Reader

Στααας. καλῶ ς μοι δοκοῦ σιν, ὦ Φουνδά νε, ποιεῖ ν οἱ ζωγρά φοι διὰ χρό νου τὰ ἔ ργα πρὶ ν ἢ συντελεῖ ν ἐ πισκοποῦ ντες: ὅ τι τὴ ν ὄ ψιν αὐ τῶ ν ἀ φιστά ντες τῇ πολλά κις κρί σει ποιοῦ σι καινὴ ν καὶ μᾶ λλον ἁ πτομέ νην τῆ ς παρὰ μικρὸ ν διαφορᾶ ς, ἣ ν ἀ ποκρύ πτει τὸ συνεχὲ ς καὶ τὸ σύ νηθες. ἐ πεὶ τοί νυν οὐ κ ἔ στιν αὐ τὸ ν αὑ τῷ διὰ χρό νου προσελθεῖ ν χωρὶ ς γενό μενον καὶ διαστή σαντα τῆ ς συνεχεί ας τὴ ν αἴ σθησιν, ἀ λλὰ τοῦ τ' ἐ στὶ τὸ μά λιστα ποιοῦ ν ἕ καστον αὑ τοῦ φαυλό τερον κριτὴ ν ἢ ἑ τέ ρων: δεύ τερον ἂ ν εἴ η τὸ τοὺ ς φί λους ἐ φορᾶ ν διὰ χρό νου καὶ παρέ χειν ὁ μοί ως ἐ κεί νοις ἑ αυτό ν, οὐ κ εἰ γέ ρων γέ γονε ταχὺ καὶ τὸ σῶ μα βέ λτιον ἢ χεῖ ρον ἔ σχηκεν, ἀ λλὰ καὶ τὸ ν τρό πον καὶ τὸ ἦ θος ἐ πισκοπεῖ ν, εἴ τι χρηστὸ ν ὁ χρό νος προστέ θεικεν ἢ τῶ ν φαύ λων ἀ φῄ ρηκεν. ἐ γὼ γοῦ ν ἐ νιαυτῷ μὲ ν ἀ φιγμέ νος εἰ ς̔ Ρώ μην δευτέ ρῳ, συνὼ ν δέ σοι μῆ να τουτονὶ πέ μπτον, τὸ μὲ ν ἐ ξ ὑ παρχό ντων δι' εὐ φυΐ αν ἀ γαθῶ ν ἐ πί δοσιν γεγονέ ναι τοσαύ την καὶ αὔ ξησιν οὐ πά νυ θαυμαστὸ ν ἡ γοῦ μαι: τὸ δὲ σφοδρὸ ν ἐ κεῖ νο καὶ διά πυρον πρὸ ς ὀ ργὴ ν ὁ ρῶ ντί μοι πρᾶ ον οὕ τω καὶ χειρό ηθες τῷ λογισμῷ γεγενημέ νον ἐ πέ ρχεται πρὸ ς τὸ ν θυμὸ ν εἰ πεῖ ν ὢ πό ποι, ἦ μά λα δὴ μαλακώ τερος αὓ τη δ' ἡ μαλακό της οὐ κ ἀ ργί αν οὐ δ' ἔ κλυσιν, ἀ λλ' ὥ σπερ ἡ κατειργασμέ νη γῆ λειό τητα καὶ βά θος ἐ νεργὸ ν ἐ πὶ τὰ ς πρά ξεις ἔ σχηκεν ἀ ντὶ τῆ ς φορᾶ ς ἐ κεί νης καὶ τῆ ς ὀ ξύ τητος. διὸ καὶ δῆ λό ν ἐ στιν οὐ παρακμῇ τινι δι' ἡ λικί αν τὸ θυμοειδὲ ς οὐ δ' αὐ τομά τως ἀ πομαραινό μενον, ἀ λλ' ὑ πὸ λό γων τινῶ ν χρηστῶ ν θεραπευό μενον. καί τοι（ τὸ γὰ ρ ἀ ληθὲ ς εἰ ρή σεται πρὸ ς σέ） ταῦ θ' ἡ μῖ ν̓́ Ερως ὁ ἑ ταῖ ρος ἀ παγγέ λλων ὕ ποπτος ἦ ν τὰ μὴ προσό ντα πρέ ποντα δὲ προσεῖ ναι τοῖ ς καλοῖ ς κἀ γαθοῖ ς δι' εὔ νοιαν ἐ πιμαρτυρεῖ ν: καί περ, ὡ ς οἶ σθα, οὐ δαμῇ πιθανὸ ς ὢ ν τῷ πρὸ ς χά ριν ὑ φί εσθαι τοῦ δοκοῦ ντος. ἀ λλὰ νῦ ν ἐ κεῖ νό ς τε τῶ ν ψευδομαρτυριῶ ν ἀ φεῖ ται, καὶ σύ, τῆ ς ὁ δοιπορί ας σχολὴ ν διδού σης, δί ελθ' ἡ μῖ ν ὥ σπερ ἰ ατρεί αν τινὰ σεαυτοῦ, χρησά μενος οὕ τως εὐ ή νιον καὶ ἁ πλοῦ ν καὶ τῷ λό γῳ πρᾶ ον καὶ ὑ πή κοον ἐ ποιή σω τὸ ν θυμό ν. Φουνδανό ς. εἶ τ' οὐ σκοπεῖ ς, ὦ προθυμό τατε Σύ λλα, μὴ καὶ αὐ τὸ ς εὐ νοί ᾳ καὶ φιλί ᾳ τῇ πρὸ ς ἡ μᾶ ς παρορᾷ ς τι τῶ ν ἡ μετέ ρων; ἔ ρωτι μὲ ν γὰ ρ οὐ δ' αὐ τῷ πολλά κις ἔ χοντι κατὰ χώ ραν ἐ ν τῇ̔ Ομηρικῇ πεί σῃ μέ νοντα τὸ ν θυμό ν, ἀ λλὰ τραχύ τερον ὑ πὸ μισοπονηρί ας, εἰ κό ς ἐ στι πραοτέ ρους ἡ μᾶ ς φανῆ ναι, καθά περ ἐ ν διαγραμμά των μεταβολαῖ ς νῆ ταί τινες πρὸ ς ἑ τέ ρας νή τας τά ξιν ὑ πά των λαμβά νουσιν. συλλ. οὐ δέ τερα τού των, ἔ στιν, ὦ Φουνδά νε: ποί ει δ' ὡ ς λέ γω, χαριζό μενος ἡ μῖ ν.

φουνδ. καὶ μὴ ν ὧ ν γε μεμνή μεθα Μουσωνί ου καλῶ ν ἕ ν ἐ στιν, ὦ Σύ λλα, τὸ δεῖ ν ἀ εὶ θεραπευομέ νους βιοῦ ν τοὺ ς σῴ ζεσθαι μέ λλοντας. οὐ γὰ ρ ὡ ς ἐ λλέ βορον, οἶ μαι, δεῖ θεραπεύ σαντα συνεκφέ ρειν τῷ νοσή ματι τὸ ν λό γον, ἀ λλ' ἐ μμέ νοντα τῇ ψυχῇ συνέ χειν τὰ ς κρί σεις καὶ φυλά σσειν. φαρμά κοις γὰ ρ οὐ κ ἔ οικεν ἀ λλὰ σιτί οις ὑ γιεινοῖ ς ἡ δύ ναμις αὐ τοῦ, μεθ' ὑ γιεί ας ἕ ξιν ἐ μποιοῦ σα χρηστὴ ν οἷ ς ἂ ν γέ νηται συνή θης: αἱ δὲ πρὸ ς ἀ κμά ζοντα τὰ πά θη καὶ οἰ δοῦ ντα παραινέ σεις καὶ νουθεσί αι σχολῇ μὲ ν ἀ νύ τουσι καὶ μό λις, οὐ δὲ ν δὲ τῶ ν ὀ σφραντῶ ν διαφέ ρουσιν, ἃ τοὺ ς ἐ πιληπτικοὺ ς ἐ γεί ροντα καταπί πτοντας οὐ κ ἀ παλλά ττει τοῦ νοσή ματος. ὅ μως δὲ τὰ μὲ ν ἄ λλα καὶ παρ' ὃ ν ἀ κμά ζει καιρὸ ν ἁ μωσγέ πως ὑ πεί κει καὶ παρί ησι βοηθοῦ ντα λό γον ἔ ξωθεν εἰ ς τὴ ν ψυχή ν, ὁ δὲ θυμὸ ς οὐ χ ᾗ φησιν ὁ Μελά νθιος τὰ δεινὰ πρά σσει τὰ ς φρέ νας μετοικί σας, ἀ λλ' ἐ ξοικί σας τελεί ως καὶ ἀ ποκλεί σας, ὥ σπερ οἱ συνεμπιπρά ντες ἑ αυτοὺ ς ταῖ ς οἰ κί αις, πά ντα ταραχῆ ς καὶ καπνοῦ καὶ ψό φου μεστὰ ποιεῖ τὰ ἐ ντό ς, ὥ στε μή τ' ἰ δεῖ ν μή τ' ἀ κοῦ σαι τῶ ν ὠ φελού ντων. διὸ καὶ μᾶ λλον ἐ ν χειμῶ νι καὶ πελά γει ναῦ ς ἔ ρημος ἀ ναλή ψεται κυβερνή την ἔ ξωθεν ἢ προσδέ ξεται λό γον ἀ λλό τριον ἄ νθρωπος ἐ ν θυμῷ καὶ ὀ ργῇ σαλεύ ων, ἂ ν μὴ παρεσκευασμέ νον ἔ χῃ τὸ ν οἰ κεῖ ον λογισμό ν. ἀ λλ' ὥ σπερ οἱ πολιορκί αν προσδεχό μενοι συνά γουσι, καὶ παρατί θενται τἀ πιτή δεια τὰ ς ἔ ξωθεν ἐ λπί δας ἀ πεγνωκό τες, οὕ τω μά λιστα δεῖ τὰ πρὸ ς τὸ ν θυμὸ ν βοηθή ματα πό ρρωθεν λαμβά νοντας ἐ κ φιλοσοφί ας κατακομί ζειν εἰ ς τὴ ν ψυχή ν, ὡ ς, ὅ ταν ὁ τῆ ς χρεί ας ἀ φί κηται καιρό ς, μὴ ῥ ᾳ δί ως παρεισά γειν δυνησομέ νους: οὐ δὲ γὰ ρ ἀ κού ει τῶ ν ἐ κτὸ ς ἡ ψυχὴ διὰ τὸ ν θό ρυβον, ἐ ὰ ν μὴ καθά περ κελευστὴ ν ἔ νδοθεν ἔ χῃ τὸ ν αὑ τῆ ς λό γον ὀ ξέ ως δεχό μενον καὶ συνιέ ντα τῶ ν παραγγελλομέ νων ἕ καστον: ἀ κού σασα δὲ τῶ ν μὲ ν ἠ ρέ μα καὶ πρά ως λεγομέ νων καταφρονεῖ, πρὸ ς δὲ τοὺ ς ἐ νισταμέ νους τραχύ τερον ἐ ρεθί ζεται. καὶ γὰ ρ ὑ περή φανος καὶ αὐ θά δης καὶ ὅ λως ὑ φ' ἑ τέ ρου ὁ θυμὸ ς δυσκί νητος ὢ ν, ὥ σπερ ὀ χυρὰ τυραννὶ ς ἐ ξ ἑ αυτῆ ς ἔ χειν ὀ φεί λει σύ νοικον καὶ συγγενὲ ς τὸ καταλῦ ον.

ἡ μὲ ν οὖ ν συνέ χεια τῆ ς ὀ ργῆ ς καὶ τὸ προσκρού ειν πολλά κις ἕ ξιν ἐ μποιεῖ πονηρὰ ν τῇ ψυχῇ, ἣ ν ὀ ργιλό τητα καλοῦ σιν, εἰ ς ἀ κραχολί αν καὶ πικρί αν καὶ δυσκολί αν τελευτῶ σαν, ὅ ταν ἑ λκώ δης καὶ μικρό λυπος ὁ θυμὸ ς γέ νηται καὶ φιλαί τιος ὑ πὸ τῶ ν τυχό ντων ὡ ς σί δηρος ἀ σθενὴ ς καὶ λεπτὸ ς ἀ ναχαρασσό μενος: ἡ δὲ παραχρῆ μα ταῖ ς ὀ ργαῖ ς ἐ νισταμέ νη καὶ πιέ ζουσα κρί σις οὐ τὸ παρὸ ν ἰ ᾶ ται μό νον, ἀ λλὰ καὶ πρὸ ς τὸ λοιπὸ ν εὔ τονον ποιεῖ καὶ δυσπαθῆ τὴ ν ψυχή ν. ἐ μοὶ γοῦ ν συνέ βη δὶ ς ἢ τρὶ ς ἐ νστά ντι πρὸ ς ὀ ργὴ ν τὸ τῶ ν Θηβαί ων παθεῖ ν, οἳ τὸ πρῶ τον ὠ σά μενοι Λακεδαιμονί ους ἀ ηττή τους εἶ ναι δοκοῦ ντας, οὐ δεμί αν ὕ στερον ἡ ττή θησαν ὑ π' αὐ τῶ ν μά χην: φρό νημα γὰ ρ ἔ σχον ὡ ς κρατεῖ ν ἔ στι τῷ λογισμῷ. ἑ ώ ρων δ' οὐ μό νον ψυχροῦ κατασκεδαννυμέ νου λή γουσαν ὀ ργὴ ν ὡ ς̓ Αριστοτέ λης ἱ στό ρησεν, ἀ λλὰ καὶ φό βου προσαχθέ ντος ἀ ποσβεννυμέ νην καὶ νὴ Δί α χαρᾶ ς ἐ πιγενομέ νης ἄ φνω καθ'̔́ Ομηρον“ ἰ ά νθη” καὶ διεχύ θη πολλοῖ ς ὁ θυμό ς. ὥ στε μοι παρί στατο μὴ παντελῶ ς ἀ βοή θητον εἶ ναι τοῖ ς γε βουλομέ νοις τὸ πά θος. οὐ δὲ γὰ ρ ἀ ρχὰ ς ἔ χει μεγά λας ἀ εὶ καὶ ἰ σχυρά ς, ἀ λλὰ καὶ σκῶ μμα καὶ παιδιὰ καὶ τὸ γελά σαι τινὰ καὶ τὸ διανεῦ σαι καὶ πολλὰ τοιαῦ τα πολλοὺ ς εἰ ς ὀ ργὴ ν καθί στησιν, ὥ σπερ ἡ̔ Ελέ νη τὴ ν ἀ δελφιδῆ ν προσαγορεύ σασα παρθέ νε μακρὸ ν δὴ μῆ κος̓ Ηλέ κτρα χρό νου παρώ ξυνεν εἰ πεῖ ν ὀ ψέ γε φρονεῖ ς εὖ, τό τε λιποῦ ς' αἰ σχρῶ ς δό μους: καὶ τὸ ν̓ Αλέ ξανδρον ὁ Καλλισθέ νης εἰ πὼ ν, τῆ ς μεγά λης κύ λικος περιφερομέ νης,“ οὐ βού λομαι πιὼ ν̓ Αλεξά νδροὐ Ασκληπιοῦ δεῖ σθαι.”

καθά περ οὖ ν τὴ ν φλό γα θριξὶ λαγῴ αις ἀ ναπτομέ νην καὶ θρυαλλί σι καὶ συρφετῷ ῥ ᾴ διό ν ἐ στιν ἐ πισχεῖ ν: ἐ ὰ ν δ' ἐ πιλά βηται τῶ ν στερεῶ ν καὶ βά θος ἐ χό ντων, ταχὺ διέ φθειρε καὶ συνεῖ λεν“ ὑ ψηλὸ ν ἡ βά σασα τεκτό νων πό νον” ὥ ς φησιν Αἰ σχύ λος: οὕ τως ὁ τῷ θυμῷ προσέ χων ἐ ν ἀ ρχῇ καὶ κατὰ μικρὸ ν ἔ κ τινος λαλιᾶ ς καὶ βωμολοχί ας συρφετώ δους ὁ ρῶ ν καπνί ζοντα καὶ διακαό μενον οὐ μεγά λης δεῖ ται πραγματεί ας, ἀ λλὰ πολλά κις αὐ τῷ τῷ σιωπῆ σαι καὶ καταμελῆ σαι κατέ παυσε. καὶ γὰ ρ τὸ πῦ ρ ὁ μὴ παρασχὼ ν ὕ λην ἔ σβεσε, καὶ ὀ ργὴ ν ὁ μὴ θρέ ψας ἐ ν ἀ ρχῇ καὶ μὴ φυσή σας ἑ αυτὸ ν ἐ φυλά ξατο καὶ καθεῖ λεν. οὐ κ ἤ ρεσκεν οὖ ν μοι, καί περ ἄ λλα χρή σιμα λέ γων καὶ παραινῶ ν ὁ̔ Ιερώ νυμος, ἐ ν οἷ ς οὔ φησι γιγνομέ νης ἀ λλὰ γεγενημέ νης καὶ οὔ σης αἴ σθησιν ὀ ργῆ ς εἶ ναι διὰ τὸ τά χος. οὐ θὲ ν γὰ ρ οὕ τω τῶ ν παθῶ ν συλλεγό μενον καὶ διακινού μενον ἔ χει τὴ ν γέ νεσιν ἐ μφανῆ καὶ τὴ ν αὔ ξησιν: ὡ ς δὴ καὶ̔́ Ομηρος ἐ μπεί ρως διδά σκει, λυπηθέ ντα μὲ ν εὐ θὺ ς ἐ ξαί φνης ποιῶ ν τὸ ν̓ Αχιλλέ α τοῦ λό γου προσπεσό ντος, ἐ ν οἷ ς λέ γει ὣ ς φά το: τὸ ν δ' ἄ χεος νεφέ λη ἐ κά λυψε μέ λαινα: θυμού μενον δὲ βραδέ ως τῷ̓ Αγαμέ μνονι καὶ διὰ λό γων πολλῶ ν ἐ κκαό μενον: οὓ ς εἴ τις ὑ φεῖ λεν αὐ τῶ ν ἐ ν ἀ ρχῇ καὶ διεκώ λυσεν, οὐ κ ἂ ν ἔ σχεν αὔ ξησιν ἡ διαφορὰ τηλικαύ την καὶ μέ γεθος. ὅ θεν ὁ Σωκρά της ὁ σά κις αἴ σθοιτο κινουμέ νου τραχύ τερον αὑ τοῦ πρό ς τινα τῶ ν φί λων, πρὸ χεί ματος ὥ στ' ἀ νὰ ποντί αν ἄ κραν στελλό μενος ἐ νεδί δου τε τῇ φωνῇ καὶ διεμειδί α τῷ προσώ πῳ καὶ τὸ βλέ μμα πραό τερον παρεῖ χε, τῷ ῥ έ πειν ἐ πὶ θά τερα καὶ πρὸ ς τοὐ ναντί ον ἀ ντικινεῖ σθαι τῷ πά θει διαφυλά ττων ἑ αυτὸ ν ἀ πτῶ τα καὶ ἀ ή ττητον.

ἔ στι γά ρ τις, ὦ ἑ ταῖ ρε, πρώ τη καθά περ τυρά ννου κατά λυσις τοῦ θυμοῦ, μὴ πεί θεσθαι μηδ' ὑ πακού ειν προστά ττοντος αὐ τοῦ μέ γα βοᾶ ν καὶ δεινὸ ν βλέ πειν καὶ κό πτειν ἑ αυτό ν, ἀ λλ' ἡ συχά ζειν καὶ μὴ συνεπιτεί νειν ὥ σπερ νό σημα ῥ ιπτασμῷ καὶ διαβοή σει τὸ πά θος. αἱ μὲ ν γὰ ρ ἐ ρωτικαὶ πρά ξεις, οἷ ον ἐ πικωμά σαι καὶ ᾆ σαι καὶ στεφανῶ σαι θύ ραν, ἔ χουσιν ἁ μωσγέ πως κουφισμὸ ν οὐ κ ἄ χαριν οὐ δ' ἄ μουσον ἐ λθὼ ν δ' οὐ κ ἐ βό ησα τί ς ἢ τί νος, ἀ λλ' ἐ φί λησα τὴ ν φλιή ν. εἰ τοῦ τ' ἔ στ' ἀ δί κημ', ἀ δικῶ. αἵ τε τοῖ ς πενθοῦ σιν ἐ φέ σεις τοῦ ἀ ποκλαῦ σαι καὶ ἀ ποδύ ρασθαι πολύ τι τῆ ς λύ πης ἅ μα τῷ δακρύ ῳ συνεξά γουσιν: ὁ δὲ θυμὸ ς ἐ κριπί ζεται μᾶ λλον οἷ ς πρά ττουσι καὶ λέ γουσιν οἱ ἐ ν αὐ τῷ καθεστῶ τες. ἀ τρεμεῖ ν οὖ ν κρά τιστον ἢ φεύ γειν καὶ ἀ ποκρύ πτειν. καὶ καθορμί ζειν ἑ αυτὸ ν εἰ ς ἡ συχί αν, ὥ σπερ ἐ πιληψί ας ἀ ρχομέ νης συναισθανομέ νους, ἵ να μὴ πέ σωμεν μᾶ λλον δ' ἐ πιπέ σωμεν: ἐ πιπί πτομεν δέ γε τοῖ ς φί λοις μά λιστά τε καὶ πλειστά κις. οὐ γὰ ρ πά ντων ἐ ρῶ μεν οὐ δὲ πᾶ σι φθονοῦ μεν οὐ δὲ πά ντας φοβού μεθα, θυμῷ δ' ἄ θικτον οὐ δὲ ν οὐ δ' ἀ νεπιχεί ρητον ἀ λλ' ὀ ργιζό μεθα καὶ πολεμί οις καὶ φί λοις καὶ τέ κνοις καὶ γονεῦ σι καὶ θεοῖ ς νὴ Δί α καὶ θηρί οις καὶ ἀ ψύ χοις σκεύ εσιν, ὡ ς ὁ Θά μυρις ῥ ηγνὺ ς χρυσό δετον κέ ρας, ῥ ηγνὺ ς ἁ ρμονί αν χορδοτό νου λύ ρας: καὶ ὁ Πά νδαρος αὑ τῷ καταρώ μενος, εἰ μὴ τὰ τό ξα καταπρή σειε“ χερσὶ διακλά σσας.” ὁ δὲ Ξέ ρξης καὶ τῇ θαλά ττῃ στί γματα καὶ πληγὰ ς ἐ νέ βαλλε καὶ πρὸ ς τὸ ὄ ρος ἐ ξέ πεμπεν ἐ πιστολὰ ς“̓́ Αθω δαιμό νιε οὐ ρανό μηκες, μὴ ποιεῖ ν ἐ ν ἐ μοῖ ς ἔ ργοις λί θους μεγά λους καὶ δυσκατεργά στους: εἰ δὲ μὴ, τεμὼ ν ῥ ί ψω ς' εἰ ς θά λασσαν” πολλὰ γά ρ ἐ στι τοῦ θυμοῦ φοβερά, πολλὰ δὲ καὶ γελοῖ α: διὸ καὶ μισεῖ ται καὶ καταφρονεῖ ται μά λιστα τῶ ν παθῶ ν. ἀ μφό τερα δ' ἐ σκέ φθαι χρή σιμον,

ἐ γὼ γοῦ ν, εἰ μὲ ν ὀ ρθῶ ς οὐ κ οἶ δα, ταύ την δὲ τῆ ς ἰ ατρεί ας ἀ ρχὴ ν ποιησά μενος, ὥ σπερ οἱ Λά κωνες ἐ ν τοῖ ς εἵ λωσι τὸ μεθύ ειν οἷ ό ν ἐ στι, κατεμά νθανον τὴ ν ὀ ργὴ ν ἐ ν ἑ τέ ροις. καὶ πρῶ τον μέ ν, ᾗ φησιν̔ Ιπποκρά της χαλεπωτά την εἶ ναι νό σον ἐ ν ᾗ τοῦ νοσοῦ ντος ἀ νομοιό τατον αὑ τῷ γί νεται τὸ πρό σωπον, οὕ τως ὁ ρῶ ν ὑ π' ὀ ργῆ ς ἐ ξισταμέ νους μά λιστα καὶ μεταβά λλοντας ὄ ψιν χρό αν βά δισμα φωνή ν, οἷ ον εἰ κό να τοῦ πά θους ἀ πεματτό μην ἐ μαυτῷ πά νυ δυσχεραί νων, εἰ φοβερὸ ς; οὕ τω καὶ παρακεκινηκὼ ς; ὁ ρῶ μαί ποτε τοῖ ς φί λοις καὶ τῇ γυναικὶ καὶ τοῖ ς θυγατρί οις, οὐ μό νον ἰ δεῖ ν ἄ γριος καὶ ἀ συνή θης ἀ λλὰ καὶ φωνὴ ν ἀ πηνῆ καὶ τραχεῖ αν ἀ φιεί ς: ὥ σπερ ἑ τέ ροις τῶ ν συνή θων ἐ νετύ γχανον, οὐ κ ἦ θος οὐ μορφὴ ν οὐ λό γου χά ριν οὐ τὸ πιθανὸ ν καὶ προσηνὲ ς ἐ ν ὁ μιλί ᾳ δυναμέ νοις ὑ π' ὀ ργῆ ς διαφυλά ττειν. Γαΐ ῳ μὲ ν οὖ ν Γρά κχῳ τῷ ῥ ή τορι καὶ τὸ ν τρό πον ὄ ντι χαλεπῷ καὶ περιπαθέ στερον λέ γοντι διηρμοσμέ νον ἦ ν συρί γγιον, ᾧ τὴ ν φωνὴ ν οἱ ἁ ρμονικοὶ σχέ δην ἐ π' ἀ μφό τερα διὰ τῶ ν τό νων ἄ γουσι: καὶ τοῦ τ' ἔ χων οἰ κέ της αὐ τοῦ λέ γοντος ὄ πισθεν ἑ στὼ ς ἐ νεδί δου τό νον ἐ πιεικῆ καὶ πρᾶ ον, ᾧ τὴ ν κραυγὴ ν ἀ νεκαλεῖ το καὶ τὸ τραχὺ καὶ τὸ θυμικὸ ν ἀ φῄ ρει τῆ ς φωνῆ ς, ὥ σπερ ὁ τῶ ν βουκό λων κηρό πλαστος ὀ τοβεῖ δό ναξ ἀ χέ τας ὑ πνοδό ταν νό μον ἐ πιθέ λγων καὶ καθιστὰ ς τὴ ν ὀ ργὴ ν τοῦ ῥ ή τορος ἐ μοὶ δ' εἴ τις ἐ μμελὴ ς καὶ κομψὸ ς ἀ κό λουθος ἦ ν, οὐ κ ἂ ν ἠ χθό μην αὐ τοῦ προσφέ ροντος ἐ πὶ ταῖ ς ὀ ργαῖ ς ἔ σοπτρον, ὥ σπερ ἐ νί οις προσφέ ρουσι λουσαμέ νοις ἐ π' οὐ δενὶ χρησί μῳ. τὸ δ' αὑ τὸ ν ἰ δεῖ ν παρὰ φύ σιν ἔ χοντα καὶ συντεταραγμέ νον οὐ μικρό ν ἐ στιν εἰ ς διαβολὴ ν τοῦ πά θους. καὶ γὰ ρ καὶ τὴ ν,̓ Αθηνᾶ ν λέ γουσιν οἱ παί ζοντες αὐ λοῦ σαν ὑ πὸ τοῦ σατύ ρου νουθετεῖ σθαι καὶ μὴ προσέ χειν: οὔ τοι πρέ πει τὸ σχῆ μα: τοὺ ς αὐ λοὺ ς μέ θες καὶ θὦ πλα λά ζευ καὶ γνά θους εὐ θημό νει: θεασαμέ νην δὲ τοῦ προσώ που τὴ ν ὄ ψιν ἐ ν ποταμῷ τινι δυσχερᾶ ναι καὶ προέ σθαι τοὺ ς αὐ λού ς: καί τοι παραμυθί αν ἡ τέ χνη τῆ ς ἀ μορφί ας ἔ χει τὴ ν εὐ μέ λειαν. καὶ ὁ Μαρσύ ας, ὡ ς ἔ οικε, φορβειᾷ τινι καὶ περιστομί οις τοῦ πνεύ ματος τὸ ῥ αγδαῖ ον ἐ γκαθεῖ ρξε καὶ τοῦ προσώ που κατεκό σμησε καὶ ἀ πέ κρυψε τὴ ν ἀ νωμαλί αν, χρυσῷ δ' αἰ γλή εντι συνή ρμοσεν ἀ μφιδασεί ας κό ρσας, καὶ στό μα λά βρον ὀ πισθοδέ τοισιν ἱ μᾶ σιν. ἡ δ' ὀ ργὴ φυσῶ σα καὶ διατεί νουσα τὸ πρό σωπον ἀ πρεπῶ ς, ἔ τι μᾶ λλον αἰ σχρὰ ν ἀ φί ησι καὶ ἀ τερπῆ φωνὴ ν κινοῦ σα χορδὰ ς τὰ ς ἀ κινή τους φρενῶ ν. τὴ ν μὲ ν γὰ ρ θά λασσαν, ὅ ταν ἐ κταραχθεῖ σα τοῖ ς πνεύ μασι τὰ βρύ α καὶ τὸ φῦ κος ἀ ναβά λλῃ, καθαί ρεσθαι λέ γουσιν: ἃ δ' ὁ θυμὸ ς ἐ κβρά σσει τῆ ς ψυχῆ ς περιτρεπομέ νης ἀ κό λαστα καὶ πικρὰ καὶ σπερμολό γα ῥ ή ματα, τοὺ ς λέ γοντας πρώ τους καταρρυπαί νει καὶ καταπί μπλησιν ἀ δοξί ας, ὡ ς ἀ εὶ μὲ ν ἔ χοντας ἐ ν αὐ τοῖ ς ταῦ τα καὶ πλή ρεις ὄ ντας ὑ πὸ δὲ τῆ ς ὀ ργῆ ς ἀ νακαλυπτομέ νους. διὸ κουφοτά του πρά γματος, ὥ ς φησιν ὁ Πλά των, λό γου βαρυτά την ζημί αν τί νουσιν, ἐ χθροὶ καὶ κακολό γοι καὶ κακοή θεις δοκοῦ ντες εἶ ναι.

ταῦ τ' οὖ ν ὁ ρῶ ντί μοι καὶ παραφυλά ττοντι συμβαί νει τί θεσθαι καὶ διαμνημονεύ ειν ἐ πιεικῶ ς πρὸ ς ἐ μαυτό ν, ὡ ς ἀ γαθὸ ν μέ ν ἐ στιν ἐ ν πυρετῷ κρεῖ ττον δ' ἐ ν ὀ ργῇ τὴ ν γλῶ τταν ἁ παλὴ ν ἔ χειν καὶ λεί αν. ἡ μὲ ν γὰ ρ τῶ ν πυρεττό ντων ἐ ὰ ν μὴ κατὰ φύ σιν ἔ χῃ, σημεῖ ό ν ἐ στι πονηρὸ ν οὐ κ αἴ τιον: ἡ δὲ τῶ ν θυμουμέ νων τραχεῖ α καὶ ῥ υπαρὰ γενομέ νη καὶ ῥ υεῖ σα πρὸ ς λό γους ἀ τό πους ἔ χθρας ἀ νηκέ στου δημιουργὸ ν ὕ βριν ἐ κφέ ρει καὶ δυσμενεί ας ὑ πού λου κατή γορον. οὐ δὲ ν γὰ ρ ὁ ἄ κρατος ἀ κό λαστον οὕ τω καὶ δυσχερὲ ς, ὡ ς ὁ θυμό ς, ἀ ναδεί κνυσι: κἀ κεῖ να μὲ ν γέ λωτι καὶ παιδιᾷ μέ λει, ταῦ τα δὲ χολῇ κέ κραται: καὶ παρὰ πό τον μὲ ν ὁ σιωπῶ ν ἐ παχθὴ ς τοῖ ς συνοῦ σι καὶ φορτικό ς, ἐ ν ὀ ργῇ δὲ σεμνό τερον οὐ δὲ ν ἡ συχί ας, ὡ ς ἡ Σαπφὼ παραινεῖ̔ σκιδναμέ νας ἐ ν στή θεσιν ὄ ργας πεφυλά χθαι γλῶ σσαν μαψυλά καν.

οὐ ταῦ τα δὲ μό νον ἐ πιλογί ζεσθαι δί δωσι τὸ προσέ χειν αὑ τοῖ ς ἁ λισκομέ νοις ὑ π' ὀ ργῆ ς, ἀ λλὰ καὶ τὴ ν ἄ λλην τοῦ θυμοῦ κατανοεῖ ν φύ σιν, ὡ ς οὐ κ εὐ γενὴ ς οὐ δ' ἀ νδρώ δης οὐ δ' ἔ χουσα φρό νημα καὶ μέ γεθό ς ἐ στιν, ἀ λλὰ δοκεῖ τοῖ ς πολλοῖ ς τὸ ταρακτικὸ ν αὐ τοῦ πρακτικὸ ν καὶ τὸ ἀ πειλητικὸ ν εὐ θαρσὲ ς εἶ ναι καὶ τὸ ἀ πειθὲ ς ἰ σχυρό ν. ἔ νιοι δὲ καὶ τὴ ν ὠ μό τητα μεγαλουργί αν καὶ τὸ δυσπαραί τητον εὐ τονί αν καὶ μισοπονηρί αν τὸ δύ σκολον οὐ κ ὀ ρθῶ ς τί θενται: τὰ γὰ ρ ἔ ργα καὶ τὰ κινή ματα καὶ τὰ σχή ματα μικρό τητα πολλὴ ν καὶ ἀ σθέ νειαν κατηγορεῖ, οὐ μό νον ἐ ν οἷ ς παιδά ρια σπαρά ττουσι καὶ πρὸ ς γύ ναια διαπικραί νονται καὶ κύ νας καὶ ἵ ππους καὶ ἡ μιό νους; οἴ ονται δεῖ ν κολά ζειν, ὡ ς Κτησιφῶ ν ὁ παγκρατιαστὴ ς ἀ ντιλακτί σαι τὴ ν ἡ μί ονον ἀ ξιῶ ν, ἀ λλὰ καὶ περὶ τὰ ς τυραννικὰ ς μιαιφονί ας τῷ πικρῷ τὸ μικρό ψυχον αὐ τῶ ν καὶ τῷ δρῶ ντι τὸ πεπονθὸ ς ἐ νορώ μενον ἔ οικε τοῖ ς δή γμασι τῶ ν ἑ ρπετῶ ν, ὅ ταν διακαῇ καὶ περιώ δυνα γέ νηται, τὴ ν φλεγμονὴ ν ἀ περειδομέ νων σφοδρὰ ν τοῖ ς λελυπηκό σιν. ὡ ς γὰ ρ οἴ δημα μεγά λης ἐ στὶ ν ἐ ν σαρκὶ πληγῆ ς πά θος, οὕ τως ἐ ν ταῖ ς μαλακωτά ταις ψυχαῖ ς ἡ πρὸ ς τὸ λυπῆ σαι ἔ νδοσις ἐ κφέ ρει μεί ζονα θυμὸ ν ἀ πὸ μεί ζονος ἀ σθενεί ας. διὸ καὶ γυναῖ κες ἀ νδρῶ ν ὀ ργιλώ τεραι, καὶ νοσοῦ ντες ὑ γιαινό ντων καὶ γέ ροντες ἀ κμαζό ντων καὶ κακῶ ς πρά ττοντες εὐ τυχού ντων: ὀ ργιλώ τατος γὰ ρ ὁ φιλά ργυρος πρὸ ς τὸ ν οἰ κονό μον, ὁ γαστρί μαργος πρὸ ς τὸ ν ὀ ψοποιὸ ν ὁ ζηλό τυπος πρὸ ς τὸ γύ ναιον ὁ κενό δοξος κακῶ ς ἀ κού σας: χαλεπώ τατοι δ'“ ἄ γαν φιλοτιμί αν μνώ μενοι ἐ ν πό λεσιν ἄ νδρες ἢ στά σιν, ἄ λγος ἐ μφανέ ς” κατὰ Πί νδαρον. οὕ τως ἐ κ τοῦ λυπουμέ νου μά λιστα τῆ ς ψυχῆ ς καὶ πά σχοντος ἀ νί σταται μά λιστα δι' ἀ σθέ νειαν ὁ θυμό ς, οὐ χὶ νεύ ροις, ὥ ς τις εἶ πε, τῆ ς ψυχῆ ς ἐ οικώ ς, ἀ λλ' ἐ πιτά μασι καὶ σπά σμασιν ἐ ν ταῖ ς ἀ μυντικαῖ ς ὁ ρμαῖ ς σφοδρό τερον ἐ ξανισταμέ νης.

τὰ μὲ ν οὖ ν φαῦ λα παραδεί γματα τὴ ν θέ αν οὐ κ εὔ χαριν ἀ λλ' ἀ ναγκαί αν μό νον εἶ χε: τοὺ ς δ' ἠ πί ως καὶ λεί ως ὁ μιλοῦ ντας ὀ ργαῖ ς κά λλιστα μὲ ν ἀ κού σματα κά λλιστα δὲ θεά ματα ποιού μενος, ἄ ρχομαι καταφρονεῖ ν τῶ ν λεγό ντων: ἄ νδρ' ἠ δί κησας: ἄ νδρ' ἀ νεκτέ ον τό δε; καὶ βαῖ νε λά ξ, ἐ πὶ τραχή λου βαῖ νε, καὶ πέ λα χθονί, καὶ τἄ λλα παροξυντικά, δι' ὧ ν ἔ νιοι τὸ ν θυμὸ ν ἐ κ τῆ ς γυναικωνί τιδος εἰ ς τὴ ν ἀ νδρωνῖ τιν οὐ κ εὖ μετοικί ζουσιν. ἡ γὰ ρ ἀ νδρεί α κατὰ τἄ λλα τῇ δικαιοσύ νῃ συμφερομέ νη περὶ μό νης μοι δοκεῖ διαμά χεσθαι τῆ ς πραό τητος, ὡ ς αὐ τῇ μᾶ λλον προσηκού σης. ἀ νθρώ πων μὲ ν γὰ ρ κρατῆ σαι καὶ χεί ροσι βελτιό νων ὑ πῆ ρξε, τὸ δ' ἐ ν ψυχῇ στῆ σαι κατὰ θυμοῦ τρό παιον（“ ᾧ χαλεπὸ ν εἶ ναι διαμά χεσθαι” φησὶ ν̔ Ηρά κλειτος“ ὅ τι γὰ ρ ἂ ν θέ λῃ, ψυχῆ ς ὠ νεῖ ται”） μεγά λης ἐ στὶ καὶ νικητικῆ ς ἰ σχύ ος, ὥ σπερ νεῦ ρα καὶ τό νους ἀ ληθῶ ς ἐ πὶ τὰ πά θη τὰ ς κρί σεις ἐ χού σης. διὸ καὶ συνά γειν ἀ εὶ πειρῶ μαι καὶ ἀ ναγιγνώ σκειν οὐ ταῦ τα δὴ μό νον τὰ τῶ ν φιλοσό φων, οὕ ς φασι χολὴ ν οὐ κ ἔ χειν οἱ νοῦ ν οὐ κ ἔ χοντες, ἀ λλὰ μᾶ λλον τὰ τῶ ν βασιλέ ων καὶ τυρά ννων οἷ ον̓ Αντιγό νου τὸ πρὸ ς τοὺ ς στρατιώ τας τοὺ ς παρὰ τὴ ν σκηνὴ ν λοιδοροῦ ντας αὐ τὸ ν ὡ ς οὐ κ ἀ κού οντα: τὴ ν βακτηρί αν γὰ ρ ὑ ποβαλὼ ν ἔ ξω“ παπαί” εἶ πεν“ οὐ πορρωτέ ρω ποι τραπό μενοι κακῶ ς ἐ ρεῖ θ' ἡ μᾶ ς;'”̓ Αρκαδί ωνος δὲ τοῦ̓ Αχαιοῦ τὸ ν Φί λιππον ἀ εὶ κακῶ ς λέ γοντος καὶ φεύ γειν παραινοῦ ντος εἰ σό κε τοὺ ς ἀ φί κηται οἳ οὐ κ ἴ σασι Φί λιππον εἶ τά πως ἐ ν Μακεδονί ᾳ φανέ ντος, ᾤ οντο δεῖ ν οἱ φί λοι κολά σαι καὶ μὴ περιιδεῖ ν: ὁ δὲ Φί λιππος ἐ ντυχὼ ν αὐ τῷ φιλανθρώ πως καὶ ξέ νια καὶ δῶ ρα πέ μψας ἐ κέ λευσεν ὕ στερον πυνθά νεσθαι, τί νας λό γους ἀ παγγέ λλοι πρὸ ς τοὺ ς̔́ Ελληνας: ὡ ς δὲ πά ντες ἐ μαρτύ ρουν ἐ παινέ την αὐ τοῦ γεγονέ ναι τὸ ν ἄ νδρα θαυμά σιον,“ ἐ γὼ τοί νυν” ἔ φη“ βελτί ων ἰ ατρὸ ς ὑ μῶ ν.” ἐ ν̓ Ολυμπί οις δὲ βλασφημί ας περὶ αὐ τοῦ γενομέ νης καί τινων λεγό ντων, ὡ ς οἰ μῶ ξαι προσή κει τοὺ ς̔́ Ελληνας, ὅ τι εὖ πά σχοντες ὑ πὸ τοῦ Φιλί ππου κακῶ ς αὐ τὸ ν λέ γουσι:“ τί οὖ ν” ἔ φη“ ποιή σουσιν, ἂ ν κακῶ ς πά θωσι;'” καλὰ δὲ καὶ Πεισιστρά του τὰ πρὸ ς Θρασύ βουλον καὶ Πορσή να τὰ πρὸ ς Μού κιον καὶ Μά γα τὰ πρὸ ς Φιλή μονα: δημοσί ᾳ γὰ ρ ὑ π' αὐ τοῦ κωμῳ δηθεὶ ς ἐ ν θεά τρῳ παρὰ τοῦ βασιλέ ως γρά μμαθ' ἣ κει σοι, Μά γα. Μά γα κακό δαιμον, γρά μματ' οὐ κ ἐ πί στασαι: λαβὼ ν ὑ πὸ χειμῶ νος εἰ ς Παραιτό νιον ἐ ξενεχθέ ντα, στρατιώ την μὲ ν ἐ κέ λευσε γυμνῇ τῇ μαχαί ρᾳ θιγεῖ ν τοῦ τραχή λου μό νον εἶ τα κοσμί ως ἀ πελθεῖ ν: ἀ στραγά λους δὲ καὶ σφαῖ ραν ὡ ς παιδαρί ῳ νοῦ ν οὐ κ ἔ χοντι προσπέ μψας; ἀ φῆ κε. Πτολεμαῖ ος.; δὲ γραμματικὸ ν εἰ ς ἀ μαθί αν ἐ πισκώ πτων ἠ ρώ τησε τί ς ὁ τοῦ Πηλέ ως πατὴ ρ ἦ ν: κἀ κεῖ νος“ ἂ ν σὺ πρό τερον εἴ πῃ ς” ἔ φη“ τί ς ὁ τοῦ Λά γου:” τὸ δὲ σκῶ μμα τῆ ς δυσγενεί ας ἥ πτετο τοῦ βασιλέ ως, καὶ πά ντες ἠ γανά κτησαν ὡ ς οὐ κ ἐ πιτή δειον ὄ ντα φέ ρειν: καὶ ὁ Πτολεμαῖ ος“ εἰ τὸ φέ ρειν” ἔ φη“ σκωπτό μενον, οὐ δὲ τὸ σκώ πτειν βασιλικό ν ἐ στιν.”̓ Αλέ ξανδρος δὲ πικρό τερος αὑ τοῦ γέ γονεν ἐ ν τοῖ ς περὶ Καλλισθέ νη καὶ Κλεῖ τον. καὶ, Πῶ ρος ἁ λοὺ ς παρεκά λει χρή σασθαι: βασιλικῶ ς αὐ τῷ καὶ πυθομέ νου“ μή τι πλέ ον;'”“ ἐ ν τῷ βασιλικῶ ς” ἔ φη“ πά ντ' ἔ νεστι.” διὸ καὶ τῶ ν θεῶ ν τὸ ν βασιλέ α“ μειλί χιον”̓ Αθηναῖ οι δέ:“ Μαιμά κτην” οἶ μαι καλοῦ σι: τὸ δὲ κολαστικὸ ν ἐ ρινυῶ δες καὶ δαιμονικό ν, οὐ θεῖ ον οὐ δ' ὀ λύ μπιον.

ὥ σπερ οὖ ν ἐ πὶ τοῦ Φιλί ππου τις εἶ πε κατασκά ψαντος̓́ Ολυνθον,“ ἀ λλ' οὐ κ ἂ ν ἀ νοικί σαι γε πό λιν ἐ κεῖ νος δύ ναιτο τηλικαύ την” οὕ τως ἔ στιν εἰ πεῖ ν πρὸ ς τὸ ν θυμὸ ν“ ἀ νατρέ ψαι μὲ ν δύ νασαι καὶ διαφθεῖ ραι καὶ καταβαλεῖ ν, ἀ ναστῆ σαι δὲ καὶ σῶ σαι καὶ φεί σασθαι καὶ καρτερῆ σαι πραό τητό ς ἐ στι καὶ συγγνώ μης καὶ μετριοπαθεί ας, καὶ Καμί λλου καὶ Μετέ λλου καὶ̓ Αριστεί δου καὶ Σωκρά τους: τὸ δ' ἐ μφῦ ναι καὶ δακεῖ ν μυρμηκῶ δες καὶ μυῶ δες.” οὐ μὴ ν ἀ λλὰ καὶ πρὸ ς ἄ μυναν ἅ μα σκοπῶ ν τὸ ν δι' ὀ ργῆ ς; τρό πον ἄ πρακτον εὑ ρί σκω τὰ πολλά, δή γμασι χειλῶ ν καὶ πρί σεσιν ὀ δό ντων καὶ κεναῖ ς ἐ πιδρομαῖ ς καὶ βλασφημί αις ἀ πειλὰ ς ἀ νοή τους ἐ χού σαις καταναλισκό μενον, εἶ θ' ὥ σπερ ἐ ν τοῖ ς δρό μοις τὰ παιδί α τῷ μὴ κρατεῖ ν ἑ αυτῶ ν προκαταπί πτοντα τοῦ τέ λους ἐ φ' ὃ σπεύ δει γελοί ως. ὅ θεν οὐ φαύ λως ὁ̔ Ρό διος πρὸ ς ὑ πηρέ την τοῦ̔ Ρωμαί ων στρατηγοῦ βοῶ ντα καὶ θρασυνό μενον“ οὐ μέ λει μοι τί σὺ λέ γεις ἀ λλὰ τί τῆ νος σιγῇ” καὶ τὸ ν, Νεοπτό λεμον ὁ Σοφοκλῆ ς καὶ τὸ ν Εὐ ρύ πυλον ὁ πλί σας ἐ κό μπας' ἀ λοιδό ρητα φησί ν ἐ ρρηξά την ἐ ς κύ κλα χαλκέ ων ὅ πλων. τὸ ν μὲ ν γὰ ρ σί δηρον ἔ νιοι τῶ ν βαρβά ρων φαρμά σσουσιν, δ' ἀ νδρεί α χολῆ ς οὐ δεῖ ται βέ βαπται γὰ ρ ὑ πὸ τοῦ λό γου: τὸ δὲ θυμικὸ ν καὶ μανικὸ ν εὐ περί θραυστό ν ἐ στι καὶ σαθρό ν. ἀ φαιροῦ σι γοῦ ν αὐ λοῖ ς τὸ ν θυμὸ ν οἱ Λακεδαιμό νιοι τῶ ν μαχομέ νων, καὶ Μού σαις πρὸ πολέ μου θύ ουσιν ὅ πως ὁ λό γος ἐ μμέ νῃ: καὶ τρεψά μενοι τοὺ ς πολεμί ους οὐ διώ κουσιν, ἀ λλ' ἀ νακαλοῦ νται τὸ ν θυμό ν, ὥ σπερ τὰ σύ μμετρα τῶ ν ἐ γχειριδί ων εὐ ανακό μιστον ὄ ντα καὶ ῥ ᾴ διον. ὀ ργὴ δὲ, μυρί ους προανεῖ λε τῆ ς ἀ μύ νης, ὡ ς Κῦ ρον καὶ Πελοπί δαν τὸ ν Θηβαῖ ον.̓ Αγαθοκλῆ ς; δὲ πρά ως ἔ φερε λοιδορού μενος ὑ πὸ τῶ ν πολιορκουμέ νων: καί τινος εἰ πό ντος“ κεραμεῦ, πό θεν ἀ ποδώ σεις τοῖ ς ξέ νοις τὸ ν μισθὸ ν;'” ἐ πιγελά σας αἴ κα“ ταύ ταν ἐ ξέ λω” καὶ τὸ ν̓ Αντί γονον ἀ πὸ τοῦ τεί χους τινὲ ς εἰ ς ἀ μορφί αν ἔ σκωπτον: ὁ δὲ πρὸ ς αὐ τοὺ ς“ καὶ μὴ ν ἐ δό κουν εὐ πρό σωπος εἶ ναι.” λαβὼ ν δὲ τὴ ν πό λιν ἐ πί πρασκε τοὺ ς σκώ πτοντας, μαρτυρά μενος ὅ τι πρὸ ς τοὺ ς δεσπό τας ἕ ξει τὸ ν λό γον, ἂ ν πά λιν αὐ τὸ ν λοιδορῶ σιν. ὁ ρῶ δὲ καὶ κυνηγοὺ ς σφαλλομέ νους ὑ π' ὀ ργῆ ς μεγά λα καὶ ῥ ή τορας.̓ Αριστοτέ λης δ' ἱ στορεῖ Σατύ ρου τοὺ ς φί λους ἐ μφρά ξαι τὰ ὦ τα κηρῷ δί κην ἔ χοντος, ὅ πως μὴ συγχέ ῃ τὸ πρᾶ γμα διὰ θυμὸ ν ὑ πὸ τῶ ν ἐ χθρῶ ν λοιδορού μενος. αὐ τοὺ ς δ' ἡ μᾶ ς οὐ πολλά κις ἐ κφεύ γει τὸ κολά σαι πλημμελή σαντα δοῦ λον; ἀ ποδιδρά σκουσι γὰ ρ τὰ ς ἀ πειλὰ ς καὶ τοὺ ς λό γους δεί σαντες. ὅ περ οὖ ν αἱ τί τθαι πρὸ ς τὰ παιδί α λέ γουσι“ μὴ κλαῖ ε καὶ λή ψῃ,'” τοῦ το πρὸ ς τὸ ν θυμὸ ν οὐ κ ἀ χρή στως λεκτέ ον“ μὴ σπεῦ δε μηδὲ βό α μηδ' ἐ πεί γου, καὶ μᾶ λλον ἃ θέ λεις γενή σεται καὶ βέ λτιον” καὶ γὰ ρ παῖ δ' ἰ δὼ ν πατὴ ρ ἐ πιχειροῦ ντά τι σιδηρί ῳ διελεῖ ν ἢ τεμεῖ ν, αὐ τὸ ς λαβὼ ν τὸ σιδή ριον ἐ ποί ησε: καὶ τοῦ θυμοῦ τὴ ν τιμωρί αν παρελό μενος αὐ τὸ ς ἀ σφαλῶ ς καὶ ἀ βλαβῶ ς καὶ ὠ φελί μως ἐ κό λασε τὸ ν ἄ ξιον οὐ χ ἑ αυτὸ ν ὥ σπερ ὁ θυμού μενος ἀ ντ' ἐ κεί νου πολλά κις.

πά ντων δὲ τῶ ν παθῶ ν ἐ θισμοῦ δεομέ νων, οἷ ον δαμά ζοντος καὶ καταθλοῦ ντος ἀ σκή σει τὸ ἄ λογον καὶ δυσπειθέ ς, οὐ πρὸ ς ἄ λλο μᾶ λλον ἔ στιν ἐ γγυμνά σασθαι τοῖ ς οἰ κέ ταις ἢ πρὸ ς τὸ ν θυμό ν. οὔ τε γὰ ρ φθό νος οὔ τε φό βος οὔ τε φιλοτιμί α τις ἐ γγί γνεται πρὸ ς αὐ τού ς: ὀ ργαὶ δὲ συνεχεῖ ς πολλὰ ποιοῦ σαι προσκρού ματα καὶ σφά λματα διὰ τὴ ν ἐ ξουσί αν ὥ σπερ ἐ ν ὀ λισθηρῷ χωρί ῳ, μηδενὸ ς ἐ νισταμέ νου μηδὲ κωλύ οντος, ὑ ποφέ ρουσιν. οὐ γὰ ρ ἔ στιν ἀ ναμά ρτητον ἐ ν πά θει τὸ ἀ νυπεύ θυνον κατασχεῖ ν, μὴ πολλῇ τὴ ν ἐ ξουσί αν ἐ μπεριλαβό ντα πραό τητι μηδὲ πολλὰ ς ὑ πομεί ναντα φωνὰ ς γυναικὸ ς καὶ φί λων ἐ γκαλού ντων ἀ τονί αν καὶ ῥ ᾳ θυμί αν. οἷ ς μά λιστα παρωξυνό μην καὶ αὐ τὸ ς ἐ πὶ τοὺ ς οἰ κέ τας ὡ ς τῷ μὴ κολά ζεσθαι διαφθειρομέ νους. ὀ ψὲ μέ ντοι συνεῖ δον, ὅ τι πρῶ τον μὲ ν ἐ κεί νους ἀ νεξικακί ᾳ χεί ρονας ποιεῖ ν βέ λτιό ν ἐ στιν ἢ πικρί ᾳ καὶ θυμῷ διαστρέ φειν ἑ αυτὸ ν εἰ ς ἑ τέ ρων ἐ πανό ρθωσιν ἔ πειτα πολλοὺ ς ὁ ρῶ ν αὐ τῷ τῷ μὴ κολά ζεσθαι πολλά κις αἰ δουμέ νους κακοὺ ς εἶ ναι καὶ μεταβολῆ ς ἀ ρχὴ ν τὴ ν συγγνώ μην μᾶ λλον ἢ τὴ ν τιμωρί αν λαμβά νοντας, καὶ νὴ Δί α δουλεύ οντας ἑ τέ ροις ἀ πὸ νεύ ματος καὶ σιωπῇ καὶ προθυμό τερον ἢ μετὰ πληγῶ ν καὶ στιγμά των ἑ τέ ροις, ἐ πειθό μην ἡ γεμονικώ τερον εἶ ναι τοῦ θυμοῦ τὸ ν λογισμό ν. οὐ γά ρ, ὡ ς ὁ ποιητὴ ς εἶ πεν ἵ να γὰ ρ δέ ος, ἔ νθα καὶ αἰ δώ ς: ἀ λλὰ τοὐ ναντί ον αἰ δουμέ νοις ὁ σωφρονί ζων ἐ γγί γνεται φό βος. ἡ δὲ συνεχὴ ς πληγὴ καὶ ἀ παραί τητος οὐ μετά νοιαν ἐ μποιεῖ τοῦ κακουργεῖ ν ἀ λλὰ τοῦ λανθά νειν πρό νοιαν μᾶ λλον. τρί τον ἀ εὶ μνημονεύ ων καὶ διανοού μενος πρὸ ς ἐ μαυτό ν, ὡ ς οὔ θ' ὁ τοξεύ ειν ἡ μᾶ ς διδά ξας ἐ κώ λυσε βά λλειν ἀ λλὰ μὴ διαμαρτά νειν, οὔ τε τῷ κολά ζειν ἐ μποδὼ ν ἔ σται τὸ διδά σκειν εὐ καί ρως τοῦ το ποιεῖ ν καὶ μετρί ως καὶ ὠ φελί μως καὶ πρεπό ντως πειρῶ μαι τὴ ν ὀ ργὴ ν ἀ φαιρεῖ ν μά λιστα τῷ μὴ παραιρεῖ σθαι τῶ ν κολαζομέ νων τὴ ν δικαιολογί αν ἀ λλ' ἀ κού ειν. ὅ τε γὰ ρ χρό νος ἐ μποιεῖ τῷ πά θει διατριβὴ ν καὶ μέ λλησιν ἐ κλύ ουσαν ἥ τε κρί σις εὑ ρί σκει καὶ τρό πον πρέ ποντα καὶ μέ γεθος ἁ ρμό ττον κολά σεως: ἔ τι δ' οὐ χ ὑ πολεί πεται πρό φασις τῷ διδό ντι δί κην ἀ ντιτεί νειν πρὸ ς τὴ ν ἐ πανό ρθωσιν, ἂ ν μὴ κατ' ὀ ργὴ ν ἀ λλ' ἐ ξελεγχθεὶ ς κολά ζηται τὸ τ' αἴ σχιστον οὐ πρό σεστι, φαί νεσθαι δικαιό τερα τοῦ δεσπό του λέ γοντα τὸ ν οἰ κέ την. ὥ σπερ οὖ ν ὁ Φωκί ων μετὰ τὴ ν̓ Αλεξά νδρου τελευτὴ ν οὐ κ ἐ ῶ ν προεξανί στασθαι τοὺ ς̓ Αθηναί ους οὐ δὲ ταχὺ πιστεύ ειν,“ εἰ σή μερον” εἶ πεν“ ἄ νδρες̓ Αθηναῖ οι τέ θνηκε, καὶ αὔ ριον ἔ σται καὶ εἰ ς τρί την τεθνηκώ ς” οὕ τως οἶ μαι δεῖ ν ὑ ποβά λλειν ἑ αυτῷ τὸ ν σπεύ δοντα δι' ὀ ργὴ ν ἐ πὶ τὴ ν τιμωρί αν,“ εἰ σή μερον οὗ τος ἠ δί κηκε, καὶ αὔ ριον ἔ σται καὶ εἰ ς τρί την ἠ δικηκώ ς:” καὶ δεινὸ ν οὐ δέ ν, εἰ δώ σει δί κην βρά διον, ἀ λλ' εἰ ταχὺ παθὼ ν ἀ εὶ φανεῖ ται μὴ ἀ δικῶ ν: ὅ περ ἤ δη συμβέ βηκε πολλά κις. τί ς. γὰ ρ ἡ μῶ ν οὕ τω δεινό ς ἐ στιν, ὥ στε μαστιγοῦ ν καὶ κολά ζειν δοῦ λον, ὅ τι πέ μπτην ἢ δεκά την ἡ μέ ραν προσέ καυσε τοὖ ψον ἢ κατέ βαλε τὴ ν τρά πεζαν ἢ βρά διον ὑ πή κουσε; καὶ μὴ ν ταῦ τ' ἐ στὶ ν ἐ φ' οἷ ς εὐ θὺ ς γενομέ νοις καὶ προσφά τοις οὖ σι ταραττό μεθα καὶ πικρῶ ς καὶ ἀ παραιτή τως ἔ χομεν. ὡ ς γὰ ρ δι' ὁ μί χλης τὰ σώ ματα, καὶ δι' ὀ ργῆ ς τὰ πρά γματα μεί ζονα φαί νεται. διὸ δεῖ ταχὺ συμμνημονεύ ειν τῶ ν ὁ μοί ων, καὶ τοῦ πά θους ἔ ξωθεν ὄ ντας ἀ νυπό πτως, ἂ ν καθαρῷ τῷ λογισμῷ καὶ καθεστῶ τι φαί νηται μοχθηρό ν, ἐ πιστραφῆ ναι, καὶ μὴ προέ σθαι τό τε μηδ' ἀ φεῖ ναι τὴ ν κό λασιν ὥ σπερ σιτί ον ἀ νορέ κτους γεγονό τας. οὐ δὲ ν γὰ ρ οὕ τως αἴ τιό ν ἐ στι τοῦ παρού σης ὀ ργῆ ς κολά ζειν, ὡ ς τὸ παυσαμέ νης μὴ κολά ζειν ἀ λλ' ἐ κλελύ σθαι, καὶ ταὐ τὸ πεπονθέ ναι τοῖ ς ἀ ργοῖ ς κωπηλά ταις, οἳ γαλή νης ὁ ρμοῦ σιν εἶ τα κινδυνεύ ουσιν ἀ νέ μῳ πλέ οντες. καὶ γὰ ρ ἡ μεῖ ς τοῦ λογισμοῦ κατεγνωκό τες ἀ τονί αν καὶ μαλακί αν ἐ ν τῷ κολά ζειν, σπεύ δομεν παρό ντι τῷ θυμῷ καθά περ πνεύ ματι παραβό λως. τροφῇ μὲ ν γὰ ρ ὁ πεινῶ ν κατὰ φύ σιν χρῆ ται τιμωρί ᾳ δ' ὁ μὴ πεινῶ ν μηδὲ διψῶ ν αὐ τῆ ς, μηδ' ὥ σπερ ὄ ψου πρὸ ς τὸ κολά σαι τοῦ θυμοῦ δεό μενος, ἀ λλ' ὅ ταν πορρωτά τω τοῦ ὀ ρέ γεσθαι γέ νηται προσά γων τὸ ν λογισμὸ ν ἀ ναγκαί ως. οὐ γά ρ, ὡ ς̓ Αριστοτέ λης ἱ στορεῖ κατ' αὐ τὸ ν ἐ ν Τυρρηνί ᾳ μαστιγοῦ σθαι τοὺ ς οἰ κέ τας πρὸ ς αὐ λό ν, οὕ τω πρὸ ς ἡ δονὴ ν δεῖ καθά περ ἀ πολαύ σματος ὀ ρέ ξει τῆ ς τιμωρί ας ἐ μφορεῖ σθαι καὶ χαί ρειν κολά ζοντας εἶ τα μετανοεῖ ν: ὧ ν τὸ μὲ ν θηριῶ δες τὸ δὲ γυναικῶ δες: ἀ λλὰ καὶ λύ πης καὶ ἡ δονῆ ς χωρὶ ς ἐ ν τῷ τοῦ λογισμοῦ χρό νῳ τὴ ν δί κην κομί ζεσθαι μὴ ὑ πολεί ποντας τῷ θυμῷ πρό φασιν.

αὕ τη μὲ ν οὖ ν ἴ σως οὐ κ ὀ ργῆ ς ἰ ατρεί α φανεῖ ται, διά κρουσις δὲ καὶ φυλακὴ τῶ ν ἐ ν ὀ ργῇ τινος ἁ μαρτημά των. καί τοι καὶ σπληνὸ ς οἴ δημα σύ μπτωμα μέ ν ἐ στι πυρετοῦ πραϋ νό μενον δὲ κουφί ζει τὸ ν πυρετό ν, ὥ ς φησιν̔ Ιερώ νυμος. ἀ λλ' αὐ τῆ ς γε τῆ ς ὀ ργῆ ς ἀ ναθεωρῶ ν τή ν γέ νεσιν ἄ λλους ὑ π' ἄ λλων αἰ τιῶ ν ἐ μπί πτοντας εἰ ς αὐ τὴ ν ἑ ώ ρων, οἷ ς ἐ πιεικῶ ς ἅ πασι τοῦ καταφρονεῖ σθαι καὶ ἀ μελεῖ σθαι παραγί γνεται. διὸ καὶ τοῖ ς παραιτουμέ νοις δεῖ βοηθεῖ ν πορρωτά τω τὴ ν πρᾶ ξιν ὀ λιγωρί ας ἀ πά γοντας καὶ θρασύ τητος, εἰ ς ἄ γνοιαν ἢ ἀ νά γκην ἢ πά θος ἢ δυστυχί αν τιθεμέ νους ὡ ς Σοφοκλῆ ς ἀ λλ' οὐ γά ρ, ὦ' ναξ, οὐ δ' ὃ ς ἂ ν βλά στῃ μέ νει νοῦ ς τοῖ ς κακῶ ς πρά ξασιν, ἀ λλ' ἐ ξί σταται. καὶ τῆ ς Βρισηΐ δος τὴ ν ἀ φαί ρεσιν εἰ ς τὴ ν̓́ Ατην ἀ ναφέ ρων ὁ̓ Αγαμέ μνων, ὅ μως ἂ ψ ἐ θέ λει ἀ ρέ σαι, δό μεναὶ τ' ἀ περεί σι' ἄ ποινα. καὶ γὰ ρ τὸ δεῖ σθαι τοῦ μὴ καταφρονοῦ ντό ς ἐ στι, καὶ ταπεινὸ ς; φανεὶ ς ὁ ἀ δική σας ἔ λυσε τὴ ν τῆ ς ὀ λιγωρί ας δό ξαν. οὐ δεῖ δὲ ταῦ τα περιμέ νειν τὸ ν ὀ ργιζό μενον, ἀ λλὰ τὸ τοῦ Διογέ νους“ οὗ τοί σου καταγελῶ σιν ὦ Διό γενες:”“ ἐ γὼ δ' οὐ καταγελῶ μαι” λαμβά νειν ἐ ν ἑ αυτῷ, καὶ καταφρονεῖ σθαι μὴ νομί ζειν ἀ λλὰ μᾶ λλον ἐ κεί νου καταφρονεῖ ν, ὡ ς δι' ἀ σθέ νειαν ἢ πλημμέ λειαν ἢ προπέ τειαν ἢ ῥ ᾳ θυμί αν ἢ ἀ νελευθερί αν ἢ γῆ ρας ἢ νεό τητα πλημμελοῦ ντος. οἰ κέ ταις δὲ καὶ φί λοις ἀ φετέ ον τὸ τοιοῦ το παντά πασιν. οὐ γὰ ρ ὡ ς ἀ δυνά των οὐ δ' ὡ ς ἀ πρά κτων, ἀ λλὰ δι' ἐ πιεί κειαν ἢ δι' εὔ νοιαν οἱ μὲ ν ὡ ς χρηστῶ ν οἱ δ' ὡ ς φιλού ντων καταφρονοῦ σι: νυνὶ δ' οὐ μό νον πρὸ ς γυναῖ κα καὶ δού λους καὶ φί λους ὡ ς καταφρονού μενοι τραχέ ως ἔ χομεν, ἀ λλὰ καὶ πανδοκεῦ σι καὶ ναύ ταις καὶ ὀ ρεωκό μοις μεθύ ουσι πολλά κις ὑ π' ὀ ργῆ ς συμπί πτομεν οἰ ό μενοι καταφρονεῖ σθαι, καὶ κυσὶ ν ὑ λακτοῦ σι καὶ ὄ νοις ἐ μβά λλουσι χαλεπαί νομεν ὡ ς ἐ κεῖ νος ὁ βουλό μενος τύ πτειν τὸ ν ὀ νηλά την, εἶ τ' ἀ νακραγό ντος ὅ τι“̓ Αθηναῖ ό ς εἰ μι,'”“ σὺ δὲ μὲ ν οὐ κ εἶ̓ Αθηναῖ ος” τὸ ν ὄ νον λέ γων ἔ τυπτε καὶ πολλὰ ς ἐ νεφό ρει πληγά ς;.

καὶ μὴ ν τά ς γε συνεχεῖ ς καὶ πυκνὰ ς καὶ κατὰ μικρὸ ν ἐ ν τῇ ψυχῇ συλλεγομέ νας ὀ ργὰ ς μά λιστα φιλαυτί α καὶ δυσκολί α μετὰ τρυφῆ ς, καὶ μαλακί ας οἷ ον σμῆ νος ἢ σφηκιὰ ν ἡ μῖ ν ἐ ντί κτουσι. διὸ μεῖ ζον οὐ δὲ ν εὐ κολί ας καὶ ἀ φελεί ας ἐ φό διον εἰ ς πραό τητα πρὸ ς οἰ κέ τας καὶ γυναῖ κα καὶ φί λους τῷ δυναμέ νῳ συμφέ ρεσθαι τοῖ ς παροῦ σι καὶ μὴ δεομέ νῳ πολλῶ ν καὶ περιττῶ ν ὁ δ' οὔ τ' ἄ γαν ὀ πτοῖ σιν οὔ θ' ἑ φθοῖ ς ἄ γαν, οὔ θ' ἧ ττον οὔ τε μᾶ λλον οὔ τε διὰ μέ σου ἠ ρτυμέ νοισι χαί ρων ὥ στ' ἐ παινέ σαι χιό νος δὲ μὴ παρού σης οὐ κ ἂ ν πιὼ ν, οὐ δ' ἄ ρτον ἐ ξ ἀ γορᾶ ς φαγὼ ν οὐ δ' ὄ ψου γευσά μενος ἐ ν λιτοῖ ς ἢ κεραμεοῖ ς σκεύ εσιν, οὐ δὲ κοιμηθεὶ ς ἐ πὶ στρωμνῆ ς μὴ οἰ δού σης μηδ' ὥ σπερ θαλά ττης διὰ βά θους κεκινημέ νης, ῥ ά βδοις δὲ καὶ πληγαῖ ς τοὺ ς περὶ τρά πεζαν ὑ πηρέ τας ἐ πιταχύ νων μετὰ δρό μου καὶ βοῆ ς καὶ ἱ δρῶ τος, ὥ σπερ φλεγμοναῖ ς καταπλά σματα κομί ζοντας, ἀ σθενεῖ καὶ φιλαιτί ῳ καὶ μεμψιμοί ρῳ δουλεύ ων διαί τῃ, καθά περ ὑ πὸ βηχὸ ς ἐ νδελεχοῦ ς προσκρουμά των πολλῶ ν ἔ λαθεν ἑ λκώ δη καὶ καταρροϊ κὴ ν διά θεσιν περὶ τὸ θυμοειδὲ ς ἀ περγασά μενος. ἐ θιστέ ον οὖ ν τὸ σῶ μα δι' εὐ τελεί ας πρὸ ς εὐ κολί αν αὔ ταρκες ἑ αυτῷ γιγνό μενον: οἱ γὰ ρ ὀ λί γων δεό μενοι πολλῶ ν οὐ κ ἀ ποτυγχά νουσι. καὶ δεινὸ ν οὐ δὲ ν ἀ ρξαμέ νους ἀ πὸ τῆ ς τροφῆ ς σιωπῇ χρή σασθαι τοῖ ς παρατυγχά νουσι, καὶ μὴ πολλὰ χολουμέ νους καὶ δυσκολαί νοντας ἀ τερπέ στατον ὄ ψον ἐ μβαλεῖ ν ἑ αυτοῖ ς καὶ φί λοις τὴ ν ὀ ργή ν: δό ρπου δ' οὐ κ ἄ ν πως ἀ χαρί στερον ἄ λλο γέ νοιτο: διὰ πρό σκαυσιν ἢ καπνὸ ν ἢ ἁ λῶ ν ἔ νδειαν ἢ ψυχρό τερον ἄ ρτον οἰ κετῶ ν τυπτομέ νων καὶ λοιδορουμέ νης γυναικό ς.̓ Αρκεσιλά ου δὲ μετὰ ξέ νων τινῶ ν ἑ στιῶ ντος: τοὺ ς φί λους παρετέ θη τὸ δεῖ πνον, ἄ ρτοι δ' οὐ κ ἦ σαν ἀ μελησά ντων πρί ασθαι τῶ ν παί δων. ἐ φ' ᾧ τί ς οὐ κ ἂ ν ἡ μῶ ν διέ στησε τοὺ ς τοί χους κεκραγώ ς; ὁ δὲ μειδιά σας“ οἷ ό ν ἐ στιν” ἔ φη“ τὸ συμποτικὸ ν εἶ ναι τὸ ν σοφό ν” τοῦ δὲ Σωκρά τους ἐ κ παλαί στρας παραλαβό ντος. τὸ ν Εὐ θύ δημον, ἡ Ξανθί ππη μετ' ὀ ργῆ ς ἐ πιστᾶ σα καὶ λοιδορηθεῖ σα τέ λος ἀ νέ τρεψε τὴ ν τρά πεζαν, ὁ δ' Εὐ θύ δημος ἐ ξαναστὰ ς ἀ πῄ ει περί λυπος γενό μενος: καὶ ὁ Σωκρά της“ παρὰ σοὶ δ'” εἶ πεν“ οὐ πρῴ ην ὄ ρνις τις εἰ σπτᾶ σα ταὐ τὸ τοῦ τ' ἐ ποί ησεν, ἡ μεῖ ς δ' οὐ κ ἠ γανακτή σαμεν;” δεῖ γὰ ρ σὺ ν εὐ κολί ᾳ καὶ γέ λωτι καὶ φιλοφροσύ νῃ τοὺ ς φί λους δέ χεσθαι, μὴ τὰ ς ὀ φρῦ ς συνά γοντας μηδὲ φρί κην καὶ τρό μον ἐ μβά λλοντας τοῖ ς ὑ πηρετοῦ σιν. ἐ θιστέ ον δὲ καὶ σκεύ εσιν εὐ κό λως ὁ μιλεῖ ν ἅ πασι καὶ μὴ τῷ δε μᾶ λλον ἢ τῷ δε χρῆ σθαι: καθά περ ἔ νιοι πολλῶ ν παρό ντων ἓ ν ἐ ξελό μενοι κανθά ριον, ὡ ς Μά ριον ἱ στοροῦ σιν, ἢ ῥ υτὸ ν οὐ κ ἂ ν ἑ τέ ρῳ πί οιεν. οὕ τω δὲ καὶ πρὸ ς ληκύ θους ἔ χουσιν καὶ πρὸ ς στλεγγί δας, ἀ γαπῶ ντες ἐ κ πασῶ ν μί αν: εἶ θ' ὅ ταν συντριβῇ τι τού των ἢ ἀ πό ληται, βαρέ ως φέ ρουσι καὶ κολά ζουσι. ἀ φεκτέ ον οὖ ν τῷ πρὸ ς ὀ ργὴ ν φαύ λως ἔ χοντι τῶ ν σπανί ων καὶ περιττῶ ν, οἷ ον ἐ κπωμά των καὶ σφραγί δων καὶ λί θων πολυτελῶ ν: ἐ ξί στησι γὰ ρ ἀ πολλύ μενα μᾶ λλον τῶ ν εὐ πορί στων καὶ συνή θων. διὸ καὶ τοῦ Νέ ρωνος ὀ κτά γωνό ν τινα σκηνὴ ν ὑ περφυὲ ς κά λλει καὶ πολυτελεί ᾳ θέ αμα κατασκευά σαντος,“ ἤ λεγξας” ἔ φη ὁ Σενέ κας“ πέ νητα σεαυτό ν: ἐ ὰ ν γὰ ρ ταύ την ἀ πολέ σῃ ς, ἑ τέ ραν οὐ κτή σῃ τοιαύ την” καὶ μέ ντοι καὶ συνέ πεσε τοῦ πλοί ου καταδύ ντος ἀ πολέ σθαι τὴ ν σκηνή ν: ὁ δὲ Νέ ρων ἀ ναμνησθεὶ ς τοῦ Σενέ κα μετριώ τερον ἤ νεγκεν., ἡ δὲ πρὸ ς; τὰ πρά γματ' εὐ κολί α καὶ πρὸ ς οἰ κέ τας εὔ κολον ποιεῖ καὶ πρᾶ ον: εἰ δὲ πρὸ ς οἰ κέ τας, δῆ λον ὅ τι καὶ πρὸ ς φί λους καὶ πρὸ ς ἀ ρχομέ νους. ὁ ρῶ μεν δὲ καὶ δού λους νεωνή τους περὶ τοῦ πριαμέ νου πυνθανομέ νους, οὐ κ εἰ δεισιδαί μων οὐ δ' εἰ φθονερὸ ς ἀ λλ' εἰ θυμώ δης καὶ ὅ λως σὺ ν ὀ ργῇ μηδὲ σωφροσύ νην ἄ νδρας γυναικῶ ν μηδ' ἔ ρωτα γυναῖ κας ἀ νδρῶ ν ὑ πομέ νειν δυναμέ νας μηδὲ συνή θειαν ἀ λλή λων φί λους. οὕ τως οὔ τε γά μος οὔ τε φιλί α μετ' ὀ ργῆ ς ἀ νεκτό ν, ἀ λλὰ χωρὶ ς ὀ ργῆ ς καὶ μέ θη κοῦ φό ν ἐ στιν: ὁ γὰ ρ τοῦ θεοῦ νά ρθηξ ἱ κανὸ ς κολαστὴ ς τοῦ μεθύ οντος, ἂ ν μὴ προσγενό μενος ὁ θυμὸ ς ὠ μηστὴ ν καὶ μαινό λην ἀ ντὶ λυαί ου καὶ χορεί ου ποιή σῃ τὸ ν ἄ κρατον. καὶ τὴ ν μανί αν αὐ τὴ ν καθ' αὑ τὴ ν ἡ̓ Αντί κυρα θεραπεύ ει, μιχθεῖ σα δ' ὀ ργῇ τραγῳ δί ας ποιεῖ καὶ μύ θους.

δεῖ δὲ μή τε παί ζοντας αὐ τῇ διδό ναι τό πον, ἔ χθραν γὰ ρ ἐ πά γει τῇ φιλοφροσύ νῃ: μή τε κοινολογουμέ νους, φιλονεικί αν γὰ ρ ἐ κ φιλολογί ας ἀ περγά ζεται: μή τε δικά ζοντας, ὕ βριν γὰ ρ τῇ ἐ ξουσί ᾳ προστί θησι: μή τε παιδεύ οντας, ἀ θυμί αν γὰ ρ ἐ μποιεῖ καὶ μισολογί αν μή τ' εὐ τυχοῦ ντας, αὔ ξει γὰ ρ τὸ ν φθό νον: μή τε δυστυχοῦ ντας, ἀ φαιρεῖ γὰ ρ τὸ ν ἔ λεον, ὅ ταν δυσκολαί νωσι καὶ μά χωνται τοῖ ς συναχθομέ νοις: ὡ ς ὁ Πρί αμος ἔ ρρετε, λωβητῆ ρες, ἐ λεγχέ ες: οὔ νυ καὶ ὑ μῖ ν ἔ στι γό ος, ὅ τι μ' ἤ λθετε κηδή σοντες; ἡ δ' εὐ κολί α τοῖ ς μὲ ν βοηθεῖ τὰ δ' ἐ πικοσμεῖ τὰ δὲ συνηδύ νει, περιγί γνεται δὲ τῇ πραό τητι καὶ θυμοῦ καὶ δυσκολί ας ἁ πά σης: ὥ σπερ Εὐ κλεί δης, τοῦ ἀ δελφοῦ πρὸ ς αὐ τὸ ν ἐ κ διαφορᾶ ς εἰ πό ντος“ ἀ πολοί μην, εἰ μή σε τιμωρησαί μην:”“ ἐ γὼ δέ” φή σας“ ἀ πολοί μην, εἰ μή σε πεί σαιμι” διέ τρεψε παραχρῆ μα καὶ μετέ θηκε. πολέ μων δέ, λοιδοροῦ ντος αὐ τὸ ν ἀ νθρώ που φιλολί θου καὶ περὶ σφραγί δια πολυτελῆ νοσοῦ ντος, ἀ πεκρί νατο μὲ ν οὐ δὲ ν τῶ ν σφραγιδί ων δ' ἑ νὶ προσεῖ χε τὸ ν νοῦ ν καὶ κατεμά νθανεν: ἡ σθεὶ ς οὖ ν ὁ ἄ νθρωπος“ μὴ οὕ τως” εἶ πεν“ ὦ Πολέ μων, ἀ λλ' ὑ π' αὐ γὰ ς θεῶ, καὶ πολύ σοι βέ λτιον φανεῖ ται” ὁ δ'̓ Αρί στιππος, ὀ ργῆ ς αὐ τῷ πρὸ ς Αἰ σχί νην γενομέ νης καί τινος εἰ πό ντος“ ὦ̓ Αρί στιππε, ποῦ ὑ μῶ ν ἡ φιλί α;'”“ καθεύ δει” φησὶ ν“ ἐ γὼ δ' αὐ τὴ ν ἐ γερῶ:” καὶ τῷ Αἰ σχί νῃ προσελθὼ ν εἶ πεν“ οὕ τω σοι δοκῶ παντά πασιν ἀ τυχή ς τις εἶ ναι καὶ ἀ νή κεστος, ὥ στε μὴ νουθεσί ας τυχεῖ ν;” ὁ δ' Αἰ σχί νης“ οὐ δέ ν” ἔ φη“ θαυμαστό ν, εἰ πρὸ ς πά ντα μου τῇ φύ σει διαφέ ρων κἀ νταῦ θα τὸ δέ ον πρό τερος συνεῖ δες.” καὶ γὰ ρ κά προν φριξαύ χεν' οὐ μό νον γυνή, παῖ ς δ' ἂ ν νεογνὸ ς χειρὶ προσκνή θων νέ ᾳ κλί ναι παλαιστοῦ παντὸ ς εὐ μαρέ στερον. ἀ λλ' ἡ μεῖ ς ἀ γριαί νοντα τιθασεύ ομεν ζῷ α καὶ πραΰ νομεν, λυκιδεῖ ς καὶ σκύ μνους λεό ντων ἐ ν ταῖ ς ἀ γκά λαις περιφέ ροντες, εἶ τα τέ κνα καὶ φί λους καὶ συνή θεις ἐ κβά λλομεν ὑ π' ὀ ργῆ ς: οἰ κέ ταις δὲ καὶ πολί ταις τὸ ν θυμὸ ν ὥ σπερ θηρί ον ἐ φί εμεν οὐ καλῶ ς ὑ ποκοριζό μενοι μισοπονηρί αν, ἀ λλ' ὥ σπερ, οἶ μαι, τῶ ν ἄ λλων παθῶ ν τῆ ς ψυχῆ ς καὶ νοσημά των τὸ μὲ ν πρό νοιαν τὸ δ' ἐ λευθεριό τητα τὸ δ' εὐ σέ βειαν καλοῦ ντες οὐ δενὸ ς ἀ παλλαγῆ ναι δυνά μεθα.

καί τοι, καθά περ ὁ Ζή νων ἔ λεγε τὸ σπέ ρμα σύ μμιγμα καὶ κέ ρασμα τῶ ν τῆ ς ψυχῆ ς δυνά μεων ὑ πά ρχειν ἀ πεσπασμέ νον, οὕ τως ἔ οικε τῶ ν παθῶ ν πανσπερμί α τις ὁ θυμὸ ς εἶ ναι: καὶ γὰ ρ λύ πης ἀ πέ σπασται καὶ ἡ δονῆ ς καὶ ὕ βρεως: καὶ φθό νου μὲ ν ἔ χει τὴ ν ἐ πιχαιρεκακί αν, φθό νου δὲ καὶ χεί ρων ἐ στί ν: ἀ γωνί ζεται γὰ ρ οὐ χὶ μὴ παθεῖ ν αὐ τὸ ς ἀ λλὰ παθεῖ ν κακῶ ς ἐ πιτρί ψας ἕ τερον: ἐ πιθυμί ας δ' αὐ τῷ τὸ ἀ τερπέ στατον ἐ μπέ φυκεν, εἴ γε δὴ τοῦ λυπεῖ ν ἕ τερον ὄ ρεξί ς ἐ στι. διὸ τῶ ν μὲ ν ἀ σώ των ταῖ ς οἰ κί αις προσιό ντες αὐ λητρί δος ἀ κού ομεν ἑ ωθινῆ ς, καὶ“ πηλό ν” ὣ ς τις εἶ πεν“ οἴ νου καὶ σπαρά γματα στεφά νων” καὶ κραιπαλῶ ντας ὁ ρῶ μεν ἐ πὶ θύ ραις ἀ κολού θους: τὰ δὲ τῶ ν πικρῶ ν ἐ κκαλύ μματα καὶ δυσκό λων ἐ ν τοῖ ς προσώ ποις τῶ ν οἰ κετῶ ν ὄ ψει καὶ τοῖ ς στί γμασι καὶ ταῖ ς πέ δαις: ἀ εὶ δ' ἀ οιδῶ ν μοῦ νος ἐ ν στέ γαις ὀ ργί λου ἀ νδρό ς κωκυτὸ ς ἐ μπέ πτωκε, μαστιγουμέ νων ἔ νδον οἰ κονό μων καὶ στρεβλουμέ νων θεραπαινί δων, ὥ στε τοῦ θυμοῦ τὰ ς λύ πας ἐ ν ταῖ ς ἐ πιθυμί αις καὶ ταῖ ς ἡ δοναῖ ς οἰ κτί ρειν ὁ ρῶ ντας.

οὐ μὴ ν ἀ λλ' ὅ σοις γε συμβαί νει διὰ μισοπονηρί αν ἀ ληθῶ ς ἁ λί σκεσθαι πολλά κις ὑ π' ὀ ργῆ ς, τὸ ἄ γαν ἀ φαιρετέ ον αὐ τῆ ς καὶ τὸ ἄ κρατον ἅ μα τῇ σφοδρᾷ πί στει περὶ τῶ ν συνό ντων. αὕ τη γὰ ρ αὔ ξει μά λιστα τῶ ν αἰ τιῶ ν τὸ ν θυμό ν, ὅ ταν ἢ χρηστὸ ς ὑ ποληφθεὶ ς ἀ ναφανῇ μοχθηρὸ ς ἢ φιλεῖ ν δό ξας ἐ ν διαφορᾷ τινι καὶ μέ μψει γέ νηται. τὸ δ' ἐ μὸ ν ἦ θος οἶ σθα δή πουθεν ἡ λί καις ῥ οπαῖ ς φέ ρεται πρὸ ς εὔ νοιαν ἀ νθρώ πων καὶ πί στιν: ὥ σπερ οὖ ν οἱ κατὰ κενοῦ βαί νοντες, ὅ σῳ μᾶ λλον ἐ περεί δω τῷ φιλεῖ ν ἐ μαυτό ν, ἁ μαρτά νω μᾶ λλον καὶ σφαλλό μενος ἀ νιῶ μαι: καὶ τοῦ μὲ ν φιλεῖ ν ἀ παρύ σαι τὸ ἐ μπαθὲ ς ἄ γαν καὶ πρό θυμον οὐ κ ἂ ν ἔ τι δυνηθεί ην τοῦ δὲ πιστεύ ειν σφό δρα χρησαί μην ἂ ν ἴ σως χαλινῷ τῇ Πλά τωνος; εὐ λαβεί ᾳ. καὶ γὰ ῥ Ελί κωνα τὸ ν μαθηματικὸ ν οὕ τως ἐ παινεῖ ν φησιν, ὡ ς φύ σει εὐ μετά βολον ζῷ ον, καὶ τοὺ ς τεθραμμέ νους ἐ ν τῇ πό λει: καλῶ ς δεδιέ ναι, μὴ ἄ νθρωποι καὶ σπέ ρματα ἀ νθρώ πων ὄ ντες ἐ κφή νωσί που τῆ ς φύ σεως τὴ ν ἀ σθέ νειαν. ὁ δὲ Σοφοκλῆ ς λέ γων ὅ τι τὰ πλεῖ στα φωρῶ ν αἰ σχρὰ φωρά σεις βροτῶ ν ἄ γαν ἔ οικεν ἡ μῖ ν ἐ πεμβαί νειν καὶ κολού ειν. οὐ μὴ ν ἀ λλὰ τὸ δύ σκολον τοῦ το τῆ ς κρί σεως καὶ φιλαί τιον εὐ κολωτέ ρους ποιεῖ ταῖ ς ὀ ργαῖ ς ἐ κστατικὸ ν γά ρ ἐ στι τὸ ἄ φνω καὶ ἀ προσδό κητον δεῖ δ', ὥ ς που καὶ Παναί τιος ἔ φη, χρῆ σθαι τῷ̓ Αναξαγό ρᾳ, καὶ καθά περ ἐ κεῖ νος ἐ πὶ τῇ τελευτῇ τοῦ παιδὸ ς εἶ πεν“ ᾔ δειν ὅ τι θνητὸ ν ἐ γέ ννησα” τοῦ το τοῖ ς παροξύ νουσιν ἕ καστον ἐ πιφωνεῖ ν ἁ μαρτή μασιν“ ᾔ δειν ὅ τι σοφὸ ν οὐ κ ἐ πριά μην δοῦ λον”“ ᾔ δειν ὅ τι ἀ παθῆ τὸ ν φί λον οὐ κ ἐ κτησά μην”“ ᾔ δειν ὅ τι τὴ ν γυναῖ κα γυναῖ κ' εἶ χον.” ἂ ν δὲ κἀ κεῖ νό τις ἐ πιφθεγγό μενος ἀ εὶ τὸ τοῦ Πλά τωνος“ μή που ἄ ρ' ἐ γὼ τοιοῦ τος;'” ἔ ξωθεν εἴ σω τὸ ν λογισμὸ ν ἀ ναστρέ φῃ καὶ παρεμβά λλῃ ταῖ ς μέ μψεσι τὴ ν εὐ λά βειαν, οὐ πολλῇ χρή σεται μισοπονηρί ᾳ πρὸ ς ἑ τέ ρους πολλῆ ς ὁ ρῶ ν ἑ αυτὸ ν συγγνώ μης δεό μενον. νῦ ν δ' ἕ καστος ἡ μῶ ν ὀ ργιζό μενος καὶ κολά ζων̓ Αριστεί δου φωνὰ ς ἐ πιφέ ρει καὶ Κά τωνος“ μὴ κλέ πτε”“ μὴ ψεύ δου”“ διὰ τί ῥ ᾳ θυμεῖ ς;'” καὶ ὃ δὴ πά ντων αἴ σχιστό ν ἐ στιν, ὀ ργιζομέ νοις ἐ πιτιμῶ μεν μετ' ὀ ργῆ ς καὶ τὰ διὰ θυμὸ ν ἡ μαρτημέ να θυμῷ κολά ζομεν, οὐ χ ὥ σπερ οἱ ἰ ατροί πικρῷ πικρὰ ν κλύ ζουσι φαρμά κῳ χολή ν, ἀ λλὰ μᾶ λλον ἐ πιτεί νοντες καὶ προσεκταρά ττοντες ὅ ταν οὖ ν ἐ ν τού τοις γέ νωμαι τοῖ ς ἐ πιλογισμοῖ ς, ἅ μα τι πειρῶ μαι καὶ τοῦ πολυπρά γμονος ἀ φαιρεῖ ν. τὸ γὰ ρ ἐ ξακριβοῦ ν ἅ παντα καὶ φωρᾶ ν καὶ πᾶ σαν ἕ λκειν εἰ ς μέ σον ἀ σχολί αν οἰ κέ του καὶ πρᾶ ξιν φί λου καὶ διατριβὴ ν υἱ οῦ καὶ ψιθυρισμὸ ν γυναικό ς, ὀ ργὰ ς φέ ρει πολλὰ ς καὶ συνεχεῖ ς καὶ καθημερινά ς, ὧ ν δυσκολί α τρό που καὶ χαλεπό της τὸ κεφά λαιό ν ἐ στι. ὁ μὲ ν οὖ ν θεό ς, ὡ ς Εὐ ριπί δης φησί, τῶ ν ἄ γαν ἅ πτεται, τὰ μικρὰ δ' εἰ ς τύ χην ἀ φεὶ ς ἐ ᾷ ἐ γὼ δὲ τῇ τύ χῃ μὲ ν οὐ δὲ ν οἶ μαι δεῖ ν ἐ πιτρέ πειν οὐ δὲ παρορᾶ ν τὸ ν νοῦ ν ἔ χοντα, πιστεύ ειν δὲ καὶ χρῆ σθαι τὰ μὲ ν γυναικὶ: τὰ δ' οἰ κέ ταις τὰ δὲ φί λοις οἷ ον ἄ ρχοντ', ἐ πιτρό ποις τισὶ καὶ λογισταῖ ς καὶ διοικηταῖ ς, αὐ τὸ ν ἐ πὶ τῶ ν κυριωτά των ὄ ντα τῷ λογισμῷ: καὶ μεγί στων. ὡ ς γὰ ρ τὰ λεπτὰ γρά μματα τὴ ν ὄ ψιν, οὕ τω τὰ μικρὰ πρά γματα μᾶ λλον ἐ ντεί νοντα νύ ττει καὶ ταρά ττει τὴ ν ὀ ργή ν, ἔ θος πονηρὸ ν ἐ πὶ τὰ μεί ζονα λαμβά νουσαν. ἐ πὶ πᾶ σι τοί νυν τὸ μὲ ν τοῦ̓ Εμπεδοκλέ ους μέ γα καὶ θεῖ ον ἡ γού μην, τὸ“ νηστεῦ σαι κακό τητος:” ἐ πῄ νουν δὲ κἀ κεί νας ὡ ς οὐ κ ἀ χαρί στους οὐ δ' ἀ φιλοσό φους τὰ ς ἐ ν εὐ χαῖ ς ὁ μολογί ας, ὁ μιλί ας ἀ φροδισί ων ἐ νιαυτὸ ν ἁ γνεῦ σαι καὶ οἴ νου, τιμῶ ντας ἐ γκρατεί ᾳ τὸ ν θεό ν: ἢ ψευδολογί ας πά λιν ἀ πέ χεσθαι χρό νον ὡ ρισμέ νον, αὑ τοῖ ς προσέ χοντας πῶ ς ἀ ληθεύ σομεν ἔ ν τε παιδιᾷ καὶ μετὰ σπουδῆ ς ἁ πά σης. εἶ τα ταύ ταις τὴ ν ἐ μαυτοῦ παρέ βαλλον εὐ χὴ ν ὡ ς οὐ χ ἧ ττον θεοφιλῆ καὶ ἱ ερά ν: ἡ μέ ρας πρῶ τον ὀ λί γας ἀ οργή τους ἔ γνων οἷ ον ἀ μεθύ στους καὶ ἀ οί νους διαγαγεῖ ν ὥ σπερ νηφά λια καὶ μελί σπονδα θύ ων: εἶ τα μῆ ν' ἕ να καὶ δύ ο πειρώ μενος ἐ μαυτοῦ κατὰ μικρό ν, οὕ τω τῷ χρό νῳ πρού βαινον εἰ ς τὸ πρό σθεν τῆ ς ἀ νεξικακί ας, ἐ γκρατῶ ς προσέ χων καὶ διαφυλά ττων μετ' εὐ φημί ας ἵ λεων καὶ ἀ μή νιτον ἐ μαυτό ν, ἁ γνεύ οντα καὶ λό γων πονηρῶ ν καὶ πρά ξεων ἀ τό πων καὶ πά θους ἐ φ' ἡ δονῇ μικρᾷ καὶ ἀ χαρί στῳ ταραχά ς τε μεγά λας καὶ μεταμέ λειαν αἰ σχί στην φέ ροντος. ὅ θεν, οἶ μαι, καὶ θεοῦ τι συλλαμβά νοντος, ἐ σαφή νιζεν ἡ πεῖ ρα τὴ ν κρί σιν ἐ κεί νην, ὅ τι τὸ ἵ λεων τοῦ το καὶ πρᾶ ον καὶ φιλά νθρωπον οὐ δενὶ τῶ ν συνό ντων εὐ μενέ ς ἐ στιν οὕ τω καὶ φί λον καὶ ἄ λυπον ὡ ς αὐ τοῖ ς τοῖ ς ἔ χουσιν.