Reader

CAPUT VII. De Ephesina synodo Eutychianae haereseos causa coacta. S. Leonis apud imperatorem agendi ratio pro concilio in Italia cogendo. Cujus S. P. studium a suspicionibus et notis criticis Quesnelli vindicatur. Synodo Ephesinae praefuit Dioscorus Alexandrinus episcopus de mandato imperatoris Theodosii injuria sibi hoc jus arrogantis. Quemadmodum et quando apostolicae sedis legati ex Urbe discesserint, de quibus disserens idem Paschasius Quesnellus in errorem lapsus est.

Non mihi licuisset apostolicae sedis jura circa Eutychis appellationem solum ad veterum monumentorum fidem tractare et exponere, nisi etiam cum adversariis varias congressiones instituissem, qui aliter ecclesiastici regiminis formam et rationem interpretantur, vim omnem et studium adhibentes in distorquendis vel sancti Leonis Magni testimoniis, vel aliorum scriptis, quae nos ad plenam atque sinceram rerum omnium cognitionem poterant conducere. Modo vero gravius aliquod nos praestare oportet, et historiae filum minime abrumpere volentes, quae ad alteram Ephesinam synodum spectant, quaeque Eutychianae haereseos maximum incrementum praebuerunt, summa cum fidei catholicae jactura, et Orientalium Ecclesiarum exitio, et sacerdotalis dignitatis dedecore, et S. pontificis Leonis luctu, et gemitibus describere jamjam aggredimur. In qua historia contexenda, etsi quamplurimi praestantissimi viri suam operam locaverint, tamen cum non omnes eodem veritatis spiritu ducerentur, inde factum est, ut aliter et aliter de apostolicae sedis juribus ratiocinati fuerint; vel ex ea synodo, in latrocinium Dioscori Alexandrini aliorumque furore et impetu conversa, argumenta desumant ad imperatorum auctoritatem magis et magis amplificandam, Romanorum vero pontificum jurisdictionem intra angustos limites restringendam. Fateor quidem meum animum maximis angustiis et moerore urgeri propter lugubrem hanc tragoediam, quae proditionibus, necibus, squalore, exsiliis, coutumeliis, afflictionibusque Ecclesiam ipsam et fere totum orbem replevit. In mentem revocans quemadmodum sacerdotum corda veteres aemulationes pervertere possint, et privata odia desaevire; cum videlicet, abruptis Christianae religionis vinculis, ambitio sola, fastus et praesumptiones tyrannico modo dominatum omne per fas et nefas, quacumque moderatione pietatis abjecta, sibi vindicare contendunt. Quibus quidem malis in quacumque republica gliscentibus valde difficile mederi potest, quando videlicet scandalorum et aemulationum auctores magnorum principum clientela fruuntur, eamque magis atque magis fovent eorumdem principum ministri, qui pios et clementissimos rerum moderatores nefariis artibus circumveniunt, et voluntatis luxuriem et impetum sequentes, praejudicatis opinionibus eorum animum imbibunt, ut tandem, falsis suggestionibus decepti, id decernant ac statuant quod divinis humanisque legibus repugnat. Hisce autem gravissimis calamitatibus Orientalis Ecclesia vexata et quasi omnino oppressa fuit, cum Chrysaphius, clementissimi imperatoris Theodosii pietate abutens, vilem, superbum haereticumque hominem Eutychen defensurus, 366 causam de qua agebatur non Rom. pontificis judicio, aut universalis concilii examine, sed Dioscori episcopi Alexandrini arbitrio et potestate voluit commissam. Is enim, Chrysaphius nimirum, impotens odii adversus Flavianum, Theodosii voluntatem moverat, quando Constantinopolitana synodus fuerat absoluta, ut, praetextu debiti obsequii Romano pontifici exhibendi, et praesidii ecclesiasticis rebus praestandi, valde sollicite pro pace ad S. Leonem scriberet. An vero priori illa epistola congregari generale concilium petierit, non est exploratum. Immo facile in eam opinionem descendere licet, altum de ea habenda tum servasse silentium. Siquidem etsi Theodosii litterae temporis injuria deperditae fuerint, tamen cum S. Leonis ad eum responsa supersint, eam imperialem petitionem haudquaquam invenimus indicatam. Maxime cum S. P. Theodosium certiorem se sperare, post admonitionem per epistolas Flaviano factam, ipsum omnia ad nostram notitiam relaturum, ut, in lucem ductis his quae adhuc videntur occulta, quod evangelicae et apostolicae doctrinae convenit judicetur. Igitur probabile et certum est Theodosium nihil de nova cogenda synodo ad Leonem scripsisse. Alias de hujus tanti momenti re verba fecisset, nec sibi reservasset judicare postquam quae ei occulta tum erant, in lucem ducerentur.

Verumtamen inficias ire haud possum, tum temporis, aut paulo post, rumorem Constantinopoli sparsum fuisse de simili cogenda synodo; eamque Theodosio imperatori Chrysaphii aliorumque pravorum ministrorum consilio, et Dioscori machinationibus, fuisse insinuatam. Nam, ut vidimus, Flavianus iterum scribere coactus ad S. Leonem, qui priores litteras non acceperat, removeri petit concilium, quod fieri divulgatur. Et quamvis haec epistola temporaria nota careat, tamen conjicere possumus mense Aprilis in Oriente de celebrando concilio rumorem fuisse sparsum. Sed nihil adhuc Leoni de hac imperatoris deliberatione innotuisse in mense Junio subsequenti mihi persuasum est. Nam octavo vel nono kal. hujus mensis ad eumdem rescribens imperatorem, apostolico repletus vigore eum fidenter alloquitur, ut pro integritate catholicae fidei fiat sollicitus, et hoc( ait) indefessis precibus divinam misericordiam posco, ut corde vestro id quod est veritatis inspiret, neque falli vos in aliquo humanarum aemulationum fraude patiatur. Intellexerat ergo S. Leo jam Theodosii animum fraudibus humanarum aemulationum a veritate fuisse quoquo modo abalienatum, et improborum suggestionibus fuisse circumventum. Ad quas eludendas sapientissime decrevit petere et imperatori insinuare ut juberet intra Italiam haberi episcopale concilium, quo omnia scandala quae in perturbationem totius Ecclesiae sunt commota resecarentur. Hic fateri cogor me haudquaquam latere, quosdam nostri aevi theologos Romanae curiae infensos, iis Leonis verbis insistere, ut intra Italiam haberi jubeatis episcopale concilium, ut inde colligant jus conciliorum indicendorum, non ad Romanum pontificem, sed ad imperatorem pertinere. Verum cum ejusmodi argumenta passim refellant catholici doctores, et aliquid in alio nostro opere dixerimus, praesentis otii non erit hanc excutere controversiam. Idcirco praecedentem rerum historicarum narrationem confirmamus alia Leonis epistola ad Flavianum scripta. In ea quippe S. episcopum monet de acceptis ejus litteris cum synodalibus Actis contra Eutychen exaratis. Spondet sollicitudinem suam, 367 nulla ratione pati volens aut Eutychen in suae persuasionis pravitate persistere, aut Flavianum ipsum, qui zelo fidei pravo et stulto resistebat errori, diutina adversae partis impugnatione turbari. In hac tamen nec unum verbum exprimit de concilio vel intra Italiam, vel apud Ephesum habendo. Quod forte mente non adhuc revolvebat, quodque concilium postmodum vix quatuor elapsis diebus imperatori Theodosio, ut vidimus, indicavit.

Quesnellus tamen ad laudatam Leonis epistolam Theodosio conscriptam animadvertens, suspicatur jam sancto pontifici innotuisse imperatoris deliberationem de concilio apud Ephesum habendo. Propterea sequentem annotationem ad epistolae calcem affigere statuit:« VIII kal. Jun., cum ex epistola 27 ad Pulcheriam disertis verbis testetur Leo accepisse tertio idus Maias litteras synodi a Theodosio convocatae indices, mirum cur de eadem synodo nullam apud principem mentionem faciat. Forte dissimulandum censuit pontifex, ut liberius synodum intra Italiam congregandam postulare a Theodosio posset, vel dicendum in alterutra epistola mendosum esse numerum diei, aut mensis.» Baronius quoque in hunc nodum offendens, postquam animadvertit imperatorem scripsisse litteras ad Romanum pontificem post absolutam synodum secundam Constantinopolitanam, quinto idus Aprilis, de habenda synodo Ephesi, secum recogitat intra unius mensis spatium litteras ex Urbe Constantinopolim fuisse delatas. Verum nec lumen exhibet, nec aliquod momentum nobis suppeditat idem doctissimus card. Baronius ad eripiendam difficultatem rationabiliter postmodum a Quesnello excitatam. Cum interim ergo utroque illo Quesnelli ratiocinandi consectario magis minusve urgeremur, malumus fateri mendosum numerum mensis aut diei in alterutram irrepsisse epistolam, quam simulationis reum S. pontificem facere aut suspicari. Nullam sane simulationem cum episcopo Flaviano adhibuisse nos credere oportet; sed in epistola ad eum scripta duodecimo kal. Junias nec unum verbum habet( ut vidimus) de acceptis a Theodosio litteris Ephesini concilii indicibus. Immo si tota illa epistola semel iterumque sedulo lustretur, colligitur Romanum pontificem nec per somnium cogitasse imperatorem de tali cogenda synodo fore deliberaturum. In ea namque loquitur tamquam supremus omnium illarum controversiarum arbiter: de laesa fide Eutychis, cujus doctrinam a traditione deviantem declarat; opportunam instructionem Flaviano spondet, ut quid de tota causa constitui debeat edoceatur; atque denique testatur haudquaquam pati Eutychis obstinationem, et sanctum episcopum tantis gravissimis perturbationibus vexari. Si ergo die tertia iduum Maiarum jam praeteritarum litteras Ephesini concilii indices a Theodosio recepisset, haec omnia cohaerere non possent; et Leo ipse non tantum simulationem adhibuisset, sed mendaciis uteretur, quibus deceptus Flavianus, praestolabatur Romani pontificis praesidium, quod eidem hisce litteris pollicebatur.

Restat ergo errorem irrepsisse in alterutram earum epistolarum, et loco iduum Maiarum, Juniarum legendum sit in epistola illa quam scripsit ad Pulcheriam. Conjecturae robur tribuunt verba quae sequuntur, videlicet: Major pars reliqui sit temporis absumenda ut profectio sacerdotum qui negotio sufficiant valeat ordinari. Infirma enim Leonis querimonia videretur, si a die acceptarum litterarum, quibus Ephesina synodus indicebatur, adhuc fere tres integri menses decurrere debuissent, cum concilium nisi kalendis Augusti, aut ejusdem mensis idibus esset inchoandum. Quis enim affirmabit reliquam trium horum mensium partem 368 non fuisse sufficientem ut ex Italia episcopi Ephesum proficiscerentur? Maxime cum navigiorum subsidio in iis mensibus tranquille soleat navigari, et unius mensis spatio totum iter possit absolvi, ut supra Baronius annotavit.

Nobis tamen plenius non arridet haec consularis nota, etiamsi dicamus forte legendum: tertio idus Junias. Nam si ad alias S. pontificis epistolas, vel ad Julianum episcopum Coensem, vel ad Theodosium et Flavianum directas attendamus, plane intelligimus jam idibus ejusdem mensis destinatos fuisse sedis apostolicae legatos, qui indictae synodo interessent. Et quamvis de ea habenda expressam non habeat mentionem nisi in epistola ad Theodosium, scribendo: Quoniam tamen pietas vestra, quae in honorem Dei religiosissime catholicam diligit veritatem apud Ephesum constituit synodale judicium; tamen difficile ad credendum adduci possum trium dierum intervallum dumtaxat Leoni sufficere potuisse, ut ex Urbe tres apostolicos legatos cum Dulcitio notario expediret. Verumtamen cum monumenta quae exstant omnes dubitationes quae hinc inde concipi possunt non diluant, diutius in iisdem expediendis non esset immorandum, si ex gestarum rerum serie adhuc unum argumentum non haberemus minime S. Leonem recipere potuisse Theodosii litteras concilii Ephesini indices tertio iduum Maiarum. Quidquid vero sit de quocumque errore qui in diei aut mensis temporariam notam irrepere potuit, illud unum certissimum est, S. Leonem nec dissimulasse, nec mentitum fuisse, in litteris tum ad Flavianum tum ad Theodosium directis. Id evidenter ex sequenti temporum supputatione constare, nos arbitramur.

Atque imprimis supponimus S. pontificem Leonem, ab imperatore de perturbatis Constantinopolitanae Ecclesiae rebus admonitum, primas litteras cum Flaviano cum Theodosio dedisse duodecimo kalendas Martii, quae erat sexta decima Februarii. Flavianum pariter supponimus has litteras sibi datas recepisse die vigesima quinta Aprilis, quando videlicet secunda synodus Constantinopolitana agebatur, in qua prioris synodi Acta, Eutychete postulante et imperatore mandante, recognita et relecta fuere praeside Thalassio episcopo et Florentio patricio. Idus Maii jam occurrisse die decima quinta hujus, omnibus exploratum est. Igitur tertio idus incidere oportebat in diem duodecimam. Quare cum a die vigesima quinta mensis Aprilis ad duodecimam usque mensis Maii non intercesserint nisi viginti duo dies, inde sequitur litteras concilii Ephesini indices non potuisse Leonem a Theodosio recipere tertio idus Maias, praesertim cum minime verisimile sit quod eadem die vigesima quinta Aprilis; in qua recognita et relecta fuerunt Flaviani gesta contra Eutychen, praesidente Thalassio et Florentio patricio, deliberatum fuerit ab imperatore de Ephesina synodo habenda. Cum prius debuerit edoceri de iis quae contigerant; tum etiam Chrysaphii et Dioscori aliorumque nebulonum machinationibus et consiliis necessarium tempus dandum erat; sicuti exspectare quoadusque imperialia decreta expedirentur. Si ergo nos crederemus haec omnia citissime, duorum videlicet aut trium dierum spatio fuisse absoluta, et principis animum seductum deliberasse concilium illud apud Ephesum haberi, quid inde? An ad Leonem epistolae Ephesini concilii indices pertingere potuerunt die duodecima Maii? Figmentum est. 369 Non enim quindecim, aut decem et octo dierum spatio e Constantinopolitana urbe epistolae deferri poterant, ut ex subsequenti rerum narratione constabit. Falso itaque ratiocinatus est Quesnellus, in suspicionem cadens quod S. Leo has litteras concilii indices dissimulaverit, praetextu concilii intra Italiam cogendi.

Jam vero ad Theodosii jussionem gradum faciamus, qua sancitum voluit generale apud Ephesum cogi concilium, ex qua narratione magis magisque exploratum erit quidquid in superioribus explicavimus. Postquam ergo( scribit Liberatus diaconus) nihil probatum est notariis de falsitate gestorum, Eutyches petit Dioscorum Alexandrinum episcopum, ut quaereret quae de illo acta sunt, et causam examinaret. Agebat apud principem universalem fieri synodum, ut probaretur judicium Flaviani. Scripsit ergo Dioscorus Theodosio imperatori, quia aliam fieri synodum generalem oportebat, et ut fieret persuasit Eutyches. Annuit imperator. Et dirigens sacram Dioscoro in Alexandriam. Porro si ad hoc plurium epistolarum commercium, quod inter Eutychen et Dioscorum, et Dioscorum inter et imperatorem, contigit attendamus, quod nonnisi post diem vigesimam quintam Aprilis inchoatum est, credere debemus litteras indices concilii generalis Ephesini fuisse protractas usque ad ultimam saltem diem ejusdem mensis, nisi velimus affirmare dumtaxat fuisse signatas die tertia iduum Juniarum, ut Leo ipse Pulcheriam alloquendo forte indicare voluit. In quo casu injuria temporis et amanuensium indiligentia lacuna aliqua in textum irrepsisset, quam tamen plurium mss. codd. subsidio supplere hactenus non potuimus.

Conjectura haec majorem etiam vim assequitur ex Nicephori verbis. Qui artes a Crysaphio adhibitas ad imperialem animum circumveniendum recensens, hujus nefarias molitiones his verbis describit: Porro ubi illa Acta et decreta legitima esse auctoritate sua comprobaverunt, Chrysophius eunuchus, qui idem cum Eutychete sentiebat, cum contumeliam ferre nequiret, iram suam adversus Flavianum maxime auxit, et Dioscoro Alexandrino, impio illi, indicavit se illi in rebus quae placitae erant gratificaturum omnibus, si Eutychetem periclitantem defenderet, Flavianum autem et Eusebium Dorylaeum oppugnaret. Demum temporariam illam notam errorem continere, Leonem autem minime dissimulasse postulando ut intra Italiam concilium haberetur, perspicue demonstratur ex Theodosii epistolis concilii Ephesini indicibus, vel ad Dioscorum, vel ad Barsumam aliosque Orientales directis. Priorem enim ad Dioscorum scriptam imperator signavit tertio kal. Maias; alteram idibus Maii; tertiam vero, quae est data ad Barsumam, conscriptam offendimus pridie idus Maii. Non ergo verisimile est S. Leonem Romae degentem potuisse accipere ex Constantinopoli litteras imperiales concilii Ephesini indices tertio idus Maias, si jam tum imperator vix deliberaverat de habendo concilio, et pridie idus illius mensis totus erat occupatus in evocandis ad synodum principibus fautoribus Eutychianae factionis. Igitur potius inferendum esset S. Leonem, currente Junio mense, immo quasi labente, accepisse a Theodosio litteras concilii indices, tertio idus Maias signatas, idque significare verba illa in epistola ad Pulcheriam annotata, quibus Quesnellus insistit.

Quod cupiebat, tandem Chrysaphius assecutus est. Nam, auctore Liberato, imperator sacram Dioscoro dirigendo praecepit, ut decem metropolitanos episcopos quos voluisset ipse eligeret, et veniret Ephesum, et, congregato concilio, Eutychetis causam discuteret. Jussit quoque Barsumam virum perditum archimandritam interesse, et vices agere omnium monachorum Orientales episcopos accusantium. Theodoretum vero 370 Cyri episcopum adesse concilio interdixit, et in sua civitate permanere jussit. Jam enim Ibam Edessenum episcopum, ne synodo adesset per illum filium suum, quem dixi, Chrysaphium, in multas mansiones Eutyches relegaret exsilio. Haec autem quae narrat hic Liberatus diaconus apprime iis respondent quae in imperiali rescripto de cogenda Ephesina synodo leguntur, ut videre est apud Baronium, et in conciliorum collectione. At Baronius merito animadvertit temporariam hujus imperialis litterae notam fuisse corruptam, et loco tertio kalendas Aprilis Zenone et Posthumiano viris clarissimis consulibus, esse restituendum tertio kal. Maias, Asterio et Protogene consulibus. Quod nos annotare notare oportuit in confirmationem eorum quae superius descripsimus. Isthaec omnia autem ad opprimendos sanctissimos viros Flavianum, et Eusebium Dorylaeum, et alios viros doctrina et moribus insignes sibi sufficere posse Chrysaphius et Eutyches non crediderunt, nisi mandato imperatoris arbitrum omnium gerendarum rerum Dioscorum constitutum habuissent. Propterea litteras ab imperatore extorserunt, ut Dioscorus tamquam omnium factiosorum caput concilio praesideret, sibi illud jus imperator arrogans et usurpans quod hactenus nullus ex imperatoribus facere ausus fuerat. Ad illud tamen sibi assumendum improbi ministri Theodosium impulerant pietatis colore, ut nimirum concilio Theodoretus non adesset, praesumpsit( ait imperator) proferre contraria iis quae scripsit de fide sanctae memoriae Cyrillus.... Hac de causa( subjicit) necessarium duximus his sacris litteris ad tuam reverentiam datis manifestum facere tuae beatitudini, et universae S. synodo, quod nos, regulas Patrum sequentes, non solum propter Theodoretum, sed alios omnes qui ad congregatam S. synodum pertinent, auctoritatem et primatum tuae praebemus beatitudini. Hisce autem sacrilegiis in arroganda sibi ecclesiastica jura irretitus Theodosius, praesidium et auctoritatem exhibebat ut impune omnes malos, dolos et turpes machinationes Eutychiani exercerent; et Nestorianae haereseos pretextu Theodoretus ab eo coetu explodebatur; Ibas exsul vivere cogebatur; et econtra qui Eutycheti studiosissimi erant synodo interesse et praeesse jubebantur. Quid plura? Ad gravius catholicorum exitium patrandum, ab insidiatoribus Theodosius deceptus, novas litteras Dioscoro dedit, in quibus tamquam virum in fide probatissimum, et vitae puritate ornatum, praedicat Barsumam, quem tenere locum omnium Orientalium archimandritarum jubet. Eadem die tandem, idibus Maii videlicet, scribit ad eumdem Barsumam, hujus labores in profligandis Nestorianis horumque haeresi eximiis laudibus celebrando ornat, justum ducens ut in synodo apud Ephesum habenda( ut diximus) omnium archimandritarum Orientalium locum teneret. Sic ergo rebus dispositis secum Eutychiani recogitantes eam haudquaquam oecumenicam posse dici synodum, ad quam supremum Ecclesiae caput non esset vocatum, et in quam R. P. non influeret, cum jam intellexissent praeterea ex praecedentibus epistolis S. Leonem Eutychen damnasse, eumdemque solemniori judicio condemnaturum, si generali synodo interesset, imperatoris animum moverunt ut de futura synodo sero admoneretur, ea ducti persuasione, quod temporis brevitas praepediret ut is nec per se, nec per suos legatos conventui interesset. Cum itaque nec ecclesiastica consuetudo ex canonibus derivata, nec afflicta tempora ex cladibus ingruentibus ob Hunnorum vastationem, nec denique suus in patriam et cives amor eidem permitterent ut, relicta apostolica sede, quasi suo privata patre atque pastore, Romam desereret, Ephesum profecturus; idcirco cum imperatore Theodosio et Pulcheria excusatum abire 371 censuit hisce verbis: Nam illud quod pietas ipsius( imperatoris videlicet) etiam me credidit interesse concilio, etiamsi secundum aliquod exigeretur exemplum, nunc tamen nequaquam posset impleri, quia rerum praesentium nimis incerta conditio a tantae urbis populis me abesse non sineret; et in desperationem quamdam animi tumultuantium mitterentur, si pro occasione causae ecclesiasticae viderer patriam et sedem apostolicam velle deserere. Quia vero S. pontifici maxime ecclesiasticae Orientis res cordi erant, cum civium incolumitati et apostolicae sedis utilitati prospiciendum censuit, haudquaquam suas partes obire praetermisit, ut quae in indicta Ephesina synodo agenda erant secundum divina et ecclesiastica jura procederent. Propterea eamdem alloquens Pulcheriam, immediate subjecit: Quia igitur ad publicam hanc utilitatem pertinuisse cognoscitis, ut, salva clementiae vestrae venia, charitati meae et precibus civium non negarem, in his fratribus meis quos vice mea misi, me quoque adesse cum caeteris qui adfuerint aestimate; quibus, secundum causam satis mihi ex gestorum serie et ipsius de quo agitur professione patefactam, evidenter et plene quid servandum esset ostendi.

Ex quo sane agendi modo S. pontifex sibi blandiebatur cuncta in ea synodo ad felicem exitum per suos legatos esse perducenda; cum prius eos necessario commonitorio de cunctis rebus agendis definiendisve edocuerit, evidenter et plene quid servandum esset patefaciendo. Sed jam de horum legatorum missione horumque necesaria instructione pro omnibus quae agenda erant etiam mentionem facit in epistola ad imperatorem, eadem die conscripta. In qua pariter strictius paucis causas sive motiva illa tria exposuit, quibus praepeditus detinebatur, ne Ephesinae synodo per se interesset; tamen eum certiorem facit ex gestorum serie satis superque compertum habuisse imperite atque imprudenter Eutychen errasse, et debuisse a sua, quae merito reprobatur, persuasione discedere. Quare cum ipse imperator constituisset apud Ephesum habendum esse synodale judicium, ut imperito seni ea in qua nimis caligat veritas innotescat: Fratres meos Julium episcopum, et Renatum presbyterum, et filium meum Hilarum diaconum misi, qui ad vicem praesentiae meae pro negotii qualitate sufficerent; claudit tamen hanc epistolam indicando se ad Flavianum episcopum talia scripta misisse, ex quibus indubitanter apparet, quid catholica Ecclesia universaliter de sacramento Dominicae incarnationis credat et doceat. Innuere volens neque Eutycheti, neque cuicumque alteri, licitum fuisse, sine aperta haereseos et contumaciae nota resilire ab iis quae a S. Petri cathedra, verae fidei columna et firmamento, sequenda proponebantur.

Interim autem apostolicae sedis legati, de omnibus quae jam in Eutychiano negotio contigerant instructi, et de singulis in Ephesina synodo agendis scriptum commonitorium a summo pontifice accipientes, incunctanter itineri se committunt. Cunctorum enim Eutychianorum artes 372 S. Leonem eludere necessum erat. Qui praetextu malorum in Orientem ob novam haeresim gliscentium, imperatoris animum induxerunt ad brevissimum tempus praestituendum, quo episcopi apud Ephesum convenirent. Celerrime igitur suum iter eos aggredi oportebat, ad Dioscori caeterorumque voluntatem frustrandam, qui in votis habebant ut concilium generale ageretur sine Romano pontifice, qui per seipsum immediate vel per suos legatos eidem praesideret. Hinc ergo minime Quesnello subscribere possumus, qui in dissertatione de Vita et Rebus a magno Leone gestis, tum in notis ad epistolam 32, cuidam corruptae lectioni ex Grim. cod. mutuatae insistendo, contendit nondum ex Urbe profectos esse apostolicae sedis legatos duodecimo kalendas Julii, ad synodum Ephesinam ituros. Epistolam enim de qua agimus S. Leo scripserat ad Flavianum. In qua ait: Quamvis evidenter appareat rem de qua agitur nequaquam synodali indigere tractatu, tamen, frater charissime, subsecutos esse significo quos in hac re placuit destinare.

Quesnellus ergo, illa voce subsecutos expuncta, aliam, subsecuturos, videlicet, in textum intulit, codicis Grimanei lectionem secutus; et ad marginem hanc mantissam descripsit: At nondum profectos esse legatos constat ex hac et epistola 34. Verum jam tum duodecimo kalendas Julii legatos ex Urbe profectos fuisse, et in Grimaneum codicem errorem irrepsisse, ex multis conjicere possumus, atque potissimum ex epistola praecedenti ad Julianum episcopum Coensem directa, in qua scribens de praefatis legatis ait, quos ex latere meo vice mea misi. Epistola porro haec a S. pontifice fuit signata idibus Junii, quae erat dies decima tertia hujus mensis. Si ergo sanctus pontifex tum miserat suos legatos, non est cur, despecta auctoritate aliorum omnium manuscriptorum et praecedentium editorum, conjectari velimus aut possimus, duodecimo kal. Junii nondum esse profectos, idque minime inferendum esse contendamus ex una dumtaxat voce amanuensis lapsum non obscure praeseferente et indicante, cum omnia tum mss. tum edita exemplaria, subsecutos, non subsecuturos, exhibeant. Accedit quod si tamdiu iter aggredi protraxissent, cum concilium kal. Augusti esset inchoandum, jam vix tempus illis superfuisset Ephesum praestituta die attigendi. Et propterea studium illud a S. Leone adhibitum pro frustrandis malis Eutychianorum artibus minus prudens fuisset, cum ob talem tantamque temporis prolatationem ei discrimini se exposuisset, ut, annitentibus qui Eutychianae causae patrocinabantur, concilium inchoaretur et ad exitum perduceretur, minime exspectatis apostolicae sedis legatis. Nec quidquam in Quesnelli favorem concludere potest epistola illa 34, ad quam provocat, quamque illis vocibus Leo Magnus orditur: Profectis jam nostris quos ad vos in fidei causa direximus, decimo kal. Augusti ab eodem summo pontifice signata. Nihil, inquam, in Quesnelli favorem concludit. Nam in ea non praescribitur tempus quo ab Urbe pontificii legati abscesserunt; et verba illa commode conciliari possunt cum praecedenti, in qua pontificios legatos subsecutos esse significabat. Iterum autem atque tertio potuisse S. pontificem reddere certiorem Flavianum de legatorum profectione quid impedit? Non ita facile enim erat epistolarum commercium, nec ita expeditum et tutum, ut certo sibi persuadere posset quod, nullo interposito impedimento quod epistolarum et perlatorum cursum retardaret, ejus epistolae ex urbe Roma citissime Constantinopolim deferrentur. Quod ultro quidem dat ipse Quesnellus in dissertatione de Vita et Rebus a magno Leone gestis, affirmans S. pontificis animum quandoque fluctuasse, ut litterae quas ad imperatorem aliosque Orientalium miserat fideliter redderentur. Sed ne abscedamus ab ea agendi ratione quam cum Flaviano ipso idem S. Leo servavit, hic animadvertere juvabit, pluribus in epistolis, diversis quidem temporibus scriptis, ipsum certiorem reddidisse de acceptis synodalibus 373 gestis contra Eutychen Constantinopoli exaratis. Id testatur in epist. 32, quae scripta est duodecime kal. Julii. Rursus epistola 24, qua idibus Junii praecedentis haec synodalia Acta recepisse testatur. Tandem duodecimo kal. Junias, epist. 22, fatetur jam ad ipsius manus pervenisse Flaviani epistolas, quibus certior reddebatur de causa quam dolebat apud vos pravo errore commotam. Non enim plenius de hoc novo errore recenter exorto se instructum potuisset fateri, nisi synodalia gesta una cum litteris accepisset. Quapropter maxime laudari debet S. P. studium, qui in rerum gravissimarum causis pluries de eodem negotio expressam facit mentionem. Ut videlicet si quandoque suarum epistolarum latores vel infirmitatibus detinerentur, vel, inopinato aliquo casu essent praepediti, aggressum iter interrumpere cogerentur, illi saltem ad quos scripta dirigebat, aliis et aliis epistolis, perlatoribus et nuntiis fierent certiores de rebus quae per litterarum commercium tum tractabantur. Si quae in hoc cap. tandem occurrunt quae diligenter explicata non fuerunt, luculentius ex sequentibus magis magisque constabunt.