jus sibi usurpaverat Anastasius, se subtrahendo a Nicomediensis episcopi subordinatione, atque lecto canone 4 concilii Nicaeni, quo statutum fuerat episcopum ab omnibus provincialibus episcopis ordinari, et Valentiniani lege pro Nicomediensibus facta, tandem judicatum est Nicaeam, subditam Nicomediae, honorem, non jus metropoliticum ei traditum edicto Valentiniani; et ex Nicaeno concilio unam tantum esse metropolim in unaquaque provincia.

In sessione 14 de Perrhenorum episcopatu contentio fuit mota. Athanasius, qui, a suis accusatus, et pluries vocatus in judicium a Panolbio, et insuper ab ejus successore, et demum a Domno patriarcha Antiocheno concilium agente, adesse recusavit, idcirco depositus fuit, et Sabinianus in istius locum ordinatus per Dioscorum sede pulsus est. Causa ergo in synodo discussa remissa fuit ad Maximum Antiochenum, et concilium quod cum eo est; ita tamen ut intra octo menses a praesenti die numerandos examinatio fieret. Si reus Athanasius, sede mulctaretur; sin innocens, restitueretur. Sabinianus vero honorem episcopi, non jus, retineret, et pascatur( aiunt) sicut reverendissimus episcopus Antiochenorum Maximus secundum faculatem Perrhenorum sanctissimae Ecclesiae disposuerit.

Summa pace et semoto omnium contentionum strepitu causae omnes in synodo propositae, recognitae et expeditae fuerunt. Sed cum Constantinopolitani clerici, Anatolii episcopi suggestione, ambitu ducerentur augendi honorem suae Ecclesiae, Patres rogarunt ut aliquid constituere dignarentur. Judices sibi cavere consuluerunt a dicenda sententia, et affirmarunt causam ad synodum pertinere, atque nulla interposita mora abscesserunt, eosdemque apostolicae sedis legati secuti sunt. Nihilominus tamen PP. superstites, qui tum aderant, varios canones ediderunt; 30, ut habent Graeci codices, quos Gentianus Herveto interpretatus est, ut 508 in Labbei collectione apparet; Latini autem 28, ex quibus postremus est de Constantinopolitana sede in quo renovatum et confirmatum fuit quod sub Theodosio seniore, Nectarii tempore, in oecumenico concilio de ejus patriarchatu fuerat statutum. Quod cum legati pontificii cognovissent, sequenti die, hoc est kalendis Novembris, irritos reddere volentes injustos Anatolii conatus, petierunt, ut ait Liberatus diaconus, ut rursus convenirent cum judicibus ad concilium. Quibus requirentibus a concilio quid pridie fuerit ordinatum, lectis gestis, cognoverunt. Jussum itaque est decretum pridie illius diei sancitum legi; post cujus lectionem, illi adjacens subscriptio episcoporum recitata est, primoque loco positus Anatolius. Jure apostolicae sedis legati reclamarunt, et prae caeteris Lucentius ita judices compellavit: Primo gloria vestra perpendat qua circumventione cum sanctis episcopis gestum sit, ut non conscriptis canonibus, quorum mentionem fecerunt, subscribere sint coacti. Et deinde ut prorsus irritos Anatolii et Constantinopolitanorum clericorum conatus redderet, qui, posthabitis Nicaenis sanctionibus, praevalere contendebant canonem Constantinopolitanum centum et quinquaginta Patrum ante octoginta prope annos constitutum, haec subjicit: Si ergo his temporibus hoc beneficio usi sunt, quid nunc requirunt? Si numquam usi sunt, quare requirunt? Post quae requisiti legati exhibere mandatum quod a S. Leone acceperant, Bonifacius illud recitavit: Sanctorum( habet) quoque Patrum constitutionem prolatam nullam patiamini temeritate violari, vel imminui, servantes omnibus modis personae nostrae in vobis, quos vice nostra transmisimus, dignitatem. Ac si qui, forte civitatum suarum splendore confisi, aliquid sibi tentaverint usurpare, hoc qua dignum est constantia retundatis. Anatolii, atque etiam Constantinopolitanorum clericorum maximum ambitum a longe etiam subodoratum fuisse S. Leonem Magnum, quis non intelliget?

Ad canones interim ab utraque parte provocatum est; et Paschasinus recitavit quintum Nicaenum pro dioeceseon distinctione, cujus est illud exordium: Quod Ecclesia Romana semper habuit primatum. Sed, oblato alio Nicaenorum canonum codice, Aetius diaconus Constantinopolitanae sedis illum obtruncavit, et deleto illo exordio, sextus canon aliis verbis et ordine conscriptus injectus est, et statim subjectus fuit canon concilii Constantinopolitani sub Nectario. Verum cum tandem propter subornationes judicumque circumventiones item fuerit in Anatolii sententiam, Lucentius sequentem protestationem interposuit. Sedes apostolica, quae nobis praecipit praesentibus, humiliari non debet. Et ideo quaecumque in praejudicium canonum vel regularum hesterna die gesta sunt, nobis absentibus, sublimitatem vestram petimus ut circumduci jubeatis; sin alias contradictio nostra his gestis inhaereat, ut noverimus quid apostolico viro universalis Ecclesiae papae referre debeamus, ut ipse aut de suae sedis injuria, aut de canonum eversione possit ferre sententiam. Latius et abundantiori stylo hanc historiam descripsit Baronius, quem lectores consulere poterunt ad refellenda quae Paschasius Quesnellus de Romanae Ecclesiae privilegiis commentus est, contendendo« haec derivata esse a PP. propter imperium Romanum: centum quinquaginta Patres sub Nectario Constantinopoli congregati paria privilegia Constantinopolitanae tribuerunt; quia nova Roma imperio et senatu sicut vetus ornata sit.» Verumtamen, ne hoc Quesnellianum assertum, quod ad fundamentum catholicae hierarchiae et societatis sensim labefactandum et evertendum ordinatum est, sine debita censura praetereamus, necessarium ducimus illud conferre cum praecedenti protestatione a Lucentio episcopo facta. Duo enim habet Lucentius in ea: alterum eo canone vigesimo octavo sedem 509 apostolicam humiliari, eidemque injuriam inferri; alterum vero canones everti; de quibus ab apostolico viro universalis Ecclesiae papa ferenda erat sententia. Aliquibus tamen, qui sedulo istius canonis vim et scopum non scrutentur, videri posset eo nec Romanam Ecclesiam humiliari, nec injuriam pati potuisse, sed utrumque potius redundasse in perniciem Alexandrini et Antiocheni episcoporum, quorum alter secundum locum, alter vero tertium inter patriarchas pacifica et inveterata possessione obtinuerat. Cum igitur salva et integra, absque ullo prorsus injuriae vestigio, antiqua privilegia Romanis pontificibus adjudicarentur, non apparet cur tam vehementer apost. sedis legati debuissent commoveri, atque tantopere reluctari decreto quod solos Orientales patriarchas inter se consentientes respiciebat. Ita profecto ratiocinari possent quos apostolicae sedis jura prorsus laterent, et qui laudati decreti vim, ordinem atque rationem non assequerentur. Et primo illius decreti vis in eo posita erat, ut ex urbium splendore et magnificentia, principum et magistratuum gloria, episcopalium sedium honor, dignitas et privilegia derivarent, nullo habito prorsus respectu vel ad divinam institutionem, vel ad apostolos, qui ipsas Ecclesias fundarunt; hoc enim legati pontificii sine apostolicae sedis injuria dare non poterant. Nec enim istius super omnes episcopos primatus, et in universam Ecclesiam regimen, ex quadam ecclesiastica dispositione et canonum sanctione derivabat, sed ab ipso Domino, qui Petrum suum vicarium et caput totius ecclesiastici coetus constituit, cujus potestatis praerogativae legitimo successionis jure in Romana Ecclesia manent perpetuoque mansurae sunt. Hocce divinum apostolicumque jus plane et multo studio, quasi quod parvipendendum esset, reticuerunt in eo canone. Quamvis in priori, tertia et sexta actione, et alibi passim, Romano episcopo Leoni illud asseruerint, et etiam in synodica epistola, ut paulo post annotabimus. Igitur Lucentius apprime intelligens suis legitimis juribus Rom. pontificem esse fraudatum, et illum ecclesiasticae hierarchiae ordinem a Christo Domino derivatum aboleri, nulla alia dispositione servata, nisi ea quae ex civili Rom. imperii administratione oriebatur, ad quam Ecclesiae canones respexisse contendebant; ideo merito protestatus est, dicendo apost. sedem humiliari non debere, nec gravem hanc injuriam pati posse.

Quod si deinde illius canonis ordinem et rationem spectemus, haec vim et injuriam Romano pontifici caeterisque patriarchis intulisse quis non videt? Neque enim concilii Patribus quidquam definire licitum erat quod aliqua ratione a Nicaenis canonibus discordaret: Nam quod ab illorum regulis constitutioneque discordat, apostolicae sedis numquam obtinebit consensum. Igitur et in hac parte pontificiae auctoritati grave vulnus inferebatur, quoniam Nicaeni canones evertebantur, quorum observantiam toto animi conatu Romani pontifices necessario curare debebant. Qui quemadmodum propriae sedis jura infringi numquam sinebant, ita nec aliena ab ambitiosis surripi permittere debebant. Quod si in canonum regulis ad indulgentiam lapsis concedendam poenarumque relaxationem synodorum Patres inconsulto Romano episcopo, ut vidimus, dispensare non poterant, quanto magis id cautum esse debebat cum ageretur de abolendo sexto Nicaeno canone et evertendis juribus Alexandrini et Antiocheni patriarchatus?

Et quod ad Alexandrinum patriarchatum spectat, Constantinopolitanorum clericorum et ipsius Anatolii nimis fraudulentam agendi rationem attendamus. Deposito jam episcopo Dioscoro, qui acerrime pro suae sedis privilegiis tuendis etiam contra juris regulas semper decertavit, ut in sexto, septimo et octavo prioris libri capitibus vidimus, nemo in ultima 510 actione aderat qui posset Constantinopolitanorum ambitum retundere, horumque conatibus se opponere. Ecclesia enim illa legitimo pastore erat adhuc privata. Et quamvis in sexta actione jussum fuisset Aegyptiis episcopis ne Chalcedone recederent, sed novi episcopi electionem exspectarent, haec tandem tamdiu prolata est, quamdiu concilium absolveretur, nec quisquam adesset qui se gravatum profiteretur de jurium usurpatione. Quam graviter deinde Alexandrinae sedis jura vulnerata fuerint in iis quae ad episcoporum Asianae, Ponticae, Thraciae provinciarum ordinationes pertinebant, nemo est qui ignoret. Nam Anatolius, adductus colore schismatis in posterum praecavendi, harum ordinationum habendarum honorem sibi suaeque sedi vindicare studuit, quamvis Thraces reluctati fuerint, et non pauci aliarum provinciarum, qui circumveniri non potuerunt, protestati fuerint antiquitus traditas regulas horumque ordinem haud esse immutandum. Copiosius et eruditione qua pollebat totam hanc controversiam descripsit, illustravitque doctissimus Christianus Lupus in appendice ad Chalcedonense concilium, pag. mihi 1011, ad quam lectores remittimus. Addimus dumtaxat verba laudati canonis 28 ab omnibus posse lustrari apud Conciliorum collectores, et nos interim magis ordinata methodo gradum faciemus ad ea quae a S. Leone gesta sunt pro isto canone abolendo.