Reader

CAPUT III. Idem Paschasius Quesnellus, novis excogitatis doctrinis, prorsus ecclesiastici regiminis formam pervertit, de Flaviani et Eutychetis causa disserendo. Cardinalis Baronii ea de re asserta sancti Leonis Magni decretis vindicantur. Ejusdem S. pontificis epistola 12 a Quesnello perperam explicata, auctior prout in ms. cod. Vatic. reperitur, exponitur. A cujus epistolae decretis minime recessisse sanctum Leonem Magnum suprema pontificatus jura exercendo, ex aliis et aliis ejusdem epistolis explicatur.

Ut Paschasius Quesnellus facilius prava sua dogmata propugnaret, et nugas quas contra apostolicam Petri sedem mente conceperat vendere posset, lectorum animum commovere et novitatibus demulcere passim studuit, cum eum non fugeret quantam cupiditatem hominibus novitas injicere soleat. A qua quidem agendi ratione nos et catholici cuncti scriptores abscedere debemus, non vetustatis dumtaxat conservandae praetextu, sed ad diligentius eos errores praecavendos qui veritatem cunctis rebus praestabiliorem, vel fraudibus, vel falsis opinionibus in vulgum sparsis opprimunt, et in odii contemptum adducunt. Cum itaque laudatus scriptor novitatibus potissimum indulgere nisus fuerit, de Ecclesiae rebus hujusque regiminis forma et ratione, disserendo, ut ipsi hactenus in praecedentibus capitibus explicavimus, idcirco multum interest praesentis otii scribendi eam veritatis vim inquirere et perscrutari quae contra hujus hominis ingenium, calliditatem, solertiam facile se per seipsam defendere potest. Leoninarum ergo rerum ordinem prosecuturi, nobis iterum occurrunt Leonis epistolae ad Flavianum, et Flaviani ad Leonem. Et quamvis Quesnellus optime intellexerit S. pontificem veri et supremi judicis partes assumpsisse in Eutychiana causa, illudque munus nemine refragante exercuisse, tamen cardinalem Baronium exagitare, mollique brachio illum objurgare aggreditur, quod scripserit: Ex veteri instituto absque controversia confiteri eosdem inter se altercantes Flavianum et Eutychetem legitimum et praecipuum judicem controversiarum ecclesiasticarum esse Romanum pontificem, ad quem tam actor quam reus sponte concurrunt, sua jura prosecuturi.

Subdole tamen se pontificiam dignitatem venerari ait Quesnellus. Et statim subjicit:« Sed quoniam omnibus Ecclesiae episcopis cum Romano communis dignitas, Ipso etiam Leone hoc profitente, absit ut quam in uno veneror, in caeteris calcari velim. Ultro agnoscimus Romanum pontificem pro legitimo ac, si cum singulis episcopis comparetur, pro praecipuo controversiarum Ecclesiae judice: sed quis propterea ferat Flavianum, quem et sedis praerogativa, et sanctimonia singularis, et fidei constantia ad martyrium usque perseverans tantopere commendare debuerant, cum rebelli imperito, et obscuro, ac malae frugis monacho componi, committique exauctoratum presbyterum cum suo ac tantae sedis episcopo, judicem cum reo; et utrumque velut 330 de communi dividundo altercantem coram Leone sisti, quasi de incerto causae dimicaturum. Absit tanta a sacratissimo episcoporum coetu injuria.» Haec, et id genus alia, comminiscitur, quae praecipue comprobari posse confingit ex epistola ejusdem S. Leonis ad Anastasium Thessalonicensem, quam ad marginem annotavit, cuique totam pravam interpretationem suam de ecclesiasticis judiciis insistere, eaque fulciri impudenter sibi blanditur. At nihil ea epistola efficacius pro dictis Baronii et veritate firmanda reperiri posse, sequentibus aperte demonstrabo.

Nam imprimis S. pontifex, analogice( ut aiunt) de Ecclesiastico coetu disserens, similitudinem instituit cum apostolo Paulo, eum ad naturale corpus comparando. In quo connexio totius, unam sanitatem, unam pulchritudinem facit: et haec connexio totius corporis unanimitatem requirit, sed praecipue exigit concordiam sacerdotum. Quibus, subjicit, etsi dignitas sit communis( non dixit jurisdictio) non est tamen ordo generalis. Quis enim negavit episcoporum dignitatem in sacro ordinationis munere acceptam esse omnibus episcopis communem, aut affirmavit unum vi sacrae episcopalis unctionis in pascendis suis ovibus majorem minoremve dignitatem obtinuisse? In hoc pascendi munere et honore dignitas omnibus episcopis communis est: nec propterea ordo est generalis; ita ut quilibet de quibuscumque causis judicare possit. Nam eodem S. Leone auctore, inter episcopos ipsos danda est potestatis discretio, quam Quesnellus ipse cum dignitatis honore commisceri et confundere conatur. Subdit enim apostolorum exemplum. Qui quamvis in accepti muneris honore similes essent, tamen eos inter potestatis seu jurisdictionis discretio dabatur: atque cum omnes ad apostolatum munus essent electi, unus vero solus caeteris praeeminebat. Quoniam( ait) et inter beatissimos apostolos in similitudine honoris fuit quaedam discretio potestatis. Et cum omnium par esset electio, uni tamen datum est, ut caeteris praeemineret. Auditne Quesnellus? Similes in characteris et dignitatis honore quem gradus non admittere satis est exploratum; dispares vero in potestatis praerogativa, quia unus caeteris debet praesidere: Qua ergo ratione, vel quibus Leonis verbis ductus, jurium aequalitatem inter episcopos jactare potuit Quesnellus? Non enim in jurisdictione exercenda, vel in judiciis ferendis omnes episcopi omnia sibi vindicare possunt. Cum, auctore eodem Leone, divina aeque ac ecclesiastica dispositione factum sit ut singuli in singulis provinciis essent quorum inter fratres prima haberetur sententia; et rursus quidam in majoribus urbibus constituti sollicitudinem susciperent ampliorem, per quos ad unam Petri sedem universalis Ecclesiae cura conflueret, et nihil usquam a suo capite dissideret. Si itaque toto huic contextui insistamus, quid offendimus quod Baronii dictis repugnet? Non instituti vetustas, qua stabilitum est ut inter se episcopi et presbyteri altercantes de fidei rebus ad Romanum pontificem provocent, tamquam ad legitimum controversiarum judicem, ut ex sexcentis vetustioribus exemplis, desumptis ex Dionysii Alexandrini, Athanasii, Pelagii, Coelestii, Priscilliani, Dictinii historiis probare possemus, quae in praesens praetermittimus ne extra scenam agere videamur. Non ultima illa verba« ad quem tam actor quam reus sponte currunt sua jura prosecuturi». Nam quamvis Flavianum episcopum inter et Eutychem presbyterum maxima graduum conditionis et jurisdictionis discretio daretur, atque unus esset legitimus actor et ordinarius judex, alius vero imperitus rebellis et obscurus, condemnatus monachus, ut rationabiliter Quesnellus asseverat; tamen cum is non acquiesceret latae in seipsum sententiae 331 et provocasset ad unam Petri sedem, ne Leo Magnus praecipiti animo de incognitis rebus judicaret, actorem Flavianum et Eutychen reum audire debuit, atque etiam epistolis interpellare, ut totam rerum gestarum seriem patefacerent. At in hoc, quid injuriae aut contumeliae praerogativis Constantinopolitanae sedis, et episcopo singularis sanctimoniae, qui in fidei constantia usque ad martyrium perseveravit? Nullo prorsus convicio nullaque turpitudine Flaviani fama et dignitas ex summi pontificis agendi ratione violata fuit. Quinimmo, cum ante rerum cognitionem, tum rebus gestis cognitis debitum honorem eidem detulit, omnem moderationem et reverentiam in eum exercuit. Quemadmodum ipsius omnes epistolae ad eumdem Flavianum directae dilucide patefaciunt. Si tandem contendat episcoporum coetui injuriosum esse coram apostolica sede sisti pro juris et facti quaestionibus dirimendis, jam cura universalis Ecclesiae ad Petri sedem confluere haud debet, jam cuilibet licitum erit a suo capite dissidere, et de Ecclesiae unitate actum erit, cujus compago firma esse non potest, nisi ad inseparabilem soliditatem vinculum charitatis episcopos astrinxerit.

Secundo, quisnam merito inficiari poterit, vel audebit, sanctum Leonem causas cum episcopis agentem, quemadmodum suae, ita et aliarum episcopalium sedium honori et juribus non prospexisse, aut non consuluisse? Profecto etiamsi alia monumenta nobis deessent, sola sufficeret laudata epistola ad Anastasium Thessalonicensem, cui Quesnellus institit, ut novas suas merces hauriret atque venderet. In ea namque de aliis atque aliis episcoporum gradibus disserens, de episcopis, videlicet, metropolitis et apostolicae sedis vicariis, praecipit, mandat, ut Metropolitanorum legitima jura perpetuo servarentur, nec jus traditae antiquitus dignitatis a vicariis Thessalonicensibus, quamvis apostolicae sedis legatis, violarentur. Nec propterea metropolitarum jura violari posse arbitrabatur, si in causis judicandis contingeret episcopos in conciliis congregatos, dissidentes vel ob rerum gravitatem, aut quaestionum difficultates non convenire. Jussit enim tum eas ad apostolicae sedis judicium deferri, reservata sibi suisque successoribus facultate ultimam sententiam constituendi. Legitur enim in perantiqua synopsi, can. 7: Ut bina per annum provincialia episcoporum concilia celebrentur, et si res difficilis emerserit, nec fuerit Thessalonicensis episcopi judicio terminata ad Romanum deferatur antistitem. Nec propterea censuit hac reservatione facta episcoporum metropolitarum aut suffraganeorum jura turbari, aut infringi. Consultius quoque strictiorique mandato et canone episcoporum honori et juribus prospexit. Cum videlicet verebatur ne conciliorum provincialium cogendorum colore, episcopi vim injuriamve paterentur. Ad praecavendos igitur quoscumque abusus injuriam aut ignominiam episcopis inferentes, decimo cap. ejusdem epistolae decrevit ut in evocandis provincialibus episcopis a Thessalonicensi pontifice moderatio conservetur, ne sub hoc colore sacerdotalis honor contumeliis addicatur. Atque tandem decretalem suam epistolam eo ultimo capite claudit ad quod provocavit Quesnellus, cujus ita perspicuus est titulus, tam in editis quam in manuscriptis codicibus antiquissimis, quos ipsi lustravimus, ut vix dubitare possimus de apostolicae sedis auctoritate in recognoscendis causis, jampridem in provincialibus synodis tractatis et definitis: et tunc maxime, quando de fidei negotio agitur, et ob illud contentiones et scandala suborirentur, quemadmodum in Eutychiana causa evenisse omnibus exploratum est. Titulus ergo illius capitis haec habet: ut si inter eos( episcopos videlicet) de negotio fuerit oborta contentio, cuncta Romano pontifici sub gestorum insinuatione pandantur, ut ab eo quod Deo placuerit ordinetur. An non haec omnia cohaerent cum iis quae Baronius de veteri Ecclesiae instituto scripserat? Igitur tantum abest ut hujus dicta infirmentur 332 ex iis quae S. Leo habet in epistola ad Anastasium Thessalonicensem, quinimmo plus firmamenti et roboris assequuntur.

Nunc ad reliqua progrediamur. Atque interim aliis praetermissis, quae de hac epistola dicere possemus, quam non tantum ad Vaticana, aliaque mss. exemplaria exegimus et castigavimus, sed etiam auctiorem ornatioremque reddidimus circa illius octavi canonis doctrinam, quam uberius et luculentius explicatam offendimus in quodam Graeco archetypo ejusdem Vaticanae bibliothecae. Porro de ejus canonis Graeca interpretatione et paraphrasi verba faciemus in una appendice quam eidem epistolae subjecimus. Igitur nunc dumtaxat perquirendum erit an S. Leo de Eutychiana causa et Orientalibus rebus perturbatis judicium tulerit post accepta a Flaviano synodalia gesta et litteras, an vero solummodo Constantinopolitano episcopo graviter afflicto opem praesidiumque exhibuerit atque tulerit. Postremum affirmare Quesnellum oportuit, ne paululum etiam leviter a praecedenti disserendi methodo abscederet. Nam postquam contra Baronium dixerat Flavianum coram Leone non se stitisse tamquam actorem, sed judicem; non damnandum traduxisse Eutychen, sed a se damnatum produxisse; nec novum a Leone judicium petiisse, sed latam a se sententiam cura pontificis Romani collegis Occidentalibus notam fieri postulasse, ut omnes communi fidei causa, communibusque curis, communi opera et sollicitudine allaborarent, subjicit in sequenti capite:« Acceptis litteris Flaviani, Leo opem operamque suam adversus Eutychen pollicetur; perque illustrem virum Rhodanum epistolam mittit..... quam et secuta est alia ad Theodosium, in qua Nicaenae fidei se inhaerere profitetur, Nestorii et Eutychis dogmata condemnat, atque etiam postulat synodum intra Italiam congregari.»

Cum itaque duo ibidem a Quesnello proponantur, et pro disserendi libidine resolvantur, nostrum erit in praesentiarum unum ab altero secernere, ac de utroque verba facere. Quoad primum attinet, affirmamus Flavianum utique tamquam actorem coram S. P. Leone se stitisse; et traduxisse Eutychen tamquam reum, in provinciali Constantinopolitana synodo jam damnatum, solemniusque tamen et ultimo peremptorio judicio ab apostolica ipsa sede damnandum. Flaviani prior ad S. Leonem epistola id manifeste prodit. Sive enim eam epistolam scripserit immediate post Constantinopolitanam synodum, ut jam praecedenti capite luculentissime probavimus, vel dumtaxat postquam se plurimis querimoniis exagitatum a Leone cognovit( ut irrationabiliter contendit adversarius), semper innotescit ad apostolicam sedem tamquam actorem convolasse, judicii jam a se probati rationem redditurum approbationemque consecuturum. Si autem hujusce a se probati judicii rationem reddere nec voluisset, nec debuisset, quemadmodum Quesnellus contendit, cur synodalia transmisit acta? Cur justum judicavit de omnibus contra nuper exortam haeresim peractis Leonem certiorem facere? Cur tandem commoveri rogat pontificis animum, sicut sacerdotio competebat, ut decerneret ratam habendam damnationem contra Eutychen factam; idque propriis scriptis patefacere? Nisi quod in mente alte repositum habebat ultimo hocce apostolicae sedis judicio quod exoptabat, ut haeresis quae surrexit, et turbae quae propter eam factae sunt facillime destruerentur, Deo cooperante, per pontificias sanctissimas litteras. Ex quibus animadversionibus et loquendi formulis intelligitur non postulasse tantum Flavianum ut latam a se sententiam cura pontificis Romani collegis Occidentalibus notam fieret, sed solatium, et defensionem, qua( ait ipse) debeatis consensu proprio ad tranquillitatem 333 et pacem cuncta perducere. Solo ergo Leone Flaviani et Constantinopolitani concilii judicium approbante, ratum habente, et scripto roborante, vel orta haeresis, vel excitatae turbae ad exitium perduci poterant; et cuncta pace et tranquillitate componi. Ibi nullus est de collegis Occidentalibus sermo. Nulla mentio, ut eos communibus curis, communi opera et sollicitudine allaborare compellat pro communi fidei causa. Dumtaxat usus consueta salutationis formula, epistolam claudit dicendo: Omnem, quae vobiscum est, fraternitatem, ego et qui mecum sunt salutamus. An ergo Flavianus Leonem interpellaverit tamquam judicem, et Eutychen tamquam damnatum, et non adhuc a Romano pontifice damnandum traduxerit, videant qui nullo partium studio moventur et adducuntur?

Aeque pariter labat et cadit illud quod idem Quesnellus subjecit, videlicet: Acceptis litteris Flaviani, Leo opem operamque suam adversus Eutychen pollicetur. Nullum profecto verbum offendimus in ea epistola quam per Rhodanum transmisit, quod ejusmodi phrasim redoleat, atque ita possit interpretari. Brevissimam enim tum scripsit epistolam accepta opportunitate ab itinere quod statim Constantinopolim versus idem honorabilis vir Rhodanus aggrediebatur. Nihil tamen eorum in ea praetermisit quae supremo ac principaliori Ecclesiae judici conveniebant. Nam certior jam factus ex Flaviani epistolis et Actorum synodalium lectione, Eutychen aliter de fide sentire quam convenit..., quem a traditione catholica non decuerat deviare, sed in eadem quae tenetur ab omnibus credulitate persistere. Interim longius scribere distulit, sed plenius de eadem causa scripturum promittit: ut( ait) fraternitatem tuam quid de tota causa constitui debeat instruamus. Neque vero universale magisterium dumtaxat ex laudatis verbis sibi vindicat et tribuit, sed et in subsequentibus veras judicis et vindicis partes se in posterum obiturum spondet, subjiciens: Non enim patimur illum( Eutychen nimirum) in suae persuasionis pravitate persistere, aut dilectionem tuam, quae zelo fidei pravo et stulto resistit errori, diutina adversae partis impugnatione turbari. Ad integram hanc sermonis pericopen animadvertat, amabo, Quesnellus, et sincere fateatur an haec de collega dumtaxat opem ferente operamque cum Occidentalibus collegis impendente intelligi possint? Causa autem etsi ad communem pertineret fidem, tamen non in Occidente, sed Oriente versabatur. Flavianus ipse non ab Occidentalibus, sed ab Orientalibus impugnatione turbabatur. Si ergo summum jus summamque potestatem jurisdictionemque in Orientales non habuisset, qua ratione quove sensu suum ministerium promisisset, ut et de Eutychiana pravitate judicaret, et Flaviani magnum zelum a diutina adversae partis impugnatione vindicaret?

Et quidem absque ulla contentione utrumque munus, supremi judicis nempe et vindicis, sicut et universalis magistri, Leonem in causa de qua agimus exercuisse, colligitur ex celebri ipsius epistola quam dogmaticam appellant, post paucos dies ad eumdem Flavianum scriptam. Praetereo quod in illius exordiis dixerit nimis sero Flaviani epistolam cum synodalibus Actis recepisse. Praetereo pariter quod totum de incarnatione Domini Jesu Christi dogma divinitus explicaverit, suggillaveritque Eutychen tamquam stultum et insanum, qui nolebat intelligere, ut bene ageret, qui et iniquitatem meditatus fuerat in cubili suo, quae veri judicis et magistri partes Leonem sibi vindicasse patefaciunt; tantummodo ultimo illius epistolae capiti mihi insistere liceat, atque ex eo argumentari 334 an Quesnellus jure vel injuria ratiocinatus fuerit in praecedentibus. Eutychianae enim causae examen non detulit ad alios Occidentales episcopos, sed per ipsum synodalibus Actis lustratis, aliqua reprehensione et reformatione digna reperiit, ecclesiastici juris regulis minime consona, quae ab Orientalibus in synodo congregatis debebant necessario praecaveri, ne fides incarnationis de duabus naturis in Christo post unionem existentibus collaberetur. Ait namque: Cum autem ad interlocutionem examinis vestri Eutyches responderit, dicens: Confiteor ex duabus naturis fuisse Dominum nostrum ante adunationem, post adunationem vero unam naturam confiteor. Hocce enim assertum fidei dogmatibus prorsus contrarium, cum Eutyches interloquendum protulisset, haudquaquam impune et sine ecclesiastica censura erat audiendum. Sed anathemate et exsecratione confodiendum, tamquam aliquod apostolorum symbolo repugnans. Quare S. pontifex summa admiratione in Constantinopolitanos judices commotus eos hisce verbis objurgat: Miror tam absurdam tamque perversam ejus professionem nulla judicantium increpatione reprehensam, et sermonem nimis insipientem nimisque blasphemum ita omissum, quasi nihil quod offenderet esset auditum, etc.. An non igitur in iis Actis S. Leo reperiit quo rationabilius posset Constantinopolitanos judices reprehendere et exagitare, quod minus regulariter sive canonice se gesserint in Eutychianae causae examine et Synodalium Actorum compilatione? An non judicat impiam blasphemam esse illam Eutychetis assertionem, quam Flavianus cum tota illa synodo nulla censura dignam censuit, aut saltem censoria virgula notare praetermisit? Arbitrari sane potuisset Eutyches ex synodali agendi ratione, vel recte, vel tolerabiliter se esse locutum, ut statim subjicit S. Leo, quia nulla vestra est sententia confutatum. Cui malo volens S. pontifex mederi, diligentiam Flaviani commonet, ut si per inspirationem misericordiae Dei ad satisfactionem causa perducitur, imprudentia hominis imperiti ab hac sensus sui peste purgetur. Ecce conditiones decernit servandas, quemadmodum Eutyches in communionem admittendus sit, quoties resipiscat. Qui quidem( ait), sicut gestorum ordo patefecit, bene coeperat a sua persuasione discedere, cum vestra sententia coarctatus profiteretur se dicere quod ante non dixerat, et ei fidei acquiescere cujus prius fuisset alienus.

Mandat tandem quod si aliquando Eutychetem poeniteat talia contra catholicam fidem dixisse et protulisse, veniendo ad satisfactionis plenitudinem, omnia quae ab eo male sunt sensa viva voce et praesenti subscriptione damnando, summa charitate esse complectendum, et erga correctum misericordiam esse adhibendam. Pro quarum rerum omnium felici exitu et exsecutione quatuor legatos ad pontificias vices agendas in Orientem cum fideli notario mittere asseverat, confidentes( ait) ad Divinitatis auxilium, ut is qui erraverat, damnata sensus sui pravitate salvetur. Liceat ergo mihi in praesentis concertationis fine Quesnellum et alium quemcumque rogare an collegae in collegam haec agendi ratio esse possit? Constantinopolitana inprimis synodalia Acta tamquam irregulariter facta Leo reprehendit. Secundo, haereticam propositionem a Constantinopolitanis judicibus dissimulatam nulloque anathemate proscriptam sua auctoritate condemnat. Tertio, Eutycheti aliquando forte poenitentiam agenti veniam dari jubet, modumque statuit quo poenitens recipiatur. Quarto, ut omnia ab eo praecepta fideliter exsecutioni demandarentur, quatuor mittit e suo latere legatos, pontificias vices agentes, qui una cum Dulcitio notario operam impendant ut haeresis aboleatur, et excitatae turbae componantur. Si id attendisset Quesnellus, aut non 335 dissimulasset, credimusne tantum studii adhibuisse ut omnia susquedeque verteret, et invidia, odio, nimiaque rixandi libidine ductus, apostolicae sedis jura ad exitium perducere quaesiisset? Veritatis cultores, qualem se esse Quesnellus jactat, fraudis inimici sunt. Et propterea nulla ratione praetermittere eum oportebat, vel ad pravum sensum interpretari, quae pro ecclesiastico universali regimine a majoribus accepimus: eo vel maxime quod S. pontifex Leo, perpetuo sibi concinens, quae postremo illius 24 epistolae dixerat, latius etiam exponit in epistola ad Julianum Coensem, ostendens necessarium fuisse ut ad reddendam rationem professionis suae, crebris atque sollicitis judicum interrogationibus urgeretur, nec tamquam inane aliquid praeterflueret, quod nonnisi de haustu venenatorum dogmatum apparebat effusum. Siquidem cum judicia reperta fuerint, aut distrahendarum controversiarum, aut puniendorum maleficiorum causa. Si judices crebris non urgeant interrogationibus reos, vel de criminibus postulatos, minime sufficienter in veritatis cognitionem venire possunt, nec crimina rite et canonice probari aut contestari, quemadmodum in fidei inquisitionibus necessarium esse semper judicatum fuit. Igitur labat etiam et cadit illud Quesnellianum assertum, quod in concilii Constantinopolitani Actis nihil prorsus occurreret quod rite et canonice non esset gestum. Cum unum offendamus quod ab apostolica sede fuit proscriptum, et intelligamus judices ipsos, et Flavianum ipsum merito fuisse reprehensum, cujus causa novum erat instituendum judicium, juxta regulas ab eodem S. Leone in utraque epistola mox laudatis praescriptas. Jam vero de Eutychetis appellatione sermonem instituamus.