Reader

τί τις ἂ ν ἔ χοι εἰ πεῖ ν περὶ τῆ ς τῶ ν ἐ λευθέ ρων παί δων ἀ γωγῆ ς καὶ τί νι χρώ μενοι σπουδαῖ οι τοὺ ς τρό πους ἂ ν ἀ ποβαῖ εν, φέ ρε σκεψώ μεθα.

βέ λτιον δ' ἴ σως ἀ πὸ τῆ ς γενέ σεως ἄ ρξασθαι πρῶ τον. τοῖ ς τοί νυν ἐ πιθυμοῦ σιν ἐ νδό ξων τέ κνων γενέ σθαι πατρά σιν ὑ ποθεί μην ἂ ν ἔ γωγε μὴ ταῖ ς τυχού σαις γυναιξὶ συνοικεῖ ν, λέ γω δ' οἷ ον ἑ ταί ραις ἢ παλλακαῖ ς τοῖ ς γὰ ρ μητρό θεν ἢ πατρό θεν οὐ κ εὖ γεγονό σιν ἀ νεξά λειπτα παρακολουθεῖ τὰ τῆ ς δυσγενεί ας ὀ νεί δη παρὰ πά ντα τὸ ν βί ον καὶ πρό χειρα τοῖ ς ἐ λέ γχειν καὶ λοιδορεῖ σθαι βουλομέ νοις. καὶ σοφὸ ς ἦ ν ἄ ρ' ὁ ποιητὴ ς ὅ ς φησιν ὅ ταν δὲ κρηπὶ ς μὴ καταβληθῇ γέ νους ὀ ρθῶ ς, ἀ νά γκη δυστυχεῖ ν τοὺ ς ἐ κγό νους καλὸ ς οὖ ν παρρησί ας θησαυρὸ ς εὐ γέ νεια, ἧ ς δὴ πλεῖ στον λό γον ποιητέ ον τοῖ ς νομί μου παιδοποιί ας γλιχομέ νοις. καὶ μὲ ν δὴ τὰ φρονή ματα τῶ ν ὑ πό χαλκον καὶ κί βδηλον ἐ χό ντων τὸ γέ νος σφά λλεσθαι καὶ ταπεινοῦ σθαι πέ φυκε, καὶ μά λ' ὀ ρθῶ ς ὁ λέ γων ποιητή ς φησι δουλοῖ γὰ ρ ἄ νδρα, κἂ ν θρασύ σπλαγχνό ς τις ᾖ, ὅ ταν συνειδῇ μητρὸ ς ἢ πατρὸ ς κακά ὥ σπερ ἀ μέ λει μεγαλαυχί ας ἐ μπί πλανται καὶ φρυά γματος οἱ γονέ ων διασή μων. Διό φαντον γοῦ ν τὸ ν Θεμιστοκλέ ους πολλά κις λέ γουσι φά ναι καὶ πρὸ ς πολλοὺ ς ὡ ς ὅ τι ἂ ν αὐ τὸ ς βού ληται, τοῦ το καὶ τῷ δή μῳ συνδοκεῖ τῷ τῶ ν̓ Αθηναί ων. ἃ μὲ ν γὰ ρ αὐ τὸ ς ἐ θέ λει, καὶ ἡ μή τηρ: ἃ δ' ἂ ν ἡ μή τηρ, καὶ Θεμιστοκλῆ ς ἃ δ' ἂ ν Θεμιστοκλῆ ς, καὶ πά ντες̓ Αθηναῖ οι. πά νυ δ' ἄ ξιον ἐ παινεῖ ν καὶ Λακεδαιμονί ους τῆ ς. μεγαλοφροσύ νης, οἵ τινες̓ Αρχί δαμον τὸ ν βασιλέ α ἑ αυτῶ ν ἐ ζημί ωσαν χρή μασιν, ὅ τι μικρὰ ν τὸ μέ γεθος γυναῖ κα γά μῳ λαβεῖ ν ὑ πέ μεινεν, ὑ πειπό ντες ὡ ς οὐ βασιλέ ας ἀ λλὰ βασιλεί δας παρασχεῖ ν αὐ τοῖ ς διανοοῖ το.

ἐ χό μενον δ' ἂ ν εἴ η τού των εἰ πεῖ ν ὅ περ οὐ δὲ τοῖ ς πρὸ ἡ μῶ ν παρεωρᾶ το. τὸ ποῖ ον; ὅ τι τοὺ ς ἕ νεκα παιδοποιί ας πλησιά ζοντας ταῖ ς γυναιξὶ ν ἤ τοι τὸ παρὰ παν ἀ οί νους ἢ μετρί ως γοῦ ν οἰ νωμέ νους ποιεῖ σθαι προσή κει τὸ ν συνουσιασμό ν. φί λοινοι γὰ ρ καὶ μεθυστικοὶ γί γνεσθαι φιλοῦ σιν ὧ ν ἂ ν τὴ ν ἀ ρχὴ ν τῆ ς σπορᾶ ς οἱ πατέ ρες ἐ ν μέ θῃ ποιησά μενοι τύ χωσιν. καὶ Διογέ νης μειρά κιον ἐ κστατικὸ ν ἰ δὼ ν καὶ παραφρονοῦ ν“ νεανί σκε” ἔ φησεν,“ ὁ πατή ρ σε μεθύ ων ἔ σπειρε” καὶ περὶ μὲ ν τῆ ς γενέ σεως τοσαῦ τ' εἰ ρὴ σθω μοι, περὶ δὲ τῆ ς ἀ γωγῆ ς καὶ δὴ λεκτέ ον.

καθό λου μὲ ν εἰ πεῖ ν, ὃ κατὰ τῶ ν τεχνῶ ν καὶ τῶ ν ἐ πιστημῶ ν λέ γειν εἰ ώ θαμεν, ταὐ τὸ καὶ κατὰ τῆ ς ἀ ρετῆ ς φατέ ον ἐ στί ν, ὡ ς εἰ ς τὴ ν παντελῆ δικαιοπραγί αν τρί α δεῖ συνδραμεῖ ν, φύ σιν καὶ λό γον καὶ ἔ θος. καλῶ δὲ λό γον μὲ ν τὴ ν μά θησιν, ἔ θος δὲ τὴ ν ἄ σκησιν. εἰ σὶ δ' αἱ μὲ ν ἀ ρχαὶ τῆ ς φύ σεως, αἱ δὲ προκοπαὶ τῆ ς μαθή σεως, αἱ δὲ χρή σεις τῆ ς μελέ της, αἱ δ' ἀ κρό τητες πά ντων. καθ' ὃ δ' ἂ ν λειφθῇ τού των, κατὰ τοῦ τ' ἀ νά γκη χωλὴ ν γί γνεσθαι τὴ ν ἀ ρετή ν. ἡ μὲ ν γὰ ρ φύ σις ἄ νευ μαθή σεως τυφλό ν, ἡ δὲ μά θησις δί χα φύ σεως ἐ λλιπέ ς, ἡ δ' ἄ σκησις χωρὶ ς ἀ μφοῖ ν ἀ τελέ ς. ὥ σπερ δ' ἐ πὶ τῆ ς γεωργί ας πρῶ τον μὲ ν ἀ γαθὴ ν ὑ πά ρξαι δεῖ τὴ ν γῆ ν, εἶ τα δὲ τὸ ν φυτουργὸ ν ἐ πιστή μονα, εἶ τα τὰ σπέ ρματα σπουδαῖ α, τὸ ν αὐ τὸ ν τρό πον γῇ μὲ ν ἔ οικεν ἡ φύ σις, γεωργῷ δ' ὁ παιδεύ ων, σπέ ρματι δ' αἱ τῶ ν λό γων ὑ ποθῆ και καὶ τὰ παραγγέ λματα. ταῦ τα πά ντα διατεινά μενος ἂ ν εἴ ποιμ' ὅ τι συνῆ λθε καὶ συνέ πνευσεν εἰ ς τὰ ς τῶ ν παρ' ἅ πασιν ᾀ δομέ νων ψυχά ς, Πυθαγό ρου καὶ Σωκρά τους καὶ Πλά τωνος καί τῶ ν ὅ σοι δό ξης ἀ ειμνή στου τετυχή κασιν. εὔ δαιμον μέ ν οὖ ν καὶ θεοφιλέ ς εἴ τῳ ταῦ τα πά ντα θεῶ ν τις ἀ πέ δωκεν. εἰ δέ τις οἴ εται τοὺ ς οὐ κ εὖ πεφυκό τας μαθή σεως καὶ μελέ της τυχό ντας ὀ ρθῆ ς πρὸ ς ἀ ρετὴ ν οὐ κ ἂ ν τὴ ν τῆ ς φύ σεως ἐ λά ττωσιν εἰ ς τοὐ νδεχό μενον ἀ ναδραμεῖ ν, ἴ στω πολλοῦ, μᾶ λλον δὲ τοῦ παντὸ ς διαμαρτά νων. φύ σεως μὲ ν γὰ ρ ἀ ρετὴ ν διαφθεί ρει ῥ ᾳ θυμί α, φαυλό τητα δ' ἐ πανορθοῖ διδαχή: καὶ τὰ μὲ ν ῥ ᾴ δια τοὺ ς ἀ μελοῦ ντας φεύ γει, τὰ δὲ χαλεπὰ ταῖ ς ἐ πιμελεί αις ἁ λί σκεται. καταμά θοις δ' ἂ ν ὡ ς ἀ νύ σιμον πρᾶ γμα καὶ τελεσιουργὸ ν ἐ πιμέ λεια καὶ πό νος ἐ στί ν, ἐ πὶ πολλὰ τῶ ν γιγνομέ νων ἐ πιβλέ ψας. σταγό νες μὲ ν γὰ ρ ὕ δατος πέ τρας κοιλαί νουσι, σί δηρος δὲ καὶ χαλκὸ ς ταῖ ς ἐ παφαῖ ς τῶ ν χειρῶ ν ἐ κτρί βονται, οἱ δ' ἁ ρμά τειοι τροχοὶ πό νῳ καμφθέ ντες οὐ δ' ἂ ν εἴ τι γέ νοιτο τὴ ν ἐ ξ ἀ ρχῆ ς δύ ναιντ' ἀ ναλαβεῖ ν εὐ θυωρί αν: τά ς γε μὴ ν καμπύ λας τῶ ν ὑ ποκριτῶ ν βακτηρί ας ἀ πευθύ νειν ἀ μή χανον, ἀ λλὰ τὸ παρὰ φύ σιν τῷ πό νῳ τοῦ κατὰ φύ σιν ἐ γέ νετο κρεῖ ττον. καὶ μό να ἆ ρα ταῦ τα τὴ ν τῆ ς ἐ πιμελεί ας ἰ σχὺ ν διαδεί κνυσιν; οὔ κ, ἀ λλὰ καὶ μυρί' ἐ πὶ μυρί οις. ἀ γαθὴ γῆ πέ φυκεν: ἀ λλ' ἀ μεληθεῖ σα χερσεύ εται, καὶ ὅ σῳ τῇ φύ σει βελτί ων ἐ στί, τοσού τῳ μᾶ λλον ἐ ξαργηθεῖ σα δι' ἀ μέ λειαν ἐ ξαπό λλυται. ἀ λλ' ἔ στι τις ἀ πό κροτος καὶ τραχυτέ ρα τοῦ δέ οντος: ἀ λλὰ γεωργηθεῖ σα παραυτί κα γενναί ους καρποὺ ς ἐ ξή νεγκε. ποῖ α δὲ δέ νδρα οὐ κ ὀ λιγωρηθέ ντα μὲ ν στρεβλὰ φύ εται καὶ ἄ καρπα καθί σταται, τυχό ντα δ' ὀ ρθῆ ς παιδαγωγί ας ἔ γκαρπα γί γνεται καὶ τελεσφό ρα; ποί α δὲ σώ ματος ἰ σχὺ ς οὐ κ ἐ ξαμβλοῦ ται καὶ καταφθί νει δι' ἀ μέ λειαν καὶ τρυφὴ ν καὶ καχεξί αν; τί ς δ' ἀ σθενὴ ς φύ σις οὐ τοῖ ς γυμνασαμέ νοις καὶ καταθλή σασι πλεῖ στον εἰ ς ἰ σχὺ ν ἐ πέ δωκε; τί νες δ' ἵ πποι καλῶ ς πωλοδαμνηθέ ντες δ' ἀ δά μαστοι μεί ναντες οὐ σκληραύ χενες καὶ οὐ κ εὐ πειθεῖ ς ἐ γέ νοντο τοῖ ς ἀ ναβά ταις; θυμοειδεῖ ς ἀ πέ βησαν; καὶ τί δεῖ τἄ λλα θαυμά ζειν, ὅ που γε τῶ ν θηρί ων τῶ ν ἀ γριωτά των ὁ ρῶ μεν πολλὰ καὶ τιθασευό μενα καὶ χειροή θη γιγνό μενα τοῖ ς πό νοις; εὖ δὲ καὶ ὁ Θετταλὸ ς ἐ ρωτηθεί ς τί νες εἰ σὶ ν οἱ ἠ πιώ τατοι Θετταλῶ ν, ἔ φη“ οἱ παυό μενοι πολεμεῖ ν” καὶ τί δεῖ τὰ πολλὰ λέ γειν; καὶ γὰ ρ τὸ ἦ θος ἔ θος ἐ στὶ πολυχρό νιον, καὶ τὰ ς ἠ θικὰ ς ἀ ρετὰ ς ἐ θικὰ ς ἄ ν τις λέ γῃ, οὐ κ ἄ ν τι πλημμελεῖ ν δό ξειεν. ἑ νὶ δὲ περὶ τού των ἔ τι παραδεί γματι χρησά μενος ἀ παλλά ξομαι τοῦ ἔ τι περὶ αὐ τῶ ν μηκύ νειν. Λυκοῦ ργος γὰ ρ ὁ τῶ ν Λακεδαιμονί ων νομοθέ της δύ ο σκύ λακας τῶ ν αὐ τῶ ν γονέ ων λαβὼ ν οὐ δὲ ν ὁ μοί ως ἀ λλή λοις ἤ γαγεν, ἀ λλὰ τὸ ν μὲ ν λί χνον ἀ πέ φηνε καὶ σινά μωρον, τὸ ν δ' ἐ ξιχνεύ ειν καὶ θηρᾶ ν δυνατό ν. εἶ τά ποτε τῶ ν Λακεδαιμονί ων εἰ ς ταὐ τὸ συνειλεγμέ νων,“ μεγά λη τοι ῥ οπὴ πρὸ ς ἀ ρετῆ ς κύ ησί ν ἐ στιν ἄ νδρες” ἔ φησε“ Λακεδαιμό νιοι καὶ ἔ θη καὶ παιδεῖ αι καὶ διδασκαλί αι καὶ βί ων ἀ γωγαί, καὶ ἐ γὼ ταῦ θ' ὑ μῖ ν αὐ τί κα δὴ μά λα ποιή σω φανερά” εἶ τα προσαγαγὼ ν τοὺ ς δύ ο σκύ λακας διαφῆ κε, καταθεὶ ς εἰ ς μέ σον λοπά δα καὶ λαγωὸ ν κατευθὺ τῶ ν σκυλά κων. καὶ ὁ μὲ ν ἐ πὶ τὸ ν λαγωὸ ν ᾖ ξεν, ὁ δ' ἐ πὶ τὴ ν λοπά δα ὥ ρμησε. τῶ ν δὲ Λακεδαιμονί ων οὐ δέ πω συμβαλεῖ ν ἐ χό ντων τί ποτ' αὐ τῷ τοῦ το δύ ναται καὶ τί βουλό μενος τοὺ ς σκύ λακας ἐ πεδεί κνυεν,“ οὗ τοι γονέ ων” ἔ φη“ τῶ ν αὐ τῶ ν ἀ μφό τεροι, διαφό ρου δὲ τυχό ντες ἀ γωγῆ ς ὁ μὲ ν λί χνος ὁ δὲ θηρευτὴ ς ἀ ποβέ βηκε” καὶ περὶ μὲ ν ἐ θῶ ν καὶ βί ων ἀ ρκεί τω ταῦ τα.

περὶ δὲ τροφῆ ς ἐ χό μενον ἂ ν εἴ η λέ γειν. δεῖ δέ, ὡ ς ἐ γὼ ἂ ν φαί ην, αὐ τὰ ς τὰ ς μητέ ρας τά τέ κνα τρέ φειν καὶ τού τοις τοὺ ς μαστοὺ ς ὑ πέ χειν: συμπαθέ στερό ν τε γὰ ρ θρέ ψουσι καὶ διὰ πλεί ονος ἐ πιμελεί ας, ὡ ς ἂ ν ἔ νδοθεν καὶ τὸ δὴ λεγό μενον ἐ ξ ὀ νύ χων ἀ γαπῶ σαι τὰ τέ κνα. αἱ τί τθαι δὲ καὶ αἱ τροφοὶ τὴ ν εὔ νοιαν ὑ ποβολιμαί αν καὶ παρέ γγραπτον ἔ χουσιν, ἅ τε μισθοῦ φιλοῦ σαι. δηλοῖ δὲ καὶ ἡ φύ σις ὅ τι δεῖ τὰ ς μητέ ρας ἃ γεγεννή κασιν αὐ τὰ ς τιτθεύ ειν καὶ τρέ φειν: διὰ γὰ ρ τοῦ το παντὶ ζῴ ῳ τεκό ντι τὴ ν ἐ κ τοῦ γά λακτος τροφὴ ν ἐ χορή γησε. σοφὸ ν δ' ἄ ρα καὶ ἡ πρό νοια: διττοὺ ς ἐ νέ θηκε ταῖ ς γυναιξὶ τοὺ ς μαστού ς, ἵ να, κἂ ν εἰ δί δυμα τέ κοιεν, διττὰ ς ἔ χοιεν τὰ ς τῆ ς τροφῆ ς πηγά ς. χωρὶ ς δὲ τού των εὐ νού στεραι τοῖ ς τέ κνοις γί γνοιντ' ἂ ν καὶ φιλητικώ τεραι. καὶ μὰ Δί' οὐ κ ἀ πεικό τως: ἡ συντροφί α γὰ ρ ὥ σπερ ἐ πιτό νιό ν ἐ στι τῆ ς εὐ νοί ας. καὶ γὰ ρ τὰ θηρί α τῶ ν συντρεφομέ νων ἀ ποσπώ μενα ταῦ τα ποθοῦ ντα φαί νεται. μά λιστα μὲ ν οὖ ν ὅ περ ἔ φην αὐ τὰ ς πειρατέ ον τὰ τέ κνα τρέ φειν τὰ ς μητέ ρας: εἰ δ' ἄ ρ' ἀ δυνά τως ἔ χοιεν ἢ διὰ σώ ματος ἀ σθέ νειαν γέ νοιτο γὰ ρ ἄ ν τι καὶ τοιοῦ τον ἢ πρὸ ς ἑ τέ ρων τέ κνων σπεύ δουσαι γέ νεσιν, ἀ λλὰ τά ς γε τί τθας καὶ τὰ ς τροφοὺ ς οὐ τὰ ς τυχού σας ἀ λλ' ὡ ς ἔ νι μά λιστα σπουδαί ας δοκιμαστέ ον ἐ στί πρῶ τον μὲ ν τοῖ ς ἤ θεσιν̔ Ελληνί δας. ὥ σπερ γὰ ρ τὰ μέ λη τοῦ σώ ματος εὐ θὺ ς ἀ πὸ γενέ σεως πλά ττειν τῶ ν τέ κνων ἀ ναγκαῖ ό ν ἐ στιν, ἵ να ταῦ τ' ὀ ρθὰ καὶ ἀ στραβῆ φύ ηται, τὸ ν αὐ τὸ ν τρό πον ἐ ξ ἀ ρχῆ ς τὰ τῶ ν τέ κνων ἤ θη ῥ υθμί ζειν προσή κει. εὔ πλαστον γὰ ρ καὶ ὑ γρὸ ν ἡ νεό της, καὶ ταῖ ς τού των ψυχαῖ ς ἁ παλαῖ ς ἔ τι τὰ μαθή ματα ἐ ντή κεται: πᾶ ν δὲ τὸ σκληρὸ ν χαλεπῶ ς μαλά ττεται. καθά περ γὰ ρ σφραγῖ δες τοῖ ς ἁ παλοῖ ς ἐ ναπομά ττονται κηροῖ ς, οὕ τως αἱ μαθή σεις ταῖ ς τῶ ν ἔ τι παιδί ων ψυχαῖ ς ἐ ναποτυποῦ νται. καί μοι δοκεῖ Πλά των ὁ δαιμό νιος ἐ μμελῶ ν παραινεῖ ν ταῖ ς τί τθαις μηδὲ τοὺ ς τυχό ντας μύ θους τοῖ ς παιδί οις λέ γειν, ἵ να μὴ τὰ ς τού των ψυχὰ ς ἐ ξ ἀ ρχῆ ς ἀ νοί ας καὶ διαφθορᾶ ς ἀ ναπί μπλασθαι συμβαί νῃ. κινδυνεύ ει δὲ καὶ Φωκυλί δης ὁ ποιητὴ ς καλῶ ς παραινεῖ ν λέ γων χρὴ παῖ δ' ἔ τ' ἐ ό ντα καλὰ διδά σκειν ἔ ργα

οὐ τοί νυν; οὐ δὲ τοῦ το παραλιπεῖ ν ἄ ξιό ν ἐ στιν, ὅ τι καὶ τὰ παιδί α τὰ μέ λλοντα τοῖ ς τροφί μοις ὑ πηρετεῖ ν καὶ τού τοις σύ ντροφα γί γνεσθαι ζητητέ ον πρώ τιστα μὲ ν σπουδαῖ α τοὺ ς τρό πους, ἔ τι μέ ντοἱ Ελληνικὰ καὶ περί τρανα λαλεῖ ν, ἵ να μὴ συναναχρωννύ μενοι βαρβά ροις καὶ τὸ ἦ θος μοχθηροῖ ς ἀ ποφέ ρωνταὶ τι τῆ ς ἐ κεί νων φαυλό τητος. καὶ οἱ παροιμιαζό μενοι δέ φασιν οὐ κ ἀ πὸ τρό που λέ γοντες, ὅ τι“ ἂ ν χωλῷ παροική σῃ ς, ὑ ποσκά ζειν μαθή σῃ”

ἐ πειδὰ ν τοί νυν ἡ λικί αν λά βωσιν ὑ πὸ παιδαγωγοῖ ς τετά χθαι, ἐ νταῦ θα δὴ πολλὴ ν ἐ πιμέ λειαν ἑ κτέ ον ἐ στὶ τῆ ς τού των καταστά σεως, ὡ ς μὴ λά θωσιν ἀ νδραπό δοις ἢ βαρβά ροις ἢ παλιμβό λοις τὰ τέ κνα παραδό ντες. ἐ πεὶ νῦ ν γε τὸ γιγνό μενον πολλοῖ ς ὑ περκαταγέ λαστό ν ἐ στι. τῶ ν γὰ ρ δού λων τῶ ν σπου δαί ων τοὺ ς μὲ ν γεωργοὺ ς ἀ ποδεικνύ ουσι, τοὺ ς δὲ ναυκλή ρους τοὺ ς δ' ἐ μπό ρους τοὺ ς δ' οἰ κονό μους τοὺ ς δὲ δανειστά ς: ὅ τι δ' ἂ ν εὕ ρωσιν ἀ νδρά ποδον οἰ νό ληπτον καὶ λί χνον, πρὸ ς πᾶ σαν πραγματεί αν ἄ χρηστον, τού τῳ φέ ροντες ὑ ποβά λλουσι τοὺ ς υἱ ού ς. δεῖ δὲ τὸ ν σπουδαῖ ον παιδαγωγὸ ν τοιοῦ τον εἶ ναι τὴ ν φύ σιν οἷ ό σπερ ἦ ν ὁ Φοῖ νιξ ὁ τοῦ̓ Αχιλλέ ως παιδαγωγό ς. τὸ δὲ πά ντων μέ γιστον καὶ κυριώ τατον τῶ ν εἰ ρημέ νων ἔ ρχομαι φρά σων. διδασκά λους γὰ ρ ζητητέ ον τοῖ ς τέ κνοις, οἳ καὶ τοῖ ς βί οις εἰ σὶ ν ἀ διά βλητοι καὶ τοῖ ς τρό ποις ἀ νεπί ληπτοι καὶ ταῖ ς ἐ μπειρί αις ἄ ριστοι: πηγὴ γὰ ρ καὶ ῥ ί ζα καλοκαγαθί ας τὸ νομί μου τυχεῖ ν παιδεί ας. καὶ καθά περ τὰ ς χά ρακας οἱ γεωργοὶ τοῖ ς φυτοῖ ς παρατιθέ ασιν, οὕ τως οἱ νό μιμοι τῶ ν διδασκά λων ἐ μμελεῖ ς τὰ ς ὑ ποθή κας καὶ παραινέ σεις παραπηγνύ ουσι τοῖ ς νέ οις, ἵ ν' ὀ ρθὰ τού των βλαστά νῃ τὰ ἤ θη. νῦ ν δέ τις κἂ ν καταπτύ σειε τῶ ν πατέ ρων ἐ νί ων, οἵ τινες πρὶ ν δοκιμά σαι τοὺ ς μέ λλοντας διδά σκειν, δι' ἄ γνοιαν, ἔ σθ' ὅ τε καὶ δι' ἀ πειρί αν, ἀ νθρώ ποις ἀ δοκί μοις καὶ παρασή μοις ἐ γχειρί ζουσι τοὺ ς παῖ δας. καὶ οὔ πω τοῦ τ' ἐ στὶ καταγέ λαστον εἰ δι' ἀ πειρί αν αὐ τὸ πρά ττουσιν, ἐ κεῖ νο δ' ἐ σχά τως ἄ τοπον. τὸ ποῖ ον; ἐ νί οτε γὰ ρ εἰ δό τες, αἰ σθό μενοι δὲ καὶ ἄ λλων αὐ τοῖ ς τοῦ το λεγό ντων, τὴ ν ἐ νί ων τῶ ν παιδευτῶ ν ἀ πειρί αν ἅ μα καὶ μοχθηρί αν, ὅ μως τού τοις ἐ πιτρέ πουσι τοὺ ς παῖ δας, οἱ μὲ ν ταῖ ς τῶ ν ἀ ρεσκευομέ νων ἡ ττώ μενοι κολακεί αις, εἰ σὶ δ' οἳ καὶ δεομέ νοις χαριζό μενοι φί λοις, παρό μοιον ποιοῦ ντες ὥ σπερ ἂ ν εἴ τις τῷ σώ ματι κά μνων τὸ ν σὺ ν ἐ πιστή μῃ δυνηθέ ντ' ἂ ν σῶ σαι παραλιπώ ν, φί λῳ χαριζό μενος τὸ ν δι' ἀ πειρί αν ἀ πολέ σαντ' ἂ ν αὐ τὸ ν προέ λοιτο, ἢ ναύ κληρον τὸ ν ἄ ριστον ἀ φεὶ ς τὸ ν χεί ριστον δοκιμά σειε φί λου δεηθέ ντος. Ζεῦ καὶ θεοὶ πά ντες, πατή ρ τις καλού μενος πλεί ω λό γον τῆ ς τῶ ν δεομέ νων ποιεῖ ται χά ριτος ἢ τῆ ς τῶ ν τέ κνων παιδεύ σεως; εἶ τ' οὐ κ εἰ κό τα πολλά κις Σωκρά της ἐ κεῖ νος ὁ παλαιὸ ς ἔ λεγεν, ὅ τι εἴ περ ἄ ρα δυνατὸ ν ἦ ν, ἀ ναβά ντα ἐ πὶ τὸ μετεωρό τατον τῆ ς πό λεως ἀ νακραγεῖ ν μέ ρος“ ὦ ἄ νθρωποι, ποῖ φέ ρεσθε, οἵ τινες χρημά των μὲ ν κτή σεως πέ ρι πᾶ σαν, ποιεῖ σθε σπουδή ν, τῶ ν δ' υἱ έ ων, οἷ ς ταῦ τα καταλεί ψετε, μικρὰ φροντί ζετε;” τού τοις δ' ἂ ν ἔ γωγε προσθεί ην ὅ τι οἱ τοιοῦ τοι πατέ ρες παραπλή σιον ποιοῦ σιν, οἷ ον εἴ τις τοῦ μὲ ν ὑ ποδή ματος φροντί ζοι, τοῦ δὲ ποδὸ ς ὀ λιγώ ρως ἔ χοι. πολλοὶ δ' εἰ ς τοσοῦ το τῶ ν πατέ ρων προβαί νουσι φιλαργυρί ας ἅ μα καὶ μισοτεκνί ας, ὥ σθ' ἵ να μὴ πλεί ονα μισθὸ ν τελέ σειαν, ἀ νθρώ πους τοὺ ς μηδενὸ ς τιμί ους αἱ ροῦ νται τοῖ ς τέ κνοις παιδευτά ς, εὔ ωνον ἀ μαθί αν διώ κοντες. ᾗ καὶ̓ Αρί στιππος οὐ κ ἀ κό μψως ἀ λλὰ καὶ πά νυ ἀ στεί ως ἐ πέ σκωψε τῷ λό γῳ πατέ ρα νοῦ καὶ φρενῶ ν κενό ν. ἐ ρωτή σαντος γά ρ τινος αὐ τὸ ν πό σον αἰ τοί η μισθὸ ν ὑ πὲ ρ τῆ ς τοῦ τέ κνου παιδεύ σεως,“ χιλί ας” ἔ φησε“ δραχμά ς.” τοῦ δ'“̔ Ηρά κλεις” εἰ πό ντος,“ ὡ ς ὑ πέ ρπολυ τὸ αἴ τημα: δύ ναμαι γὰ ρ ἀ νδρά ποδον χιλί ων πρί ασθαι,“ τοιγαροῦ ν” εἶ πε δύ ο“ ἕ ξεις ἀ νδρά ποδα, καὶ τὸ ν υἱ ὸ ν καὶ ὃ ν ἂ ν πρί ῃ.” τὸ δ' ὅ λον πῶ ς οὐ κ ἄ τοπον τῇ μὲ ν δεξιᾷ συνεθί ζειν τὰ παιδί α δέ χεσθαι τὰ ς τροφά ς, κἂ ν εἰ προτεί νειε τὴ ν ἀ ριστερά ν, ἐ πιτιμᾶ ν, μηδεμί αν δὲ ποιεῖ σθαι πρό νοιαν τοῦ λό γων ἐ πιδεξί ων καὶ νομί μων ἀ κού ειν; τί οὖ ν συμβαί νει τοῖ ς θαυμαστοῖ ς πατρά σιν, ἐ πειδὰ ν κακῶ ς μὲ ν θρέ ψωσι κακῶ ς δὲ παιδεύ σωσι τοὺ ς υἱ εῖ ς, ἐ γὼ φρά σω. ὅ ταν γὰ ρ εἰ ς ἄ νδρας ἐ γγραφέ ντες τοῦ μὲ ν ὑ γιαί νοντος καὶ τεταγμέ νου βί ου καταμελή σωσιν, ἐ πὶ δὲ τὰ ς ἀ τά κτους καὶ ἀ νδραποδώ δεις ἡ δονὰ ς ἑ αυτοὺ ς κρημνί σωσι, τό τε δὴ μεταμέ λονται τὴ ν τῶ ν τέ κνων προδεδωκό τες παιδεί αν, ὅ τ' οὐ δὲ ν ὄ φελος, τοῖ ς ἐ κεί νων ἀ δική μασιν ἀ δημονοῦ ντες. οἱ μὲ ν γὰ ρ αὐ τῶ ν κό λακας καὶ παρασί τους ἀ ναλαμβά νουσιν, ἀ νθρώ πους ἀ σή μους καὶ καταρά τους καὶ τῆ ς νεό τητος ἀ νατροπέ ας καὶ λυμεῶ νας, οἱ δέ τινες ἑ ταί ρας καὶ χαμαιτύ πας λυτροῦ νται σοβαρὰ ς καὶ πολυτελεῖ ς, οἱ δὲ κατοψοφαγοῦ σιν, οἱ δ' εἰ ς κύ βους καὶ κώ μους ἐ ξοκέ λλουσιν, ἤ δη δέ τινες καὶ τῶ ν νεανικωτέ ρων ἅ πτονται κακῶ ν, μοιχεύ οντες καὶ οἰ κοφθοροῦ ντες καὶ μί αν ἡ δονὴ ν θανά του τιμώ μενοι. φιλοσοφί ᾳ δ' ὁ μιλή σαντες οὗ τοι οὐ τοιού τοις ἴ σως πρά γμασιν ἑ αυτοὺ ς καταπειθεῖ ς παρέ σχοντο, καὶ τό γε παρά γγελμα τοῦ Διογέ νους ἔ μαθον ἄ ν, ὃ ς φορτικῶ ς μὲ ν τοῖ ς ῥ ή μασιν ἀ ληθῶ ς δὲ τοῖ ς πρά γμασι παραινεῖ καί φησιν“ εἴ σελθε εἰ ς πορνεῖ ό ν παῖ, ἵ να μά θῃ ς ὅ τι τῶ ν ἀ ναξί ων τὰ τί μια οὐ δὲ ν διαφέ ρει”

συνελὼ ν τοί νυν ἐ γώ φημι καὶ χρησμολογεῖ ν μᾶ λλον ἢ παραινεῖ ν δό ξαιμ' ἂ ν εἰ κό τως ὅ τι ἓ ν πρῶ τον καὶ μέ σον καὶ τελευταῖ ον ἐ ν τού τοις κεφά λαιον ἀ γωγὴ σπουδαί α καὶ παιδεί α νό μιμό ς ἐ στι, καὶ ταῦ τα φορὰ καὶ συνεργὰ πρὸ ς ἀ ρετὴ ν καὶ πρὸ ς εὐ δαιμονί αν φημί. καὶ τὰ μὲ ν ἄ λλα τῶ ν ἀ γαθῶ ν ἀ νθρώ πινα καὶ μικρὰ καὶ οὐ κ ἀ ξιοσπού δαστα καθέ στηκεν. εὐ γέ νεια καλὸ ν μέ ν, ἀ λλὰ προγό νων ἀ γαθό ν. πλοῦ τος δὲ τί μιον μέ ν, ἀ λλὰ τύ χης κτῆ μα, ἐ πειδὴ τῶ ν μὲ ν ἐ χό ντων πολλά κις ἀ φεί λετο, τοῖ ς δ' οὐ κ ἐ λπί σασι φέ ρουσα προσή νεγκε, καὶ ὁ πολὺ ς πλοῦ τος σκοπὸ ς ἔ κκειται τοῖ ς βουλομέ νοις βαλλά ντια τοξεύ ειν, κακού ργοις οἰ κέ ταις καὶ συκοφά νταις, καὶ τὸ μέ γιστον, ὅ τι καὶ τοῖ ς πονηροτά τοις μέ τεστι. δό ξα γε μὴ ν σεμνὸ ν μέ ν, ἀ λλ' ἀ βέ βαιον. κά λλος δὲ περιμά χητον μέ ν, ἀ λλ' ὀ λιγοχρό νιον. ὑ γί εια δὲ τί μιον μέ ν, ἀ λλ' εὐ μετά στατον.' ἰ σχὺ ς δὲ ζηλωτὸ ν μέ ν, ἀ λλὰ νό σῳ εὐ ά λωτον καὶ γή ρᾳ. τὸ δ' ὅ λον εἴ τις ἐ πὶ τῇ τοῦ σώ ματος ῥ ώ μῃ φρονεῖ, μαθέ τω γνώ μης διαμαρτά νων. πό στον γά ρ ἐ στιν ἰ σχὺ ς ἀ νθρωπί νη τῆ ς τῶ ν ἄ λλων ζῴ ων δυνά μεως; λέ γω δ' οἷ ον ἐ λεφά ντων καὶ ταύ ρων καὶ λεό ντων. παιδεί α δὲ τῶ ν ἐ ν ἡ μῖ ν μό νον ἐ στὶ ν ἀ θά νατον καὶ θεῖ ον. καὶ δύ ο τὰ πά ντων ἐ στὶ κυριώ τατα ἐ ν ἀ νθρωπί νῃ φύ σει, νοῦ ς καὶ λό γος. καὶ ὁ μὲ ν νοῦ ς ἀ ρχικό ς ἐ στι τοῦ λό γου, ὁ δὲ λό γος ὑ πηρετικὸ ς τοῦ νοῦ, τύ χῃ μὲ ν ἀ νά λωτος, συκοφαντί ᾳ δ' ἀ ναφαί ρετος, νό σῳ δ' ἀ διά φθορος, γή ρᾳ δ' ἀ λύ μαντος. μό νος γὰ ρ ὁ νοῦ ς παλαιού μενος ἀ νηβᾷ, καὶ ὁ χρό νος τἄ λλα πά ντ' ἀ φαιρῶ ν τῷ γή ρᾳ προστί θησι τὴ ν ἐ πιστή μην. ὅ γε μὴ ν πό λεμος χειμά ρρου δί κην πά ντα σύ ρων καὶ πά ντα παραφέ ρων μό νην οὐ δύ ναται παιδεί αν παρελέ σθαι. καί μοι δοκεῖ Στί λπων ὁ Μεγαρεὺ ς φιλό σοφος ἀ ξιομνημό νευτον ποιῆ σαι ἀ πό κρισιν, ὅ τε Δημή τριος ἐ ξανδραποδισά μενος τὴ ν πό λιν εἰ ς ἔ δαφος κατέ βαλε καὶ τὸ ν Στί λπωνα ἤ ρετο μή τι ἀ πολωλεκὼ ς εἴ η. καὶ ὃ ς“ οὐ δῆ τα” εἶ πε,“ πό λεμος γὰ ρ οὐ λαφυραγωγεῖ ἀ ρετή ν” σύ μφωνος δὲ καὶ συνῳ δὸ ς καὶ ἡ Σωκρά τους ἀ πό κρισις ταύ τῃ φαί νεται. καὶ γὰ ρ οὗ τος ἐ ρωτή σαντος αὐ τό ν μοι δοκεῖ Γοργί ου ἣ ν ἔ χει περὶ τοῦ μεγά λου βασιλέ ως ὑ πό ληψιν καὶ εἰ νομί ζει τοῦ τον εὐ δαί μονα εἶ ναι,“ οὐ κ οἶ δ'” ἔ φησε“ πῶ ς ἀ ρετῆ ς καὶ παιδεί ας ἔ χει,” ὡ ς τῆ ς εὐ δαιμονί ας ἐ ν τού τοις, οὐ κ ἐ ν τοῖ ς τυχηροῖ ς ἀ γαθοῖ ς κειμέ νης.

ὥ σπερ δὲ παραινῶ τῆ ς παιδεί ας τῶ ν τέ κνων μηδὲ ν ποιεῖ σθαι προὐ ργιαί τερον, οὕ τως αὖ πά λιν φημὶ δεῖ ν τῆ ς ἀ διαφθό ρου καὶ ὑ γιαινού σης ἔ χεσθαι, τῶ ν δὲ πανηγυρικῶ ν λή ρων ὡ ς πορρωτά τω τοὺ ς υἱ εῖ ς ἀ πά γειν. τὸ γὰ ρ τοῖ ς πολλοῖ ς ἀ ρέ σκειν τοῖ ς σοφοῖ ς ἐ στιν ἀ παρέ σκειν. μαρτυρεῖ δέ μου τῷ λό γῳ καὶ Εὐ ριπί δης λέ γων ἐ γὼ δ' ἄ κομψος εἰ ς ὄ χλον δοῦ ναι λό γον, εἰ ς ἥ λικας δὲ κὠ λί γους σοφώ τερος. ἔ χει δὲ μοῖ ραν καὶ τό δ': οἱ γὰ ρ ἐ ν σοφοῖ ς φαῦ λοι παρ' ὄ χλῳ μουσικώ τεροι λέ γειν ὁ ρῶ δ' ἔ γωγε τοὺ ς τοῖ ς συρφετώ δεσιν ὄ χλοις ἀ ρεστῶ ς καὶ κεχαρισμέ νως ἐ πιτηδεύ οντας λέ γειν καὶ τὸ ν βί ον ὡ ς τὰ πολλὰ ἀ σώ τους καὶ φιληδό νους ἀ ποβαί νοντας. καὶ νὴ Δί' εἰ κό τως. εἰ γὰ ρ ἄ λλοις ἡ δονὰ ς παρασκευά ζοντες ἀ μελοῦ σι τοῦ καλοῦ, σχολῇ γ' ἂ ν τῆ ς ἰ δί ας ἡ δυπαθεί ας καὶ τρυφῆ ς ὑ περά νω τὸ ὀ ρθὸ ν καὶ ὑ γιὲ ς ποιή σαιντο ἢ τὸ σῶ φρον ἀ ντὶ τοῦ τερπνοῦ διώ ξαιεν. πρὸ ς δὲ τού τοις τί ἂ ν τοὺ ς παῖ δας καλὸ ν γά ρ τοι μηδὲ ν εἰ κῇ μή τε λέ γειν μή τε πρά ττειν, καὶ κατὰ τὴ ν παροιμί αν“ χαλεπὰ τὰ καλά.” οἱ δ' αὐ τοσχέ διοι τῶ ν λό γων πολλῆ ς εὐ χερεί ας καὶ ῥ ᾳ διουργί ας εἰ σὶ πλή ρεις, οὔ θ' ὅ θεν ἀ ρκτέ ον οὔ θ' ὅ που παυστέ ον ἐ στὶ ν εἰ δό των. χωρὶ ς δὲ τῶ ν ἄ λλων πλημμελημά των οἳ ἂ ν ἐ κ τοῦ παραχρῆ μα λέ γωσιν, εἰ ς ἀ μετρί αν δεινὴ ν ἐ κπί πτουσι καὶ πολυλογί αν. σκέ ψις δ' οὐ κ ἐ ᾷ τῆ ς ἱ κνουμέ νης συμμετρί ας τὸ ν λό γον ἐ κπί πτειν. ὁ Περικλῆ ς,“ ὡ ς ἡ μῖ ν ἀ κού ειν παραδέ δοται,” καλού μενος ὑ πὸ τοῦ δή μου πολλά κις οὐ χ ὑ πή κουσε, λέ γων ἀ σύ ντακτος εἶ ναι. ὡ σαύ τως δὲ καὶ Δημοσθέ νης ζηλωτὴ ς τῆ ς τού του πολιτεί ας γενό μενος καλού ντων αὐ τὸ ν τῶ ν̓ Αθηναί ων σύ μβουλον ἀ ντέ βαινεν:“ οὐ συντέ ταγμαι” λέ γων. καὶ ταῦ τα μὲ ν ἴ σως ἀ δέ σποτό ς ἐ στι καὶ πεπλασμέ νη παρά δοσις: ἐ ν δὲ τῷ κατὰ Μειδί ου τὴ ν τῆ ς σκέ ψεως ὠ φέ λειαν ἐ ναργῶ ς παρί στησι. φησὶ γοῦ ν“ ἐ γὼ δ' ἐ σκέ φθαι μὲ ν ὦ ἄ νδρες αδδ. ἠ Αθηναῖ οι φημὶ κοὐ κ ἂ ν ἀ ρνηθεί ην καὶ μεμελετηκέ ναι γ' ὡ ς ἐ νῆ ν μά λιστ' ἐ μοί: καὶ γὰ ρ ἂ ν ἄ θλιος ἦ ν, εἰ τοιαῦ τα παθὼ ν καὶ πά σχων ἠ μέ λουν ὧ ν περὶ τού των ἐ ρεῖ ν ἔ μελλον πρὸ ς ὑ μᾶ ς.” τὸ δὲ δεῖ ν παντά πασιν ἀ ποδοκιμά ζειν τῶ ν λό γων τὴ ν ἑ τοιμό τητα ἢ πά λιν αὖ ταύ την οὐ κ ἐ π' ἀ ξί οις ἀ σκεῖ ν οὐ φαί ην ἂ ν ἔ γωγε, ἀ λλ' ὡ ς ἐ ν φαρμά κου μοί ρᾳ τοῦ το ποιητέ ον ἐ στί. μέ χρι δὴ τῆ ς τῶ ν ἀ νδρῶ ν ἡ λικί ας οὐ δὲ ν ἐ κ τοῦ παρατυχό ντος ἀ ξιῶ λέ γειν: ἀ λλ' ὅ ταν τις ῥ ιζώ σῃ τὴ ν δύ ναμιν, τό τε τοῦ τον τῶ ν καιρῶ ν καλού ντων ἐ λευθεριά ζειν τοῖ ς λό γοις προσή κει. ὥ σπερ γὰ ρ οἱ πολὺ ν χρό νον δεθέ ντες κἂ ν εἰ λυθεῖ εν ὕ στερον, ὑ πὸ τῆ ς πολυχρονί ου τῶ ν δεσμῶ ν συνηθεί ας οὐ δυνά μενοι βαδί ζειν ὑ ποσκελί ζονται, τὸ ν αὐ τὸ ν τρό πον οἱ πολλῷ χρό νῳ τὸ ν λό γον σφί γξαντες, κἂ ν εἴ ποτε ἐ κ τοῦ παραχρῆ μα δεή σειεν εἰ πεῖ ν, οὐ δὲ ν ἧ ττον τὸ ν αὐ τὸ ν τῆ ς ἑ ρμηνεί ας χαρακτῆ ρα φυλά ττουσι. τὸ δ' ἔ τι παῖ δας ὄ ντας ἐ ᾶ ν ἐ πὶ καιροῦ λέ γειν ματαιολογί ας τῆ ς ἐ σχά της αἴ τιον καθί σταται. ζῳ γρά φος φασὶ ν ἄ θλιος̓ Απελλῇ δεί ξας εἰ κό να“ ταύ την” ἔ φη“ νῦ ν γέ γραφα,” ὁ δὲ“ καὶ ἢ ν μὴ λέ γῃ ς,” εἶ πεν“ οἶ δ' ὅ τι ταχὺ γέ γραπται: θαυμά ζω δὲ πῶ ς οὐ χὶ τοιαύ τας πλεί ους γέ γραφας.” ὥ σπερ τοί νυν ἐ πανά γω γὰ ρ πρὸ ς τὴ ν ἐ ξ ἀ ρχῆ ς τοῦ λό γου ὑ πό θεσιν τὴ ν θεατρικὴ ν καὶ παρατρά γῳ δον, οὕ τως αὖ πά λιν καὶ τὴ ν σμικρολογί αν τῆ ς λέ ξεως καὶ ταπεί νωσιν παραινῶ διευλαβεῖ σθαι καὶ φεύ γειν: ἡ μὲ ν γὰ ρ ὑ πέ ρογκος ἀ πολί τευτό ς ἐ στιν, ἡ δ' ἰ σχνὴ λί αν ἀ νέ κπληκτος. καθά περ δὲ τὸ σῶ μα οὐ μό νον ὑ γιεινὸ ν ἀ λλὰ καὶ εὐ εκτικὸ ν εἶ ναι χρή, καὶ τὸ ν λό γον ὡ σαύ τως οὐ κ ἄ νοσον μό νον ἀ λλὰ καὶ εὔ ρωστον εἶ ναι δεῖ. τὸ μὲ ν γὰ ρ ἀ σφαλὲ ς ἐ παινεῖ ται μό νον, τὸ δ' ἐ πικί νδυνον καὶ θαυμά ζεται. τὴ ν αὐ τὴ ν δὲ τυγχά νω γνώ μην ἔ χων καὶ περὶ τῆ ς ἐ ν τῇ ψυχῇ διαθέ σεως. οὔ τε γὰ ρ θρασὺ ν οὔ τ' ἄ τολμον καὶ καταπλῆ γα προσῆ κεν εἶ ναι: τὸ μὲ ν γὰ ρ εἰ ς ἀ ναισχυντί αν, τὸ δ' εἰ ς ἀ νδραποδωδί αν περιί σταται: ἔ ντεχνον δὲ τὸ τὴ ν μέ σην ἐ ν ἅ πασι τέ μνειν ἐ μμελέ ς τε. βού λομαι δ', ἕ ως ἔ τι μέ μνημαι τῆ ς παιδεί ας, ὡ ς ἔ χω δό ξης περὶ αὐ τῆ ς εἰ πεῖ ν, ὅ τι τὸ ν μονό κωλον λό γον πρῶ τον μὲ ν ἀ μουσί ας οὐ μικρὸ ν ποιοῦ μαι τεκμή ριον: ἔ πειτα δὲ καὶ πρὸ ς τὴ ν ἄ σκησιν ἁ ψί κορον καὶ πά ντη ἀ νεπί μονον εἶ ναι νομί ζω. μονῳ δί α γὰ ρ ἐ ν ἅ πασί ν ἐ στι πλή σμιον καὶ πρό σαντες, ἡ δὲ ποικιλί α τερπνό ν, καθά περ κἀ ν τοῖ ς ἄ λλοις ἅ πασιν, οἷ ον ἀ κού σμασιν ἢ θεά μασιν.

δεῖ τοί νυν τὸ ν παῖ δα τὸ ν ἐ λεύ θερον μηδενὸ ς μηδὲ τῶ ν ἄ λλων τῶ ν καλουμέ νων ἐ γκυκλί ων παιδευμά των μή τ' ἀ νή κοον μή τ' ἀ θέ ατον ἐ ᾶ ν εἶ ναι, ἀ λλὰ ταῦ τα μὲ ν ἐ κ παραδρομῆ ς μαθεῖ ν ὡ σπερεὶ γεύ ματος ἕ νεκεν ἐ ν ἅ πασι γὰ ρ τὸ τέ λειον ἀ δύ νατον, τὴ ν δὲ φιλοσοφί αν πρεσβεύ ειν. ἔ χω δὲ δι' εἰ κό νος παραστῆ σαι τὴ ν ἐ μαυτοῦ γνώ μην: ὥ σπερ γὰ ρ περιπλεῦ σαι μὲ ν πολλὰ ς πό λεις καλό ν, ἐ νοικῆ σαι δὲ τῇ κρατί στῃ χρή σιμον ἀ στεί ως δὲ καὶ Βί ων ἔ λεγεν ὁ φιλό σοφος ὅ τι ὥ σπερ οἱ μνηστῆ ρες τῇ Πηνελό πῃ πλησιά ζειν μὴ δυνά μενοι ταῖ ς ταύ της ἐ μί γνυντο θεραπαί ναις, οὕ τω καὶ οἱ φιλοσοφί ας μὴ δυνά μενοι κατατυχεῖ ν ἐ ν τοῖ ς ἄ λλοις παιδεύ μασι τοῖ ς οὐ δενὸ ς ἀ ξί οις ἑ αυτοὺ ς κατασκελετεύ ουσι. διὸ δεῖ τῆ ς ἄ λλης παιδεί ας ὥ σπερ κεφά λαιον ποιεῖ ν τὴ ν φιλοσοφί αν. περὶ μὲ ν γὰ ρ τὴ ν τοῦ σώ ματος ἐ πιμέ λειαν διττὰ ς εὗ ρον ἐ πιστή μας οἱ ἄ νθρωποι, τὴ ν ἰ ατρικὴ ν καὶ τὴ ν γυμναστική ν, ὧ ν ἡ μὲ ν τὴ ν ὑ γί ειαν, ἡ δὲ τὴ ν εὐ εξί αν ἐ ντί θησι. τῶ ν δὲ τῆ ς ψυχῆ ς ἀ ρρωστημά των καὶ παθῶ ν ἡ φιλοσοφί α μό νη φά ρμακό ν ἐ στι. διὰ γὰ ρ ταύ την ἔ στι καὶ μετὰ ταύ της γνῶ ναι τί τὸ καλὸ ν τί τὸ αἰ σχρό ν, τί τὸ δί καιον τί τὸ ἄ δικον, τί τὸ συλλή βδην αἱ ρετὸ ν τί τὸ φευκτό ν: πῶ ς θεοῖ ς πῶ ς γονεῦ σι πῶ ς πρεσβυτέ ροις πῶ ς νό μοις πῶ ς ἀ λλοτρί οις πῶ ς ἄ ρχουσι πῶ ς φί λοις πῶ ς γυναιξὶ πῶ ς τέ κνοις πῶ ς οἰ κέ ταις χρηστέ ον ἐ στί: ὅ τι δεῖ θεοὺ ς μὲ ν σέ βεσθαι, γονέ ας δὲ τιμᾶ ν, πρεσβυτέ ρους αἰ δεῖ σθαι, νό μοις πειθαρχεῖ ν, ἄ ρχουσιν ὑ πεί κειν, φί λους ἀ γαπᾶ ν, πρὸ ς γυναῖ κας σωφρονεῖ ν, τέ κνων στερκτικοὺ ς εἶ ναι, δού λους μὴ περιυβρί ζειν τὸ δὲ μέ γιστον, μή τ' ἐ ν ταῖ ς εὐ πραγί αις περιχαρεῖ ς μή τ' ἐ ν ταῖ ς συμφοραῖ ς περιλύ πους ὑ πά ρχειν, μή τ' ἐ ν ταῖ ς ἡ δοναῖ ς ἐ κλύ τους εἶ ναι μή τ' ἐ ν ταῖ ς ὀ ργαῖ ς ἐ κπαθεῖ ς καὶ θηριώ δεις. ἅ περ ἐ γὼ πά ντων τῶ ν ἐ κ φιλοσοφί ας περιγιγνομέ νων ἀ γαθῶ ν πρεσβύ τατα κρί νω. τὸ μὲ ν γὰ ρ εὐ γενῶ ς εὐ τυχεῖ ν ἀ νδρό ς, τὸ δ' ἀ νεπιφθό νως εὐ ηνί ου ἀ νθρώ που, τὸ δὲ τοῖ ς λογισμοῖ ς περιεῖ ναι τῶ ν ἡ δονῶ ν σοφοῦ, τὸ δ' ὀ ργῆ ς κατακρατεῖ ν ἀ νδρὸ ς, ὲ ὑ οὐ τοῦ τυχό ντος; ἐ στί. τελεί ους δ' ἀ νθρώ πους ἡ γοῦ μαι τοὺ ς δυναμέ νους τὴ ν πολιτικὴ ν δύ ναμιν μῖ ξαι καὶ κερά σαι τῇ φιλοσοφί ᾳ, καὶ δυεῖ ν ὄ ντοιν μεγί στοιν ἀ γαθοῖ ν ἐ πηβό λους ὑ πά ρχειν ὑ πολαμβά νω, τοῦ τε κοινωφελοῦ ς: βί ου πολιτευομέ νους, τοῦ τ' ἀ κύ μονος καὶ γαληνοῦ, διατρί βοντας περὶ φιλοσοφί αν. τριῶ ν γὰ ρ ὄ ντων βί ων ὧ ν ὁ μέ ν ἐ στι πρακτικὸ ς ὁ δὲ θεωρητικὸ ς ὁ δ' ἀ πολαυστικό ς, ὁ μὲ ν ἔ κλυτος καὶ δοῦ λος τῶ ν ἡ δονῶ ν ζῳ ώ δης καὶ μικροπρεπή ς ἐ στιν, ὁ δὲ θεωρητικὸ ς τοῦ πρακτικοῦ διαμαρτά νων ἀ νωφελή ς, ὁ δὲ πρακτικὸ ς ἀ μοιρή σας φιλοσοφί ας ἄ μουσος καὶ πλημμελή ς. πειρατέ ον οὖ ν εἰ ς δύ ναμιν καὶ τὰ κοινὰ πρά ττειν καὶ τῆ ς φιλοσοφί ας ἀ ντιλαμβά νεσθαι κατὰ τὸ παρεῖ κον τῶ ν καιρῶ ν. οὕ τως ἐ πολιτεύ σατο Περικλῆ ς, οὕ τως̓ Αρχύ τας ὁ Ταραντῖ νος, οὕ τω Δί ων ὁ Συρακό σιος, οὕ τως̓ Επαμεινώ νδας ὁ Θηβαῖ ος, ὧ ν ἅ τερος Πλά τωνος ἐ γέ νετο συνουσιαστή ς. καὶ περὶ μὲ ν παιδεί ας οὐ κ οἶ δ' ὅ τι δεῖ πλεί ονα λέ γοντα διατρί βειν πρὸ ς δὲ τοῖ ς εἰ ρημέ νοις χρή σιμον, μᾶ λλον δὲ ἀ ναγκαῖ ό ν ἐ στι μηδὲ τῆ ς τῶ ν παλαιῶ ν συγγραμμά των κτή σεως ὀ λιγώ ρως ἔ χειν, ἀ λλὰ καὶ τού των ποιεῖ σθαι συλλογὴ ν κατὰ τὸ γεωργῶ δες. τὸ ν γὰ ρ αὐ τὸ ν τρό πον ὄ ργανον τῆ ς παιδεί ας ἡ χρῆ σις τῶ ν βιβλί ων ἐ στί, καὶ ἀ πὸ πηγῆ ς τὴ ν ἐ πιστή μην τηρεῖ ν συμβέ βηκεν.

οὐ τοί νυν ἄ ξιον οὐ δὲ τὴ ν τῶ ν σωμά των ἀ γωνί αν παρορᾶ ν, ἀ λλὰ πέ μποντας ἐ ς παιδοτρί βου τοὺ ς παῖ δας ἱ κανῶ ς ταῦ τα διαπονεῖ ν, ἅ μα μὲ ν τῆ ς τῶ ν σωμά των εὐ ρυθμί ας ἕ νεκεν, ἅ μα δὲ καὶ πρὸ ς ῥ ώ μην: καλοῦ γὰ ρ γή ρως θεμέ λιος ἐ ν παισὶ ν ἡ τῶ ν σωμά των εὐ εξί α. καθά περ οὖ ν ἐ ν εὐ δί ᾳ τὰ πρὸ ς τὸ ν χειμῶ να προσῆ κε παρασκευά ζειν, οὕ τως ἐ ν νεό τητι τὴ ν εὐ ταξί αν καὶ τὴ ν σωφροσύ νην ἐ φό διον εἰ ς τὸ γῆ ρας ἀ ποτί θεσθαι. οὕ τω δὲ δεῖ ταμιεύ εσθαι τὸ ν τοῦ σώ ματος πό νον, ὡ ς μὴ καταξή ρους γινομέ νους πρὸ ς τὴ ν τῆ ς παιδεί ας ἐ πιμέ λειαν ἀ παγορεύ ειν κατὰ γὰ ρ Πλά τωνα ὕ πνοι καὶ κό ποι μαθή μασι πολέ μιοι. καὶ τί ταῦ τα; ἀ λλ' ὅ περ πά ντων ἐ στὶ κυριώ τατον τῶ ν εἰ ρημέ νων σπεύ δω λέ γειν. πρὸ ς γὰ ρ τοὺ ς στρατιωτικοὺ ς ἀ γῶ νας τοὺ ς παῖ δας ἀ σκητέ ον ἐ ν ἀ κοντισμοῖ ς αὐ τοὺ ς καταθλοῦ ντας καὶ τοξεί αις καὶ θή ραις.“ τὰ” γὰ ρ“ τῶ ν ἡ ττωμέ νων” ἐ ν ταῖ ς μά χαις“ ἀ γαθὰ τοῖ ς νικῶ σιν ἆ θλα πρό κειται” πό λεμος δ' ἐ σκιατραφημέ νην σωμά των ἕ ξιν οὐ δέ χεται, ἰ σχνὸ ς δὲ στρατιώ της πολεμικῶ ν ἀ γώ νων ἐ θὰ ς ἀ θλητῶ ν καὶ πολεμί ων φά λαγγας διωθεῖ. τί οὖ ν ἄ ν τις εἴ ποι; σὺ δὲ δὴ περὶ τῆ ς ἐ λευθέ ρων ἀ γωγῆ ς ὑ ποσχό μενος παραγγέ λματα δώ σειν ἔ πειτα φαί νῃ τῆ ς μὲ ν τῶ ν πενή των καὶ δημοτικῶ ν παραμελῶ ν ἀ γωγῆ ς, μό νοις δὲ τοῖ ς πλουσί οις ὁ μονοεῖ ς τὰ ς ὑ ποθή κας διδό ναι. πρὸ ς οὓ ς οὐ χαλεπὸ ν ἀ παντῆ σαι. ἐ γὼ γὰ ρ μά λιστ' ἂ ν βουλοί μην πᾶ σι κοινῇ χρή σιμον εἶ ναι τὴ ν ἀ γωγή ν: εἰ δέ τινες ἐ νδεῶ ς τοῖ ς ἰ δί οις πρά ττοντες ἀ δυνατή σουσι τοῖ ς ἐ μοῖ ς χρῆ σθαι παραγγέ λμασι, τὴ ν τύ χην αἰ τιά σθωσαν, οὐ τὸ ν ταῦ τα συμβουλεύ οντα. πειρατέ ον μὲ ν οὖ ν εἰ ς δύ ναμιν τὴ ν κρατί στην ἀ γωγὴ ν ποιεῖ σθαι τῶ ν παί δων καὶ τοῖ ς πέ νησιν: εἰ δὲ μὴ, τῇ γε δυνατῇ χρηστέ ον. καὶ ταῦ τα μὲ ν δὴ τῷ λό γῳ παρεφορτισά μην, ἵ ν' ἐ φεξῆ ς καὶ τἄ λλα τὰ φέ ροντα πρὸ ς τὴ ν ὀ ρθὴ ν τῶ ν νέ ων ἀ γωγὴ ν συνά ψω.

κἀ κεῖ νό φημι, δεῖ ν τοὺ ς παῖ δας ἐ πὶ τὰ καλὰ τῶ ν ἐ πιτηδευμά των ἄ γειν παραινέ σεσι καὶ λό γοις, μὴ μὰ Δί α πληγαῖ ς μηδ' αἰ κισμοῖ ς. δοκεῖ γά ρ που ταῦ τα τοῖ ς δού λοις μᾶ λλον ἢ τοῖ ς ἐ λευθέ ροις πρέ πειν: ἀ ποναρκῶ σι γὰ ρ καὶ φρί ττουσι πρὸ ς τοὺ ς πό νους, τὰ μὲ ν διὰ τὰ ς ἀ λγηδό νας τῶ ν πληγῶ ν, τὰ δὲ καὶ διὰ τὰ ς ὕ βρεις. ἔ παινοι δὲ καὶ ψό γοι πά σης εἰ σὶ ν αἰ κί ας ὠ φελιμώ τεροι τοῖ ς ἐ λευθέ ροις, οἱ μὲ ν ἐ πὶ τὰ καλὰ παρορμῶ ντες οἱ δ' ἀ πὸ τῶ ν αἰ σχρῶ ν ἀ νεί ργοντες. δεῖ δ' ἐ ναλλά ξ καὶ ποικί λως χρῆ σθαι ταῖ ς ἐ πιπλή ξεσι καὶ τοῖ ς ἐ παί νοις, κἀ πειδά ν ποτε θρασύ νωνται, ταῖ ς ἐ πιπλή ξεσιν ἐ ν αἰ σχύ νῃ ποιεῖ σθαι, καὶ πά λιν ἀ νακαλεῖ σθαι τοῖ ς ἐ παί νοις καὶ μιμεῖ σθαι τὰ ς τί τθας, αἵ τινες ἐ πειδὰ ν τὰ παιδί α κλαυθμυρί σωσιν, εἰ ς παρηγορί αν πά λιν τὸ ν μαστὸ ν ὑ πέ χουσι. δεῖ δ' αὐ τοὺ ς μηδὲ τοῖ ς ἐ γκωμί οις ἐ παί ρειν καὶ φυσᾶ ν: χαυνοῦ νται γὰ ρ ταῖ ς ὑ περβολαῖ ς τῶ ν ἐ παί νων καὶ θρύ πτονται.

ἤ δη δέ τινας ἐ γὼ εἶ δον πατέ ρας, οἷ ς τὸ Β λί αν φιλεῖ ν τοῦ μὴ φιλεῖ ν αἴ τιον κατέ στη. τί οὖ ν ἐ στιν:. ὃ βού λομαι λέ γειν, ἵ να τῷ παραδεί γματι φωτεινό τερον ποιή σω τὸ ν λό γον; σπεύ δοντες γὰ ρ τοὺ ς παῖ δας ἐ ν πᾶ σι τά χιον πρωτεῦ σαι πό νους αὐ τοῖ ς ὑ περμέ τρους ἐ πιβά λλουσιν, οἷ ς ἀ παυδῶ ντες ἐ κπί πτουσι, καὶ ἄ λλως βαρυνό μενοι ταῖ ς κακοπαθεί αις οὐ δέ χονται τὴ ν μά θησιν εὐ ηνί ως. ὥ σπερ γὰ ρ τὰ φυτὰ τοῖ ς μὲ ν μετρί οις ὕ δασι τρέ φεται, τοῖ ς δὲ πολλοῖ ς πνί γεται, τὸ ν αὐ τὸ ν τρό πον ψυχὴ τοῖ ς μὲ ν συμμέ τροις αὒ ξεται πό νοις, τοῖ ς δ' ὑ περβά λλουσι βαπτί ζεται. δοτέ ον οὖ ν τοῖ ς παισὶ ν ἀ ναπνοὴ ν τῶ ν συνεχῶ ν πό νων, ἐ νθυμουμέ νους ὅ τι πᾶ ς ὁ βί ος ἡ μῶ ν εἰ ς ἄ νεσιν καὶ σπουδὴ ν διῄ ρηται. καὶ διὰ τοῦ τ' οὐ μό νον ἐ γρή γορσις ἀ λλὰ καὶ ὕ πνος εὑ ρέ θη, οὐ δὲ πό λεμος ἀ λλὰ καὶ εἰ ρή νη, οὐ δὲ χειμὼ ν ἀ λλὰ καὶ εὐ δί α, δ̓: οὐ δ' ἐ νεργοὶ πρά ξεις ἀ λλὰ καὶ ἑ ορταί. συνελό ντι δ' εἰ πεῖ ν ἡ ἀ νά παυσις τῶ ν πό νων ἐ στὶ ν ἄ ρτυμα. καὶ οὐ κ ἐ πὶ τῶ ν ζῴ ων μό νων τοῦ τ' ἂ ν ἴ δοι τις γιγνό μενον, ἀ λλὰ καὶ ἐ πὶ τῶ ν ἀ ψύ χων καὶ γὰ ρ τὰ τό ξα καὶ τὰ ς: λύ ρας ἀ νί εμεν, ἵ ν' ἐ πιτεῖ ναι δυνηθῶ μεν. καθό λου δὲ σῴ ζεται σῶ μα μὲ ν ἐ νδεί ᾳ καὶ πληρώ σει, ψυχὴ δ' ἀ νέ σει καὶ πό νῳ. ἄ ξιον δ' ἐ πιτιμᾶ ν τῶ ν πατέ ρων ἐ νί οις, οἵ τινες παιδαγωγοῖ ς καὶ διδασκά λοις ἐ πιτρέ ψαντες τοὺ ς υἱ εῖ ς αὐ τοὶ τῆ ς τού των μαθή σεως οὔ τ' αὐ τό πται γί γνονται τὸ παρά παν οὔ τ' αὐ τή κοοι, πλεῖ στον τοῦ δέ οντος ἁ μαρτά νοντες. αὐ τοὺ ς γὰ ρ παρ' ὀ λί γας ἡ μέ ρας δεῖ δοκιμασί αν λαμβά νειν τῶ ν παί δων, ἀ λλὰ μὴ τὰ ς ἐ λπί δας ἔ χειν ἐ ν μισθωτοῦ διαθέ σει: καὶ γὰ ρ ἐ κεῖ νοι πλεί ονα ποιή σονται τὴ ν ἐ πιμέ λειαν τῶ ν παί δων, μέ λλοντες ἑ κά στοτε διδό ναι τὰ ς εὐ θύ νας. κἀ νταῦ θα δὴ τὸ ῥ ηθὲ ν ὑ πὸ τοῦ ἱ πποκό μου χά ριεν, ὡ ς οὐ δὲ ν οὕ τω πιαί νει τὸ ν ἵ ππον ὡ ς βασιλέ ως ὀ φθαλμό ς. πά ντων δὲ μά λιστα τὴ ν μνή μην τῶ ν παί δων ἀ σκεῖ ν καὶ συνεθί ζειν αὕ τη γὰ ρ ὥ σπερ τῆ ς παιδεί ας ἐ στὶ ταμιεῖ ον, καὶ διὰ τοῦ το μητέ ρα τῶ ν Μουσῶ ν ἐ μυθολό γησαν εἶ ναι τὴ ν Μνημοσύ νην, αἰ νιττό μενοι καὶ παραδηλοῦ ντες ὅ τι οὕ τως οὐ δὲ ν γεννᾶ ν καὶ τρέ φειν ὡ ς ἡ μνή μη πέ φυκε. καὶ τοί νυν ταύ την κατ' ἀ μφό τερ' ἐ στὶ ν ἀ σκητέ ον, εἴ τ' ἐ κ φύ σεως μνή μονες εἶ εν οἱ παῖ δες:, εἴ τε καὶ τοὐ ναντί ον ἐ πιλή σμονες. τὴ ν γὰ ρ πλεονεξί αν τῆ ς φύ σεως ἐ πιρρώ σομεν, τὴ ν δ' ἔ λλειψιν ἀ ναπληρώ σομεν: καὶ οἱ μὲ ν τῶ ν ἄ λλων ἔ σονται βελτί ους, οἱ δ' ἑ αυτῶ ν. τὸ γὰ ῥ Ησιό δειον καλῶ ς εἴ ρηται εἰ γά ρ κεν καὶ σμικρὸ ν ἐ πὶ σμικρῷ καταθεῖ ο καὶ θαμὰ τοῦ θ̓ ἔ ρδοις, τά χα κεν μέ γα καὶ τὸ γέ νοιτο. μὴ λανθανέ τω τοί νυν μηδὲ τοῦ το τοὺ ς πατέ ρας, ὅ τι τὸ μνημονικὸ ν τῆ ς μαθή σεως μέ ρος οὐ μό νον πρὸ ς τὴ ν παιδεί αν ἀ λλὰ καὶ πρὸ ς τὰ ς τοῦ βί ου πρά ξεις οὐ κ ἐ λαχί στην συμβά λλεται μοῖ ραν. ἡ γὰ ρ τῶ ν γεγενημέ νων πρά ξεων μνή μη τῆ ς περὶ τῶ ν μελλό ντων εὐ βουλί ας γί γνεται παρά δειγμα.

καὶ μέ ντοι καὶ τῆ ς αἰ σχρολογί ας ἀ πακτέ ον τοὺ ς υἱ εῖ ς“ λό γος γὰ ρ ἔ ργου σκιή” κατὰ Δημό κριτον. εἶ τά γε μὴ ν ἐ ντευκτικοὺ ς αὐ τοὺ ς εἶ ναι παρασκευαστέ ον καὶ φιλοπροσηγό ρους οὐ δὲ ν γὰ ρ ὡ ς τὰ ἀ νέ ντευκτα τῶ ν ἠ θῶ ν ἐ στιν οὕ τως ἀ ξιομί σητον. ἔ τι τοί νυν οἱ παῖ δες ἀ μισεῖ ς γί γνοιντ' ἂ ν τοῖ ς συνοῦ σι μὴ παντελῶ ς ἐ ν ταῖ ς ζητή σεσιν ἀ παραχώ ρητοι γιγνό μενοι: οὐ γὰ ρ τὸ νικᾶ ν μό νον ἀ λλὰ καὶ τὸ ἡ ττᾶ σθαι ἐ πί στασθαι καλὸ ν ἐ ν οἷ ς τὸ νικᾶ ν βλαβερό ν. ἔ στι γὰ ρ ὡ ς ἀ ληθῶ ς καὶ νί κη Καδμεί α. ἔ χω δὲ μά ρτυρα τού του Εὐ ριπί δην τὸ ν σοφὸ ν ἐ παγαγέ σθαι λέ γοντα δυοῖ ν λεγό ντοιν, θατέ ρου θυμουμέ νου, ὁ μὴ ἀ ντιτεί νων τοῖ ς λό γοις σοφώ τερος ἃ τοί νυν τῶ ν εἰ ρημέ νων οὐ δενὸ ς ἧ ττό ν ἐ στιν ἀ λλὰ καὶ μᾶ λλον ἐ πιτηδευτέ α τοῖ ς νέ οις καὶ δὴ λεκτέ ον. ταῦ τα δ' ἐ στὶ τὸ τὸ ν βί ον ἀ τύ φωτον ἀ σκεῖ ν, τὸ τὴ ν γλῶ τταν κατέ χειν, τὸ τῆ ς ὀ ργῆ ς; ὑ περά νω γί γνεσθαι, τὸ τῶ ν χειρῶ ν κρατεῖ ν. τού των ἕ καστον ἡ λί κον ἐ στὶ σκεπτέ ον ἔ σται δ' ἐ πὶ παραδειγμά των γνωριμώ τερα. οἷ ον ἵ ν' ἀ πὸ τοῦ τελευταί ου πρῶ τον ἄ ρξωμαι, τὰ ς χεῖ ρά ς τινες ὑ ποσχό ντες λή μμασιν ἀ δί κοις τὴ ν δό ξαν τῶ ν προβεβιωμέ νων ἐ ξέ χεαν: ὡ ς Γύ λιππος ὁ Λακεδαιμό νιος τὰ σακκί α τῶ ν χρημά των παραλύ σας φυγὰ ς ἀ πηλά θη τῆ ς Σπά ρτης. τό γε μὴ ν ἀ ό ργητον ἀ νδρό ς ἐ στι σοφοῦ. Σωκρά της μὲ ν γά ρ, λακτί σαντος αὐ τὸ ν νεανί σκου θρασέ ος μά λα καὶ βδελυροῦ, τοὺ ς ἀ μφ' αὑ τὸ ν ὁ ρῶ ν ἀ γανακτοῦ ντας καὶ σφαδά ζοντας ὡ ς καὶ διώ κειν αὐ τὸ ν ἐ θέ λειν,“ ἆ ρ'” ἔ φησε“ καὶ εἲ μ' ὄ νος ἐ λά κτισεν, ἀ ντιλακτί σαι τοῦ τον ἠ ξιώ σατ' ἄ ν;” οὐ μὴ ν ἐ κεῖ νό ς γε παντελῶ ς κατεπροί ξατο, πά ντων δ' αὐ τὸ ν ὀ νειδιζό ντων καὶ λακτιστὴ ν ἀ ποκαλού ντων ἀ πή γξατο.̓ Αριστοφά νους δέ, ὅ τε τὰ ς Νεφέ λας ἐ ξέ φερε, παντοί ως πᾶ σαν ὕ βριν αὐ τοῦ κατασκεδαννύ ντος, καί τινος τῶ ν παρό ντων“ κᾆ τα τοιαῦ τ' ἀ νακωμῳ δοῦ ντος οὐ κ ἀ γανακτεῖ ς” εἰ πό ντος“ ὦ Σώ κρατες;”“ μὰ Δί' οὐ κ ἔ γωγ' ἔ φησεν”“ ὡ ς γὰ ρ ἐ ν συμποσί ῳ μεγά λῳ τῷ θεά τρῳ σκώ πτομαι” ἀ δελφὰ τού τοις καὶ σύ ζυγα φανή σονται πεποιηκό τες̓ Αρχύ τας ὁ Ταραντῖ νος καὶ Πλά των. ὁ μὲ ν γὰ ρ ἐ πανελθὼ ν ἀ πὸ τοῦ πολέ μου στρατηγῶ ν δ' ἐ τύ γχανε γῆ ν καταλαβὼ ν κεχερσωμέ νην, τὸ ν ἐ πί τροπον καλέ σας αὐ τῆ ς ᾤ μωξας“ ἄ ν” ἔ φησεν“ εἰ μὴ λί αν ὠ ργιζό μην” Πλά των δὲ δού λῳ λί χνῳ καὶ βδελυρῷ θυμωθεί ς, τὸ ν τῆ ς ἀ δελφῆ ς υἱ ὸ ν Σπεύ σιππον καλέ σας“ τοῦ τον” ἔ φησεν ἀ πελθώ ν“ κρό τησον: ἐ γὼ γὰ ρ πά νυ θυμοῦ μαι” χαλεπὰ δὲ ταῦ τα καὶ δυσμί μητα φαί η τις ἄ ν. οἶ δα κἀ γώ. πειρατέ ον οὖ ν εἰ ς ὅ σον οἷ ὸ ν τ' ἐ στὶ τού τοις παραδεί γμασι χρωμέ νους τὸ πολὺ τῆ ς ἀ κρατοῦ ς καὶ μαινομέ νης ὑ φαιρεῖ ν ὀ ργῆ ς οὐ δὲ γὰ ρ ἐ ς τἄ λλα ἐ νά μιλλοι ταῖ ς ἐ κεί νων ἐ σμὲ ν οὔ τ' ἐ μπειρί αις οὔ τε καλοκαγαθί αις. ἀ λλ' οὐ δὲ ν ἧ ττον ἐ κεί νων, ὥ σπερ θεῶ ν ἱ εροφά νται καὶ δᾳ δοῦ χοι τῆ ς σοφί ας ὄ ντες, ὅ σαπέ ρ ἐ στιν ἐ ν δυνατῷ, ταῦ τα μιμεῖ σθαι καὶ περικνί ζειν ἐ πιχειροῦ μεν. τὸ τοί νυν τῆ ς γλώ ττης κρατεῖ ν περὶ τού του γά ρ, ὥ σπερ ὑ πεθέ μην, εἰ πεῖ ν λοιπό ν εἴ τις μικρὸ ν καὶ φαῦ λον ὑ πεί ληφε, πλεῖ στον διαμαρτά νει τῆ ς ἀ ληθεί ας. σοφὸ ν γὰ ρ εὔ καιρος σιγὴ καὶ παντὸ ς λό γου κρεῖ ττον. καὶ διὰ τοῦ τό μοι δοκεῖ τὰ ς μυστηριώ δεις τελετὰ ς οἱ παλαιοὶ κατέ δειξαν, ἵ ν' ἐ ν ταύ ταις σιωπᾶ ν ἐ θισθέ ντες ἐ πὶ τὴ ν τῶ ν ἀ νθρωπί νων μυστηρί ων πί στιν τὸ ν ἀ πὸ τῶ ν θεῶ ν μεταφέ ρωμεν φό βον. καὶ γὰ ρ αὖ σιωπή σας μὲ ν οὐ δεὶ ς μετενό ησε, λαλή σαντες δὲ παμπληθεῖ ς. καὶ τὸ μὲ ν σιγηθὲ ν ἐ ξειπεῖ ν ῥ ᾴ διον, τὸ δὲ ῥ ηθὲ ν ἀ ναλαβεῖ ν ἀ δύ νατον. μυρί ους δ' ἔ γωγ' οἶ δ' ἀ κού σας ταῖ ς μεγί σταις συμφοραῖ ς περιπεσό ντας διὰ τὴ ν τῆ ς γλώ ττης ἀ κρασί αν. ὧ ν τοὺ ς ἄ λλους παραλιπὼ ν ἑ νὸ ς ἢ δυεῖ ν τύ που ἕ νεκεν ἐ πιμνησθή σομαι. τοῦ γὰ ρ Φιλαδέ λφου γή μαντος τὴ ν ἀ δελφὴ ν̓ Αρσινό ην Σωτά δης εἰ πώ ν εἰ ς οὐ χ ὁ σί ην τρυμαλιὴ ν τὸ κέ ντρον ὠ θεῖ ς ἐ ν δεσμωτηρί ῳ πολλοὺ ς; κατεσά πη χρό νους καὶ τῆ ς ἀ καί ρου λαλιᾶ ς οὐ μεμπτὴ ν ἔ δωκε δί κην, ἵ να δὲ γέ λωτα παρά σχῃ τοῖ ς ἄ λλοις, αὐ τὸ ς πολὺ ν χρό νον ἔ κλαυσεν. ἐ νά μιλλα δὲ τού τοις καὶ σύ ζυγα καὶ Θεό κριτος ὁ σοφιστὴ ς εἶ πέ τε καὶ ἔ παθε, καὶ πολὺ δεινό τερα.̓ Αλεξά νδρου γὰ ρ πορφυρᾶ ς ἐ σθῆ τας κελεύ σαντος: κατασκευά ζειν τοὺ ς̔́ Ελληνας, ἵ ν' ἐ πανελθὼ ν τὰ ἐ πινί κια τοῦ πολέ μου τοῦ κατὰ τῶ ν βαρβά ρων θύ σειε, καὶ τῶ ν ἐ θνῶ ν κατὰ κεφαλὴ ν εἰ σφερό ντων ἄ ργυρον πρό τερον“ μέ ν” ἔ φησεν“ ἠ μφισβή τουν, νῦ ν δ' ᾔ σθημαι σαφῶ ς: ὅ τι ὁ“ πορφύ ρεος”̔ Ομή ρου θά νατος“ οὗ τό ς ἐ στιν.” ἐ ξ ὧ ν ἐ χθρὸ ν ἐ κτή σατο τὸ ν̓ Αλέ ξανδρον.̓ Αντί γονον δὲ τὸ ν βασιλέ α τῶ ν Μακεδό νων ἑ τερό φθαλμον ὄ ντα τὴ ν πή ρωσιν προφέ ρων εἰ ς οὐ μετρί αν ὀ ργὴ ν κατέ στησε. τὸ ν γὰ ρ ἀ ρχιμά γειρον Εὐ τροπί ωνα γεγενημέ νον ἐ ν τά ξει πέ μψας παραγενέ σθαι πρὸ ς αὐ τὸ ν ἠ ξί ου καὶ λό γον δοῦ ναι καὶ λαβεῖ ν. ταῦ τα δ' ἀ παγγέ λλοντος ἐ κεί νου πρὸ ς αὐ τὸ ν καὶ πολλά κις προσιό ντος“ εὖ οἶ δ' ἔ φησεν”“ ὅ τι ὠ μό ν με θέ λεις τῷ Κύ κλωπι, παραθεῖ ναι,” ὀ νειδί ζων τὸ ν μὲ ν ὅ τι πηρό ς, τὸ ν δ' ὅ τι μά γειρος ἦ ν. κἀ κεῖ νος“ τοιγαροῦ ν” εἰ πώ ν“ τὴ ν κεφαλὴ ν οὐ χ ἕ ξεις ἀ λλὰ τῆ ς ἀ θυροστομί ας ταύ της καὶ μανί ας δώ σεις δί κην”, ἀ πή γγειλε τὰ εἰ ρημέ να τῷ βασιλεῖ, ὁ δὲ πέ μψας ἀ νεῖ λε τὸ ν Θεό κριτον. παρὰ πά ντα δὲ ταῦ τα, ὅ περ ἐ στὶ ν ἱ εροπρεπέ στατον, ἐ θί ζειν τοὺ ς παῖ δας τῷ τἀ ληθῆ λέ γειν τὸ γὰ ρ ψεύ δεσθαι δουλοπρεπὲ ς καὶ πᾶ σιν ἀ νθρώ ποις ἄ ξιον μισεῖ σθαι καὶ οὐ δὲ μετρί οις δού λοις συγγνωστό ν.

ταῦ τα μὲ ν οὖ ν οὐ κ ἐ νδοιά σας οὐ δὲ μελλή σας περὶ τῆ ς τῶ ν παί δων εὐ κοσμί ας καὶ σωφροσύ νης διεί λεγμαι: περὶ δὲ τοῦ ῥ ηθή σεσθαι μέ λλοντος ἀ μφί δοξό ς εἰ μι καὶ διχογνώ μων, καὶ τῇ δε κἀ κεῖ σε μετακλί νων ὡ ς ἐ πὶ πλά στιγγος πρὸ ς οὐ δέ τερον ῥ έ ψαι δύ ναμαι, πολὺ ς δ' ὄ κνος ἔ χει με καὶ τῆ ς εἰ σηγή σεως καὶ τῆ ς ἀ ποτροπῆ ς τοῦ πρά γματος. ἀ ποτολμητέ ον δ' οὖ ν ὅ μως: εἰ πεῖ ν αὐ τό. τί οὖ ν τοῦ τ' ἐ στί; πό τερα δεῖ τοὺ ς ἐ ρῶ ντας τῶ ν παί δων ἐ ᾶ ν τού τοις συνεῖ ναι καὶ, συνδιατρί βειν, ἢ τοὐ ναντί ον εἴ ργειν αὐ τοὺ ς καὶ ἀ ποσοβεῖ ν τῆ ς πρὸ ς τού τους ὁ μιλί ας προσῆ κεν; ὅ ταν μὲ ν γὰ ρ ἀ ποβλέ ψω πρὸ ς τοὺ ς πατέ ρας τοὺ ς αὐ θεκά στους καὶ τὸ ν τρό πον ὀ μφακί ας καὶ στρυφνού ς, οἳ τῶ ν τέ κνων ὕ βριν οὐ κ ἀ νεκτὴ ν τὴ ν τῶ ν ἐ ρώ ντων ὁ μιλί αν ἡ γοῦ νται, εὐ λαβοῦ μαι ταύ της εἰ σηγητὴ ς γενέ σθαι καὶ σύ μβουλος, ὅ ταν δ' αὖ πά λιν ἐ νθυμηθῶ τὸ ν Σωκρά τη τὸ ν Πλά τωνα τὸ ν Ξενοφῶ ντα τὸ ν Αἰ σχί νην τὸ ν Κέ βητα, τὸ ν πά ντα χορὸ ν ἐ κεί νων τῶ ν ἀ νδρῶ ν οἳ τοὺ ς ἄ ρρενας ἐ δοκί μασαν ἔ ρωτας καὶ τὰ μειρά κια προή γαγον ἐ πί τε παιδεί αν καὶ δημαγωγί αν καὶ τὴ ν ἀ ρετὴ ν τῶ ν τρό πων, πά λιν ἕ τερος γί γνομαι καὶ κά μπτομαι πρὸ ς τὸ ν ἐ κεί νων τῶ ν ἀ νδρῶ ν ζῆ λον. μαρτυρεῖ δὲ τού τοις Εὐ ριπί δης οὕ τω λέ γων ἀ λλ' ἔ στι δή τις ἄ λλος ἐ ν βροτοῖ ς ἔ ρως ψυχῆ ς δικαί ας σώ φρονό ς τε κἀ γαθῆ ς τὸ δὲ τοῦ Πλά τωνος σπουδῇ καὶ χαριεντισμῷ μεμιγμέ νον οὐ παραλειπτέ ον. ἐ ξεῖ ναι γά ρ φησι δεῖ ν τοῖ ς ἀ ριστεύ σασιν ὃ ν ἂ ν βού λωνται τῶ ν καλῶ ν φιλῆ σαι. τοὺ ς μὲ ν οὖ ν τῆ ς ὥ ρας ἐ πιθυμοῦ ντας ἀ πελαύ νειν προσῆ κε, τοὺ ς δὲ τῆ ς ψυχῆ ς ἐ ραστὰ ς ἐ γκρί νειν κατὰ τὸ σύ νολον. καὶ τοὺ ς μὲ ν Θή βησι καὶ τοὺ ς ἐ ν̓́ Ηλιδι φευκτέ ον ἔ ρωτας καὶ τὸ ν ἐ ν Κρή τῃ καλού μενον ἁ ρπαγμό ν, τοὺ ς δ'̓ Αθή νησι καὶ τοὺ ς ἐ ν Λακεδαί μονι ζηλωτέ ον.

περὶ μὲ ν οὖ ν τού των, ὅ πως ἕ καστος αὐ τὸ ς ἑ αυτὸ ν πέ πεικεν, οὕ τως ὑ πολαμβανέ τω: ἐ γὼ δ' ἐ πειδὴ περὶ τῆ ς τῶ ν παί δων εὐ ταξί ας εἴ ρηκα καὶ κοσμιό τητος, καὶ ἐ πὶ τὴ ν τῶ ν μειρακί ων ἡ λικί αν ἤ δη μεταβή σομαι καὶ μικρὰ παντά πασιν λέ ξω: πολλά κις γὰ ρ κατεμεμψά μην τοὺ ς μοχθηρῶ ν ἐ θῶ ν γεγονό τας εἰ σηγητά ς, οἵ τινες τοῖ ς: μὲ ν παισὶ παιδαγωγοὺ ς καὶ διδασκά λους ἐ πέ στησαν, τὴ ν δὲ τῶ ν μειρακί ων ὁ ρμὴ ν ἄ φετον εἴ ασαν νέ μεσθαι, δέ ον αὖ τοὐ ναντί ον πλεί ω τῶ ν μειρακί ων ποιεῖ σθαι τὴ ν εὐ λά βειαν καὶ φυλακὴ ν ἢ τῶ ν παί δων. τί ς γὰ ρ οὐ κ οἶ δεν ὅ τι τὰ μὲ ν τῶ ν παί δων πλημμελή ματα μικρὰ καὶ παντελῶ ς ἐ στιν ἰ ά σιμα, παιδαγωγῶ ν ἴ σως ὀ λιγωρί α καὶ διδασκά λων παραγωγὴ καὶ ἀ νηκουστί α: τὰ δὲ τῶ ν ἤ δη νεανισκευομέ νων ἀ δική ματα πολλά κις ὑ περφυᾶ γί νεται καὶ σχέ τλια, ἀ μετρί α γαστρὸ ς καὶ κλοπαὶ πατρῴ ων χρημά των καὶ κύ βοι καὶ κῶ μοι καὶ πό τοι καὶ παρθέ νων ἔ ρωτες καὶ γυναικῶ ν οἰ κοφθορί αι γαμετῶ ν. οὐ κοῦ ν τὰ ς τού των ὁ ρμὰ ς ταῖ ς ἐ πιμελεί αις δεσμεύ ειν καὶ κατέ χειν προσῆ κεν, ἀ ταμί ευτον γὰ ρ τῶ ν ἡ δονῶ ν ἡ ἀ κμὴ καὶ σκιρτητικὸ ν καὶ χαλινοῦ δεό μενον, ὥ σθ' οἱ μὴ τῆ ς ἡ λικί ας ταύ της ἐ ρρωμέ νως ἀ ντιλαμβανό μενοι τῇ ἀ νοί ᾳ δἰ δό ασιν ἐ ξουσί αν ἐ πὶ τὰ ἀ δική ματα. ἔ δει τοί νυν τοὺ ς ἔ μφρονας πατέ ρας παρὰ τοῦ τον μά λιστα τὸ ν καιρὸ ν φυλά ττειν ἐ γρηγορέ ναι σωφρονί ζειν τοὺ ς μειρακί σκους διδά σκοντας ἀ πειλοῦ ντας δεομέ νους, παραδεί γματα δεικνύ ντας τῶ ν διὰ φιληδονί αν μὲ ν συμφοραῖ ς περιπεσό ντων διὰ δὲ καρτερί αν ἔ παινον καὶ δό ξαν ἀ γαθὴ ν περιποιησαμέ νων. δύ ο γὰ ρ ταῦ θ' ὡ σπερεὶ στοιχεῖ α τῆ ς ἀ ρετῆ ς ἐ στιν, ἐ λπί ς τε τιμῆ ς καὶ φό βος τιμωρί ας: ἡ μὲ ν γὰ ρ ὁ ρμητικωτέ ρους πρὸ ς τὰ κά λλιστα τῶ ν ἐ πιτηδευμά των ἡ δ' ὀ κνηροὺ ς πρὸ ς τὰ φαῦ λα τῶ ν ἔ ργων ἀ περγά ζεται.

καθό λου δ' ἀ πεί ργειν προσή κει τοὺ ς παῖ δας τῆ ς πρὸ ς τοὺ ς πονηροὺ ς ἀ νθρώ πους συνουσί ας: ἀ ποφέ ρονται γά ρ τι τῆ ς τού των κακί ας. τοῦ το δὲ παρή γγειλε καὶ Πυθαγό ρας αἰ νί γμασιν ἅ περ ἐ γὼ παραθεὶ ς ἐ ξηγή σομαι: καὶ γὰ ρ ταῦ τα πρὸ ς ἀ ρετῆ ς κτῆ σιν συμβά λλεται ῥ οπὴ ν οὐ κ ἐ λαχί στην. οἷ ον“ μὴ γεύ εσθαι μελανού ρων” τουτέ στι μὴ συνδιατρί βειν μέ λασιν ἀ νθρώ ποις διὰ κακοή θειαν.“ μὴ ζυγὸ ν ὑ περβαί νειν;” τουτέ στιν ὅ τι δεῖ τῆ ς δικαιοσύ νης πλεῖ στον ποιεῖ σθαι λό γον καὶ μὴ ταύ την ὑ περβαί νειν.“ μὴ ἐ πὶ χοί νικος καθί σαι” ἤ τοι φεύ γειν ἀ ργί αν καὶ προνοεῖ ν ὅ πως τὴ ν ἀ ναγκαί αν παρασκευά σωμεν τροφή ν.“ μὴ παντὶ ἐ μβά λλειν δεξιά ν” ἀ ντὶ τοῦ προχεί ρως οὐ δεῖ συναλλά σσειν.“ μὴ φορεῖ ν στενὸ ν δακτύ λιον;” ὅ τι δεῖ τὸ ν βί ον ἐ πιτηδεύ ειν ὡ ς μὴ δεῖ ν αὐ τό ν.“ πῦ ρ σιδή ρῳ μὴ σκαλεύ ειν;” ἀ ντὶ τοῦ θυμού μενον μὴ ἐ ρεθί ζειν: οὐ γὰ ρ προσῆ κεν, ἀ λλ' ὑ πεί κειν τοῖ ς ὀ ργιζομέ νοις.“ μὴ ἐ σθί ειν καρδί αν” ἤ τοι μὴ βλά πτειν τὴ ν ψυχὴ ν ταῖ ς φροντί σιν αὐ τὴ ν κατατρύ χοντα.“ κυά μων ἀ πέ χεσθαι” ὅ τι οὐ δεῖ πολιτεύ εσθαι: κυαμευταὶ γὰ ρ ἦ σαν ἔ μπροσθεν αἱ ψηφοφορί αι δι' ὧ ν πέ ρας ἐ πετί θεσαν ταῖ ς ἀ ρχαῖ ς.“ σιτί ον εἰ ς ἀ μί δα μὴ ἐ μβά λλειν:” ἐ πισημαί νει γὰ ρ ὅ τι εἰ ς πονηρὰ ν ψυχὴ ν ἀ στεῖ ον λό γον ἐ μβά λλειν οὐ προσῆ κεν: ὁ μὲ ν γὰ ρ λό γος τροφὴ διανοί ας ἐ στί, τοῦ τον δ' ἀ κά θαρτον ἡ πονηρί α ποιεῖ τῶ ν ἀ νθρώ πων.“ μὴ ἐ πιστρέ φεσθαι ἐ πὶ τοὺ ς ὅ ρους ἐ λθό ντας,” τουτέ στι μέ λλοντας ἀ ποθνή σκειν καὶ τὸ ν ὅ ρον τοῦ βί ου πλησί ον ὄ ντα ὁ ρῶ ντας φέ ρειν εὐ κό λως καὶ μὴ ἀ θυμεῖ ν. ἀ νακά μψω δ' ἐ πὶ τὴ ν ἐ ξ ἀ ρχῆ ς τοῦ λό γου ὑ πό θεσιν: ἁ πά ντων γὰ ρ ὅ περ ἔ φην τῶ ν πονηρῶ ν ἀ νθρώ πων ἀ πά γειν δεῖ τοὺ ς παῖ δας, μά λιστα δὲ τῶ ν κολά κων. ὅ περ γὰ ρ πολλά κις καὶ πρὸ ς πολλοὺ ς τῶ ν πατέ ρων διατελῶ λέ γων, καὶ νῦ ν ἂ ν εἴ ποιμι. γέ νος οὐ δέ ν ἐ στιν ἐ ξωλέ στερον οὐ δὲ μᾶ λλον καὶ θᾶ ττον ἐ κτραχηλί ζον νεό τητα τῶ ν κολά κων, οἳ καὶ τοὺ ς πατέ ρας καὶ τοὺ ς παῖ δας προρρί ζους ἐ κτρί βουσι, τῶ ν μὲ ν τὸ γῆ ρας ἐ πί λυπον, τῶ ν δὲ τὴ ν νεό τητα ποιοῦ ντες, τῶ ν δὲ συμβουλευμά των δέ λεαρ ἀ φύ λακτον προτεί νοντες τὴ ν ἡ δονή ν. τοῖ ς παισὶ τῶ ν πλουσί ων οἱ πατέ ρες νή φειν παραινοῦ σιν οἱ δὲ μεθύ ειν, σωφρονεῖ ν οἱ δ' ἀ σελγαί νειν, φυλά ττειν οἱ δὲ δαπανᾶ ν, φιλεργεῖ ν οἱ δὲ ῥ ᾳ θυμεῖ ν,“ στιγμὴ χρό νου πᾶ ς ἐ στιν ὁ βί ος” λέ γοντες.“ ζῆ ν οὐ παραζῆ ν προσῆ κε. τί δὲ φροντιστέ ον ἡ μῖ ν τῶ ν τοῦ πατρὸ ς ἀ πειλῶ ν; κρονό ληρος καὶ σοροδαί μων ἐ στί, καὶ μετέ ωρον αὐ τὸ ν ἀ ρά μενοι τὴ ν ταχί στην ἐ ξοί σομεν.” καθῆ κε δέ τις καὶ χαμαιτύ πην καὶ προηγώ γευσε γαμετή ν; καὶ τὰ τῶ ν πατέ ρων ἐ φό δια τοῦ γή ρως ἐ σύ λησε καὶ περιέ κοψε. μιαρὸ ν τὸ φῦ λον, ὑ ποκριταὶ φιλί ας, ἄ γευστοι παρρησί ας, πλουσί ων μὲ ν κό λακες πενή των δ' ὑ περό πται, ὡ ς ἐ κ λυρικῆ ς τέ χνης ἐ πὶ τοὺ ς: νέ ους ἀ γό μενοι, σεσηρό τες ὅ θ' οἱ τρέ φοντες γελῶ σι, καὶ ψυχῆ ς ὑ ποβολιμαῖ α καὶ νό θα μέ ρη βί ου, πρὸ ς δὲ τὸ τῶ ν πλουσί ων νεῦ μα ζῶ ντες, τῇ τύ χῃ μὲ ν ἐ λεύ θεροι, τῇ προαιρέ σει δὲ δοῦ λοι: ὅ ταν δὲ μὴ ὑ βρί ζωνται, τό θ' ὑ βρί ζεσθαι δοκοῦ ντες, ὅ τι μά την παρατρέ φονται. ὥ στ' εἴ τῳ μέ λει τῶ ν, πατέ ρων τῆ ς τῶ ν τέ κνων εὐ αγωγί ας, ἐ κδιωκτέ ον τὰ μιαρὰ ταῦ τα θρέ μματα, ἐ κδιωκτέ ον δ' οὐ χ ἥ κιστα καὶ τά ς τῶ ν συμφοιτητῶ ν μοχθηρί ας: καὶ γά ρ οὗ τοι τὰ ς ἐ πιεικεστά τας φύ σεις ἱ κανοὶ διαφθεί ρειν εἰ σί.

ταῦ τα μὲ ν οὖ ν καλὰ καὶ συμφέ ροντα: ἃ δὲ μέ λλω λέ γειν, ἀ νθρώ πινα. οὐ δὲ γὰ ρ αὖ πά λιν τοὺ ς πατέ ρας ἔ γωγ' ἀ ξιῶ τελέ ως τραχεῖ ς καὶ σκληροὺ ς εἶ ναι τὴ ν φύ σιν, ἀ λλὰ πολλαχοῦ καὶ συγχωρῆ σαὶ τινα τῷ νεωτέ ρῳ τῶ ν ἁ μαρτημά των, καὶ ἑ αυτοὺ ς ἀ ναμιμνῄ σκειν ὅ τι ἐ γέ νοντο νέ οι. καὶ καθά περ ἰ ατροὶ τὰ πικρὰ τῶ ν φαρμά κων τοῖ ς γλυκέ σι χυμοῖ ς καταμιγνύ ντες τὴ ν τέ ρψιν ἐ πὶ τὸ συμφέ ρον πά ροδον εὗ ρον, οὓ τω δεῖ τοὺ ς πατέ ρας τὴ ν τῶ ν ἐ πιτιμημά των ἀ ποτομί αν τῇ πραό τητι μιγνύ ναι, καὶ τοτὲ μὲ ν ταῖ ς ἐ πιθυμί αις τῶ ν παί δων ἐ φεῖ ναι καὶ χαλά σαι τὰ ς ἡ νί ας, τοτὲ δ' αὖ πά λιν ἀ ντιτεῖ ναι, καὶ μά λιστα μὲ ν εὐ κό λως φέ ρειν τὰ ς ἁ μαρτί ας, εἰ δὲ μή γε, πρὸ ς καιρὸ ν ὀ ργισθέ ντας ταχέ ως ἀ ποφλεγμῆ ναι. μᾶ λλον γὰ ρ ὀ ξύ θυμον εἶ ναι δεῖ τὸ ν πατέ ρα ἢ βαρύ θυμον, ὡ ς τό γε δυσμενὲ ς καὶ δυσκατά λλακτον μισοτεκνί ας οὐ μικρὸ ν τεκμή ριό ν ἐ στι. καλὸ ν δὲ καὶ ἔ νια τῶ ν ἁ μαρτημά των μηδ' εἰ δέ ναι δοκεῖ ν, ἀ λλὰ τὸ τοῦ γή ρως ἀ μβλυῶ ττον καὶ δύ σκωφον ἐ πὶ τὰ γιγνό μενα μεταφέ ρειν, ὡ ς ἔ νια τῶ ν πραττομέ νων ὁ ρῶ ντας μὴ ὁ ρᾶ ν καὶ μὴ ἀ κού ειν ἀ κού οντας. φί λων ἁ μαρτή ματα φέ ρομεν: τί θαυμαστὸ ν εἰ τέ κνων; δού λων πολλά κις κραιπαλώ ντων μέ θην οὐ κ ἐ ξηλέ γξαμεν. ἐ φεί σω ποτέ, ἀ λλὰ καὶ χορή γησον ἠ γανά κτησά ς ποτε, ἀ λλὰ καὶ σύ γγνωθι. ἐ βουκό λησέ ποτε δι' οἰ κέ του: τὴ ν ὀ ργὴ ν κά τασχε. ἐ ξ ἀ γροῦ ποτε ζεῦ γος ἀ φεί λετο, ἦ λθέ ποτε χθιζῆ ς μέ θης ἀ ποπνέ ων, ἀ γνό ησον: μύ ρων ὄ ζων, σί γησον. οὕ τω σκιρτῶ σα νεό της πωλοδαμνεῖ ται.

πειρατέ ον δὲ τοὺ ς τῶ ν ἡ δονῶ ν ἥ ττους καὶ πρὸ ς τὰ ς ἐ πιτιμή σεις δυσηκό ους γά μῳ καταζεῦ ξαι, δεσμὸ ς γὰ ρ οὗ τος τῆ ς νεό τητος ἀ σφαλέ στατος. ἐ γγυᾶ σθαι δὲ δεῖ τοῖ ς υἱ έ σι γυναῖ κας μή τ' εὐ γενεστέ ρας πολλῷ μή τε πλουσιωτέ ρας: τὸ γὰ ρ“ τὴ ν κατὰ σαυτὸ ν ἔ λα” σοφό ν. ὡ ς οἵ γε μακρῷ κρεί ττους ἑ αυτῶ ν λαμβά νοντες: οὐ τῶ ν γυναικῶ ν ἄ νδρες, τῶ ν δὲ προικῶ ν δοῦ λοι λανθά νουσι γιγνό μενοι.

βραχέ α δὲ προσθεὶ ς ἔ τι περιγρά ψω τὰ ς ὑ ποθή κας. πρὸ πά ντων γὰ ρ δεῖ τοὺ ς πατέ ρας τῷ μηδὲ ν ἁ μαρτά νειν ἀ λλὰ πά νθ' ἃ δεῖ πρά ττειν ἐ ναργὲ ς αὑ τοὺ ς παρά δειγμα τοῖ ς τέ κνοις παρέ χειν, ἵ να πρὸ ς τὸ ν τού των βί ον ὥ σπερ κά τοπτρον ἀ ποβλέ ποντες ἀ ποτρέ πωνται τῶ ν αἰ σχρῶ ν ἔ ργων καὶ λό γων. ὡ ς οἵ τινες τοῖ ς ἁ μαρτά νουσιν υἱ οῖ ς ἐ πιτιμῶ ντες τοῖ ς αὐ τοῖ ς ἁ μαρτή μασι περιπί πτουσιν, ἐ πὶ τῷ ἐ κεί νων ὀ νό ματι λανθά νουσιν ἑ αυτῶ ν κατή γοροι γιγνό μενοι τὸ δ' ὅ λον φαύ λως ζῶ ντες οὐ δὲ τοῖ ς δού λοις παρρησί αν ἄ γουσιν ἐ πιτιμᾶ ν, μὴ τί γε τοῖ ς υἱ οῖ ς. χωρὶ ς δὲ τού των γέ νοιντ' ἂ ν αὐ τοῖ ς τῶ ν ἀ δικημά των σύ μβουλοι καὶ διδά σκαλοι. ὅ που γὰ ρ γέ ροντέ ς εἰ σιν ἀ ναί σχυντοι, ἐ νταῦ θ' ἀ νά γκη καὶ νέ ους ἀ ναιδεστά τους εἶ ναι. πειρατέ ον οὖ ν εἰ ς τὸ ν τῶ ν τέ κνων σωφρονισμὸ ν πά νθ' ὅ σα προσῆ κεν ἐ πιτηδεύ ειν, ζηλώ σαντας Εὐ ρυδί κην, ἣ τις̓ Ιλλυρὶ ς οὖ σα καὶ τριβά ρβαρος, ὅ μως ἐ πὶ τῇ μαθή σει τῶ ν τέ κνων ὀ ψὲ τῆ ς ἡ λικί ας ἥ ψατο παιδεί ας. ἱ κανῶ ς δ' αὐ τῆ ς τὴ ν φιλοτεκνί αν σημαί νει τοὐ πί γραμμα, ὅ περ ἀ νέ θηκε Μού σαις Εὐ ρυδί κἡ Ιεραπολιῆ τις τό νδ' ἀ νέ θηκε Μού σαις εὔ ιστον ψυχῇ ἑ λοῦ σα πό θον. γρά μματα γὰ ρ μνημεῖ α λό γων μή τηρ γεγαυῖ α παί δων ἡ βώ ντων ἐ ξεπό νησε μαθεῖ ν. τὸ μὲ ν οὖ ν πά σας τὰ ς προειρημέ νας; συμπεριλαβεῖ ν εὐ χῆ ς ἴ σως ἢ παραινέ σεως ἔ ργον ἐ στί: τὸ δὲ τὰ ς πλεί ους ζηλῶ σαι καὶ αὐ τὸ μὲ ν εὐ μοιρί ας δεό μενὸ ν ἐ στι καὶ πολλῆ ς ἐ πιμελεί ας, ἀ νυστὸ ν δ' οὖ ν ἀ νθρωπί νῃ φύ σει καθέ στηκεν.