Reader

τῆ ς περὶ θεῶ ν ἀ μαθί ας καὶ ἀ γνοί ας εὐ θὺ ς ἐ ξ ἀ ρχῆ ς δί χα ῥ υεί σης; τὸ μὲ ν ὥ σπερ ἐ ν χωρί οις σκληροῖ ς τοῖ ς ἀ ντιτύ ποις ἤ θεσι τὴ ν ἀ θεό τητα, τὸ δ' ὥ σπερ ἐ ν ὑ γροῖ ς τοῖ ς ἁ παλοῖ ς τὴ ν δεισιδαιμονί αν πεποί ηκεν. ἅ πασα μὲ ν οὖ ν κρί σις ψευδή ς, ἄ λλως τε κἂ ν περὶ ταῦ τα, μοχθηρό ν δὲ καὶ πά θος πρό σεστι, μοχθηρό τατον. πᾶ ν γὰ ρ πά θος ἔ οικε πληγὴ φλεγμαί νουσα εἶ ναι καὶ καθά περ αἱ μετὰ τραύ ματος ἐ κβολαὶ τῶ ν ἄ ρθρων, οὕ τως αἱ μετὰ πά θους διαστροφαὶ τῆ ς ψυχῆ ς χαλεπώ τεραι. ἀ τό μους τις οἴ εται καὶ κενὸ ν ἀ ρχὰ ς εἶ ναι τῶ ν ὅ λων ψευδὴ ς ἡ ὑ πό ληψις, ἀ λλ' ἕ λκος οὐ ποιεῖ οὐ δὲ σφυγμὸ ν οὐ δ' ὀ δύ νην ταρά ττουσαν. ὑ πολαμβά νει τις τὸ ν πλοῦ τον ἀ γαθὸ ν εἶ ναι μέ γιστον: τοῦ το τὸ ψεῦ δος ἰ ὸ ν ἔ χει, νέ μεται τὴ ν ψυχή ν, ἐ ξί στησιν, οὐ κ ἐ ᾷ καθεύ δειν, οἴ στρων ἐ μπί πλησιν, ὠ θεῖ κατὰ πετρῶ ν, ἄ γχει, τὴ ν παρρησί αν ἀ φαιρεῖ ται. πά λιν οἴ ονταί τινες εἶ ναι σῶ μα τὴ ν ἀ ρετὴ ν καὶ τὴ ν κακί αν αἰ σχρὸ ν ἴ σως τὸ ἀ γνό ημα, θρή νων δὲ καὶ ὀ δυρμῶ ν οὐ κ ἄ ξιον ἀ λλ' αἵ τινέ ς εἰ σι τοιαῦ ται κρί σεις καὶ ὑ πολή ψεις ὦ τλῆ μον ἀ ρετή, λό γος ἄ ρ' ἦ σθ' ἐ γὼ δέ σε ὡ ς ἔ ργον ἤ σκουν ἀ φεὶ ς τὴ ν πλουτοποιὸ ν ἀ δικί αν καὶ τὴ ν γό νιμον ἁ πά σης ἡ δονῆ ς ἀ κολασί αν, ταύ τας ἄ ξιό ν ἐ στιν οἰ κτί ρειν ὁ μοῦ καὶ δυσχεραί νειν, ὅ τι πολλὰ νοσή ματα καὶ πά θη καθά περ εὐ λὰ ς καὶ σκώ ληκας ἐ ντί κτουσι ταῖ ς ψυχαῖ ς παροῦ σαι.

οὐ κοῦ ν καὶ περὶ ὧ ν ὁ λό γος, ἡ μὲ ν ἀ θεό της κρί σις οὖ σα φαύ λη τοῦ μηδὲ ν εἶ ναι μακά ριον καὶ ἄ φθαρτον εἰ ς ἀ πά θειά ν τινα δοκεῖ τῇ ἀ πιστί ᾳ τοῦ θεί ου περιφέ ρειν, καὶ τέ λος ἐ στὶ ν αὐ τῇ τοῦ μὴ νομί ζειν θεοὺ ς τὸ μὴ φοβεῖ σθαι: τὴ ν δεισιδαιμονί αν δὲ μηνύ ει καὶ τοὔ νομα δό ξαν ἐ μπαθῆ καὶ δέ ους ποιητικὴ ν ὑ πό ληψιν οὖ σαν ἐ κταπεινοῦ ντος καὶ συντρί βοντος τὸ ν ἄ νθρωπον, οἰ ό μενον μὲ ν εἶ ναι θεού ς, εἶ ναι δὲ λυπηροὺ ς καὶ βλαβερού ς. ἔ οικε γὰ ρ ὁ μὲ ν ἄ θεος ἀ κί νητος εἶ ναι πρὸ ς τὸ θεῖ ον, ὁ δὲ δεισιδαί μων κινού μενος ὡ ς οὐ προσή κει διαστρέ φεσθαι. ἡ γὰ ρ ἄ γνοια τῷ μὲ ν ἀ πιστί αν τοῦ ὠ φελοῦ ντος ἐ μπεποί ηκε, τῷ δὲ καὶ δό ξαν ὅ τι βλά πτει προστέ θεικεν. ὅ θεν ἡ μὲ ν ἀ θεό της λό γος ἐ στὶ διεψευσμέ νος, ἡ δὲ δεισιδαιμονί α πά θος ἐ κ λό γου ψευδοῦ ς ἐ γγεγενημέ νον.

αἰ σχρὰ μὲ ν δὴ πά ντα τὰ τῆ ς ψυχῆ ς; νοσή ματα καὶ πά θη, τὸ δὲ γαῦ ρον ἐ νί οις ὅ μως καὶ ὑ ψηλὸ ν καὶ διηρμέ νον ἔ νεστιν ὑ πὸ κουφό τητος, δραστηρί ου δ' ὁ ρμῆ ς οὐ δὲ ν ὡ ς ἔ πος εἰ πεῖ ν ἀ πεστέ ρηται. ἀ λλὰ τοῦ το δὴ τὸ κοινὸ ν ἔ γκλημα παντὸ ς πά θους ἐ στί ν, ὅ τι ταῖ ς πρακτικαῖ ς ὁ ρμαῖ ς ἐ κβιαζό μενα κατεπεί γει καὶ συντεί νει τὸ ν λογισμό ν. μό νος δ', ὁ φό βος, οὐ χ ἧ ττον ὢ ν τό λμης ἐ νδεὴ ς ἢ λογισμοῦ, ἄ πρακτον ἔ χει καὶ ἄ πορον καὶ ἀ μή χανον τὸ ἀ λό γιστον. καὶ δεῖ μα καὶ τά ρβος αὐ τοῦ τὸ συνδέ ον ὁ μοῦ τὴ ν ψυχὴ ν καὶ ταρά ττον ὠ νό μασται. φό βων δὲ πά ντων ἀ πρακτό τατος καὶ ἀ πορώ τατος ὁ τῆ ς δεισιδαιμονί ας. οὐ φοβεῖ ται θά λασσαν ὁ μὴ πλέ ων οὐ δὲ πό λεμον ὁ μὴ στρατευό μενος, οὐ δὲ λῃ στὰ ς ὁ οἰ κουρῶ ν οὐ δὲ συκοφά ντην ὁ πέ νης οὐ δὲ φθό νον ὁ ἰ διώ της, οὐ δὲ σεισμὸ ν ὁ ἐ ν Γαλά ταις οὐ δὲ κεραυνὸ ν ὁ ἐ ν Αἰ θί οψιν: ὁ δὲ θεοὺ ς δεδιὼ ς πά ντα δέ διε, γῆ ν θά λατταν ἀ έ ρα οὐ ρανὸ ν σκό τος φῶ ς κληδό να σιωπὴ ν ὄ νειρον. οἱ δοῦ λοι τῶ ν δεσποτῶ ν ἐ πιλανθά νονται καθεύ δοντες, τοῖ ς πεδή ταις ἐ πελαφρύ νει τὸ ν δεσμὸ ν ὁ ὕ πνος, φλεγμοναὶ περὶ τραύ ματα καὶ νομαὶ σαρκὸ ς θηριώ δεις καὶ περιωδυνί αι κοιμωμέ νων ἀ φί στανται ὦ φί λον ὕ πνου θέ λγητρον ἐ πί κουρον νό σου, ὡ ς ἡ δύ μοι προσῆ λθες ἐ ν δέ οντί γε τοῦ τ' οὐ δί δωσιν εἰ πεῖ ν ἡ δεισιδαιμονί α μό νη γὰ ρ οὐ σπέ νδεται πρὸ ς τὸ ν ὕ πνον, οὐ δὲ τῇ ψυχῇ ποτε γοῦ ν δί δωσιν ἀ ναπνεῦ σαι καὶ ἀ ναθαρρῆ σαι τὰ ς πικρὰ ς καὶ βαρεί ας περὶ τοῦ θεοῦ δό ξας ἀ πωσαμέ νῃ, ἀ λλ' ὥ σπερ ἐ ν ἀ σεβῶ ν χώ ρῳ τῷ ὕ πνῳ τῶ ν δεισιδαιμό νων εἴ δωλα φρικώ δη καὶ τερά στια φά σματα καὶ ποινά ς τινας ἐ γεί ρουσα καὶ στροβοῦ σα τὴ ν ἀ θλί αν ψυχὴ ν ἐ κδιώ κει τοῖ ς ὀ νεί ροις ἐ κ τῶ ν ὕ πνων, μαστιζομέ νην καὶ κολαζομέ νην αὐ τὴ ν ὑ φ' αὑ τῆ ς ὡ ς ὑ φ' ἑ τέ ρου, καὶ δεινὰ προστά γματα καὶ ἀ λλό κοτα λαμβά νουσαν. εἶ τ' ἐ ξαναστά ντες οὐ κατεφρό νησαν οὐ δὲ κατεγέ λασαν, οὐ δ' ᾔ σθοντο ὅ τι τῶ ν ταραξά ντων οὐ δὲ ν ἦ ν ἀ ληθινό ν, ἀ λλὰ σκιὰ ν φεύ γοντες ἀ πά της οὐ δὲ ν κακὸ ν ἐ χού σης ὕ παρ ἐ ξαπατῶ σιν ἑ αυτοὺ ς καὶ δαπανῶ σι καὶ ταρά ττουσιν, εἰ ς ἀ γύ ρτας καὶ γό ητας ἐ μπεσό ντες λέ γοντας ἀ λλ' εἴ τ' ἔ νυπνον φά ντασμα φοβεῖ, χθονί ας θ'̔ Εκά της κῶ μον ἐ δέ ξω, τὴ ν περιμά κτριαν κά λει γραῦ ν καὶ βά πτισον σεαυτὸ ν εἰ ς θά λασσαν καὶ καθί σας ἐ ν τῇ γῇ διημέ ρευσον. ὦ βά ρβαρ' ἐ ξευρό ντες̔́ Ελληνες κακά τῇ δεισιδαιμονί ᾳ, πηλώ σεις καταβορβορώ σεις βαπτισμού ς, ῥ ί ψεις ἐ πὶ πρό σωπον, αἰ σχρὰ ς; προκαθί σεις, ἀ λλοκό τους προσκυνή σεις. δικαί ῳ τῷ στό ματι τοὺ ς κιθαρῳ δοὺ ς ἐ κέ λευον ᾅ δειν οἱ τὴ ν νό μιμον μουσικὴ ν σῴ ζειν δοκοῦ ντες: ἡ μεῖ ς δὲ τοῖ ς θεοῖ ς ἀ ξιοῦ μεν ὀ ρθῷ τῷ στό ματι καὶ δικαί ῳ προσεύ χεσθαι, καὶ μὴ τὴ ν ἐ πὶ τῶ ν σπλά γχνων μὲ ν γλῶ τταν εἰ καθαρὰ καὶ ὀ ρθὴ σκοπεῖ ν, τὴ ν δ' ἑ αυτῶ ν διαστρέ φοντας καὶ μολύ νοντας ἀ τό ποις ὀ νό μασι καὶ ῥ ή μασι βαρβαρικοῖ ς καταισχύ νειν καὶ παρανομεῖ ν εἰ ς τὸ θεῖ ον καὶ πά τριον ἀ ξί ωμα τῆ ς εὐ σεβεί ας. ἀ λλ' ὅ γε κωμικὸ ς οὐ κ ἀ ηδῶ ς εἴ ρηκέ που πρὸ ς τοὺ ς καταχρυσοῦ ντας τὰ κλινί δια καὶ καταργυροῦ ντας ὅ τι μό νον ἡ μῖ ν προῖ κ' ἔ δωκαν οἱ θεοὶ τὸ ν ὕ πνου, τί τοῦ το πολυτελὲ ς σαυτῷ ποιεῖ ς; ἔ στι δὲ καὶ πρὸ ς τὸ ν δεισιδαί μονα εἰ πεῖ ν ὅ τι τὸ ν ὕ πνον οἱ θεοὶ λή θην κακῶ ν ἔ δοσαν ἡ μῖ ν καὶ ἀ νά παυσιν, τί τοῦ το κολαστή ριον σαυτῷ ποιεῖ ς ἐ πί μονον καὶ ὀ δυνηρό ν, τῆ ς ἀ θλί ας ψυχῆ ς εἰ ς ἄ λλον ὕ πνον ἀ ποδρᾶ ναι μὴ δυναμέ νης; ὁ̔ Ηρά κλειτό ς φησι τοῖ ς ἐ γρηγορό σιν ἕ να καὶ κοινὸ ν κό σμον εἶ ναι, τῶ ν δὲ κοιμωμέ νων ἕ καστον εἰ ς ἴ διον ἀ ναστρέ φεσθαι. τῷ δὲ δεισιδαί μονι κοινὸ ς οὐ δεὶ ς οὐ δ' ἴ διό ς ἐ στι κό σμος: οὔ τε γὰ ρ ἐ γρηγορὼ ς τῷ φρονοῦ ντι χρῆ ται οὔ τε κοιμώ μενος ἀ παλλά ττεται τοῦ ταρά ττοντος, ἀ λλ' ὀ νειρώ ττει μὲ ν ὁ λογισμό ς, ἐ γρή γορε δ' ὁ φό βος ἀ εί, φυγὴ δ' οὐ κ ἔ στιν οὐ δὲ μετά στασις.

ἦ ν φοβερὸ ς ἐ ν Σά μῳ Πολυκρά της τύ ραννος, ἦ ν ἐ ν Κορί νθῳ Περί ανδρος, ἀ λλ' οὐ δεὶ ς ἐ φοβεῖ το τού τους μεταστὰ ς εἰ ς πό λιν ἐ λευθέ ραν καὶ δημοκρατουμέ νην. ὁ δὲ τὴ ν τῶ ν θεῶ ν ἀ ρχὴ ν ὡ ς τυραννί δα φοβού μενος σκυθρωπὴ ν καὶ ἀ παραί τητον ποῖ μεταστῇ ποῖ φύ γῃ, ποί αν γῆ ν ἄ θεον εὕ ρῃ, ποί αν θά λασσαν; εἰ ς τί καταδὺ ς τοῦ κό σμου μέ ρος καὶ ἀ ποκρύ ψας σεαυτό ν, ὦ ταλαί πωρε, πιστεύ σεις ὅ τι τὸ ν θεὸ ν ἀ ποπέ φευγας; ἔ στι καὶ δού λοις νό μος ἐ λευθερί αν ἀ πογνοῦ σι πρᾶ σιν αἰ τεῖ σθαι καὶ δεσπό την μεταβά λλειν ἐ πιεικέ στερον: ἡ δὲ δεισιδαιμονί α θεῶ ν ἀ λλαγὴ ν οὐ δί δωσιν, οὐ δ' ἔ στιν εὑ ρεῖ ν ὃ ν οὐ φοβή σεται θεὸ ν ὁ φοβού μενος τοὺ ς πατρῴ ους καὶ γενεθλί ους, ὁ φρί ττων τοὺ ς σωτῆ ρας; καὶ τοὺ ς μειλιχί ους τρέ μων καὶ δεδοικώ ς, παρ' ὧ ν αἰ τού μεθα πλοῦ τον εὐ πορί αν εἰ ρή νην ὁ μό νοιαν ὄ ρθωσιν λό γων καὶ ἔ ργων τῶ ν, ἀ ρί στων. εἶ θ' οὗ τοι τὸ δουλεύ ειν ἀ τύ χημα ἡ γοῦ νται καὶ λέ γουσι δεινή τις ἀ νδρὶ καὶ γυναικὶ συμφορὰ δού λους γενέ σθαι δεσπό τας τε δυσχερεῖ ς λαβεῖ ν πό σῳ δὲ δεινό τερον οἴ εσθε πά σχειν αὐ τοὺ ς ἀ νεκφεύ κτους ἀ ναποδρά στους ἀ νυποστά τους λαμβά νοντας; ἔ στι δού λῳ φεύ ξιμος βωμό ς, ἔ στι καὶ λῃ σταῖ ς ἀ βέ βηλα πολλὰ τῶ ν ἱ ερῶ ν, καὶ πολεμί ους οἱ φεύ γοντες ἂ ν ἀ γά λματος λά βωνται ἢ ναοῦ, θαρροῦ σιν: ὁ δὲ δεισιδαί μων ταῦ τα μά λιστα φρί ττει καὶ φοβεῖ ται καὶ δέ δοικεν, ἐ ν οἷ ς οἱ φοβού μενοι τὰ δεινό τατα τὰ ς ἐ λπί δας ἔ χουσι. μὴ ἀ πό σπα τὸ ν δεισιδαί μονα τῶ ν ἱ ερῶ ν: ἐ νταῦ θα κολά ζεται καὶ τιμωρεῖ ται. τί δεῖ μακρὰ λέ γειν;“ πέ ρας ἐ στὶ τοῦ βί ου πᾶ σιν ἀ νθρώ ποις ὁ θά νατος:” τῆ ς δὲ δεισιδαιμονί ας οὐ δ' οὗ τος, ἀ λλ' ὑ περβά λλει τοὺ ς ὅ ρους ἐ πέ κεινα τοῦ ζῆ ν, μακρό τερον τοῦ βί ου ποιοῦ σα τὸ ν φό βον καὶ συνά πτουσα τῷ θανά τῳ κακῶ ν ἐ πί νοιαν ἀ θανά των, καὶ ὅ τε παύ εται πραγμά των, ἄ ρχεσθαι δοκοῦ σα μὴ παυομέ νων.̔́ Αιδου τινὲ ς ἀ νοί γονται πύ λαι βαθεῖ αι, καὶ ποταμοὶ πυρὸ ς ὁ μοῦ καὶ Στυγὸ ς ἀ πορρῶ γες ἀ νακερά ννυνται, καὶ σκό τος ἐ μπί πλαται πολυφαντά στων εἰ δώ λων τινῶ ν χαλεπὰ ς μὲ ν ὄ ψεις οἰ κτρὰ ς δὲ φωνὰ ς ἐ πιφερό ντων, δικασταὶ δὲ καὶ κολασταὶ καὶ χά σματα καὶ μυχοὶ μυρί ων κακῶ ν γέ μοντες. οὕ τως ἡ κακοδαί μων δεισιδαιμονί α τῇ περιττῇ πρὸ ς ἅ παν τὸ δοκοῦ ν δεινὸ ν εὐ λαβεί ᾳ λανθά νει ἑ αυτὴ ν ὑ ποβά λλουσα παντοί οις δεινοῖ ς.

τού των οὐ δὲ ν τῇ ἀ θεό τητι πρό σεστιν, ἀ λλ' ἡ μὲ ν ἄ γνοια χαλεπὴ καὶ τὸ παρορᾶ ν καὶ τυφλώ ττειν περὶ τηλικαῦ τα συμφορὰ μεγά λη ψυχῆ ς, ὥ σπερ ὀ μμά των πολλῶ ν τὸ φανό τατον καὶ κυριώ τατον ἀ πεσβεσμέ νης τὴ ν τοῦ θεοῦ νό ησιν. ταύ τῃ δὲ τὸ ἐ μπαθέ ς, ὥ σπερ εἴ ρηται, καὶ ἑ λκῶ δες καὶ ταρακτικὸ ν καὶ καταδεδουλωμέ νον εὐ θὺ ς; πρό σεστι τῇ δό ξῃ. μουσική ν φησιν ὁ Πλά των ἐ μμελεί ας καὶ εὐ ρυθμί ας δημιουργὸ ν ἀ νθρώ ποις ὑ πὸ θεῶ ν οὐ τρυφῆ ς ἕ νεκα καὶ κνή σεως ὤ των δοθῆ ναι, ἀ λλ' ὥ στε τῶ ν τῆ ς ψυχῆ ς περιό δων καὶ ἁ ρμονιῶ ν τὸ ταραχῶ δες καὶ πεπλανημέ νον ἐ ν σώ ματι, μού σης τε καὶ χά ριτος ἐ νδεί ᾳ πολλαχῇ δι' ἀ κολασί αν καὶ πλημμέ λειαν ἐ ξυβρί ζον, αὖ θις εἰ ς τά ξιν ἀ νελί ττουσαν οἰ κεί ως καὶ περιά γουσαν καθιστᾶ ν. ὅ σσα δὲ μὴ πεφί ληκε Ζεύ ς' φησὶ Πί νδαρος ἀ τύ ζονται βοὰ ν Πιερί δων ἀ ί οντα: καὶ γὰ ρ διαγριαί νεται καὶ ἀ γανακτεῖ, καὶ τὰ ς τί γρεις δέ φασι περιτυμπανιζομέ νας ἐ κμαί νεσθαι καὶ ταρά ττεσθαι καὶ τέ λος αὑ τὰ ς διασπᾶ ν. ἔ λαττον οὖ ν κακὸ ν οἷ ς διὰ κωφό τητα καὶ πή ρωσιν ἀ κοῆ ς ἀ πά θεια πρὸ ς μουσικὴ ν καὶ ἀ ναισθησί α συμβέ βηκεν. ὁ Τειρεσί ας ἐ χρῆ το δυστυχί ᾳ μὴ βλέ πων τὰ τέ κνα μηδὲ τοὺ ς συνή θεις, ὁ δ'̓ Αθά μας μεί ζονι καὶ ἡ̓ Αγαύ η, βλέ ποντες ὡ ς λέ οντας καὶ ἐ λά φους καὶ τῷ̔ Ηρακλεῖ δή που μανέ ντι τοὺ ς υἱ οὺ ς ἐ λυσιτέ λει μή τ' ἰ δεῖ ν μή τ' αἰ σθέ σθαι παρό ντας ἢ χρῆ σθαι τοῖ ς φιλτά τοις ὡ ς πολεμί οις.

τί οὖ ν; οὐ δοκεῖ σοι καὶ τὸ τῶ ν ἀ θέ ων πρὸ ς τοὺ ς δεισιδαί μονας πά θος ἔ χειν τοιαύ την διαφορά ν; οἱ μὲ ν οὐ χ ὁ ρῶ σι τοὺ ς θεοὺ ς τὸ παρά παν, οἱ δὲ κακοὺ ς ὑ πά ρχειν νομί ζουσιν οἱ μὲ ν παρορῶ σιν, οἱ δὲ δοξά ζουσι φοβερὸ ν τὸ εὐ μενὲ ς καὶ τυραννικὸ ν τὸ πατρικὸ ν καὶ βλαβερὸ ν τὸ κηδεμονικὸ ν καὶ τὸ ἄ μικτον ἄ γριον εἶ ναι καὶ θηριῶ δες. εἶ τα χαλκοτύ ποις μὲ ν πεί θονται καὶ λιθοξό οις καὶ κηροπλά σταις ἀ νθρωπό μορφα τῶ ν θεῶ ν τὰ εἴ δη ποιοῦ σι, καὶ τοιαῦ τα πλά ττουσι καὶ κατασκευά ζουσι καὶ προσκυνοῦ σι: φιλοσό φων δὲ καὶ πολιτικῶ ν ἀ νδρῶ ν καταφρονοῦ σιν, ἀ ποδεικνύ ντων τὴ ν τοῦ θεοῦ σεμνό τητα μετὰ χρηστό τητος καὶ μεγαλοφροσύ νης καὶ εὐ μενεί ας καὶ κηδεμονί ας. περί εστιν οὖ ν τοῖ ς μὲ ν ἀ ναισθησί α καὶ ἀ πιστί α τῶ ν ὠ φελού ντων, τοῖ ς δὲ ταραχὴ καὶ φό βος; πρὸ ς τὰ ὠ φελοῦ ντα. καὶ ὅ λως ἡ μὲ ν ἀ θεό της ἀ πά θεια πρὸ ς τὸ θεῖ ό ν ἐ στι μὴ νοοῦ σα τὸ ἀ γαθό ν, ἡ δὲ δεισιδαιμονί α πολυπά θεια κακὸ ν τὸ ἀ γαθὸ ν ὑ πονοοῦ σα. φοβοῦ νται τοὺ ς θεοὺ ς καὶ καταφεύ γουσιν ἐ πὶ τοὺ ς θεοὺ ς, κολακεύ ουσι καὶ λοιδοροῦ σιν, εὔ χονται καὶ καταμέ μφονται. κοινὸ ν ἀ νθρώ πων τὸ μὴ πά ντα διευτυχεῖ ν: κεῖ νοι γά ρ τ' ἄ νοσοι καὶ ἀ γή ραοι πό νων τ' ἄ πειροι, βαρυβό αν πορθμὸ ν πεφευγό τες̓ Αχέ ροντος, ὁ Πί νδαρος φησι, τὰ δ' ἀ νθρώ πινα πά θη καὶ πρά γματα μέ μικται συντυχί αις ἄ λλοτ' ἄ λλως ῥ εού σαις.

φέ ρε δὴ πρῶ τον ἐ ν τοῖ ς ἀ βουλή τοις σκό πει τὸ ν ἄ θεον καὶ καταμά νθανε τὴ ν διά θεσιν, ἂ ν τἄ λλα μέ τριος, χρωμέ νου σιωπῇ τοῖ ς παροῦ σι καὶ πορί ζοντος αὑ τῷ βοηθεί ας καὶ παρηγορί ας, ἂ ν δὲ δυσφορῇ καὶ περιπαθῇ, πά ντας ἐ πὶ τὴ ν τύ χην καὶ τὸ αὐ τό ματον ἀ περειδομέ νου τοὺ ς ὀ δυρμοὺ ς καὶ βοῶ ντος ὡ ς οὐ δὲ ν κατὰ δί κην οὐ δ' ἐ κ προνοί ας ἀ λλὰ πά ντα συγκεχυμέ νως καὶ ἀ κρί τως φέ ρεται καὶ ταρά ττεται τὰ τῶ ν ἀ νθρώ πων. τοῦ δὲ δεισιδαί μονος οὐ χ οὗ τος ὁ τρό πος, ἀ λλ' εἰ καὶ μικρό τατον αὐ τῷ κακό ν τι συμπεπτωκό ς ἐ στιν, ἄ λλα κά θηται πά θη χαλεπὰ καὶ μεγά λα καὶ δυσαπά λλακτα τῇ λύ πῃ προσοικοδομῶ ν, καὶ προσεμφορῶ ν αὑ τῷ δεί ματα καὶ φό βους καὶ ὑ ποψί ας καὶ ταραχά ς, παντὶ θρή νῳ καὶ παντὶ στεναγμῷ καθαπτό μενος: οὔ τε γὰ ρ ἄ νθρωπον οὔ τε τύ χην οὔ τε καιρὸ ν οὔ τε ἑ αυτὸ ν ἀ λλὰ πά ντων τὸ ν θεὸ ν αἰ τιᾶ ται, κἀ κεῖ θεν ἐ π' αὐ τὸ ν ἥ κειν καὶ φέ ρεσθαι ῥ εῦ μα δαιμό νιον ἄ της φησί, καὶ ὡ ς οὐ δυστυχὴ ς ὢ ν ἀ λλὰ θεομισή ς τις ἄ νθρωπος ὑ πὸ τῶ ν θεῶ ν κολά ζεσθαι καὶ δί κην διδό ναι καὶ πά ντα πά σχειν προσηκό ντως δι' αὑ τὸ ν οἴ εται. νοσῶ ν θ' ὁ ἄ θεος ἐ κλογί ζεται καὶ ἀ ναμιμνῄ σκεται πλησμονὰ ς αὑ τοῦ καὶ οἰ νώ σεις καὶ ἀ ταξί ας περὶ δί αιταν ἢ κό πους ὑ περβά λλοντας ἢ μεταβολὰ ς ἀ έ ρων ἀ ή θεις καὶ τό πων, ἔ πειτα προσκρού σας ἐ ν πολιτεί αις καὶ περιπεσὼ ν ἀ δοξί αις πρὸ ς ὄ χλον ἢ διαβολαῖ ς πρὸ ς ἡ γεμό να τὴ ν αἰ τί αν ἐ ξ αὑ τοῦ καὶ τῶ ν: περὶ αὑ τὸ ν σκοπεῖ πῆ παρέ βην; τί δ' ἔ ρεξα; τί μοι δέ ον οὐ κ ἐ τελέ σθη; τῷ δὲ δεισιδαί μονι καὶ σώ ματος ἀ ρρωστί α πᾶ σα καὶ χρημά των ἀ ποβολὴ καὶ τέ κνων θά νατοι καὶ περὶ πολιτικὰ ς πρά ξεις δυσημερί αι καὶ ἀ ποτεύ ξεις πληγαὶ θεοῦ καὶ προσβολαὶ δαί μονος λέ γονται. ὅ θεν οὐ δὲ τολμᾷ βοηθεῖ ν οὐ δὲ διαλύ ειν τὸ συμβεβηκὸ ς οὐ δὲ θεραπεύ ειν οὐ δ' ἀ ντιτά ττεσθαι, μὴ δό ξῃ θεομαχεῖ ν καὶ ἀ ντιτεί νειν κολαζό μενος, ἀ λλ' ὠ θεῖ ται μὲ ν ἔ ξω νοσοῦ ντος ὁ ἰ ατρό ς, ἀ ποκλεί εται δὲ πενθοῦ ντος ὁ νουθετῶ ν καὶ παραμυθού μενος φιλό σοφος.“ ἔ α με” φησὶ ν“ ἄ νθρωπε διδό ναι δί κην, τὸ ν ἀ σεβῆ, τὸ ν ἐ πά ρατον, τὸ ν θεοῖ ς καὶ δαί μοσι μεμισημέ νον.” ἔ στιν ἀ νθρώ που μὴ πεπεισμέ νου θεοὺ ς εἶ ναι λυπουμέ νου δ' ἄ λλως; καὶ περιπαθοῦ ντος ἀ πομά ξαι δά κρυον, ἀ ποκεῖ ραι κό μην, ἀ φελέ σθαι τὸ ἱ μά τιον τὸ ν δὲ δεισιδαί μονα πῶ ς ἂ ν προσεί ποις ἢ ποῦ βοηθή σεις; ἔ ξω κά θηται σακκί ον ἔ χων, καὶ περιεζωσμέ νος ῥ ά κεσι ῥ υπαροῖ ς πολλά κις δὲ γυμνὸ ς ἐ ν πηλῷ κυλινδού μενος ἐ ξαγορεύ ει τινὰ ς ἁ μαρτί ας αὑ τοῦ καὶ πλημμελεί ας, ὡ ς τό δε φαγό ντος ἢ πιό ντος ἢ βαδί σαντος ὁ δὸ ν ἣ ν οὐ κ εἴ α τὸ δαιμό νιον. ἂ ν δ' ἄ ριστα πρά ττῃ καὶ συνῇ πρά ῳ δεισιδαιμονί ᾳ, περιθειού μενος οἴ κοι κά θηται καὶ περιματτό μενος, αἱ δὲ γρᾶ ες“ καθά περ παττά λῳ” φησὶ ν ὁ Βί ων“ ὅ τι ἂ ν τύ χωσιν αὐ τῷ περιά πτουσι φέ ρουσαι καὶ περιαρτῶ σι”

τὸ ν Τιρί βαζό ν φασιν ὑ πὸ τῶ ν Περσῶ ν συλλαμβανό μενον σπά σασθαί τε τὸ ν ἀ κινά κην, εὔ ρωστον ὄ ντα, καὶ διαμά χεσθαι: μαρτυρομέ νων δὲ καὶ βοώ ντων ὅ τι συλλαμβά νουσιν αὐ τὸ ν βασιλέ ως κελεύ σαντος, αὐ τί κα τὸ ξί φος καταβαλεῖ ν καὶ τὼ χεῖ ρε συνδῆ σαι παρασχεῖ ν. ἆ ρ' οὖ ν οὐ χ ὅ μοιό ν ἐ στι τὸ γιγνό μενον; οἱ μὲ ν ἄ λλοι διαμά χονται συμφοραῖ ς καὶ διωθοῦ νται τὰ πρά γματα, φυγὰ ς ἑ αυτοῖ ς μηχανώ μενοι καὶ παρατροπὰ ς τῶ ν ἀ βουλή των ὁ δὲ δεισιδαί μων οὐ δενὸ ς ἀ κού σας, αὐ τὸ ς πρὸ ς αὑ τὸ ν εἰ πώ ν“ ταῦ τα πά σχεις, ὦ κακό δαιμον, ἐ κ προνοί ας καὶ θεοῦ κελεύ οντος” ἔ ρριψε πᾶ σαν ἐ λπί δα, προή κατο ἑ αυτό ν, ἔ φυγε διεκρού σατο τοὺ ς βοηθοῦ ντας. πολλὰ τῶ ν μετρί ων κακῶ ν ὀ λέ θρια ποιοῦ σιν αἱ δεισιδαιμονί αι. Μί δας ὁ παλαιό ς, ὡ ς ἔ οικεν, ἔ κ τινων ἐ νυπνί ων ἀ θυμῶ ν καὶ ταραττό μενος οὕ τω κακῶ ς ἔ σχε τὴ ν ψυχή ν, ὥ σθ' ἑ κουσί ως ἀ ποθανεῖ ν αἷ μα ταύ ρου πιώ ν. ὁ δὲ τῶ ν Μεσσηνί ων βασιλεὺ ς̓ Αριστό δημος ἐ ν τῷ πρὸ ς Λακεδαιμονί ους πολέ μῳ, κυνῶ ν: λύ κοις ὠ ρυομέ νων ὅ μοια καὶ περὶ τὴ ν ἑ στί αν αὐ τοῦ τὴ ν πατρῴ αν ἀ γρώ στεως ἀ ναβλαστανού σης καὶ τῶ ν μά ντεων τὰ σημεῖ α φοβουμέ νων, ἐ ξαθυμή σας καὶ κατασβεσθεὶ ς ταῖ ς ἐ λπί σιν αὐ τὸ ς ἑ αυτὸ ν ἀ πέ σφαξεν. ἦ ν δ' ἴ σως καὶ Νικί ᾳ τῷ̓ Αθηναί ων στρατηγῷ κρά τιστον οὕ τως ἀ παλλαγῆ ναι τῆ ς δεισιδαιμονί ας ὡ ς Μί δας ἢ̓ Αριστό δημος ἢ φοβηθέ ντι τὴ ν σκιὰ ν ἐ κλιπού σης τῆ ς σελή νης καθῆ σθαι περιτειχιζό μενον ὑ πὸ τῶ ν πολεμί ων, εἶ θ' ὁ μοῦ τέ τταρσι μυριά σιν ἀ νθρώ πων φονευθέ ντων τε καὶ ζώ ντων ἁ λό ντων ὑ ποχεί ριον γενέ σθαι καὶ δυσκλεῶ ς ἀ ποθανεῖ ν. οὐ γὰ ρ γῆ ς,: ἀ ντί φραξις ἐ ν μέ σῳ γενομέ νης φοβερό ν, οὐ δὲ δεινὸ ν ἐ ν καιρῷ περιό δων σκιᾶ ς πρὸ ς σελή νην ἀ πά ντησις, ἀ λλὰ δεινὸ ν τὸ τῆ ς δεισιδαιμονί ας σκό τος ἐ κπεσό ντος ἀ νθρώ που συγχέ αι καὶ τυφλῶ σαι λογισμὸ ν ἐ ν πρά γμασι μά λιστα λογισμοῦ δεομέ νοις Γλαῦ κ, ὅ ρα, βαθὺ ς γὰ ρ ἤ δη κύ μασι ταρά σσεται πό ντος, ἀ μφὶ δ' ἄ κρᾳ Γυρέ ων ὀ ρθὸ ν ἵ σταται νέ φος, σῆ μα χειμῶ νος. τοῦ τ' ἰ δὼ ν κυβερνή της εὔ χεται μὲ ν ὑ πεκφυγεῖ ν καὶ θεοὺ ς ἐ πικαλεῖ ται σωτῆ ρας, εὐ χό μενος δὲ τὸ ν οἴ ακα προσά γει, τὴ ν κεραί αν ὑ φί ησι, φεύ γει μέ γα λαῖ φος ὑ ποστολί σας ἐ ρεβώ δεος ἐ κ θαλά σσης. ὁ̔ Ησί οδος κελεύ ει πρὸ ἀ ρό του καὶ σπό ρου τὸ ν γεωργὸ ν εὔ χεσθαί Διὶ χθονί ῳ Δημή τερὶ θ' ἁ γνῇ τῆ ς ἐ χέ τλης ἐ χό μενον,̔́ Ομηρος δὲ τὸ ν Αἴ αντά φησι τῷ̔́ Εκτορι μέ λλοντα μονομαχεῖ ν εὔ χεσθαι κελεύ ειν τοὺ ς̔́ Ελληνας ὑ πὲ ρ αὐ τοῦ τοῖ ς θεοῖ ς, εἶ τ' εὐ χομέ νων ἐ κεί νων ὁ πλί ζεσθαι. καὶ ὁ̓ Αγαμέ μνων ὅ τε τοῖ ς μαχομέ νοις προσέ ταξεν εὖ μέ ν τις δό ρυ θηξά σθω, εὖ δ' ἀ σπί δα θέ σθω, τό τε παρὰ τοῦ Διὸ ς αἰ τεῖ δό ς με κατὰ πρηνὲ ς βαλέ ειν Πριά μοιο μέ λαθρον: ἀ ρετῆ ς γὰ ρ ἐ λπὶ ς ὁ θεό ς ἐ στιν, οὐ δειλί ας πρό φασις. ἀ λλ'̓ Ιουδαῖ οι σαββά των ὄ ντων ἐ ν ἀ γνά πτοις καθεζό μενοι, τῶ ν πολεμί ων κλί μακας προστιθέ ντων καὶ τὰ τεί χη καταλαμβανό ντων, οὐ κ ἀ νέ στησαν ἀ λλ' ἔ μειναν ὥ σπερ ἐ ν σαγή νῃ μιᾷ τῇ δεισιδαιμονί ᾳ συνδεδεμέ νοι.

τοιαύ τη μὲ ν ἐ ν τοῖ ς ἀ βουλή τοις καὶ περιστατικοῖ ς λεγομέ νοις πρά γμασι καὶ καιροῖ ς ἡ δεισιδαιμονί α, βελτί ων δ' οὐ δὲ ν οὐ δ' ἐ ν τοῖ ς ἡ δί οσι τῆ ς ἀ θεό τητος. ἣ διστα δὲ τοῖ ς ἀ νθρώ ποις ἑ ορταὶ καὶ εἰ λαπί ναι πρὸ ς ἱ εροῖ ς καὶ μυή σεις καὶ ὀ ργιασμοὶ καὶ κατευχαὶ θεῶ ν καὶ προσκυνή σεις. ἐ νταῦ θα τοί νυν σκό πει τὸ ν ἄ θεον γελῶ ντα μὲ ν μανικὸ ν καὶ Σαρδό νιον γέ λωτα τοῖ ς ποιουμέ νοις καί που παραφθεγγό μενον ἀ τρέ μα πρὸ ς τοὺ ς συνή θεις ὅ τι τετύ φωνται καὶ δαιμονῶ σιν οἱ θεοῖ ς ταῦ τα δρᾶ σθαι νομί ζοντες, ἄ λλο δ' οὐ δὲ ν ἔ χοντα κακό ν. ὁ δὲ δεισιδαί μων βού λεται μὲ ν οὐ δύ ναται δὲ χαί ρειν οὐ δ' ἥ δεσθαι, πό λις δ' ὁ μοῦ μὲ ν θυμιαμά των γέ μει, ὁ μοῦ δὲ παιά νων τε καὶ στεναγμά των ἡ ψυχὴ τοῦ δεισιδαί μονος. ἐ στεφανωμέ νος ὠ χριᾷ, θύ ει καὶ φοβεῖ ται, εὔ χεται φωνῇ παλλομέ νῃ καὶ χερσὶ ν ἐ πιθυμιᾷ τρεμού σαις, καὶ ὅ λως ἀ ποδεί κνυσι τὸ ν Πυθαγό ρου λό γον φλύ αρον εἰ πό ντος; ὅ τι βέ λτιστοι γιγνό μεθα πρὸ ς τοὺ ς θεοὺ ς βαδί ζοντες: τό τε γὰ ρ ἀ θλιώ τατα καὶ κά κιστα πρά ττουσιν οἱ δεισιδαί μονες, ὥ σπερ ἄ ρκτων φωλεοῖ ς ἢ χειαῖ ς δρακό ντων ἢ μυχοῖ ς κητῶ ν τοῖ ς τῶ ν θεῶ ν μεγά ροις ἢ ἀ νακτό ροις προσιό ντες.

ὅ θεν ἔ μοιγε καὶ θαυμά ζειν ἔ πεισι τοὺ ς τὴ ν ἀ θεό τητα φά σκοντας ἀ σέ βειαν εἶ ναι, μὴ φά σκοντας δὲ τὴ ν δεισιδαιμονί αν. καί τοι γ'̓ Αναξαγό ρας δί κην ἔ φυγεν ἀ σεβεί ας ἐ πὶ τῷ λί θον εἰ πεῖ ν τὸ ν ἥ λιον, Κιμμερί ους δ' οὐ δεὶ ς εἶ πεν ἀ σεβεῖ ς ὅ τι τὸ ν ἥ λιον οὐ δ' εἶ ναι τὸ παρά παν νομί ζουσι. τί σὺ λέ γεις; ὁ μὴ νομί ζων θεοὺ ς ἀ νό σιό ς ἐ στιν; ὁ δὲ τοιού τους νομί ζων οἵ ους οἱ δεισιδαί μονες, οὐ μακρῷ δό ξαις ἀ νοσιωτέ ραις σύ νεστιν; ἐ γὼ γοῦ ν ἂ ν ἐ θέ λοιμι μᾶ λλον τοὺ ς ἀ νθρώ πους λέ γειν περὶ ἐ μοῦ μή τε γεγονέ ναι τὸ παρά παν μή τ' εἶ ναι Πλού ταρχον ἢ λέ γειν ὅ τι Πλού ταρχό ς ἐ στιν ἄ νθρωπος ἀ βέ βαιος εὐ μετά βολος, εὐ χερὴ ς πρὸ ς ὀ ργή ν, ἐ πὶ τοῖ ς τυχοῦ σι τιμωρητικό ς, μικρό λυπος: ἂ ν καλῶ ν ἐ πὶ δεῖ πνον ἑ τέ ρους παραλί πῃ ς ἐ κεῖ νον, ἂ ν ἀ σχολί ας σοι γενομέ νης ἐ πὶ θύ ρας μὴ ἔ λθῃ ς ἢ μὴ προσεί πῃ ς, διέ δεταί σου τὸ σῶ μα προσφὺ ς ἢ συλλαβὼ ν ἀ ποτυμπανιεῖ τὸ παιδί ον, ἢ θηρί ον ἔ χων τοῖ ς καρποῖ ς ἐ φή σει καὶ λυμανεῖ ται τὴ ν ὀ πώ ραν. τοῦ Τιμοθέ ου τὴ ν̓́ Αρτεμιν ᾄ δοντος ἐ ν̓ Αθή ναις; καὶ λέ γοντος θυιά δα φοιβά δα μαινά δα λυσσά δα Κινησί ας ὁ μελοποιὸ ς ἐ κ τῶ ν θεατῶ ν ἀ ναστά ς“ τοιαύ τη σοι” εἶ πε“ θυγά τηρ γέ νοιτο.” καὶ μὴ ν ὅ μοια τού τοις καὶ χεί ρω περὶ̓ Αρτέ μιδος οἱ δεισιδαί μονες ὑ πολαμβά νουσιν αἵ τε κἂ ν ἀ π' ἀ γχό νας ἀ ί ξασα αἵ τε καλεχό να κναί σατε αἵ τε κανέ κεκρος; μαί ουσα ἂ ν πεφυρμέ να ἐ σῆ λθες αἵ τε καὶ ἐ κ τριπό δων καθαρμά τεσσιν ἐ πισπώ μενα τῷ παλαμναί ῳ συμπλεχθεῖ σα. οὐ δὲ ν δὲ τού των ἐ πιεικέ στερα φρονοῦ σι περὶ̓ Από λλωνος; περὶ̔́ Ηρας περὶ̓ Αφροδί της: πά ντας γὰ ρ τού τους, τρέ μουσι καὶ δεδοί κασι. καί τοι τί τοσοῦ τον ἡ Νιό βη περὶ τῆ ς Λητοῦ ς ῦ ς ἐ βλασφή μησεν, ὅ σου ἡ δεισιδαιμονί α πέ πεικε περὶ τῆ ς θεοῦ τοὺ ς ἄ φρονας, ὡ ς ἄ ρα λοιδορηθεῖ σα κατετό ξευσε τῆ ς ἀ θλί ας γυναικὸ ς ἓ ξ μὲ ν θυγατέ ρας, ἓ ξ δ' υἱ έ ας ἡ βώ οντας; οὕ τως ἄ πληστος ἀ λλοτρί ων κακῶ ν ἦ ν καὶ ἀ νί λαστος. εἰ γὰ ρ ἀ ληθῶ ς ἡ θεὸ ς χολὴ ν εἶ χε καὶ μισοπό νηρος ἦ ν καὶ ἤ λγει κακῶ ς ἀ κού ουσα καὶ μὴ κατεγέ λα τῆ ς ἀ νθρωπί νης ἀ μαθί ας καὶ ἀ γνοί ας ἀ λλ' ἠ γανά κτει, τού τους ἔ δει κατατοξεῦ σαι τοὺ ς τοσαύ την ὠ μό τητα καὶ πικρί αν καταψευδομέ νους αὐ τῆ ς καὶ τοιαῦ τα λέ γοντας καὶ γρά φοντας. τῆ ς γοῦ ν̔ Εκά βης προβαλλό μεθα τὴ ν πικρί αν ὡ ς βά ρβαρον καὶ θηριώ δη λεγού σης τοῦ ἐ γὼ μέ σον ἧ παρ ἔ χοιμι ἐ σθέ μεναι προσφῦ σα, τὴ ν δὲ Συρί αν θεὸ ν οἱ δεισιδαί μονες νομί ζουσιν, ἂ ν μαινί δας τις ἢ ἀ φύ ας φά γῃ, τὰ ἀ ντικνή μια διεσθί ειν, ἕ λκεσι τὸ σῶ μα πιμπρά ναι, συντή κειν τὸ ἧ παρ.

ἆ ρ' οὖ ν τὸ μὲ ν λέ γειν τὰ φαῦ λα περὶ τῶ ν θεῶ ν ἀ νό σιον, τὸ δὲ δοξά ζειν οὐ κ ἀ νό σιον; ἢ καὶ τὴ ν φωνὴ ν ἄ τοπον ἡ: δό ξα ποιεῖ τοῦ βλασφημοῦ ντος; καὶ γὰ ρ ἡ μεῖ ς τὴ ν βλασφημί αν ὅ τι δυσμενεί ας σημεῖ ό ν ἐ στι προβαλλό μεθα, καὶ τοὺ ς κακῶ ς ἡ μᾶ ς λέ γοντας ἐ χθροὺ ς νομί ζομεν ὡ ς καὶ κακῶ ς φρονοῦ ντας, ὁ ρᾷ ς δ' οἷ α περὶ τῶ ν θεῶ ν οἱ δεισιδαί μονες φρονοῦ σιν, ἐ μπλή κτους ἀ πί στους, εὐ μεταβό λους τιμωρητικοὺ ς ὠ μοὺ ς μικρολύ πους ὑ πολαμβά νοντες, ἐ ξ ὧ ν ἀ νά γκη καὶ μισεῖ ν τὸ ν δεισιδαί μονα καὶ φοβεῖ σθαι τοὺ ς θεού ς. πῶ ς γὰ ρ οὐ μέ λλει, τὰ μέ γιστα τῶ ν κακῶ ν αὑ τῷ δι' ἐ κεί νους οἰ ό μενος γεγονέ ναι καὶ πά λιν γενή σεσθαι; μισῶ ν δὲ θεοὺ ς καὶ φοβού μενος ἐ χθρό ς ἐ στι. καί τοι προσκυνεῖ γε καὶ θύ ει καὶ κά θηται πρὸ ς ἱ εροῖ ς, καὶ οὐ' θαυμαστό ν ἐ στι: καὶ γὰ ρ τοὺ ς τυρά ννους ἀ σπά ζονται περιέ πουσι χρυσοῦ ς ἀ νιστᾶ σιν, ἀ λλὰ μισοῦ σι σιγῇ“ κά ρα σεί οντες.”̓ Αλέ ξανδρον̔ Ερμό λαος ἐ θερά πευε, Παυσανί ας ἐ δορυφό ρειΦί λιππον, Χαιρέ ας Γά ιον, ἀ λλ' ἕ καστος τού των ἔ λεγε παρακολουθῶ ν ἦ ς' ἂ ν τισαί μην, εἴ μοι δύ ναμί ς γε παρεί η Οὐ κ οἴ εται θεοὺ ς εἶ ναι ὁ ἄ θεος, ὁ δὲ δεισιδαί μων οὐ βού λεται, πιστεύ ει δ' ἄ κων φοβεῖ ται γὰ ρ ἀ πιστεῖ ν. καί τοι γ' ὥ σπερ: ὁ Τά νταλος ὑ πεκδῦ ναι τὸ ν λί θον ἐ παιωρού μενον οὕ τω καὶ οὗ τος τὸ ν φό βον ὡ ς οὐ χ ἧ ττον ὑ π' αὐ τοῦ, πιεζό μενος ἀ γαπή σειεν ἄ ν, καὶ μακαρί σειε τὴ ν τοῦ ἀ θέ ου διά θεσιν ὡ ς ἐ λευθέ ριον. νυνὶ δὲ τῷ μὲ ν ἀ θέ ῳ δεισιδαιμονί ας οὐ δὲ ν μέ τεστιν, ὁ δὲ δεισιδαί μων τῇ προαιρέ σει ἄ θεος ὢ ν ἀ σθενέ στερό ς ἐ στιν ἢ ὥ στε δοξά ζειν περὶ θεῶ ν ὃ βού λεται.

καὶ μὴ ν ὁ ἄ θεος δεισιδαιμονί ας οὐ δαμῆ συναί τιος, ἡ δὲ δεισιδαιμονί α τῇ ἀ θεό τητι καὶ γενέ σθαι παρέ σχεν ἀ ρχὴ ν καὶ γενομέ νῃ δί δωσιν ἀ πολογί αν, οὐ κ ἀ ληθῆ μὲ ν οὐ δὲ καλή ν, προφά σεως δέ τινος οὐ κ ἄ μοιρον οὖ σαν. οὐ γὰ ρ ἐ ν οὐ ρανῷ τι μεμπτὸ ν οὐ δ' ἐ ν ἄ στροις οὐ δ' ἐ ν ὥ ραις ἢ περιό δοις σελή νης ἢ κινή σεσιν ἡ λί ου περὶ γῆ ν,“ ἡ μέ ρας καὶ νυκτὸ ς δημιουργοῖ ς,” ἢ τροφαῖ ς ζῴ ων ἢ καρπῶ ν γενέ σεσι πλημμελὲ ς καὶ ἄ τακτον ἐ νιδό ντες οὕ τως ἀ θεό τητα τοῦ παντὸ ς κατέ γνωσαν, ἀ λλὰ τῆ ς δεισιδαιμονί ας ἔ ργα καὶ πά θη καταγέ λαστα, καὶ ῥ ή ματα καὶ κινή ματα καὶ γοητεῖ αι καὶ μαγεῖ αι καὶ περιδρομαὶ καὶ τυμπανισμοὶ καὶ ἀ κά θαρτοι μὲ ν καθαρμοὶ ῥ υπαραὶ δ' ἁ γνεῖ αι, βά ρβαροι δὲ καὶ παρά νομοι πρὸ ς ἱ εροῖ ς κολασμοὶ καὶ προπηλακισμοί, ταῦ τα δί δωσιν ἐ νί οις λέ γειν ὡ ς μὴ εἶ ναι θεοὺ ς ἄ μεινον ἢ εἶ ναι, τοιαῦ τα μὲ ν δεχομέ νους τοιού τοις δὲ χαί ροντας, οὕ τω δ' ὑ βριστά ς, οὕ τω δὲ μικρολό γους καὶ μικρολό γους

οὐ κ ἄ μεινον οὖ ν ἦ ν Γαλά ταις ἐ κεί νοις καὶ Σκύ θαις τὸ παρά παν μή τ' ἔ ννοιαν ἔ χειν θεῶ ν μή τε φαντασί αν μή θ' ἱ στορί αν ἢ θεοὺ ς εἶ ναι νομί ζειν χαί ροντας ἀ νθρώ πων σφαττομέ νων αἵ ματι καὶ τελεωτά την θυσί αν καὶ ἱ ερουργί αν ταύ την νομί ζοντας; τί δέ; Καρχηδονί οις οὐ κ ἐ λυσιτέ λει Κριτί αν λαβοῦ σιν ἢ Διαγό ραν νομοθέ την ἀ π' ἀ ρχῆ ς μή τε τινὰ δαιμό νων μή τε θεῶ ν νομί ζειν ἢ τοιαῦ τα θύ ειν οἷ α τῷ Κρό νῳ ἔ θυον; οὐ χ ὥ σπεῤ Εμπεδοκλῆ ς φησι τῶ ν τὰ ζῷ α θυό ντων καθαπτό μενος μορφὴ ν δ' ἀ λλά ξαντα πατὴ ρ φί λον υἱ ὸ ν ἀ εί ρας σφά ζει ἐ πευχό μενος μέ γα νή πιος, ἀ λλ' εἰ δό τες καὶ γιγνώ σκοντες αὐ τοὶ τὰ αὑ τῶ ν τέ κνα καθιέ ρευον, οἱ δ' ἄ τεκνοι παρὰ τῶ ν πενή των ὠ νού μενοι παιδί α κατέ σφαζον καθά περ ἄ ρνας ἢ νεοσσού ς, παρειστή κει δ' ἡ μή τηρ ἄ τεγκτος καὶ ἀ στέ νακτος. εἰ δὲ στενά ξειεν ἢ δακρύ σειεν, ἔ δει τῆ ς τιμῆ ς στέ ρεσθαι, τὸ δὲ παιδί ον οὐ δὲ ν ἧ ττον ἐ θύ ετο, κρό του τε κατεπί μπλατο πά ντα πρὸ τοῦ ἀ γά λματος ἐ παυλού ντων καὶ τυμπανιζό ντων ἕ νεκα τοῦ μὴ γί γνεσθαι τὴ ν βοὴ ν τῶ ν θρή νων ἐ ξά κουστον. εἰ δὲ Τυφῶ νέ ς τινες ἢ Γί γαντες ἦ ρχον ἡ μῶ ν τοὺ ς θεοὺ ς ἐ κβαλό ντες, ποί αις ἂ ν ἣ δοντο θυσί αις ἢ τί νας ἄ λλας; ἱ ερουργί ας ἀ πῄ τουν;̓́ Αμηστρις δ' ἡ Ξέ ρξου γυνὴ, δώ δεκα κατώ ρυξεν ἀ νθρώ πους ζῶ ντας ὑ πὲ ρ αὑ τῆ ς τῷ̔́ Αιδῃ, ὃ ν ὁ Πλά των φησὶ φιλά νθρωπον ὄ ντα καὶ σοφὸ ν καὶ πλού σιον, πειθοῖ καὶ λό γῳ κατέ χοντα τὰ ς ψυχά ς,̔́ Αιδην ὠ νομά σθαι. Ξενοφά νης δ' ὁ φυσικὸ ς τοὺ ς Αἰ γυπτί ους κοπτομέ νους ἐ ν ταῖ ς ἑ ορταῖ ς καὶ θρηνοῦ ντας ὁ ρῶ ν ὑ πέ μνησεν οἰ κεί ως.“ οὗ τοι” φησὶ ν“ εἰ μὲ ν θεοί εἰ σι, μὴ θρηνεῖ τε αὐ τού ς: εἰ δ' ἄ νθρωποι, μὴ θύ ετε αὐ τοῖ ς;”

ἀ λλ' οὐ δὲ ν οὕ τω πολυπλανὲ ς καὶ πολυπαθὲ ς νό σημα καὶ μεμιγμέ νον ἐ ναντί αις δό ξαις καὶ: μαχομέ ναις μᾶ λλον ὡ ς τὸ τῆ ς δεισιδαιμονί ας. φευκτέ ον οὖ ν αὐ τὴ ν ἀ σφαλῶ ς τε καὶ συμφερό ντως, οὐ χ ὥ σπερ οἱ λῃ στῶ ν ἢ θηρί ων ἔ φοδον ἢ πῦ ρ ἀ περισκέ πτως καὶ ἀ λογί στως περιφεύ γοντες ἐ μπί πτουσιν εἰ ς ἀ νοδί ας. βά ραθρα καὶ κρημνοὺ ς; ἐ χού σας. οὕ τω γὰ ρ ἔ νιοι φεύ γοντες τὴ ν δεισιδαιμονί αν ἐ μπί πτουσιν εἰ ς ἀ θεό τητα τραχεῖ αν καὶ ἀ ντί τυπον, ὑ περπηδή σαντες ἐ ν μέ σῳ κειμέ νην τὴ ν εὐ σέ βειαν.