Reader

τὴ ν γενομέ νην μοι σχολὴ ν περὶ τοῦ ἀ κού ειν, ὦ Νί κανδρε, ἀ πέ σταλκά σοι γρά ψας, ὅ πως εἰ δῇ ς τοῦ πεί θοντος ὀ ρθῶ ς; ἀ κού ειν, ὅ τε τῶ ν προσταττό ντων ἀ πή λλαξαι τὸ ἀ νδρεῖ ον ἀ νειληφὼ ς ἱ μά τιον. ἀ ναρχί α μὲ ν γά ρ, ἣ ν ἔ νιοι τῶ ν νέ ων ἐ λευθερί αν ἀ παιδευσί ᾳ νομί ζουσι, χαλεπωτέ ρους ἐ κεί νων τῶ ν ἐ ν παισὶ διδασκά λων καὶ παιδαγωγῶ ν δεσπό τας ἐ φί στησι τὰ ς ἐ πιθυμί ας ὥ σπερ ἐ κ δεσμῶ ν λυθεί σας: καὶ καθά πεῥ Ηρό δοτό ς φησιν ἅ μα τῷ χιτῶ νι συνεχδύ εσθαι τὴ ν αἰ δῶ τὰ ς γυναῖ κας, οὕ τως ἔ νιοι τῶ ν νέ ων ἅ μα τῷ τὸ παιδικὸ ν ἱ μά τιον ἀ ποθέ σθαι συναποθέ μενοι τὸ αἰ δεῖ σθαι καὶ φοβεῖ σθαι καὶ λύ σαντες τὴ ν κατασχηματί ζουσαν αὐ τοὺ ς περιβολὴ ν εὐ θὺ ς ἐ μπί πλανται τῆ ς ἀ ναγωγί ας. σὺ δὲ πολλά κις ἀ κηκοὼ ς ὅ τι ταὐ τό ν ἐ στι τὸ ἕ πεσθαι θεῷ καὶ τὸ πεί θεσθαι λό γῳ, νό μιζε τὴ ν εἰ ς ἄ νδρας ἐ χ παί δων ἀ γωγὴ ν οὐ κ ἀ ρχῆ ς εἶ ναι τοῖ ς εὖ φρονοῦ σιν ἀ ποβολή ν, ἀ λλὰ μεταβολὴ ν ἄ ρχοντος, ἀ ντὶ μισθωτοῦ τινος ἢ ἀ ργυρωνή του θεῖ ον ἡ γεμό να τοῦ βί ου λαμβά νουσι τὸ ν λό γον, ᾧ τοὺ ς ἑ πομέ νους ἄ ξιό ν ἐ στι μό νους 9 ἐ λευθέ ρους Ηρό δοτοσΙ Ι 8. νομί ζειν. μό νοι: γὰ ρ ἂ δεῖ βού λεσθαι μαθό ντες, ὡ ς βού λονται ζῶ σι: ταῖ ς δ' ἀ παιδεύ τοις καὶ παραλό γοις ὁ ρμαῖ ς; καὶ πρά ξεσιν ἀ γεννὲ ς ἔ νεστί καὶ μικρὸ ν ἐ ν πολλῷ τῷ μετανοοῦ ντι τὸ ἑ κού σιον.

ἐ πεὶ δ' ὥ σπερ τῶ ν ἐ γγραφομέ νων εἰ ς τὰ ς πολιτεί ας οἱ μὲ ν ἀ λλοδαποὶ καὶ ξέ νοι κομιδῇ πολλὰ μέ μφονται καὶ δυσκολαί νουσι τῶ ν γιγνομέ νων, οἱ δ' ἐ κ μετοί κων σύ ντροφοι καὶ συνή θεις τῶ ν νό μων ὄ ντες οὐ χαλεπῶ ς προσδέ χονται τὰ ἐ πιβά λλοντα καὶ στέ ργουσιν, οὕ τω σε δεῖ πολὺ ν χρό νον ἐ ν φιλοσοφί ᾳ παρατρεφό μενον καὶ πᾶ ν μά θημα καὶ ἄ κουσμα παιδικὸ ν ἀ π' ἀ ρχῆ ς ἐ θισθέ ντα προσφέ ρεσθαι λό γῳ φιλοσό φῳ μεμιγμέ νον, εὐ μενῆ καὶ οἰ κεῖ ον ἥ κειν εἰ ς φιλοσοφί αν, ἣ μό νη τὸ ν ἀ νδρεῖ ον καὶ τέ λειον ὡ ς ἀ ληθῶ ς ἐ κ λό γου τοῖ ς νέ οις περιτί θησι κό σμον Οὐ κ ἂ ν ἀ ηδῶ ς; οἶ μαί σε προακοῦ σαι περὶ τῆ ς ἀ κουστικῆ ς αἰ σθή σεως, ἣ ν ὁ Θεό φραστος παθητικωτά την εἶ ναί φησι πασῶ ν. οὔ τε γὰ ρ ὁ ρατὸ ν οὐ δὲ ν οὔ τε γευστὸ ν οὔ τε ἁ πτὸ ν ἐ κστά σεις ἐ πιφέ ρει καὶ ταραχὰ ς καὶ πτοί ας τηλικαύ τας ἡ λί και καταλαμβά νουσι τὴ ν ψυχὴ ν κτύ πων τινῶ ν καὶ πατά γων καὶ ἢ χων τῇ ἀ κοῇ προσπεσό ντων. ἔ στι δὲ λογικωτέ ρα μᾶ λλον ἢ παθητικωτέ ρα. τῇ μὲ ν γὰ ρ κακί ᾳ πολλὰ χωρί α καὶ μέ ρη τοῦ σώ ματος παρέ χει δι' αὐ τῶ ν ἐ νδῦ σαν ἅ ψασθαι τῆ ς ψυχῆ ς, τῇ δ' ἀ ρετῇ μί α λαβὴ τὰ ὦ τα τῶ ν νέ ων ἐ στί ν, ἂ ν ᾖ καθαρὰ καὶ ἄ θρυπτα κολακεί ᾳ καὶ λό γοις ἄ θικτα φαύ λοις ἀ π' ἀ ρχῆ ς φυλά ττηται. διὸ καὶ Ξενοκρά της τοῖ ς παισὶ μᾶ λλον τοῖ ς ἀ θληταῖ ς ἐ κέ λευε περιά πτειν ἀ μφωτί δας, ὡ ς ἐ κεί νων μὲ ν τὰ ὦ τα ταῖ ς πληγαῖ ς, τού των δὲ τοῖ ς λό γοις τὰ ἤ θη διαστρεφομέ νων, οὐ κ ἀ νηκοΐ αν οὐ δὲ κωφό τητα προμνώ μενος, ἀ λλὰ τῶ ν λό γων τοὺ ς φαύ λους φυλά ττεσθαι παραινῶ ν, πρὶ ν ἑ τέ ρους χρηστού ς, ὥ σπερ φύ λακας ἐ ντραφέ ντας ὑ πὸ φιλοσοφί ας τῷ ἤ θει, τὴ ν μά λιστα κινουμέ νην αὐ τοῦ καὶ ἀ ναπειθομέ νην χώ ραν κατασχεῖ ν. καὶ Βί ας ὁ παλαιὸ ς̓ Αμά σιδι, κελευσθεὶ ς τὸ χρηστό τατον ὁ μοῦ καὶ φαυλό τατον ἐ κπέ μψαι κρέ ας τοῦ ἱ ερεί ου, τὴ ν γλῶ τταν ἐ ξελὼ ν ἀ πέ πεμψεν, ὡ ς καὶ βλά βας καὶ ὠ φελεί ας τοῦ λέ γειν ἔ χοντος μεγί στας. οἵ τε πολλοὶ τὰ μικρὰ παιδί α καταφιλοῦ ντες αὐ τοὶ τε τῶ ν ὤ των ἅ πτονται κἀ κεῖ να τοῦ το ποιεῖ ν κελεύ ουσιν, αἰ νιττό μενοι μετὰ παιδιᾶ ς ὅ τι δεῖ φιλεῖ ν μά λιστα τοὺ ς διὰ τῶ ν ὤ των ὠ φελοῦ ντας. ἐ πεὶ ὅ τι γε πά σης ἀ κροά σεωσἀ πειργό μενος; ὁ νέ ος καὶ λό γου μηδενὸ ς γευό μενος οὐ μό νον ἄ καρπος ὅ λως καὶ ἀ βλαστὴ ς διαμέ νει πρὲ ις ἀ ρετή ν, ἀ λλὰ καὶ διαστρέ φοιτ' ἂ ν πρὸ ς κακί αν, ὥ σπερ ἐ κ χώ ρας ἀ κινή του καὶ ἀ ργῆ ς ἄ γρια πολλὰ τῆ ς ψυχῆ ς ἀ ναδιδού ς, δῆ λὸ ν ἐ στι. τὰ ς γὰ ρ ἐ φ' ἡ δονὴ ν ὁ ρμὰ ς καὶ πρὸ ς πό νον ὑ ποψί ας οὐ θυραί ους οὐ δ' ὑ πὸ λό γων ἐ πεισά κτους, ἀ λλ' ὥ σπερ ἀ τἷ στό χθονοις οὔ σας μυρί ων παθῶ ν καὶ νοσημά των πηγά ς ἂ ν ἐ ᾷ τις ἀ φέ τους ᾗ πεφύ κασι χωρεῖ ν καὶ μὴ λό γοις χρηστοῖ ς ἀ φαιρῶ ν ἢ παρατρέ πων καταρτύ ῃ τὴ ν φύ σιν, οὐ κ ἔ στιν ὃ τῶ ν θηρί ων οὐ κ ἂ ν ἡ μερώ τερον ἀ νθρώ που φανεί η.

διὸ δὴ μεγά λην μὲ ν ὠ φέ λειαν οὐ κ ἐ λά ττω δὲ κί νδυνον τοῖ ς νέ οις τοῦ ἀ κού ειν ἔ χοντος, οἶ μαι καλῶ ς ἔ χειν καὶ πρὸ ς αὑ τὸ ν ἀ εὶ καὶ πρὸ ς ἕ τερον διαλέ γεσθαι περὶ τοῦ ἀ κού ειν. ἐ πεὶ καὶ τού τῳ κακῶ ς τοὺ ς πλεί στους χρωμέ νους ὁ ρῶ μεν; οἳ λέ γειν ἀ σκοῦ σι πρὶ ν ἀ κού ειν ἐ θισθῆ ναι: καὶ λό γων μὲ ν οἴ ονται μά θησιν εἶ ναι καὶ μελέ την, ἀ κροά σει δὲ καὶ τοὺ ς ὁ πωσοῦ ν χρωμέ νους ὠ φελεῖ σθαι. καί τοι τοῖ ς μὲ ν σφαιρί ζουσιν ἅ μα τοῦ βαλεῖ ν καὶ τοῦ λαβεῖ ν τὴ ν σφαῖ ραν ἡ μά θησις: ἐ ν δὲ τῇ τοῦ λό γου χρεί ᾳ τὸ δέ ξασθαι καλῶ ς τοῦ προέ σθαι πρό τερό ν ἐ στιν, ὥ σπερ τοῦ τεκεῖ ν τὸ συλλαβεῖ ν καὶ κατασχεῖ ν τι τῶ ν γονί μων. ταῖ ς μὲ ν οὖ ν ὄ ρνισι τὰ ς ὑ πηνεμί ους λοχεί ας καὶ ὠ δῖ νας ἀ τελῶ ν τινων καὶ ἀ ψύ χων ὑ πολειμμά των ἀ ρχὰ ς λέ γουσιν εἶ ναι: τῶ ν δ' ἀ κού ειν μὴ δυναμέ νων νέ ων μηδ' ὠ φελεῖ σθαι δι' ἀ κοῆ ς ἐ θισθέ ντων ὑ πηνέ μιος ὄ ντως ὁ λό γος; ἐ κπί πτων ἀ κλειὴ ς ἀ ί δηλος ὑ παὶ νεφέ εσσι κεδά σθη τὰ μὲ ν γὰ ρ ἀ γγεῖ α πρὸ ς τὴ ν ὑ ποδοχὴ ν τῶ ν ἐ γχεομέ νων ἐ πικλί νουσι καὶ συνεπιστρέ φουσιν, ἵ ν' ἔ γχυσις ἀ ληθῶ ς, μὴ ἔ κχυσις γέ νηται, αὑ τοὺ ς δὲ τῷ λέ γοντι παρέ χειν καὶ, συναρμό ττειν τῇ προσοχῇ τὴ ν ἀ κρό ασιν, ὡ ς μηδὲ ν ἐ κφύ γῃ τῶ ν χρησί μως λεγομέ νων, οὐ μανθά νουσιν, ἀ λλ' ὃ πά ντων καταγελαστό τατό ν ἐ στιν, ἂ ν μέ ν τινι προστύ χωσι διηγουμέ νῳ δεῖ πνον ἢ πομπὴ ν ἢ ὄ νειρον ἢ λοιδορί αν γεγενημέ νην αὐ τῷ πρὸ ς ἄ λλον, ἀ κροῶ νται σιωπῇ καὶ προσλιπαροῦ σιν ἂ ν δέ τις αὐ τοὺ ς ἐ πισπασά μενος διδά σκῃ τι τῶ ν χρησί μων ἢ παραινῇ τῶ ν δεό ντων ἢ νουθετῇ πλημμελοῦ ντας ἢ καταπραΰ νῃ χαλεπαί νοντας, οὐ χ ὑ πομέ νουσιν, ἀ λλ' ἂ ν μὲ ν δύ νωνται, περιγενέ σθαι φιλοτιμού μενοι διαμά χονται πρὸ ς τὸ ν λό γον: εἰ δὲ μή, φεύ γοντες ἀ πί ασι πρὸ ς ἑ τέ ρους λό γους καὶ φλυά ρους, ὡ ς ἀ γγεῖ α φαῦ λα καὶ σαθρὰ τὰ ὦ τα πά ντων μᾶ λλον ἢ τῶ ν ἀ ναγκαί ων ἐ μπιπλά ντες. τοὺ ς μὲ ν οὖ ν ἵ ππους οἱ καλῶ ς τρέ φοντες εὐ στό μους τῷ χαλινῷ, τοὺ ς δὲ παῖ δας εὐ ηκό ους τῷ λό γῳ παρέ χουσι, πολλὰ μὲ ν ἀ κού ειν μὴ πολλὰ δὲ λέ γειν διδασκομέ νους. καὶ γὰ ρ τὸ ν̓ Επαμεινώ νδαν ὁ Σπί νθαρος ἐ παινῶ ν ἔ φη μή τε πλεί ονα γιγνώ σκοντι μή τ' ἐ λά ττονα φθεγγομέ νῳ ῥ ᾳ δί ως ἐ ντυχεῖ ν ἑ τέ ρῳ. καὶ τὴ ν φύ σιν ἡ μῶ ν ἑ κά στῳ λέ γουσι δύ ο μὲ ν ὦ τα δοῦ ναι, μί αν δὲ γλῶ τταν, ὡ ς ἐ λά ττονα λέ γειν ἢ ἀ κού ειν ὀ φεί λοντι.

πανταχοῦ μὲ ν οὖ ν τῷ νέ ῳ κό σμος ἀ σφαλή ς ἐ στιν ἡ σιωπή, μά λιστα δ' ὅ ταν ἀ κού ων ἑ τέ ρου μὴ συνταρά ττηται μηδ' ἐ ξυλακτῇ πρὲ ις ἕ καστον, ἀ λλὰ κἂ ν ὁ λό γος ᾖ μὴ λί αν ἀ ρεστό ς, ἀ νέ χηται καὶ περιμέ νῃ παύ σασθαι τὸ ν διαλεγό μενον, καὶ παυσαμέ νου μὴ εὐ θέ ως ἐ πιβά λλῃ τὴ ν ἀ ντί ρρησιν, ἀ λλ' ὡ ς Αἰ σχί νης φησί, διαλεί πῃ χρό νον, εἴ τε προσθεῖ ναί τι βού λοιτο τοῖ ς λελεγμέ νοις ὁ εἰ ρηκώ ς, εἴ τε μεταθέ σθαι καὶ ἀ φελεῖ ν. οἱ δ' εὐ θὺ ς ἀ ντικό πτοντες, οὔ τ' ἀ κού οντες οὔ τ' ἀ κουό μενοι λέ γοντες δὲ πρὸ ς λέ γοντας, ἀ σχημονοῦ σιν ὁ δ' ἐ γκρατῶ ς καὶ μετ' αἰ δοῦ ς ἀ κού ειν ἐ θισθεὶ ς τὸ ν μὲ ν ὠ φέ λιμον λό γον ἐ δέ ξατο καὶ κατέ σχε, τὸ ν δ' ἄ χρηστον ἢ ψευδῆ μᾶ λλον διεῖ δε καὶ κατεφώ ρασε, φιλαλή θης φανεί ς, οὐ φιλό νεικος οὐ δὲ προπετὴ ς καὶ δύ σερις, ὅ θεν σὐ κακῶ ς ἔ νιοι λέ γουσιν ὅ τι δεῖ τῶ ν νέ ων μᾶ λλον ἐ κπνευματοῦ ν τὸ οἴ ημα καὶ τὸ ν τῦ φον ἢ τῶ ν ἀ σκῶ ν τὸ ν ἀ έ ρα τοὺ ς ἐ γχέ αι τι βουλομέ νους χρή σιμον εἰ δὲ μή, γέ μοντες ὄ γκου καὶ φυσή ματος οὐ προσδέ χονται.

φθό νος τοί νυν μετὰ βασκανί ας καὶ δυσμενεί ας οὐ δενὶ μὲ ν ἔ ργῳ παρὼ ν ἀ γαθό ν, ἀ λλὰ πᾶ σιν ἐ μπό διος τοῖ ς καλοῖ ς, κά κιστος δ' ἀ κροωμέ νῳ πά ρεδρος καὶ σύ μβουλος, ἀ νιαρὰ καὶ ἀ ηδῆ καὶ δυσπρό σδεκτα ποιῶ ν τὰ ὠ φέ λιμα διὰ τὸ πᾶ σι μᾶ λλον ἣ δεσθαι τοὺ ς φθονοῦ ντας ἢ τοῖ ς εὖ λεγομέ νοις. καί τοι πλοῦ τος μὲ ν ὅ ντινα δά κνει καὶ δό ξα καὶ κά λλος, ἑ τέ ροις ὑ πά ρχοντα, φθονερό ς ἐ στι μό νον: ἄ χθεται γὰ ρ ἄ λλων εὐ τυχού ντων ὁ δὲ λό γῳ καλῶ ς λεγομέ νῳ δυσχεραί νων ὑ πὸ τῶ ν ἰ δί ων ἀ γαθῶ ν ἀ νιᾶ ται. ὡ ς γὰ ρ τὸ φῶ ς τῶ ν βλεπό ντων, καὶ ὁ λό γος τῶ ν ἀ κουό ντων ἀ γαθό ν ἐ στιν, ἂ ν βού λωνται δέ χεσθαι. τὸ ν μὲ ν οὖ ν ἐ φ' ἑ τέ ροις φθό νον ἄ λλαι τινὲ ς ἀ παί δευτοι καὶ κακαὶ διαθέ σεις ἐ μποιοῦ σιν, ὁ δὲ πρὸ ς τοὺ ς λέ γοντας ἐ κ φιλοδοξί ας ἀ καί ρου καὶ φιλοτιμί ας ἀ δί κου γεννώ μενος οὐ δὲ προσέ χειν ἐ ᾷ τοῖ ς λεγομέ νοις τὸ ν οὕ τω διακεί μενον, ἀ λλὰ θορυβεῖ καὶ περισπᾷ τὴ ν διά νοιαν, ἅ μα μὲ ν τὴ ν ἑ αυτῆ ς ἕ ξιν ἐ πισκοποῦ σαν εἰ λεί πεται τῆ ς τοῦ λέ γοντος, ἅ μα δὲ τοὺ ς ἄ λλους ἐ πιβλέ πουσαν εἰ ἄ γανται καὶ θαυμά ζουσιν, ἐ κπληττομέ νην τε ὑ πὸ τῶ ν ἐ παί νων καὶ ἀ γριαί νουσαν πρὸ ς τοὺ ς παρό ντας ἂ ν ἀ ποδέ χωνται τὸ ν λέ γοντα, τῶ ν δὲ λό γων τοὺ ς μὲ ν εἰ ρημέ νους ἐ ῶ σαν καὶ προϊ εμέ νην, ὅ τι λυποῦ σι μνημονευό μενοι, πρὸ ς δὲ τοὺ ς λεί ποντας ταραττομέ νην καὶ τρέ μουσαν μὴ τῶ ν εἰ ρημέ νων βελτί ονες γέ νωνται, σπεύ δουσαν δὲ τά χιστα παύ σασθαι τοὺ ς λέ γοντας ὅ ταν κά λλιστα λέ γωσι, λυθεί σης δὲ τῆ ς ἀ κροά σεως πρὸ ς οὐ δενὶ τῶ ν εἰ ρημέ νων οὖ σαν ἀ λλὰ τὰ ς φωνὰ ς καὶ διαθέ σεις τῶ ν παρό ντων ἐ πιψηφί ζουσαν, καὶ τοὺ ς μὲ ν ἐ παινοῦ ντας ὥ σπερ ἐ μμανῆ φεύ γουσαν καὶ ἀ ποπηδῶ σαν, προστρέ χουσαν δὲ καὶ συναγελαζομέ νην τοῖ ς ψέ γουσι τὰ εἰ ρημέ να καὶ διαστρέ φουσιν ἂ ν δὲ μηδὲ ν διαστρέ ψαι, παραβά λλουσαν ἑ τέ ρους τινὰ ς ὡ ς ἄ μεινον εἰ ρηκό τας εἰ ς ταὐ τὸ καὶ δυνατώ τερον, ἕ ως διαφθεί ρασα καὶ λυμηναμέ νη τὴ ν ἀ κρό ασιν ἀ χρεῖ ον ἑ αυτῇ καὶ ἀ νό νητον ἀ περγά σηται,

διὸ δεῖ τῇ φιληκοΐ ᾳ πρὸ ς τὴ ν φιλοδοξί αν σπεισά μενον ἀ κροᾶ σθαι τοῦ λέ γοντος ἵ λεων καὶ πρᾶ ον, ὥ σπερ ἐ φ' ἑ στί ασιν ἱ ερὰ ν καὶ θυσί ας ἀ παρχὴ ν παρειλημμέ νον, ἐ παινοῦ ντα μὲ ν ἐ ν οἷ ς ἐ πιτυγχά νει τὴ ν δύ ναμιν, ἀ γαπῶ ντα δὲ τὴ ν προθυμί αν αὐ τὴ ν τοῦ φέ ροντος εἰ ς μέ σον ἃ γιγνώ σκει καὶ πεί θοντος ἑ τέ ρους δι' ὧ ν αὐ τὸ ς πέ πεισται. τοῖ ς μὲ ν οὖ ν κατορθουμέ νοις ἐ πιλογιστέ ον ὡ ς οὐ κ ἀ πὸ τύ χης οὐ δ' αὐ τομά τως ἀ λλ' ἐ πιμελεί ᾳ καὶ πό νῳ καὶ μαθή σει κατορθοῦ νται, καὶ μιμητέ ον γε ταῦ τα θαυμά ζοντὰ ς γε δὴ καὶ ζηλοῦ ντας τοῖ ς δ' ἁ μαρτανομέ νοις ἐ φιστά ναι χρὴ τὴ ν διά νοιαν, ὑ φ' ὧ ν αἰ τιῶ ν καὶ ὅ θεν ἡ παρατροπὴ γέ γονεν. ὡ ς γὰ ρ ὁ Ξενοφῶ ν φησι τοὺ ς οἰ κονομικοὺ ς καὶ ἀ πὸ τῶ ν φί λων ὀ νί νασθαι καὶ ἀ πὸ τῶ ν ἐ χθρῶ ν, οὕ τω τοὺ ς ἐ γρηγορό τας καὶ προσέ χοντας οὐ μό νον κατορθοῦ ντες ἀ λλὰ καὶ διαμαρτά νοντες ὠ φελοῦ σιν οἱ λέ γοντες: καὶ γὰ ρ διανοή ματος εὐ τέ λεια καὶ ῥ ή ματος κενό της καὶ σχῆ μα φορτικὸ ν καὶ πτό ησις μετὰ χαρᾶ ς ἀ πειροκά λου πρὸ ς ἔ παινον καὶ ὅ σα τοιαῦ τα μᾶ λλον ἀ κροωμέ νοις ἐ φ' ἑ τέ ρων ἢ λέ γουσιν ἐ φ' ἑ αυτῶ ν καταφαί νεται. διὸ δεῖ μεταφέ ρειν τὴ ν εὐ θύ νην ἐ φ' ἑ αυτοὺ ς ἀ πὸ τοῦ λέ γοντος, ἀ νασκοποῦ ντας εἴ τι τοιοῦ το λανθά νομεν ἁ μαρτά νοντες, ῥ ᾷ στον γά ρ ἐ στι τῶ ν ὄ ντων τὸ μέ μψασθαι τὸ ν πλησί ον, ἀ χρή στως τε καὶ κενῶ ς γιγνό μενον, ἂ ν μὴ πρό ς τινα διό ρθωσιν ἢ φυλακὴ ν ἀ ναφέ ρηται τῶ ν ὁ μοί ων. καὶ τὸ τοῦ Πλά τωνος οὐ κ ὀ κνητέ ον ἀ εὶ πρὸ ς αὑ τὸ ν ἐ πὶ τῶ ν ἁ μαρτανό ντων ἀ ναφθέ γγεσθαι,“ μή που ἄ ρ' ἐ γὼ τοιοῦ τος;'” ὡ ς γὰ ρ ἐ ν τοῖ ς ὄ μμασι τῶ ν πλησί ον ἐ λλά μποντα τὰ ἑ αυτῶ ν ὁ ρῶ μεν, οὕ τως ἐ πὶ τῶ ν λό γων δεῖ τοὺ ς ἑ αυτῶ ν ἐ νεικονί ζεσθαι τοῖ ς ἑ τέ ρων, ἵ να μή τ' ἄ γαν θρασέ ως καταφρονῶ μεν ἄ λλων, αὑ τοῖ ς τε προσέ χωμεν ἐ ν τῷ λέ γειν ἐ πιμελέ στερον. χρή σιμον δὲ πρὸ ς τοῦ το καὶ τὸ τῆ ς παραβολῆ ς, ὅ ταν γενό μενοι καθ' αὑ τοὺ ς ἀ πὸ τῆ ς ἀ κροά σεως καὶ λαβό ντες τι τῶ ν μὴ καλῶ ς ἢ μὴ ἱ κανῶ ς εἰ ρῆ σθαι δοκού ντων ἐ πιχειρῶ μεν εἰ ς ταὐ τὸ καὶ προά γωμεν αὑ τοὺ ς τὰ μὲ ν ὥ σπερ ἀ ναπληροῦ ν, τὰ δ' ἐ πανορθοῦ σθαι, τὰ δ' ἑ τέ ρως φρά ζειν, τὰ δ' ὅ λοις ἐ ξ ὑ παρχῆ ς εἰ σφέ ρειν πειρώ μενοι πρὸ ς τὴ ν ὑ πό θεσιν. ὃ καὶ Πλά των ἐ ποί ησε πρὸ ς τὸ ν Λυσί ου λό γον. τὸ μὲ ν γὰ ρ ἀ ντειπεῖ ν οὐ χαλεπὸ ν ἀ λλὰ καὶ πά νυ ῥ ᾴ διον εἰ ρημέ νῳ λό γῳ: τὸ δ' ἕ τερον ἀ νταναστῆ σαι βελτί ονα παντά πασιν ἐ ργῶ δες. ὥ σπερ ὁ Λακεδαιμό νιος ἀ κού σας ὅ τι Φί λιππος̓́ Ολυνθον κατέ σκαψεν̔“ ἀ λλ' οὐ κ ἀ ναστῆ σαί γε τοιαύ την” ἔ φη“ πό λιν ἐ κεῖ νος ἂ ν δυνηθεί η.” ὅ ταν οὖ ν ἐ ν τῷ διαλέ γεσθαι πρὸ ς τὴ ν τοιαύ την ὑ πό θεσιν μὴ πολὺ φαινώ μεθα τῶ ν εἰ ρηκό των διαφέ ροντες, πολὺ τοῦ καταφρονεῖ ν ἀ φαιροῦ μεν, καὶ τά χιστα κολού εται τὸ αὔ θαδες ἡ μῶ ν καὶ φί λαυτον ἐ ν ταῖ ς τοιαύ ταις ἐ λεγχό μενον ἀ ντιπαραβολαῖ ς.

τῷ τοί νυν καταφρονεῖ ν τὸ θαυμά ζειν ἀ ντικεί μενον εὐ γνωμονεστέ ρας μέ ν ἐ στι δή που καὶ ἡ μερωτέ ρας φύ σεως, δεῖ ταί γε μὴ ν οὐ δ' αὐ τὸ μικρᾶ ς εὐ λαβεί ας, τά χα δὲ καὶ μεί ζονος: οἱ μὲ ν γὰ ρ καταφρονητικοὶ καὶ θρασεῖ ς ἧ ττον ὠ φελοῦ νται ὑ πὸ τῶ ν λεγό ντων, οἱ δὲ θαυμαστικοὶ καὶ ἄ κακοι μᾶ λλον βλά πτονται, καὶ τὸ ν̔ Ηρά κλειτον οὐ κ ἐ λέ γχουσιν εἰ πό ντα“ βλὰ ξ ἄ νθρωπος ἐ πὶ παντὶ λό γῳ ἐ πτοῆ σθαι φιλεῖ.” δεῖ δὲ τὸ ν μὲ ν ἔ παινον ἀ φελῶ ς τοῖ ς λέ γουσι τὴ ν δὲ πί στιν εὐ λαβῶ ς προΐ εσθαι τοῖ ς λό γοις, καὶ τῆ ς μὲ ν λέ ξεως καὶ προφορᾶ ς τῶ ν ἀ γωνιζομέ νων εὐ μενῆ καὶ ἁ πλοῦ ν εἶ ναι θεατή ν, τῆ ς δὲ χρεί ας καὶ τῆ ς ἀ ληθεί ας τῶ ν λεγομέ νων ἀ κριβῆ καὶ πικρὸ ν ἐ ξεταστή ν, ἵ ν' οἱ. μὲ ν λέ γοντες μὴ μισῶ σιν, οἱ δὲ λό γοι μὴ βλά πτωσιν: ὡ ς πολλὰ ψευδῆ καὶ πονηρὰ δό γματα λανθά νομεν εὐ νοί ᾳ καὶ πί στει τῇ πρὸ ς τοὺ ς λέ γοντας ἐ νδεχό μενοι. οἱ μὲ ν οὖ ν Λακεδαιμονί ων ἄ ρχοντες ἀ νδρὸ ς οὐ κ εὖ βεβιωκό τος γνώ μην δοκιμά σαντες ἑ τέ ρῳ προσέ ταξαν εἰ πεῖ ν εὐ δοκιμοῦ ντι περὶ τὸ ν βί ον καὶ τὸ ἦ θος, ὀ ρθῶ ς πά νυ καὶ πολιτικῶ ς ἐ θί ζοντες τὸ ν δῆ μον ὑ πὸ τοῦ τρό που μᾶ λλον ἢ τοῦ λό γου τῶ ν συμβουλευό ντων ἄ γεσθαι. τοὺ ς δ' ἐ ν φιλοσοφί ᾳ λό γους ἀ φαιροῦ ντα χρὴ τὴ ν τοῦ λέ γοντος δό ξαν αὐ τοὺ ς ἐ φ' ἑ αυτῶ ν ἐ ξετά ζειν. ὡ ς γὰ ρ πολέ μου, καὶ ἀ κροά σεως πολλὰ τὰ κενά ἐ στι. καὶ γὰ ρ πολιὰ τοῦ λέ γοντος καὶ πλά σμα καὶ ὀ φρῦ ς καὶ περιαυτολογί α, μά λιστα δ' αἱ κραυγαὶ καὶ οἱ θό ρυβοι καὶ τὰ πηδή ματα τῶ ν παρό ντων συνεκπλή ττει τὸ ν ἄ πειρον ἀ κροατὴ ν καὶ νέ ον ὥ σπερ ὑ πὸ ῥ εύ ματος παραφερό μενον. ἔ χει δέ τι καὶ ἡ λέ ξις ἀ πατηλό ν, ὅ ταν ἡ δεῖ α καὶ πολλὴ καὶ μετ' ὄ γκου τινὸ ς καὶ κατασκευῆ ς ἐ πιφέ ρηται τοῖ ς πρά γμασιν. ὡ ς γὰ ρ τῶ ν ὑ π' αὐ λοῖ ς ᾀ δό ντων αἱ πολλαὶ τοὺ ς ἀ κού οντας ἁ μαρτί αι διαφεύ γουσιν, οὕ τω περιττὴ καὶ σοβαρὰ λέ ξις ἀ ντιλά μπει τῷ ἀ κροατῇ πρὸ ς τὸ δηλού μενον. ὁ μὲ ν γὰ ρ Μελά νθιος, ὡ ς ἔ οικε, περὶ τῆ ς Διογέ νους τραγῳ δί ας ἐ ρωτηθεὶ ς; οὐ κ ἔ φη κατιδεῖ ν αὐ τὴ ν ὑ πὸ τῶ ν ὀ νομά των ἐ πιπροσθουμέ νην αἱ δὲ τῶ ν πολλῶ ν διαλέ ξεις καὶ μελέ ται σοφιστῶ ν οὐ μό νον τοῖ ς ὀ νό μασι παραπετά σμασι χρῶ νται τῶ ν διανοημά των, ἀ λλὰ καὶ τὴ ν φωνὴ ν ἐ μμελεί αις τισὶ καὶ μαλακό τησι καὶ παρισώ σεσιν ἐ φηδύ νοντες; ἐ κβακχεύ ουσι καὶ παραφέ ρουσι τοὺ ς ἀ κροωμέ νους, κενὴ ν ἡ δονὴ ν διδό ντες καὶ κενωτέ ραν δό ξαν ἀ ντιλαμβά νοντες. ὥ στ' αὐ τοῖ ς συμβαί νει τὸ ὑ πὸ Διονυσί ου ῥ ηθέ ν. ἐ κεῖ νος γά ρ, ὡ ς ἔ οικεν, εὐ δοκιμοῦ ντι κιθαρῳ δῷ παρὰ τὴ ν θέ αν ἐ παγγειλά μενος δωρεά ς τινας μεγά λας ὕ στερον οὐ δὲ ν ἔ δωκεν ὡ ς ἀ ποδεδωκὼ ς τὴ ν χά ριν:“ ὅ σον γά ρ” ἔ φη“ χρό νον εὔ φραινες ᾄ δων, τοσοῦ τον ἔ χαιρες ἐ λπί ζων” τοῦ τον δὲ τὸ ν ἔ ρανον αἱ τοιαῦ ται πληροῦ σιν ἀ κροά σεις τοῖ ς λέ γουσι: θαυμά ζονται γὰ ρ ἐ φ' ὅ σον τέ ρπουσιν, εἶ θ' ἅ μα τῆ ς ἀ κοῆ ς ἐ ξερρύ η τὸ ἡ δὺ κἀ κεί νους προλέ λοιπεν ἡ δό ξα, καὶ μά την, τοῖ ς μὲ ν ὁ χρό νος τοῖ ς δὲ καὶ ὁ βί ος ἀ νά λωται.

διὸ δεῖ τὸ πολὺ καὶ κενὸ ν ἀ φαιροῦ ντα τῆ ς λέ ξεως αὐ τὸ ν διώ κειν τὸ ν καρπὸ ν καὶ μιμεῖ σθαι μὴ τὰ ς στεφανηπλό κους ἀ λλὰ τὰ ς μελί σσας. αἱ μὲ ν γὰ ρ ἐ πιοῦ σαι τὰ ἀ νθηρὰ καὶ εὐ ώ δη τῶ ν φύ λλων συνεί ρουσι καὶ διαπλέ κουσιν ἡ δὺ μὲ ν ἐ φή μερον δὲ καὶ ἄ καρπον ἔ ργον: αἱ δὲ πολλά κις ἴ ων καὶ ῥ ό δων καὶ ὑ ακί νθων διαπετό μεναι λειμῶ νας ἐ πὶ τὸ ν τραχύ τατον καὶ δριμύ τατον θύ μον καταί ρουσι καὶ τού τῳ προσκά θηνται ξανθὸ ν μέ λι μηδό μεναι, καὶ λαβοῦ σαί τι τῶ ν χρησί μων ἀ ποπέ τονται πρὸ ς τὸ οἰ κεῖ ον ἔ ργον. οὕ τως οὖ ν δεῖ τὸ ν φιλό τεχνον καὶ καθαρὸ ν ἀ κροατὴ ν τὰ μὲ ν ἀ νθηρὰ καὶ τρυφερὰ τῶ ν ὀ νομά των καὶ τῶ ν πραγμά των τὰ δραματικὰ καὶ πανηγυρικὰ κηφή νων βοτά νην σοφιστιώ ντων ἡ γού μενον ἐ ᾶ ν, αὐ τὸ ν δὲ τῇ προσοχῇ καταδυό μενον εἰ ς τὸ ν νοῦ ν τοῦ λό γου καὶ τὴ ν διά θεσιν τοῦ λέ γοντος ἕ λκειν ἀ π' αὐ τῆ ς τὸ χρή σιμον καὶ ὠ φέ λιμον, μεμνημέ νον ὡ ς οὐ κ εἰ ς θέ ατρον οὐ δ' ᾠ δεῖ ον ἀ λλ' εἰ ς σχολὴ ν καὶ διδασκαλεῖ ον ἀ φῖ κται, τῷ λό γῳ τὸ ν βί ον ἐ πανορθωσό μενος. ὅ θεν δὴ καὶ ποιητέ ον ἐ πί σκεψιν καὶ κρί σιν τῆ ς ἀ κροά σεως ἐ ξ αὑ τοῦ καὶ τῆ ς περὶ αὑ τὸ ν διαθέ σεως, ἀ ναλογιζό μενον εἴ τι τῶ ν παθῶ ν γέ γονε μαλακώ τερον, εἴ τι τῶ ν ἀ νιαρῶ ν κουφό τερον, εἰ θά ρσος εἰ φρό νημα βέ βαιον, εἰ πρὸ ς ἀ ρετὴ ν καὶ τὸ καλὸ ν ἐ νθουσιασμό ς. οὐ γὰ ρ ἐ κ κουρεί ου μὲ ν ἀ ναστά ντα δεῖ τῷ κατό πτρῳ παραστῆ ναι καὶ τῆ ς κεφαλῆ ς ἅ ψασθαι, τὴ ν περικοπὴ ν τῶ ν τριχῶ ν ἐ πισκοποῦ ντα καὶ τῆ ς κουρᾶ ς τὴ ν διαφορά ν, ἐ κ δὲ ἀ κροά σεως ἀ πιό ντα καὶ σχολῆ ς οὐ κ εὐ θὺ ς ἀ φορᾶ ν χρὴ πρὸ ς ἑ αυτό ν, καταμανθά νοντα τὴ ν ψυχὴ ν εἴ τι τῶ ν ὀ χληρῶ ν ἀ ποτεθειμέ νη καὶ περιττῶ ν ἐ λαφροτέ ρα γέ γονε καὶ ἡ δί ων.“ οὔ τε γὰ ρ βαλανεί ου” φησὶ ν ὁ̓ Αρί στων“ οὔ τε λό γου μὴ καθαί ροντος ὄ φελό ς ἐ στιν.”

̔ Ηδέ σθω μὲ ν οὖ ν ὑ πὸ λό γων ὠ φελού μενος ὁ νέ ος: οὐ δεῖ δὲ τὸ ἡ δὺ τῆ ς ἀ κροά σεως ποιεῖ σθαι τέ λος, οὐ δ' οἴ εσθαι δεῖ ν ἐ κ σχολῆ ς ἀ πιέ ναι φιλοσό φου μινυρί ζοντα καὶ γεγανωμέ νον, οὐ δὲ ζητεῖ ν μυρί ζεσθαι δεό μενον ἐ μβροχῆ ς καὶ καταπλά σματος, ἀ λλὰ χά ριν ἔ χειν, ἄ ν τις ὥ σπερ καπνῷ σμῆ νος λό γῳ δριμεῖ τὴ ν διά νοιαν ἀ χλύ ος πολλῆ ς καὶ ἀ μβλύ τητος γέ μουσαν ἐ κκαθή ρῃ. καὶ γὰ ρ εἰ τοῖ ς λέ γουσι προσή κει μὴ παντά πασιν ἡ δονὴ ν ἐ χού σης καὶ πιθανό τητα λέ ξεως. παραμελεῖ ν, ἐ λά χιστα τού του φροντιστέ ον τῷ νέ ῳ, τό γε πρῶ τον. ὕ στερον δέ που, καθά περ οἱ πί νοντες, ὅ ταν παύ σωνται διψῶ ντες, τό τε τὰ τορεύ ματα τῶ ν ἐ κπωμά των ὑ ποθεωροῦ σι καὶ στρέ φουσιν, οὕ τως ἐ μπλησθέ ντι δογμά των καὶ ἀ ναπνεύ σαντι δοτέ ον τὴ ν λέ ξιν εἴ τι κομψὸ ν ἔ χει καὶ περιττὸ ν ἐ πισκοπεῖ ν. ὁ δ' εὐ θὺ ς ἐ ξ ἀ ρχῆ ς μὴ τοῖ ς πρά γμασιν ἐ μφυό μενος ἀ λλὰ τὴ ν λέ ξιν̓ Αττικὴ ν ἀ ξιῶ ν εἶ ναι καὶ ἰ σχνὴ ν ὅ μοιό ς ἐ στι μὴ βουλομέ νῳ πιεῖ ν ἀ ντί δοτον, ἂ ν μὴ τὸ ἀ γγεῖ ον ἐ κ τῆ ς̓ Αττικῆ ς κωλιά δος κεκεραμευμέ νον, μηδ' ἱ μά τιον περιβαλέ σθαι χειμῶ νος, εἰ μὴ προβά των̓ Αττικῶ ν εἴ η τὸ ἔ ριον, ἀ λλ' ὥ σπερ ἐ ν τρί βωνι Λυσιακοῦ λό γου λεπτῷ καὶ ψιλῷ καθή μενος ἄ πρακτος καὶ ἀ κί νητος. ταῦ τα γὰ ρ τὰ νοσή ματα πολλὴ ν μὲ ν ἐ ρημί αν νοῦ καὶ φρενῶ ν ἀ γαθῶ ν, πολλὴ ν δὲ τερθρεί αν καὶ στωμυλί αν ἐ ν ταῖ ς σχολαῖ ς πεποί ηκε, τῶ ν μειρακί ων οὔ τε βί ον οὔ τε πρᾶ ξιν οὔ τε πολιτεί αν φιλοσό φου παραφυλαττό ντων ἀ νδρό ς, ἀ λλὰ λέ ξεις καὶ ῥ ή ματα καὶ τὸ καλῶ ς ἀ παγγέ λλειν ἐ ν ἐ παί νῳ τιθεμέ νων, τὸ δ' ἀ παγγελλό μενον εἴ τε χρή σιμον εἴ τ' ἄ χρηστον εἴ τ' ἀ ναγκαῖ ον εἴ τε κενό ν ἐ στι καὶ περιττὸ ν οὐ κ ἐ πισταμέ νων οὐ δὲ βουλομέ νων ἐ ξετά ζειν.

ἀ κολουθεῖ δὲ τού τοις τὸ περὶ τῶ ν προβλημά των παρά γγελμα. δεῖ γὰ ρ τὸ ν ἐ πὶ δεῖ πνον ἥ κοντα τοῖ ς παρακειμέ νοις χρῆ σθαι καὶ μηδὲ ν αἰ τεῖ ν ἄ λλο μηδ' ἐ ξελέ γχειν ὁ δ' ἐ πὶ λό γων ἀ φιγμέ νος ἑ στί ασιν, ἂ ν μὲ ν ἐ πὶ ῥ ητοῖ ς, ἀ κροά σθω σιωπῇ τοῦ λέ γοντος οἱ γὰ ρ εἰ ς ἄ λλας ὑ ποθέ σεις ἐ ξά γοντες; καὶ παρεμβά λλοντες ἐ ρωτή ματα καὶ προσδιαποροῦ ντες, οὐ χ ἡ δεῖ ς οὐ δ' εὐ συνά λλακτοι πρὸ ς ἀ κρό ασιν ὄ ντες, ὠ φελοῦ νται μὲ ν οὐ δέ ν, τὸ ν δὲ λέ γοντα καὶ τὸ ν λό γον ὁ μοῦ συνταρά ττουσιν: ὅ ταν δὲ τοὺ ς ἀ κού οντας ὁ λέ γων ἐ ρωτᾶ ν καὶ προβά λλειν κελεύ σῃ, χρή σιμό ν τι δεῖ καὶ ἀ ναγκαῖ ον ἀ εὶ προβά λλοντα φαί νεσθαι. ὁ μὲ ν γὰ ῤ Οδυσσεὺ ς καταγελᾶ ται παρὰ τοῖ ς μνηστῆ ρσιν αἰ τί ζων ἀ κό λους, οὐ κ ἄ ορας οὐ δὲ λέ βητας μεγαλοψυχί ας; γὰ ρ ἡ γοῦ νται σημεῖ ον, ὡ ς τὸ διδό ναι τι τῶ ν μεγά λων, καὶ τὸ αἰ τεῖ ν. μᾶ λλον δ' ἄ ν τις ἀ κροατοῦ καταγελά σειεν εἰ ς μικρὰ καὶ γλί σχρα προβλή ματα τὸ ν διαλεγό μενον κινοῦ ντος, οἷ α τερθρευό μενοί τινες τῶ ν νέ ων καὶ παρεπιδεικνύ μενοι διαλεκτικὴ ν ἢ μαθηματικὴ ν ἕ ξιν εἰ ώ θασι προβά λλειν περὶ τῆ ς τῶ ν ἀ ορί στων τομῆ ς, καὶ τί ς ἡ κατὰ πλευρὰ ν ἢ κατὰ διά μετρον κί νησις. πρὸ ς οὓ ς ἔ στιν εἰ πεῖ ν τὸ ὑ πὸ Φιλοτί μου πρὸ ς τὸ ν ἔ μπυον καὶ φθισιῶ ντα ῥ ηθέ ν. ἐ πεὶ γὰ ρ ἐ λά λησεν αὐ τῷ φαρμά κιον αἰ τῶ ν πρὸ ς,: παρωνυχί αν, αἰ σθό μενος; ἀ πὸ τῆ ς χρό ας χαὶ τῆ ς ἀ ναπνοῆ ς τὴ ν διά θεσιν“ οὐ κ ἔ στι σοι” φησὶ ν“ ὦ βέ λτιστε περὶ παρωνυχί ας ὁ λό γος.” οὐ δέ σοὶ τοί νυν, ὦ νεανί α, περὶ τοιού των ζητημά των ὥ ρα σκοπεῖ ν, ἀ λλὰ πῶ ς οἰ ή ματος καὶ ἀ λαζονεί ας ἐ ρώ των τε καὶ φλυαρί ας ἀ πολυθεὶ ς εἰ ς βί ον ἄ τυφον καὶ ὑ γιαί νοντα καταστή σεις σαυτό ν.

εὖ μά λα δὲ χρὴ καὶ πρὸ ς τὴ ν τοῦ λέ γοντος ἐ μπειρί αν ἢ φυσικὴ ν δύ ναμιν ἡ ρμοσμέ νον, ἐ ν οἷ ς αὐ τὸ ς ἑ αυτοῦ κρά τιστό ς ἐ στι, ποιεῖ σθαι τὰ ς ἐ ρωτή σεις, καὶ μὴ παραβιά ζεσθαι τὸ ν μὲ ν ἠ θικώ τερον φιλοσοφοῦ ντα φυσικὰ ς ἐ πά γοντα καὶ μαθηματικὰ ς ἀ πορί ας, τὸ ν δὲ τοῖ ς φυσικοῖ ς σεμνυνό μενον εἰ ς συνημμέ νων ἐ πικρί σεις ἕ λκοντα καὶ ψευδομέ νων λύ σεις. ὡ ς γὰ ρ ὁ τῇ κλειδὶ τὰ ξύ λα σχί ζειν τῇ δ' ἀ ξί νῃ τὴ ν θύ ραν ἀ νοί γειν πειρώ μενος οὐ κ ἐ κεῖ να δό ξειεν ἂ ν ἐ πηρεά ζειν, ἀ λλ' αὑ τὸ ν ἀ ποστερεῖ ν τῆ ς ἑ κατέ ρου χρεί ας καὶ δυνά μεως, οὕ τως οἱ παρὰ τοῦ λέ γοντος ὃ μὴ πέ φυκε μηδ' ἤ σκηκεν αἰ τοῦ ντες, ὃ δ' ἔ χει καὶ δί δωσι μὴ δρεπό μενοι μηδὲ λαμβά νοντες, οὐ τοῦ το βλά πτονται μό νον ἀ λλὰ καὶ κακοή θειαν καὶ δυσμέ νειαν προσοφλισκά νουσι.

φυλακτέ ον δὲ καὶ τὸ πολλὰ καὶ πολλά κις αὐ τὸ ν προβά λλειν: ἔ στι γὰ ρ καὶ τοῦ το τρό πον τινὰ παρεπιδεικνυμέ νου. τὸ δ' ἑ τέ ρου προτεί νοντος ἀ κροᾶ σθαι μετ' εὐ κολί ας φιλό λογον καὶ κοινωνικό ν. ἂ ν μή τι τῶ ν ἰ δί ων ἐ νοχλῇ καὶ κατεπεί γῃ πά θος ἐ πισχέ σεως δεό μενον ἢ νό σημα παρηγορί ας. τά χα μὲ ν γὰ ρ οὐ δ'“ ἀ μαθί ην κρύ πτειν ἄ μεινον,” ὥ ς φησιν̔ Ηρά κλειτος, ἀ λλ' εἰ ς μέ σον τιθέ ναι καὶ θεραπεύ ειν. ἂ ν δ' ὀ ργή τις ἢ προσβολὴ δεισιδαιμονί ας ἢ διαφορὰ πρὸ ς οἰ κεί ους σύ ντονος ἢ περιμανὴ ς ἐ ξ ἔ ρωτος ἐ πιθυμί α κινοῦ σα χορδὰ ς τὰ ς ἀ κινή τους φρενῶ ν ἐ πιταρά ξῃ τὴ ν διά νοιαν, οὐ φευκτέ ον εἰ ς ἑ τέ ρους λό γους ἀ ποδιδρά σκοντας; τὸ ν ἔ λεγχον, ἀ λλὰ περὶ αὐ τῶ ν τού των ἀ κουστέ ον ἐ ν ταῖ ς διατριβαῖ ς, καὶ μετὰ τὰ ς διατριβὰ ς ἰ δί ᾳ προσιό ντας αὐ τοὺ ς καὶ προσανακρί νοντας. ἀ λλὰ μὴ τοὐ ναντί ον, ὥ σπερ οἱ πολλοὶ χαί ρουσι τοῖ ς φιλοσό φοις περὶ ἄ λλων διαλεγομέ νοις καὶ θαυμά ζουσιν: ἂ ν δὲ τοὺ ς ἄ λλους ἐ ά σας ὁ φιλό σοφος αὐ τοῖ ς: ἐ κεί νοις ἰ δί ᾳ παρρησιά ζηται περὶ τῶ ν διαφερό ντων καὶ ὑ πομιμνή σκῃ, δυσχεραί νουσι καὶ περί εργον νομί ζουσιν. ἐ πιεικῶ ς γά ρ, ὥ σπερ τῶ ν τραγῳ δῶ ν ἐ ν τοῖ ς θεά τροις, καὶ τῶ ν φιλοσό φων ἐ ν ταῖ ς σχολαῖ ς οἴ ονται δεῖ ν ἀ κού ειν, ἐ ν δὲ τοῖ ς ἔ ξω πρά γμασιν οὐ δὲ ν αὐ τοὺ ς ἑ αυτῶ ν διαφέ ρειν ἡ γοῦ νται, πρὸ ς; μὲ ν τοὺ σσοφιστὰ ς εἰ κό τως; τοῦ το πεπονθό τες: ἀ ναστά ντες γὰ ρ ἀ πὸ τοῦ θρό νου καὶ ἀ ποθέ μενοι τὰ βιβλί α καὶ τὰ ς εἰ σαγωγὰ ς ἐ ν τοῖ ς ἀ ληθινοῖ ς τοῦ βί ου μέ ρεσι μικροὶ καὶ ὑ πὸ χεῖ ρα φαί νονται τοῖ ς πολλοῖ ς, πρὸ ς δὲ τοὺ ς ὄ ντως φιλοσό φους οὐ καλῶ ς, ἀ γνοοῦ ντες ὅ τι καὶ σπουδὴ καὶ παιδιὰ καὶ νεῦ μα καὶ μειδί αμα καὶ σκυθρωπασμὸ ς, αὐ τῶ ν, μά λιστα δ' ὁ πρὸ ς ἕ καστον ἰ δί ᾳ περαινό μενος λό γος ἔ χει τινὰ καρπὸ ν ὠ φέ λιμον τοῖ ς ὑ πομέ νειν καὶ προσέ χειν ἐ θισθεῖ σι.

δεῖ ται δὲ καὶ τὸ περὶ τοὺ ς ἐ παί νους καθῆ κον εὐ λαβεί ας τινὸ ς καὶ μετριό τητος διὰ τὸ μή τε τὴ ν ἔ λλειψιν αὐ τοῦ μή τε τὴ ν ὑ περβολὴ ν ἐ λευθέ ριον εἶ ναι. βαρὺ ς μὲ ν γὰ ρ ἀ κροατὴ ς καὶ φορτικὸ ς ὁ πρὸ ς πᾶ ν ἄ τεγκτος καὶ ἀ τενὴ ς; τὸ λεγό μενον, οἰ ή ματος ὑ πού λου καὶ περιαυτολογί ας ἐ νδιαθέ του μεστό ς, ὡ ς ἔ χων τι τῶ ν λεγομέ νων βέ λτιον εἰ πεῖ ν, μή τ' ὀ φρῦ ν χατὰ σχῆ μα κινῶ ν μή τε φωνὴ ν εὐ γνώ μονος μά ρτυρα φιληκοΐ ας προϊ έ μενος, ἀ λλὰ σιγῇ καὶ βαρύ τητι καταπλά στῳ καὶ σχηματισμῷ θηρώ μενος δό ξαν εὐ σταθοῦ ς καὶ βά θος ἔ χοντος ἀ νδρό ς, ὥ σπερ χρημά των τῶ ν ἐ παί νων ὅ σον ἄ λλῳ μεταδί δωσιν αὑ τοῦ δοκῶ ν ἀ φαιρεῖ σθαι. πολλοὶ γά ρ εἰ σιν οἱ κακῶ ς καὶ παρὰ μέ λος τὴ ν Πυθαγό ρου φωνὴ ν ὑ πολαμβά νοντες. ἐ κεῖ νος μὲ ν γὰ ρ ἐ κ φιλοσοφί ας ἔ φησεν αὑ τῷ περιγεγονέ ναι τὸ μηδὲ ν θαυμά ζειν: οὗ τοι δὲ τὸ μηδὲ ν ἐ παινεῖ ν μηδὲ τιμᾶ ν, ἐ ν τῷ καταφρονεῖ ν τιθέ μενοι τὸ σεμνὸ ν καὶ ὑ περοψί ᾳ διώ κοντες. ὁ γὰ ρ φιλό σοφος λό γος τὸ μὲ ν ἐ ξ ἀ πειρί ας καὶ ἀ γνοί ας θαῦ μα καὶ θά μβος ἐ ξαιρεῖ γνώ σει καὶ ἱ στορί ᾳ τῆ ς: περὶ ἕ καστον αἰ τί ας, τὸ δ' εὔ κολον καὶ μέ τριον καὶ φιλά νθρωπον οὐ κ ἀ πό λλυσι. τοῖ ς γὰ ρ ἀ ληθινῶ ς καὶ βεβαί ως ἀ γαθοῖ ς τιμή τε καλλί στη τὸ τιμῆ σαί τινα τῶ ν ἀ ξί ων, καὶ κό σμος εὐ πρεπέ στατος τὸ ἐ πικοσμῆ σαι, περιουσί ᾳ δό ξης καὶ ἀ φθονί ᾳ γιγνό μενον. οἱ δὲ γλί σχροι περὶ τοὺ ς ἑ τέ ρων ἐ παί νους ἔ τι πέ νεσθαι καὶ πεινῆ ν ἐ οί κασι τῶ ν ἰ δί ων. ὁ δ' ἐ ναντί ος αὖ πά λιν τού των, μηδὲ ν ἐ πικρί νων ἀ λλὰ κατὰ ῥ ῆ μα καὶ συλλαβὴ ν ἐ φιστά μενος καὶ κεκραγώ ς, ἐ λαφρό ς τις ὢ ν καὶ ὀ ρνεώ δης, πολλά κις μὲ ν οὐ δ' αὐ τοῖ ς ἀ ρέ σκει τοῖ ς ἀ γωνιζομέ νοις, ἀ εὶ δὲ λυπεῖ τοὺ ς ἀ κροωμέ νους, ἀ νασοβῶ ν καὶ συνεξανιστὰ ς παρὰ γνώ μην, οἷ ον ἑ λκομέ νους βί ᾳ δι' αἰ δῶ καὶ συνεπηχοῦ ντας. οὐ δὲ ν δ' ὠ φεληθεὶ ς διὰ τὸ ταραχώ δη καὶ πολυπτό ητον αὐ τῷ περὶ τοὺ ς ἐ παί νους γεγονέ ναι τὴ ν ἀ κρό ασιν ἀ πέ ρχεται τῶ ν τριῶ ν ἓ ν φερό μενος εἴ ρων γὰ ρ ἢ κό λαξ ἢ περὶ λό γους ἀ πειρό καλος; ἔ δοξεν εἶ ναι. δί κην μὲ ν οὖ ν δικά ζοντα δεῖ μή τε πρὸ ς ἔ χθραν τινὰ μή τε πρὸ ς χά ριν ἀ κού ειν ἀ λλ ά πὸ γνώ μης πρὸ ς τὸ δί καιον: ἐ ν δὲ ταῖ ς φιλολό γοις ἀ κροά σεσιν οὔ τε νό μος οὐ δεὶ ς οὔ τε ὅ ρκος ἡ μᾶ ς ἀ πεί ργει μὴ μετ' εὐ νοί ας ἀ ποδέ χεσθαι τὸ ν διαλεγό μενον. ἀ λλὰ καὶ τὸ ν̔ Ερμῆ ν ταῖ ς Χά ρισιν οἱ παλαιοὶ συγκαθί δρυσαν, ὡ ς μά λιστα τοῦ λό γου τὸ κεχαρισμέ νον καὶ προσφιλὲ ς ἀ παιτοῦ ντος. οὐ δὲ γὰ ρ οἷ ό ν τε παντελῶ ς οὕ τως ἐ κβό λιμον εἶ ναι τὸ ν λέ γοντα 10 καὶ διημαρτημέ νον, ὥ στε μή τε νοῦ ν τινα παρασχεῖ ν ἄ ξιον ἐ παί νου μή τ' ἀ πομνημό νευσιν ἑ τέ ρων μή τ' αὐ τὴ ν τὴ ν ὑ πό θεσιν τοῦ λό γου καὶ προαί ρεσιν, ἀ λλὰ μηδὲ λέ ξιν ἢ διά θεσιν τῶ ν λεγομέ νων, ὡ ς ἀ ν' ἐ χινό ποδας καὶ ἀ νὰ τρηχεῖ αν ὄ νωνιν φύ ονται μαλακῶ ν ἄ νθεα λευκοΐ ων ὅ που γὰ ρ ἐ μέ του τινὲ ς ἐ γκώ μια καὶ πυρετοῦ καὶ νὴ Δί α χύ τρας ἐ πιδεικνύ μενοι, πιθανό τητος οὐ κ ἀ μοιροῦ σιν, ἦ που λό γος ὑ π' ἀ νδρὸ ς ἁ μωσγέ πως δοκοῦ ντος ἢ καλουμέ νου φιλοσό φου περαινό μενος οὐ κ ἂ ν ὅ λως ἀ ναπνοή ν τινα καὶ καιρὸ ν ἀ κροαταῖ ς εὐ μενέ σι καὶ φιλανθρώ ποις παρά σχοι πρὸ ς ἔ παινον; οἱ γοῦ ν ἐ ν ὥ ρᾳ πά ντες, ὥ ς φησιν ὁ Πλά των, ἁ μηγέ πη δά κνουσι τὸ ν ἐ ρωτικό ν, καὶ λευκοὺ ς μὲ ν θεῶ ν παῖ δας ἀ νακαλῶ ν μέ λανας δ' ἀ νδριχοού ς, καὶ τὸ ν γρυπὸ ν βασιλικὸ ν καὶ τὸ ν σιμὸ ν ἐ πί χαριν τὸ ν δ' ὠ χρὸ ν μελί χρουν ὑ ποκοριζό μενος ἀ σπά ζεται καὶ ἀ γαπᾷ: δεινὸ ς γά ρ ἐ στιν ὁ ἔ ρως ὥ σπερ κιττὸ ς αὑ τὸ ν ἐ κ πά σης ἀ ναδῆ σαι προφά σεως. πολὺ δὴ μᾶ λλον ὁ φιλή κοος; καὶ φιλό λογος ἀ εί τινος αἰ τί ας εὑ ρετικὸ ς ἔ σται, δι' ἣ ν οὐ κ ἀ πὸ τρό που τῶ ν λεγό ντων ἕ καστον ἐ παινῶ ν φανεῖ ται. καὶ γὰ ρ ὁ Πλά των τὸ ν Λυσί ου λό γον οὔ τε κατὰ τὴ ν εὕ ρεσιν ἐ παινῶ ν καὶ τῆ ς ἀ ταξί ας αἰ τιώ μενος; ὅ μως αὐ τοῦ τὴ ν ἀ παγγελί αν ἐ παινεῖ, καὶ ὅ τι“ τῶ ν ὀ νομά των σαφῶ ς καὶ στρογγύ λως ἕ καστον ἀ ποτετό ρνευται.” μέ μψαιτο δ' ἄ ν τις̓ Αρχιλό χου μὲ ν τὴ ν ὑ πό θεσιν, Παρμενί δου δὲ τὴ ν στιχοποιί αν, Φωκυλί δου δὲ τὴ ν εὐ τέ λειαν, Εὐ ριπί δου δὲ τὴ ν λαλιά ν, Σοφοκλέ ους δὲ τὴ ν ἀ νωμαλί αν, ὥ σπερ ἀ μέ λει καὶ τῶ ν ῥ ητό ρων ἐ στὶ ν ὁ μὲ ν οὐ κ ἔ χων ἦ θος:, ὁ δὲ πρὸ ς πά θος ἀ ργό ς, ὁ δ' ἐ νδεὴ ς χαρί των ἕ καστό ς γε μὴ ν ἐ παινεῖ ται κατὰ τὸ ἴ διον τῆ ς δυνά μεως, ᾧ κινεῖ ν καὶ ἄ γειν πέ φυκεν. ὥ στε καὶ τοῖ ς ἀ κού ουσιν εὐ πορί αν εἶ ναι καὶ ἀ φθονί αν τοῦ φιλοφρονεῖ σθαι τοὺ ς λέ γοντας. ἐ νί οις γὰ ρ ἐ ξαρκεῖ, χἂ ν μὴ διὰ φωνῆ ς ἐ πιμαρτυρῶ μεν, ὄ μματος 1 πραό τητα καὶ γαλή νην προσώ που καὶ διά θεσιν εὐ μενῆ καὶ ἄ λυπον ἐ μπαρασχεῖ ν. ἐ κεῖ να μὲ ν γὰ ρ ἤ δη καὶ πρὸ ς τοὺ ς ὅ λως ἀ ποτυγχά νοντας ὥ σπερ ἐ γκύ κλια καὶ κοινὰ πά σης ἀ κροά σεώ ς ἐ στι, καθέ δρα τέ τις ἄ θρυπτος καὶ ἀ κλινὴ ς ἐ ν ὀ ρθῷ σχή ματι καὶ: πρό σβλεψις αὐ τῷ τῷ λέ γοντι καὶ τά ξις ἐ νεργοῦ προσοχῆ ς, καὶ προσώ που κατά στασις καθαρὰ καὶ ἀ νέ μφαντος οὐ χ ὕ βρεως οὐ δὲ δυσκολί ας μό νον ἀ λλὰ καὶ φροντί δων ἄ λλων καὶ ἀ σχολιῶ ν: ὡ ς ἐ ν ἔ ργῳ γε παντὶ τὸ μὲ ν καλὸ ν ἐ κ πολλῶ ν οἷ ον ἀ ριθμῶ ν εἰ ς ἕ να καιρὸ ν ἡ κό ντων ὑ πὸ συμμετρί ας τινὸ ς καὶ ἁ ρμονί ας ἐ πιτελεῖ ται, τὸ δ' αἰ σχρὸ ν ἐ ξ ἑ νὸ ς τοῦ τυχό ντος ἐ λλεί ποντος ἢ προσό ντος ἀ τό πως εὐ θὺ ς ἑ τοί μην ἔ χει τὴ ν γέ νεσιν, ὥ σπερ ἐ π' αὐ τῆ ς τῆ ς ἀ κροά σεως οὐ μό νον βαρύ της ἐ πισκυνί ου καὶ ἀ ηδί α προσώ που καὶ βλέ μμα ῥ εμβῶ δες καὶ περί κλασις σώ ματος καὶ μηρῶ ν ἐ πά λλαξις ἀ πρεπὴ ς ἀ λλὰ καὶ νεῦ μα καὶ ψιθυρισμὸ ς πρὸ ς ἕ τερον καὶ μειδί αμα χά σμαι τε ὑ πνώ δεις καὶ κατή φειαι καὶ πᾶ ν εἴ τι τού τοις ἔ οικεν ὑ πεύ θυνό ν ἐ στι καὶ δεῖ ται πολλῆ ς εὐ λαβεί ας.

οἱ δὲ τοῦ μὲ ν λέ γοντος οἴ ονταί τι ἔ ργον εἶ ναι, τοῦ δ' ἀ κού οντος οὐ δέ ν, ἀ λλ' ἐ κεῖ νον μὲ ν ἀ ξιοῦ σιν ἣ κειν πεφροντικό τα καὶ παρεσκευασμέ νον, αὐ τοὶ δ' ἄ σκεπτοι καὶ ἀ φρό ντιδες τῶ ν καθηκό ντων ἐ μβαλό ντες καθέ ζονται καθά περ ἀ τεχνῶ ς ἐ πὶ δεῖ πνον ἥ κοντες. εὖ παθεῖ ν πονουμέ νων ἑ τέ ρων. καί τοι καὶ συνδεί πνου τι χαρί εντος ἔ ργον ἐ στί, πολὺ δὲ μᾶ λλον ἀ κροατοῦ. κοινωνὸ ς γά ρ ἐ στι, τοῦ λό γου καὶ συνεργὸ ς τοῦ λέ γοντος, καὶ οὐ τὰ μὲ ν ἐ κεί νου πλημμελή ματα πικρῶ ς ἐ ξετά ζειν ὀ φεί λει κατὰ ῥ ῆ μα καὶ πρᾶ γμα προσά γων τὴ ν εὐ θύ νην, αὐ τὸ ς δ' ἀ νευθύ νως, ἀ σχημονεῖ ν καὶ πολλὰ σολοικί ζειν περὶ τὴ ν ἀ κρό ασιν, ἀ λλ' ὥ σπερ ἐ ν τῷ σφαιρί ζειν τῷ βά λλοντι δεῖ συγκινού μενον εὐ ρύ θμως φέ ρεσθαι τὸ ν δεχό μενον, οὕ τως ἐ πὶ τῶ ν λό γων ἔ στι τις εὐ ρυθμί α καὶ περὶ τὸ ν λέ γοντα καὶ περὶ τὸ ν ἀ κροώ μενον, ἂ ν ἑ κά τερος τὸ προσῆ κον αὑ τῷ φυλά ττῃ.

δεῖ δὲ μηδὲ ταῖ ς φωναῖ ς τῶ ν ἐ παί νων ὡ ς ἔ τυχε χρῆ σθαι. καὶ γὰ ῤ Επί κουρος ἐ πὶ τοῖ ς τῶ ν φί λων ἐ πιστολί οις κροτοθορύ βους γί γνεσθαι παρ' αὐ τῶ ν λέ γων ἀ ηδή ς ἐ στιν. οἱ δὲ τὰ ς ξέ νας φωνὰ ς τοῖ ς ἀ κροατηρί οις νῦ ν ἐ πεισά γοντες, οὗ τοι καὶ“ θεί ως” καὶ“ θεοφορή τως” καὶ“ ἀ προσί τως” ἐ πιλέ γοντες, ὡ ς οὐ κέ τι τοῦ“ καλῶ ς” καὶ τοῦ“ σοφῶ ς” καὶ τοῦ“ ἀ ληθῶ ς” ἐ ξαρκοῦ ντος, οἷ ς οἱ περὶ Πλά τωνα καὶ Σωκρά τη καὶ̔ Υπερεί δην ἐ χρῶ ντο σημεί οις τῶ ν ἐ παί νων, ὑ περασχημονοῦ σι καὶ διαβά λλουσι τοὺ ς λέ γοντας ὡ ς ὑ περηφά νων τινῶ ν καὶ περιττῶ ν δεομέ νους ἐ παί νων. σφό δρα δ' ἀ ηδεῖ ς εἰ σι καὶ οἱ μεθ' ὅ ρκου τοῖ ς λέ γουσιν ὥ σπερ ἐ ν δικαστηρί ῳ τὰ ς μαρτυρί ας ἀ ποδιδό ντες. οὐ χ ἧ ττον δὲ τού των οἱ περὶ τὰ ς ποιό τητας ἀ στοχοῦ ντες, ὅ ταν φιλοσό φῳ μὲ ν ἐ πιφωνῶ σι“ δριμέ ως,” γέ ροντι δ'“ εὐ φυῶ ς” ἢ“ ἀ νθηρῶ ς,” τὰ ς τῶ ν παιζό ντων καὶ πανηγυριζό ντων ἐ ν ταῖ ς σχολαστικαῖ ς μελέ ταις φωνὰ ς ἐ πὶ τοὺ ς φιλοσό φους μετακομί ζοντες καὶ λό γῳ σωφρονοῦ ντι προσφέ ροντες ἔ παινον ἑ ταιρικό ν, ὥ σπερ ἀ θλητῇ κρί νων ἢ ῥ ό δων στέ φανον, οὐ δά φνης οὐ δὲ κοτί νου περιτιθέ ντες Εὐ ριπί δης μὲ ν οὖ ν ὁ, ποιητή ς, ὡ ς ὑ πολέ γοντος αὐ τοῦ τοῖ ς χορευταῖ ς ᾠ δή ν τινα πεποιημέ νην ἐ φ' ἁ ρμονί ας εἷ ς ἐ γέ λασεν,“ εἰ μή τις ἦ ς ἀ ναί σθητος.” ἶ εἶ πε“ καὶ ἀ μαθή ς, οὐ κ ἂ ν ἐ γέ λασας ἐ μοῦ μιξολυδιστὶ ᾄ δοντος.” ἀ νὴ ρ δ' ἂ ν οἶ μαι φιλό σοφος: καὶ πολιτικὸ ς ἀ κροατοῦ διακεχυμέ νου τρυφὴ ν ἐ κκό ψειεν εἰ πώ ν“ σύ μοι δοκεῖ ς ἀ νό ητος εἶ ναι καὶ ἀ νά γωγος: οὐ γὰ ρ ἂ ν ἐ μοῦ διδά σκοντος ἢ νουθετοῦ ντος ἢ διαλεγομέ νου περὶ θεῶ ν ἢ πολιτεί ας ἢ ἀ ρχῆ ς ἐ τερέ τιζες καὶ προσωρχοῦ τοῖ ς λό γοις.” ὅ ρα γὰ ρ ἀ ληθῶ ς οἷ ὸ ν ἐ στι. φιλοσό φου λέ γοντος ἀ πορεῖ ν τοὺ ς ἔ ξωθεν ὑ πὸ τῶ ν ἔ νδον βοώ ντων καὶ ἀ λαλαζό ντων πό τερον αὐ λοῦ ντος ἢ κιθαρί ζοντος ἢ ὀ ρχουμέ νου τινὸ ς ὁ ἔ παινὸ ς ἐ στι,.

καὶ μὴ ν τῶ ν γε νουθεσιῶ ν καὶ τῶ ν ἐ πιπλή ξεων οὔ τ' ἀ ναλγή τως οὔ τ' ἀ νά νδρως ἀ κουστέ ον. οἱ γὰ ρ εὐ κό λως 1 καὶ ὀ λιγώ ρως τὸ κακῶ ς ἀ κού ειν ὑ πὸ τῶ ν φιλοσό φων φέ ροντες, ὥ στε γελᾶ ν ἐ λεγχό μενοι καὶ τοὺ ς ἐ λέ γχοντας; ἐ παινεῖ ν, ὥ σπερ οἱ παρά σιτοι τοὺ ς τρέ φοντας, ὅ ταν ὑ π' αὐ τῶ ν λοιδορῶ νται, παντά πασιν ἰ ταμοὶ καὶ θρασεῖ ς ὄ ντες, οὐ καλὴ ν οὐ δ' ἀ ληθῆ διδό ασιν ἀ πό δειξιν ἀ νδρεί ας τὴ ν ἀ ναισχυντί αν. σκῶ μμα μὲ ν γὰ ρ ἀ νύ βριστον ἐ ν παιδιᾷ τινι μετ' εὐ τραπελί ας ἀ φειμέ νον ἐ νεγκεῖ ν ἀ λύ πως: καὶ ἱ λαρῶ ς οὐ κ ἀ γεννὲ ς οὐ δ' ἀ παί δευτον ἀ λλ' ἐ λευθέ ριον πά νυ καὶ Λακωνικό ν ἐ στιν: ἐ παφῆ ς δὲ καὶ νουθεσί ας πρὸ ς ἐ πανό ρθωσιν ἤ θους ὥ σπερ φαρμά κῳ δά κνοντι λό γῳ χρωμέ νης ἐ λέ γχοντι μὴ συνεσταλμέ νον ἀ κού ειν μηδ' ἱ δρῶ τος καὶ ἰ λί γγου μεστό ν, αἰ σχύ νῃ φλεγό μενον τὴ ν ψυχή ν, ἀ λλ' ἄ τρεπτον καὶ σεσηρό τα καὶ κατειρωνευό μενον, ἀ νελευθέ ρου τινὸ ς δεινῶ ς καὶ ἀ παθοῦ ς πρὸ ς τὸ αἰ δεῖ σθαι νέ ου διὰ συνή θειαν ἁ μαρτημά των καὶ συνέ χειαν, ὥ σπερ ἐ ν σκληρᾷ σαρκὶ καὶ τυλώ δει τῇ ψυχῇ μώ λωπα μὴ λαμβά νοντος. τού των δὲ τοιού των ὄ ντων οἱ τὴ ν ἐ ναντί αν διά θεσιν ἔ χοντες νέ οι κἂ ν ἅ παξ ποτὲ ἀ κού σωσι κακῶ ς, φεύ γοντες ἀ νεπιστρεπτὶ καὶ δραπετεύ οντες ἐ κ φιλοσοφί ας, καλὴ ν ἀ ρχὴ ν πρὸ ς τὸ σωθῆ ναι τὸ αἰ δεῖ σθαι παρὰ τῆ ς φύ σεως ἔ χοντες, ἀ πολλύ ουσι διὰ τρυφὴ ν καὶ μαλακί αν, οὐ κ ἐ γκαρτεροῦ ντες τοῖ ς ἐ λέ γχοις οὐ δὲ τὰ ς ἐ πανορθώ σεις δεχό μενοι γεννικῶ ς, ἀ λλ' ἐ πὶ τὰ ς προσηνεῖ ς καὶ ἁ παλὰ ς ἀ ποστρέ φοντες ὁ μιλί ας τὰ ὦ τα, κολά κων τινῶ ν ἢ σοφιστῶ ν ἀ νωφελεῖ ς καὶ ἀ νονή τους ἡ δεί ας δὲ φωνὰ ς κατᾳ δό ντων. ὥ σπερ οὖ ν ὁ μετὰ τὴ ν τομὴ ν φεύ γων τὸ ν ἰ ατρὸ ν καὶ τὸ ν ἐ πί δεσμον μὴ προσιέ μενος τὸ μὲ ν ἀ λγεινὸ ν ἀ νεδέ ξατο, τὸ δ' ὠ φέ λιμον οὐ χ ὑ πέ μεινε τῆ ς θεραπεί ας, οὕ τως ὁ τῷ χαρά ξαντι καὶ τρώ σαντι λό γῳ τὴ ν ἀ βελτερί αν ἀ πουλῶ σαι καὶ καταστῆ σαι μὴ παρασχὼ ν ἀ πῆ λθε δηχθεὶ ς καὶ ἀ λγή σας ἐ κ φιλοσοφί ας, ὠ φεληθεὶ ς δὲ μηδέ ν. οὐ γὰ ρ μό νον, ὡ ς: Εὐ ριπί δης φησί, τὸ Τηλέ φου τραῦ μα πριστοῖ σι λό γχης θέ λγεται ῥ ινή μασιν ἀ λλὰ καὶ τὸ ν ἐ κ φιλοσοφί ας ἐ μφυό μενον εὐ φυέ σι νέ οις δηγμὸ ν αὐ τὸ ς ὁ τρώ σας λό γος ἰ ᾶ ται. διὸ δεῖ πά σχειν μέ ν τι καὶ δά κνεσθαι, μὴ συντρί βεσθαι δὲ μηδ' ἀ θυμεῖ ν τὸ ν ἐ λεγχό μενον, ἀ λλ' ὥ σπερ ἐ ν τελετῇ κατηργμέ νης αὐ τοῦ φιλοσοφί ας τοὺ ς πρώ τους καθαρμοὺ ς καὶ θορύ βους ἀ νασχό μενον ἐ λπί ζειν τι γλυκὺ καὶ λαμπρὸ ν ἐ κ τῆ ς: παρού σης ἀ δημονί ας καὶ ταραχῆ ς. καὶ γὰ ρ ὀ ὲ ν ἀ δί κως ἡ ἐ πιτί μησις γί γνεσθαι δοκῇ, καλὸ ν ἀ νασχέ σθαι καὶ διακαρτερῆ σαι λέ γοντος: παυσαμέ νῳ δ' αὐ τὸ ν ἐ ντυχεῖ ν ἀ πολογού μενον καὶ δεό μενον τὴ ν παρρησί αν ἐ κεί νην καὶ τὸ ν τό νον, ᾧ νῦ ν κέ χρηται πρὸ ς αὐ τὸ ν, εἴ ς τι τῶ ν ἀ ληθῶ ς ἁ μαρτανομέ νων φυλά ττειν.

ἔ τι τοί νυν ὥ σπερ ἐ ν γρά μμασι καὶ περὶ λύ ραν καὶ παλαί στραν αἱ πρῶ ται μαθή σεις πολὺ ν ἔ χουσι θό ρυβον καὶ πό νον καὶ ἀ σά φειαν, εἶ τα προιό ντι κατὰ μικρὸ ν ὥ σπερ πρὸ ς ἀ νθρώ πους συνή θεια πολλὴ καὶ γνῶ σις ἐ γγενομέ νη πά ντα φί λα καὶ χειροή θη καὶ ῥ ᾴ δια λέ γειν τε καὶ πρά ττειν παρέ σχεν, οὕ τω δὴ καὶ φιλοσοφί ας ἐ χού σης τι καὶ γλί σχρον ἀ μέ λει καὶ ἀ σύ νηθες ἐ ν τοῖ ς πρώ τοις ὀ νό μασι καὶ πρά γμασιν οὐ δεῖ φοβηθέ ντα τὰ ς ἀ ρχὰ ς ψοφοδεῶ ς καὶ ἀ τό λμως ἐ γκαταλιπεῖ ν, ἀ λλὰ πειρώ μενον ἑ κά στου καὶ προσλιπαροῦ ντα καὶ γλιχό μενον τοῦ πρό σω τὴ ν πᾶ ν τὸ καλὸ ν ἡ δὺ ποιοῦ σαν ἀ ναμέ νειν συνή θειαν. ἥ ξει γὰ ρ οὐ διὰ μακροῦ πολὺ φῶ ς ἐ πιφέ ρουσα τῇ μαθή σει καὶ δεινοὺ ς ἔ ρωτας ἐ νδιδοῦ σα πρὸ ς τὴ ν ἀ ρετή ν, ὧ ν ἄ νευ πά νυ τλή μονος ἀ νδρό ς ἐ στιν ἢ δειλοῦ τὸ ν ἄ λλον ὑ πομέ νειν βί ον, ἐ κπεσό ντα δι' ἀ νανδρί αν φιλοσοφί ας. ἴ σως μὲ ν οὖ ν ἔ χει τι καὶ τὰ πρά γματα τοῖ ς ἀ πεί ροις καὶ νέ οις ἐ ν ἀ ρχῇ δυσκατανό ητον: οὐ μὴ ν ἀ λλὰ τῇ γε πλεί στῃ περιπί πτουσιν ἀ σαφεί ᾳ καὶ ἀ γνοί ᾳ δι' αὑ τού ς, ἀ π' ἐ ναντί ων φύ σεων ταὐ τὸ ν ἁ μαρτά νοντες. οἱ μὲ ν γὰ ρ αἰ σχύ νῃ τινὶ καὶ φειδοῖ τοῦ λέ γοντος ὀ κνοῦ ντες ἀ νερέ σθαι καὶ βεβαιώ σασθαι τὸ ν λό γον, ὡ ς ἔ χοντες ἐ ν νῷ συνεπινεύ ουσιν, οἱ δ' ὑ πὸ φιλοτιμί ας ἀ ώ ρου καὶ κενῆ ς πρὸ ς ἑ τέ ρους ἁ μί λλης ὀ ξύ τητα καὶ δύ ναμιν εὐ μαθεί ας ἐ πιδεικνύ μενοι, πρὶ ν ἢ λαβεῖ ν ἔ χειν ὁ μολογοῦ ντες, οὐ λαμβά νουσιν. εἶ τα συμβαί νει τοῖ ς μὲ ν αἰ δή μοσι καὶ σιωπηλοῖ ς ἐ κεί νοις, ὅ ταν ἀ πέ λθωσι, λυπεῖ ν αὑ τοὺ ς καὶ ἀ πορεῖ σθαι, καὶ τέ λος αὖ θις ὑ π' ἀ νά γκης ἐ λαυνομέ νους σὺ ν αἰ σχύ νῃ μεί ζονι τοῖ ς εἰ ποῦ σιν ἐ νοχλεῖ ν ἀ ναπυνθανομέ νους καὶ μεταθέ οντας, τοῖ ς δὲ φιλοτί μοις καὶ θρασέ σιν ἀ εὶ περιστέ λλειν καὶ ἀ ποκρύ πτειν συνοικοῦ σαν τὴ ν ἀ μαθί αν.

πᾶ σαν οὖ ν ἀ πωσά μενοι τὴ ν τοσαύ την βλακεί αν καὶ ἀ λαζονεί αν καὶ πρὸ ς τὸ μαθεῖ ν ἰ ό ντες καὶ περὶ τὸ λαβεῖ ν τῇ διανοί ᾳ τὸ χρησί μωσλεγό μενον ὄ ντες, ὑ πομέ νωμεν τοὺ ς τῶ ν εὐ φυῶ ν δοκού ντων γέ λωτας, ὥ σπερ ὁ Κλεά νθης καὶ ὁ Ξενοχρά της βραδύ τεροι δοκοῦ ντες εἶ ναι τῶ ν συσχολαστῶ ν οὐ κ ἀ πεδί δρασκον ἐ χ τοῦ μανθά νειν οὐ δ' ἀ πέ καμνον, ἀ λλὰ φθά νοντες εἰ ς ἑ αυτοὺ ς ἔ παιζον, ἀ γγεί οις τε βραχυστό μοις καὶ πινακί σι χαλκαῖ ς ἀ πεικά ζοντες, ὡ ς μό λις μὲ ν παραδεχό μενοι τοὺ ς λό γους, ἀ σφαλῶ ς δὲ καὶ βεβαί ως τηροῦ ντες. οὐ γὰ ρ μό νον, ὥ ς φησι Φωκυλί δης, πό λλ' ἀ πατηθῆ ναι διζή μενον ἔ μμεναι ἐ σθλό ν, ἀ λλὰ καὶ: γελασθῆ ναι δεῖ πολλὰ καὶ ἀ δοξῆ σαι, καὶ σκώ μματα καὶ βωμολοχί ας ἀ ναδεξά μενον ὤ σασθαι παντὶ τῷ θυμῷ καὶ καταθλῆ σαι τὴ ν ἀ μαθί αν. οὐ μὴ ν οὐ δὲ τῆ ς πρὸ ς τοὐ ναντί ον ἁ μαρτί ας ἀ μελητέ ον, ἣ ν ἁ μαρτά νουσιν οἱ μὲ ν ὑ πὸ νωθεί ας, ἀ ηδεῖ ς καὶ κοπώ δεις ὄ ντες οὐ γὰ ρ ἐ θέ λουσι γενό μενοι καθ' αὑ τοὺ ς πρά γματα ἔ χειν, ἀ λλὰ παρέ χουσι τῷ λέ γοντι, πολλά κις ἐ κπυνθανό μενοι περὶ τῶ ν αὐ τῶ ν, ὥ σπερ ἀ πτῆ νες νεοσσοὶ κεχηνό τες ἀ εὶ πρὸ ς ἀ λλό τριον στό μα καὶ πᾶ ν ἕ τοιμον ἢ δη καὶ διαπεπονημέ νον ὑ π' ἄ λλων ἐ κλαμβά νειν ἐ θέ λοντες. ἕ τεροι δὲ προσοχῆ ς καὶ δριμύ τητος ἐ ν οὐ δέ οντι θηρώ μενοι δό ξαν ἀ ποκναί ουσι λαλιᾷ καὶ περιεργί ᾳ τοὺ ς λέ γοντας, ἀ εί τι προσδιαποροῦ ντες τῶ ν οὐ κ ἀ ναγκαί ων καὶ ζητοῦ ντες ἀ ποδεί ξεις τῶ ν οὐ δεομέ νων οὕ τως ὁ δὸ ς βραχεῖ α γί γνεται μακρά, ὥ ς φησι Σοφοκλῆ ς, οὐ κ αὐ τοῖ ς μό νον ἀ λλὰ καὶ τοῖ ς: ἄ λλοις. ἀ ντιλαμβανό μενοι γὰ ρ ἑ κά στοτε κεναῖ ς καὶ περιτταῖ ς ἐ ρωτή σεσι τοῦ διδά σκοντος, ὥ σπερ ἐ ν συνοδί ᾳ, τὸ ἐ νδελεχὲ ς ἐ μποδί ζουσι τῆ ς μαθή σεως, ἐ πιστά σεις καὶ διατριβὰ ς λαμβανού σης. οὗ τοι μὲ ν οὖ ν κατὰ τὸ ν̔ Ιερώ νυμον ὥ σπερ οἱ δειλοὶ καὶ γλί σχροι σκύ λακες τὰ δέ ρματα δά κνοντες οἴ κοι καὶ 15 τὰ τί λματα τί λλοντες τῶ ν θηρί ων αὐ τῶ ν οὐ χ ἅ πτονται τοὺ ς δ' ἀ ργοὺ ς ἐ κεί νους παρακαλῶ μεν, ὅ ταν τὰ κεφά λαια τῇ νοή σει περιλά βωσιν, αὐ τοὺ ς δι' αὑ τῶ ν τὰ λοιπὰ συντιθέ ναι, καὶ τῇ μνή μῃ χειραγωγεῖ ν τὴ ν εὕ ρεσιν, καὶ τὸ ν ἀ λλό τριον λό γον οἷ ον ἀ ρχὴ ν καὶ σπέ ρμα λαβό ντας ἐ κτρέ φειν καὶ αὔ ξειν. οὐ γὰ ρ ὡ ς ἀ γγεῖ ον ὁ νοῦ ς ἀ ποπληρώ σεως ἀ λλ' ὑ πεκκαύ ματος μό νον ὥ σπερ ὕ λη δεῖ ται, ὁ ρμὴ ν ἐ μποιοῦ ντος εὑ ρετικὴ ν καὶ ὄ ρεξιν ἐ πὶ τὴ ν ἀ λή θειαν. ὥ σπερ οὖ ν εἴ τις ἐ κ γειτό νων πυρὸ ς δεό μενος, εἶ τα πολὺ καὶ λαμπρὸ ν εὑ ρὼ ν αὐ τοῦ καταμέ νοι διὰ τέ λους θαλπό μενος, οὕ τως εἴ τις ἥ κων λό γου μεταλαβεῖ ν πρὸ ς ἄ λλον οὐ χ οἴ εται δεῖ ν φῶ ς οἰ κεῖ ον ἐ ξά πτειν καὶ νοῦ ν ἴ διον, ἀ λλὰ χαί ρων τῇ ἀ κροά σει κά θηται θελγό μενος, οἷ ον ἔ ρευθος ἕ λκει καὶ γά νωμα τὴ ν δό ξαν ἀ πὸ τῶ ν λό γων, τὸ ν δ' ἐ ντὸ ς: εὐ ρῶ τα τῆ ς ψυχῆ ς καὶ ζό φον οὐ κ ἐ κτεθέ ρμαγκεν οὐ δ' ἐ ξέ ωκε διὰ φιλοσοφί ας. εἰ δεῖ τινος οὖ ν πρὸ ς ἀ κρό ασιν ἑ τέ ρου παραγγέ λματος, δεῖ καὶ τοῦ νῦ ν εἰ ρημέ νου μνημονεύ οντας ἀ σκεῖ ν ἅ μα τῇ μαθή σει τὴ ν εὕ ρεσιν, ἵ να μὴ σοφιστικὴ ν ἕ ξιν μηδ' ἱ στορικὴ ν ἀ λλ' ἐ νδιά θετον καὶ φιλό σοφον λαμβά νωμεν, ἀ ρχὴ ν τοῦ καλῶ ς βιῶ ναι τὸ καλῶ ς ἀ κοῦ σαι νομί ζοντες.