Reader

τί ς τῶ ν λό γων, ὦ Σό σσιε Σενεκί ων, σώ σει τὴ ν ἑ αυτοῦ βελτιουμέ νου πρὸ ς ἀ ρετὴ ν συναί σθησιν, εἰ μηδεμί αν αἱ προκοπαὶ ποιοῦ σι τῆ ς ἀ φροσύ νης ἄ νεσιν, ἀ λλ' ἴ σῳ σταθμῷ πᾶ σιν ἡ κακί α περιτιθεμέ νη μολυβδὶ ς ὥ στε δί κτυον κατέ σπασεν; οὐ δὲ γὰ ρ ἐ ν μουσικοῖ ς τις ἢ γραμματικοῖ ς ἐ πιδιδοὺ ς ἂ ν γνοί η μηδὲ ν ἐ ν τῷ μανθά νειν ἀ παρύ των τῆ ς περὶ ταῦ τα ἀ μαθί ας ἀ λλ' ἴ σης ἀ εὶ τῆ ς ἀ τεχνί ας αὐ τῷ παρού σης, οὐ δὲ κά μνοντι θεραπεί α μὴ ποιοῦ σα ῥ ᾳ στώ νην μηδὲ κουφισμὸ ν ἁ μωσγέ πως τοῦ νοσή ματος ὑ πεί κοντος καὶ χαλῶ ντος αἴ σθησιν ἂ ν παρέ χοι διαφορᾶ ς, πρὶ ν εἰ λικρινῆ τὴ ν ἐ ναντί αν ἕ ξιν ἐ γγενέ σθαι παντά πασιν ἀ ναρρωσθέ ντος; τοῦ σώ ματος. ἀ λλ' ὥ σπερ ἐ ν τού τοις οὐ προκό πτουσιν, ἂ ν προκό πτοντες ἀ νέ σει τοῦ βαρύ νοντος οἷ ον ἐ πὶ ζυγοῦ πρὸ ς τοὐ ναντί ον ἀ ναφερό μενοι μὴ γιγνώ σκωσι τὴ ν μεταβολή ν, οὕ τως ἐ ν τῷ φιλοσοφεῖ ν οὔ τε προκοπὴ ν οὔ τε τινὰ προκοπῆ ς αἴ σθησιν ὑ ποληπτέ ον, εἰ μηδὲ ν 4 περιτνθεμέ νη εμπεριυς: περιθεμέ νη 5 ναυξκ. π. 247 ἡ ψυχὴ μεθί ησι μηδ' ἀ ποκαθαί ρεται τῆ ς ἀ βελτερί ας, ἄ χρι δὲ τοῦ λαβεῖ ν ἄ κρατον τὸ ἀ γαθὸ ν καὶ τέ λειον ἀ κρά τῳ τῷ κακῷ χρῆ ται. καὶ γὰ ρ ἀ καρὲ ς χρό νου καὶ ὥ ρας ἐ κ τῆ ς ὡ ς ἔ νι μά λιστα φαυλό τητος εἰ ς οὐ κ ἔ χουσαν ὑ περβολὴ ν ἀ ρετῆ ς διά θεσιν μεταβαλὼ ν ὁ σοφό ς, ἧ ς οὐ δ' ἐ ν χρό νῳ πολλῷ μέ ρος ἀ φεῖ λε κακί ας ἅ μα πᾶ σαν ἐ ξαί φνης ἐ κπέ φευγε. καί τοι ἤ δη τοὺ ς ταῦ τά γε λέ γοντας οἶ σθα δή που πά λιν πολλὰ παρέ χοντας αὑ τοῖ ς πρά γματα καὶ μεγά λας ἀ πορί ας περὶ τοῦ διαλεληθό τος, ὃ ς αὐ τὸ ς ἑ αυτὸ ν οὐ δέ πω κατεί ληφε γεγονὼ ς σοφό ς, ἀ λλ' ἀ γνοεῖ κἀ μφιδοξεῖ τῷ κατὰ μικρὸ ν ἐ ν χρό νῳ πολλῷ τὰ μὲ ν ἀ φαιροῦ ντι τὰ δὲ προστιθέ ντι γιγνομέ νην τὴ ν ἐ πί δοσιν καθά περ πορεί αν τῇ ἀ ρετῇ λαθεῖ ν ἀ τρέ μα προσμί ξασαν. εἰ δὲ γ' εἴ η τά χος; τοσοῦ τον τῆ ς μεταβολῆ ς καὶ μέ γεθος:, ὥ στε τὸ ν πρωῒ κά κιστον ἑ σπέ ρας γεγονέ ναι κρά τιστον, ἢ ἂ ν οὕ τω τινὶ συντύ χῃ τὰ τῆ ς μεταβολῆ ς, καταδαρθό ντα φαῦ λον ἀ νεγρέ σθαι σοφὸ ν καὶ προσειπεῖ ν ἐ κ τῆ ς ψυχῆ ς μεθεικό τα τὰ ς χθιζὰ ς ἀ βελτερί ας καὶ ἀ πά τας ψευδεῖ ς ὄ νειροι, χαί ρετ': οὐ δὲ ν ἦ τ' ἄ ρα, τί ς ἂ ν ἀ γνοή σειεν ἑ αυτοῦ διαφορὰ ν ἐ ν αὑ τῷ τοσαύ την γενομέ νην καὶ φρό νησιν ἀ θρό ον ἐ κλά μψασαν; ἐ μοὶ μὲ ν γὰ ρ δοκεῖ μᾶ λλον ἄ ν τις, ὡ ς ὁ Καινεύ ς, γενό μενος κατ' εὐ χὴ ν ἀ νὴ ρ ἐ κ γυναικὸ ς ἀ γνοῆ σαι τὴ ν μετακό σμησιν, ἢ σώ φρων καὶ φρό νιμος καὶ ἀ νδρεῖ ος ἐ κ δειλοῦ καὶ ἀ νοή του καὶ ἀ κρατοῦ ς ἀ ποτελεσθεὶ ς καὶ μεταβαλὼ ν εἰ ς θεῖ ον ἐ κ θηριώ δους βί ον ἀ καρὲ ς διαλαθεῖ ν αὑ τό ν.

ἀ λλ' ὀ ρθῶ ς μὲ ν εἴ ρηται τὸ πρὸ ς στά θμῃ πέ τρον τί θεσθαι, μή τι πρὸ ς πέ τρῳ στά θμην οἱ δὲ μὴ τιθέ μενοι τὰ δό γματα πρὸ ς τοῖ ς πρά γμασιν ἀ λλὰ τὰ πρά γματα πρὸ ς τὰ ς,: ἑ αυτῶ ν ὑ ποθέ σεις ὁ μολογεῖ ν μὴ πεφυκό τα καταβιαζό μενοι πολλῶ ν ἀ ποριῶ ν ἐ μπεπλή κασι τὴ ν φιλοσοφί αν, μεγί στης δὲ τῆ ς εἰ ς μί αν ὁ μοῦ κακί αν πά ντας ἀ νθρώ πους πλὴ ν ἑ νὸ ς τοῦ τελεί ου τιθεμέ νης, ὑ φ' ἧ ς αἴ νιγμα γέ γονεν ἡ λεγομέ νη προκοπὴ, μικρὸ ν ἀ πολεί πουσα ἀ φροσύ νης ἐ σχά της, τοὺ ς δὲ μὴ πά ντων ἅ μα παθῶ ν καὶ νοσημά των ἀ φειμέ νους ὑ π' αὐ τῆ ς ἔ τι τοῖ ς μηδενὸ ς ἀ πηλλαγμέ νοις τῶ ν κακί στων ὁ μοί ως παρέ χουσα κακοδαιμονοῦ ντας. οὗ τοι μὲ ν οὖ ν ἑ αυτοὺ ς ἐ λέ γχουσιν, ἐ ν μὲ ν ταῖ ς σχολαῖ ς ἴ σην ἀ δικί αν τὴ ν̓ Αριστεί δου τῇ Φαλά ριδος τιθέ μενοι, καὶ δειλί αν τὴ ν Βρασί δου τῇ Δό λωνος, καὶ νὴ Δί α τῆ ς Μελή του μηδ' ὁ τιοῦ ν β τὴ ν Πλά τωνος ἀ γνωμοσύ νην διαφέ ρουσαν, ἐ ν δὲ τῷ βί ῳ καὶ τοῖ ς πρά γμασιν ἐ κεί νους μὲ ν ἐ κτρεπό μενοι καὶ φεύ γοντες ὡ ς ἀ μειλί κτους, τού τοις δ' ὡ ς ἀ ξί οις πολλοῦ τὰ μέ γιστα καὶ χρώ μενοι καὶ πιστεύ οντες.

ἡ μεῖ ς δὲ παντὶ γέ νει κακοῦ, μά λιστα δὲ τῷ περὶ ψυχὴ ν ἀ τά κτῳ καὶ ἀ ορί στῳ τὸ μᾶ λλον καὶ ἧ ττον προσγιγνό μενον ὁ ρῶ ντες καὶ διαφέ ρουσιν αἱ προκοπαί, καθά περ σκιᾶ ς ἀ νέ σει τῆ ς μοχθηρί ας τοῦ λό γου διαφωτί ζοντος ἀ τρέ μα τὴ ν ψυχὴ ν καὶ διακαθαί ροντος οὐ κ ἄ λογον οἰ ό μεθα τὴ ν συναί σθησιν εἶ ναι τῆ ς μεταβολῆ ς ὥ σπερ ἐ κ βυθοῦ τινὸ ς ἀ ναφερομέ νοις, ἀ λλ' ἔ χουσαν ἐ πιλογισμού ς. ὧ ν σκό πει τὸ ν πρῶ τον εὐ θύ ς. εἰ καθά περ οἱ πρὸ ς ἀ χανὲ ς θέ οντες ἱ στί οις πέ λαγος ἅ μα τῷ χρό νῳ πρὸ ς τὴ ν τοῦ πνεύ ματος ῥ ώ μην ἀ ναμετροῦ νται τὸ ν δρό μον, ὅ σον εἰ κὸ ς ἐ ν τοσού τῳ γεγονέ ναι ὑ πὸ τοσαύ της κομιζομέ νοις δυνά μεως, οὕ τως ἄ ν τις ἐ ν φιλοσοφί ᾳ τὸ ἐ νδελεχὲ ς καὶ τὸ συνεχὲ ς τῆ ς πορεί ας καὶ μὴ πολλὰ ς διὰ μέ σου ποιού μενον ἐ πιστά σεις, εἶ τ' αὖ θις ὁ ρμὰ ς καὶ ἐ πιπηδή σεις, ἀ λλὰ λεί ως καὶ ὁ μαλῶ ς τοῦ πρό σθεν ἐ πιλαμβανό μενον ἀ εὶ καὶ διϊ ὸ ν ἀ πταί στως διὰ τοῦ λό γου τεκμή ριον ἑ αυτῷ ποιή σαιτο προκοπῆ ς. τὸ γά ρ εἰ καὶ σμικρὸ ν ἐ πὶ σμικρῷ καταθεῖ ο καὶ θαμὰ τοῦ θ' ἕ ρδοις οὐ πρὸ ς ἀ ργυρί ου μό νον αὔ ξησιν εἴ ρηται καλῶ ς, ἀ λλ' εἰ ς ἅ παντα ποιεῖ, μά λιστα δ' εἰ ς ἀ ρετῆ ς ἐ πί δοσιν, πολὺ καὶ τελεσιουργὸ ν ἔ θος τοῦ λό γου προσλαμβά νοντος: αἱ δ' ἀ νωμαλί αι καὶ ἀ μβλύ τητες τῶ ν φιλοσοφού ντων οὐ μό νας ποιοῦ σιν ἐ ποχὰ ς ὥ σπερ ἐ ν ὁ δῷ τῆ ς προκοπῆ ς, ἀ λλὰ καὶ ἀ ναλύ σεις, ἀ εὶ τῷ παρεί κοντι κατὰ σχολὴ ν τῆ ς κακί ας ἐ πιτιθεμέ νης καὶ πρὸ ς τοὐ ναντί ον ἀ νθυποφερού σης Τοὺ ς μὲ ν γὰ ρ πλά νητας οἱ μαθηματικοὶ στηρί ζειν λέ γουσι παυσαμέ νης τῆ ς εἰ ς τοὔ μπροσθεν αὐ τῶ ν πορεί ας, ἐ ν δὲ τῷ φιλοσοφεῖ ν οὐ κ ἔ στι ληγού σης διά λειμμα προκοπῆ ς οὐ δὲ στηριγμό ς, ἀ λλ' ἀ εί τινας ἔ χουσα κινή σεις ἡ φύ σις ὥ σπερ ἐ πὶ ζυγοῦ ῥ έ πειν ἐ θέ λει καὶ κατατεί νεσθαι ταῖ ς βελτί οσιν, ἢ ταῖ ς ἐ ναντί αις πρὸ ς τὸ χεῖ ρον οἴ χεται φερομέ νη. ἂ ν οὖ ν κατὰ τὸ ν δοθέ ντα χρησμὸ ν ὑ πὸ τοῦ θεοῦ“ Κιρραί οις πά ντ' ἤ ματα καὶ πά σας νύ κτας πολεμεῖ ν” οὕ τω συνί δῃ ς σεαυτὸ ν ἡ μέ ρας τε καὶ νύ κτωρ ἀ εὶ τῇ κακί ᾳ διαμεμαχημέ νον, ἢ μὴ πολλά κις γε τὴ ν φρουρὰ ν ἀ νεικό τα μηδὲ συνεχῶ ς παρ' αὐ τῆ ς; οἱ ονεὶ κή ρυκας ἡ δονά ς τινας ἢ ῥ ᾳ στώ νας ἢ ἀ σχολί ας ἐ πὶ σπονδαῖ ς προσδεδεγμέ νον, εἰ κό τως ἂ ν εὐ θαρσὴ ς καὶ πρό θυμος βαδί ζοις ἐ πὶ τὸ λειπό μενον.

οὐ μὴ ν ἀ λλὰ κἂ ν διαλεί μματα γιγνό μενα τοῦ φιλοσοφεῖ ν, τὰ δ' ὕ στερα τῶ ν πρό τερον ἑ δραιό τερα καὶ μακρό τερα, σημεῖ ον οὐ φαῦ λό ν ἐ στιν ἐ κθλιβομέ νης πό νῳ καὶ ἀ σκή σει τῆ ς ῥ ᾳ θυμί ας: τὸ δ' ἐ ναντί ον πονηρό ν, αἱ μετ' οὐ πολὺ ν χρό νον πολλαὶ καὶ συνεχεῖ ς ἀ νακοπαί, τῆ ς προθυμί ας οἷ ον ἀ πομαραινομέ νης. ὡ ς γὰ ρ ἡ τοῦ καλά μου βλά στησις, ὁ ρμὴ ν ἔ χουσα πλεί στην ἀ π' ἀ ρχῆ ς εἰ ς μῆ κος ὁ μαλὸ ν καὶ συνεχέ ς, τὸ πρῶ τον ἐ ν διαστή μασι μεγά λοις ὀ λί γας λαμβά νουσα προσκρού σεις καὶ ἀ ντικοπά ς, εἶ θ' οἷ ον ὑ π' ἄ σθματος ἄ νω δι' ἀ σθέ νειαν ἀ παγορεύ ουσα πολλοῖ ς ἐ νί σχεται καὶ πυκνοῖ ς τοῖ ς γό νασι, τοῦ πνεύ ματος πληγὰ ς καὶ τρό μους λαμβά νοντος, οὕ τως ὅ σοι τὸ πρῶ τον μεγά λαις ἐ κδρομαῖ ς ἐ χρή σαντο πρὸ ς φιλοσοφί αν, εἶ τα πολλὰ καὶ συνεχῆ προσκρού ματα καὶ διασπά σματα λαμβά νουσι μηδενὸ ς διαφό ρου πρὸ ς τὸ βέ λτιον ἐ παισθανό μενοι, τελευτῶ ντες ἐ ξέ καμον καὶ ἀ πηγό ρευσαν.“ τῷ δ' αὖ τε πτερὰ γί γνετο” δι' ὠ φέ λειαν φερομέ νῳ καὶ διακό πτοντι τὰ ς προφά σεις ὥ σπερ ὄ χλον ἐ μποδὼ ν ὄ ντα ῥ ώ μῃ καὶ προθυμί ᾳ τῆ ς ἀ νύ σεως. καθά περ οὖ ν ἔ ρωτος ἀ ρχομέ νου σημεῖ ό ν ἐ στιν οὐ τὸ χαί ρειν τῷ καλῷ παρό ντι τοῦ το γὰ ρ κοινό ν ἀ λλὰ τὸ δά κνεσθαι καὶ ἀ λγεῖ ν ἀ ποσπώ μενον, οὕ τως ἄ γονται μὲ ν ὑ πὸ φιλοσοφί ας πολλοὶ καὶ σφό δρα γε φιλοτί μως ἀ ντιλαμβά νεσθαι τοῦ μανθά νειν δοκοῦ σιν, ἂ ν δ' ἀ πέ λθωσιν ὑ πὸ πραγμά των ἄ λλων καὶ ἀ σχολιῶ ν, ἐ ξερρύ η τὸ πά θος αὐ τῶ ν ἐ κεῖ νο, καὶ ῥ ᾳ δί ως φέ ρουσιν. ὅ τῳ δ' ἔ ρωτος δῆ γμα παιδικῶ ν πρό σεστι, μέ τριος μὲ ν ἄ ν σοι φανεί η καὶ πρᾶ ος ἐ ν τῷ παρεῖ ναι καὶ συμφιλοσοφεῖ ν ὅ ταν δ' ἀ ποσπασθῇ καὶ χωρὶ ς γέ νηται, θεῶ φλεγό μενον καὶ ἀ δημονοῦ ντα καὶ δυσκολαί νοντα πᾶ σι πρά γμασι καὶ ἀ σχολί αις, μνή μῃ δὲ φιλῶ ν ὥ σπερ ἄ λογος ἐ λαύ νεται πό θῳ τῷ πρὸ ς φιλοσοφί αν. οὐ γὰ ρ δεῖ τοῖ ς λό γοις εὐ φραί νεσθαι μὲ ν παρό ντας ὥ σπερ τοῖ ς μύ ροις, ἀ ποστά ντας δὲ μὴ ζητεῖ ν μηδ' ἀ σχά λλειν, ἀ λλὰ πεί νῃ τινὶ καὶ δί ψῃ πά θος ὅ μοιον ἐ ν τοῖ ς ἀ ποσπασμοῖ ς πά σχοντας ἔ χεσθαι τοῦ προκό πτοντος ἀ ληθῶ ς, ἄ ν τε γά μος ἄ ν τε πλοῦ τος ἄ ν τε φιλί α τις ἄ ν τε στρατεί α προσπεσοῦ σα ποιή σῃ τὸ ν χωρισμό ν. ὅ σῳ γὰ ρ πλέ ον ἐ στὶ τὸ προσειλημμέ νον ἐ κ φιλοσοφί ας, τοσού τῳ πλέ ον ἐ νοχλεῖ τὸ ἀ πολειπό μενον.

τού τῳ δ' ὁ μοῦ τι ταὐ τό ν ἐ στιν ἢ σύ νεγγυς τὸ πρεσβύ τατον δή λωμα προκοπῆ ς τοῦ̔ Ησιό δου, μηκέ τι προσά ντη μηδ' ὄ ρθιον ἄ γαν ἀ λλὰ ῥ ᾳ δί αν καὶ λεί αν καὶ δι' εὐ πετεί ας εἶ ναι τὴ ν ὁ δό ν, οἷ ον ἐ κλεαινομέ νην τῇ ἀ σκή σει καὶ φῶ ς ἐ ν τῷ φιλοσοφεῖ ν καὶ λαμπρό τητα ποιοῦ σαν ἐ ξ ἀ πορί ας καὶ πλά νης καὶ μεταμελειῶ ν, αἷ ς προστυγχά νουσιν οἱ φιλοσοφοῦ ντες τὸ πρῶ τον, ὥ σπερ οἱ γῆ ν ἀ πολιπό ντες ἣ ν ἴ σασι, μηδέ πω δὲ καθορῶ ντες ἐ φ' ἣ ν πλέ ουσι. προέ μενοι γὰ ρ τὰ κοινὰ καὶ συνή θη πρὶ ν ἢ τὰ βελτί ονα γνῶ ναι καὶ λαβεῖ ν, ἐ ν μέ σῳ περιφέ ρονται πολλά κις ὑ ποτρεπό μενοι. καθά περ φασὶ Σέ ξτιον τὸ ν̔ Ρωμαῖ ον ἀ φεικό τα τὰ ς ἐ ν τῇ πό λει τιμὰ ς καὶ ἀ ρχὰ ς διὰ φιλοσοφί αν, ἐ ν δὲ τῷ φιλοσοφεῖ ν αὖ πά λιν δυσπαθοῦ ντα καὶ χρώ μενον τῷ λό γῳ χαλεπῷ τὸ πρῶ τον, ὀ λί γου δεῆ σαι καταβαλεῖ ν ἑ αυτὸ ν ἔ κ τινος διή ρους. καὶ περὶ Διογέ νους ὅ μοια τοῦ Σινωπέ ως ἱ στοροῦ σιν ἀ ρχομέ νου φιλοσοφεῖ ν, ὡ ς̓ Αθηναί οις ἦ ν ἑ ορτὴ καὶ δεῖ πνα δημοτελῆ καὶ θέ ατρα, καὶ συνουσί ας μετ' ἀ λλή λων ἔ χοντες ἐ χρῶ ντο κώ μοις καὶ παννυχί σιν, ὁ δ' ἔ ν τινι γωνί ᾳ συνεσπειραμέ νος ὡ ς καθευδή σων ἐ νέ πιπτεν εἰ ς λογισμοὺ ς τρέ ποντας αὐ τὸ ν οὐ κ ἀ τρέ μα καὶ θραύ οντας, ὡ ς ἀ π' οὐ δεμιᾶ ς ἀ νά γκης εἰ ς ἐ πί πονον καὶ ἀ λλό κοτον ἥ κων βί ον αὐ τὸ ς ὑ φ' ἑ αυτοῦ κά θηται τῶ ν ἀ γαθῶ ν ἁ πά ντων ἐ στερημέ νος: εἶ τα μέ ντοι μῦ ν τινα προσερπύ σαντα λέ γεται περὶ τὰ ς ψί χας αὐ τοῦ τῆ ς ἀ ναστρέ φεσθαι, τὸ ν δ', αὖ θις ἀ ναφέ ρειν τῷ φρονή ματι καὶ λέ γειν πρὸ ς ἑ αυτὸ ν οἷ ον ἐ πιπλή ττοντα καὶ κακί ζοντα“ τί φῄ ς, ὦ Διό γενες; τοῦ τον μὲ ν εὐ ωχεῖ τὰ σὰ λεί μματα, σὺ δ' ὁ γενναῖ ος ὅ τι μὴ μεθύ εις ἐ κεῖ κατακεί μενος ἐ ν ἁ παλοῖ ς καὶ ἀ νθί νοις στρώ μασιν καὶ θρηνεῖ ς σεαυτό ν;” ὅ ταν οὖ ν οἱ τοιοῦ τοι κατασπασμοὶ γέ νωνται μὴ πολλά κις, αἵ τε πρὸ ς αὐ τοὺ ς ἐ ξερεί σεις καὶ ἀ νακρού σεις τοῦ φρονή ματος ὥ σπερ ἐ κ τροπῆ ς ταχεῖ αι παρῶ σι καὶ διαλύ ωσι ῥ ᾳ δί ως τὸ ν ἄ λυν καὶ τὴ ν ἀ δημονί αν, ἔ ν τινι βεβαί ῳ τὴ ν προκοπὴ ν εἶ ναι δεῖ νομί ζειν.

ἐ πεὶ δ' οὐ μό νον ἐ ξ αὑ τῶ ν τὰ κατασεί οντα καὶ στρέ φοντα πρὸ ς; τοὐ ναντί ον ὑ π' ἀ σθενεί ας ἐ πιγί γνεται τοῖ ς, φιλοσοφοῦ σιν, ἀ λλὰ καὶ φί λων συμβουλαὶ μετὰ σπουδῆ ς καὶ διαφό ρων ἀ ντιλή ψεις ἐ ν γέ λωτι καὶ παιδιᾷ γιγνό μεναι κά μπτουσι καὶ μαλά σσουσιν, ἐ νί ους δὲ καὶ τέ λεον ἤ δη φιλοσοφί ας ἐ ξέ σεισαν, οὐ φαῦ λον ἄ ν τι προκοπῆ ς εἴ η σημεῖ ον ἡ πρὸ ς ταῦ τα πραό της ἑ κά στου καὶ τὸ μὴ ταραττό μενον μηδὲ κνιζό μενον ὑ πὸ τῶ ν λεγό ντων καὶ ὀ νομαζό ντων ἣ λικά ς τινας ἐ ν αὐ λαῖ ς βασιλέ ων εὐ ημεροῦ ντας ἢ φερνὰ ς ἐ πὶ γά μοις λαμβά νοντας ἢ κατιό ντας ὑ πὸ πλή θους εἰ ς ἀ γορὰ ν ἐ π' ἀ ρχή ν τινα ἢ συνηγορί αν. ὁ γὰ ρ ἀ νέ κπληκτος ἐ ν τού τοις καὶ ἄ τεγκτος ἢ δη δῆ λό ς ἐ στιν εἰ λημμέ νος ἣ ν προσή κει λαβὴ ν ὑ πὸ φιλοσοφί ας. οὐ γὰ ρ οἷ ό ν τε παύ σασθαι ζηλοῦ ντας ἅ περ οἱ πολλοὶ θαυμά ζουσιν, οἷ ς ἂ ν μὴ τὸ θαυμά ζειν ἀ ρετὴ ν ἐ γγέ νηται. πρὸ ς μὲ ν γὰ ρ ἀ νθρώ πους θρασύ νεσθαι καὶ δι' ὀ ργὴ ν ἐ νί οις παρέ στη καὶ διὰ παραφροσύ νην: 1: ὧ ν δὲ θαυμά ζουσιν ἄ νθρωποι πραγμά των οὐ κ ἔ στιν ἄ νευ φρονή ματος ἀ ληθινοῦ καὶ βεβαί ου καταφρονῆ σαι. διὸ καὶ ταῦ τα παραβά λλοντες ἐ κεί νοις ἐ πιγαυροῦ σιν ἑ αυτού ς, ὥ σπερ ὁ Σό λων ἀ λλ' ἡ μεῖ ς αὐ τοῖ ς οὐ διαμειψό μεθα τῆ ς ἀ ρετῆ ς τὸ ν πλοῦ τον, ἐ πεὶ τὸ μὲ ν ἔ μπεδον αἰ εί, χρή ματα δ' ἀ νθρώ πων ἄ λλοτε ἄ λλος ἔ χει καὶ Διογέ νης τὴ ν εἰ ς̓ Αθή νας ἐ κ Κορί νθου καὶ πά λιν εἰ ς Κό ρινθον ἐ ξ̓ Αθηνῶ ν μετά βασιν ἑ αυτοῦ παρέ βαλλε ταῖ ς βασιλέ ως ἔ αρος μὲ ν ἐ ν Σού σοις καὶ χειμῶ νος ἐ ν Βαβυλῶ νι, θέ ρους δ' ἐ ν Μηδί ᾳ διατριβαῖ ς. καὶ̓ Αγησί λαος περὶ τοῦ μεγά λου βασιλέ ως“ τί γὰ ρ ἐ μοῦ μεί ζων ἐ κεῖ νος, εἰ μὴ καὶ δικαιό τερος;” ὁ δ'̓ Αριστοτέ λης πρὸ ς̓ Αντί πατρον περὶ̓ Αλεξά νδρου γρά φων ἔ φη μὴ μό νον ἐ κεί νῳ προσή κειν ὅ τι πολλῶ ν κρατεῖ μέ γα φρονεῖ ν, ἀ λλ' οὐ δὲ ν ἧ ττον εἴ τις ὀ ρθῶ ς; γιγνώ σκει περὶ θεῶ ν. ὁ δὲ Ζή νων ὁ ρῶ ν τὸ ν Θεό φραστον ἐ πὶ τῷ πολλοὺ ς ἔ χειν μαθητὰ ς θαυμαζό μενον,“ ὁ κεί νου μὲ ν χορό ς” ἔ φη“ μεί ζων, οὑ μὸ ς δὲ συμφωνό τερος”

ὅ ταν οὖ ν οὕ τω τὰ τῆ ς ἀ ρετῆ ς πρὸ ς τὰ ἐ κτὸ ς ἀ ντιτιθεὶ ς ὑ πεκχέ ῃ ς φθό νους καὶ ζηλοτυπί ας καὶ τὰ κνί ζοντα καὶ ταπεινοῦ ντα πολλοὺ ς τῶ ν ἀ ρχομέ νων φιλοσοφεῖ ν, μέ γα: καὶ τοῦ το δή λωμα σεαυτῷ τοῦ προκό πτειν ποιεῖ ς. οὐ κ ἔ στι δὲ μικρὸ ν οὐ δ' ἡ περὶ τοὺ ς λό γους μεταβολή. πά ντες γὰ ρ ὡ ς εἰ πεῖ ν οἱ φιλοσοφεῖ ν ἀ ρχό μενοι τοὺ ς πρὸ ς δό ξαν διώ κουσι μᾶ λλον, οἱ μὲ ν ὥ σπερ ὄ ρνιθες ἐ πὶ τὴ ν λαμπρό τητα τῶ ν φυσικῶ ν καὶ τὸ ὕ ψος ὑ πὸ κουφό τητος καὶ φιλοτιμί ας καταί ροντες, οἱ δ'“ ὥ σπερ τὰ σκυλά κια” φησὶ ν ὁ Πλά των“ τῷ ἕ λκειν καὶ σπαρά ττειν χαί ροντες” ἐ πὶ τὰ ς ἔ ριδας καὶ τὰ ς ἀ πορί ας χωροῦ σι καὶ τὰ σοφί σματα, οἱ δὲ πλεῖ στοι τοῖ ς διαλεκτικοῖ ς ἐ νδύ ντες εὐ θὺ ς ἐ πισιτί ζονται πρὸ ς σοφιστεί αν, ἔ νιοι δὲ χρεί ας καὶ ἱ στορί ας ἀ ναλεγό μενοι περιί ασιν, ὥ σπεῤ Ανά χαρσις ἔ λεγε τῷ νομί σματι τοὺ ς̔́ Ελληνας πρὸ ς οὐ δὲ ν ἕ τερον ἢ τὸ ἀ ριθμεῖ ν χρωμέ νους ὁ ρᾶ ν, οὕ τω τοὺ ς λό γους παραριθμού μενοι καὶ παραμετροῦ ντες, ἄ λλο δ' οὐ δὲ ν εἰ ς ὄ νησιν αὑ τῶ ν τιθέ μενοι. συμβαί νει δὴ τὸ τοῦ̓ Αντιφά νους, ὅ τις εἶ πεν ἐ πὶ τῶ ν Πλά τωνος συνή θων, ὁ γὰ ῤ Αντιφά νης ἔ λεγε παί ζων ἔ ν τινι πό λει τὰ ς φωνὰ ς εὐ θὺ ς λεγομέ νας πή γνυσθαι διὰ ψῦ χος, εἶ θ' ὕ στερον ἀ νιεμέ νων ἀ κού ειν θέ ρους ἃ τοῦ χειμῶ νος διελέ χθησαν οὕ τω δὴ τῶ ν ὑ πὸ Πλά τωνος ἔ φη νέ οις οὖ σιν ἔ τι λεχθέ ντων μό λις ὀ ψὲ τοὺ ς πολλοὺ ς αἰ σθά νεσθαι γέ ροντας γενομέ νους. καὶ πρὸ ς ὅ λην δὲ τοῦ το τὴ ν φιλοσοφί αν πεπό νθασιν, ἄ χρι: οὗ κατά στασιν ἡ κρί σις λαβοῦ σα τοῖ ς ἦ θος ἐ μποιοῦ σι καὶ μέ γεθος ἄ ρξηται συμφέ ρεσθαι καὶ ζητεῖ ν λό γους, ὧ ν κατὰ τὸ ν Λῖ σωπου εἴ σω μᾶ λλον ἢ ἔ ξω τὰ ἴ χνη τέ τραπται. ὥ σπερ γὰ ρ ὁ Σοφοκλῆ ς ἔ λεγε τὸ ν Αἰ σχύ λου διαπεπαιχὼ ς ὄ γκον εἶ τα τὸ πικρὸ ν καὶ κατά τεχνον τῆ ς αὐ τοῦ κατασκευῆ ς τρί τον ἢ δη; τὸ τῆ ς λέ ξεως μεταβά λλειν εἶ δος, ὅ περ ἠ θικώ τατό ν ἐ στι καὶ βέ λτιστον οὕ τως οἱ φιλοσοφοῦ ντες, ὅ ταν ἐ κ τῶ ν πανηγυρικῶ ν καὶ κατατέ χνων εἰ ς τὸ ν ἁ πτό μενον ἤ θους καὶ πά θους λό γον μεταβῶ σιν, ἄ ρχονται τὴ ν ἀ ληθῆ προκοπὴ ν προκό πτειν καὶ ἄ τυφον.

ὅ ρα δὴ μὴ μό νον φιλοσό φων συγγρά μματα διεξιὼ ν καὶ λό γους ἀ κού ων εἰ μὴ πλέ ον τοῖ ς ὀ νό μασι μό νοις προσέ χεις ἢ τοῖ ς πρά γμασι μηδὲ μᾶ λλον ἐ πιπηδᾷ ς τοῖ ς τὸ δύ σκολον ἔ χουσι καὶ περιττὸ ν ἢ τοῖ ς τὸ χρή σιμον καὶ σά ρκινον καὶ ὠ φέ λιμον, ἀ λλὰ καὶ ποιή μασιν ὁ μιλῶ ν καὶ ἱ στορί ᾳ παραφύ λαττε σεαυτὸ ν εἰ μηδέ ν σε διαφεύ γει τῶ ν πρὸ ς ἐ πανό ρθωσιν ἤ θους ἢ πά θους κουφισμὸ ν ἐ μμελῶ ς λεγομέ νων. ὥ σπερ γὰ ρ ἄ νθεσιν ὁ μιλεῖ ν ὁ Σιμωνί δης φησὶ τὴ ν μέ λιτταν ξανθὸ ν μέ λι μηδομέ ναν οἱ δ' ἄ λλοι χρό αν αὐ τῶ ν καὶ ὀ σμή ν, ἕ τερον δ' οὐ δὲ ν ἀ γαπῶ σιν οὐ δὲ λαμβά νουσιν, οὕ τως ὁ τῶ ν ἄ λλων ἐ ν ποιή μασιν ἡ δονῆ ς ἕ νεκα καὶ παιδιᾶ ς ἀ ναστρεφομέ νων αὐ τὸ ς εὑ ρί σκων τι καὶ συνά γων σπουδῆ ς ἄ ξιον ἔ οικεν ἢ δη γνωριστικὸ ς ὑ πὸ συνηθεί ας καὶ φιλί ας τοῦ καλοῦ καὶ οἰ κεί ου γεγονέ ναι. τοὺ ς μὲ ν γὰ ρ Πλά τωνι καὶ Ξενοφῶ ντι χρωμέ νους διὰ τὴ ν λέ ξιν, ἕ τερον δὲ μηδὲ ν ἀ λλ' ἢ τὸ καθαρό ν τε καὶ̓ Αττικὸ ν ὥ σπερ δρό σον καὶ χνοῦ ν ἀ ποδρεπομέ νους τί ἂ ν ἄ λλο φαί ης ἢ φαρμά κων τὸ μὲ ν εὐ ῶ δες καὶ ἀ νθηρὸ ν ἀ γαπᾶ ν, τὸ δ' ἀ νώ δυνον καὶ καθαρτικὸ ν μὴ προσί εσθαι μηδὲ διαγιγνώ σκειν; ἀ λλ' οἵ γε μᾶ λλον ἔ τι προκό πτοντες οὐ κ ἀ πὸ λό γων μό νον ἀ λλὰ καὶ θεαμά των καὶ πραγμά των πά ντων ὠ φελεῖ σθαι δύ νανται καὶ συνά γειν τὸ οἰ κεῖ ον καὶ χρή σιμον, οἷ α καὶ περὶ Αἰ σχύ λου λέ γουσι καὶ περὶ ἄ λλων ὁ μοί ων, Αἰ σχύ λος μὲ ν γὰ ῤ Ισθμοῖ θεώ μενος ἀ γῶ να πυκτῶ ν, ἐ πεὶ πληγέ ντος τοῦ ἑ τέ ρου τὸ θέ ατρον ἐ ξέ κραγε, νύ ξας̓́ Ιωνα τὸ ν Χῖ ον“ ὁ ρᾷ ς” ἔ φη“ οἷ ον ἡ ἄ σκησί ς ἐ στιν; ὁ πεπληγὼ ς σιωπᾷ, οἱ δὲ θεώ μενοι βοῶ σιν” Βρασί δας δὲ μῦ ν τινα συλλαβὼ ν ἐ ν ἰ σχά σι καὶ δηχθεὶ ς ἀ φῆ κεν: εἶ τα πρὸ ς ἑ αυτὸ ν“ ὦ̔ Ηρά κλεις” ἔ φη,“ ὡ ς οὐ δέ ν ἐ στι μικρὸ ν οὐ δ' ἀ σθενέ ς, ὃ μὴ ζή σεται τολμῶ ν ἀ μύ νεσθαι” Διογέ νης δὲ τὸ ν πί νοντα ταῖ ς χερσὶ θεασά μενος τῆ ς πή ρας ἐ ξέ βαλε τὸ ποτή ριον. οὕ τω τὸ προσέ χειν καὶ τετά σθαι τὴ ν ἄ σκησιν αἰ σθητικοὺ ς καὶ δεκτικοὺ ς ποιεῖ τῶ ν πρὸ ς ἀ ρετὴ ν φερό ντων ἁ πανταχό θεν. γί γνεται δὲ τοῦ το μᾶ λλον ἂ ν τοὺ ς λό γους ταῖ ς πρά ξεσι μιγνύ ωσι, μὴ μό νον, ὡ ς Θουκυδί δης ἔ λεγε,“ μετὰ κινδύ νων ποιού μενοι τὰ ς μελέ τας,” ἀ λλὰ καὶ πρὸ ς ἡ δονὰ ς καὶ πρὸ ς ἔ ριδας καὶ περὶ κρί σεις καὶ συνηγορί ας καὶ ἀ ρχά ς, οἷ ον ἀ πό δειξιν αὑ τοῖ ς τῶ ν δογμά των διδό ντες, μᾶ λλον δὲ τῷ χρῆ σθαι ποιοῦ ντες τὰ δό γματα. ὡ ς τοὺ ς γε μανθά νοντας ἔ τι καὶ πραγματευομέ νους καὶ σκοποῦ ντας ὃ λαβό ντες ἐ κ φιλοσοφί ας εὐ θὺ ς εἰ ς ἀ γορὰ ν ἢ νέ ων διατριβὴ ν ἢ βασιλικὸ ν συμπό σιον ἐ κκυκλή σουσιν, οὐ μᾶ λλον οἴ εσθαι χρὴ φιλοσοφεῖ ν ἢ τοὺ ς τὰ φά ρμακα πωλοῦ ντας ἰ ατρεύ ειν μᾶ λλον δ' ὅ λως οὐ δὲ ν ὁ τοιοῦ τος σοφιστὴ ς διαφέ ρει τῆ ς̔ Ομηρικῆ ς ὄ ρνιθος, ὅ τι ἂ ν λά βῃ τοῖ ς μαθηταῖ ς ὥ σπερ“ ἀ πτῆ σι νεοσσοῖ ς” προσφέ ρων διὰ τοῦ στό ματος. κακῶ ς δὲ τὲ οἱ πέ λει αὐ τῷ μηδὲ ν εἰ ς ὄ νησιν οἰ κεί αν ἀ ναδιδό ντι μηδὲ καταπέ ττοντι τῶ ν λαμβανομέ νων.

ὅ θεν ἐ πισκοπεῖ ν ἀ ναγκαῖ ον εἰ χρώ μεθα τῷ λό γῳ πρὸ ς ἑ αυτοὺ ς μὲ ν χρηστικῶ ς, πρὸ ς ἑ τέ ρους δὲ μὴ δό ξης εἰ καί ας ἕ νεκα μηδ' ἐ κ φιλοτιμί ας, ἀ λλὰ μᾶ λλον ἀ κοῦ σαί τι καὶ διδά ξαι βουλό μενοι, μά λιστα δ' εἰ τὸ φιλό νεικον καὶ δύ σερι περὶ τὰ ς ζητή σεις ὑ φεῖ ται καὶ πεπαύ μεθα τοὺ ς λό γους ὥ σπερ ἱ μά ντας ἢ σφαί ρας ἐ πιδού μενοι πρὸ ς ἀ λλή λους καὶ τῷ πατά ξαι καὶ καταβαλεῖ ν μᾶ λλον ἢ τῷ μαθεῖ ν τι καὶ διδά ξαι χαί ροντες: ἡ γὰ ρ ἐ ν τού τοις ἐ πιεί κεια καὶ πραό της καὶ τὸ μὴ μετ' ἀ γῶ νος συνί στασθαι μηδὲ διαλύ εσθαι μετ' ὀ ργῆ ς τὰ ς κοινολογί ας μηδ' οἷ ον ἐ φυβρί ζειν ἐ λέ γξαντας ἢ χαλεπαί νειν ἐ λεγχθέ ντας ἱ κανῶ ς προκό πτοντό ς ἐ στιν. ἐ δή λωσε δ'̓ Αρί στιππος ἔ ν τινι λό γῳ κατασοφισθεὶ ς ὑ π' ἀ νθρώ που τό λμαν μὲ ν ἔ χοντος, ἄ λλως δ' ἀ νοή του καὶ μανικοῦ. χαί ροντα γὰ ρ ὁ ρῶ ν αὐ τὸ ν καὶ τετυφωμέ νον“ ἐ γὼ μὲ ν οὖ ν” εἶ πεν“ ὁ ἐ λεγχθεὶ ς ἄ πειμι σοῦ τοῦ ἐ λέ γξαντος ἥ διον καθευδή σων” ἔ στι: δὲ καὶ λέ γοντας ἑ αυτῶ ν λαμβά νειν διά πειραν εἰ μή τε πολλῶ ν παρὰ προσδοκί αν συνελθό ντων ὑ πὸ δειλί ας ἀ ναδυό μεθα, μή τ' ἐ ν ὀ λί γοις ἀ θυμοῦ μεν ἀ γωνιζό μενοι, μή τε πρὸ ς δῆ μον ἢ πρὸ ς ἀ ρχὴ ν εἰ πεῖ ν δεῆ σαν ἐ νδεί ᾳ τῆ ς περὶ τὴ ν λέ ξιν παρασκευῆ ς προϊ έ μεθα τὸ ν καιρό ν, οἷ α περὶ Δημοσθέ νους λέ γουσι καὶ̓ Αλκιβιά δου. καὶ γὰ ρ οὗ τος νοῆ σαι μὲ ν πρά γματα δεινό τατος ὢ ν περὶ δὲ τὴ ν λέ ξιν ἀ θαρσέ στερος ἑ αυτὸ ν διέ κρουεν. ἐ ν τοῖ ς πρά γμασι, καὶ πολλά κις ἐ ν αὐ τῷ τῷ λέ γειν ζητῶ ν καὶ διώ κων ὄ νομα καὶ ῥ ῆ μα διαφεῦ γον ἐ ξέ πιπτεν̔́ Ομηρος δὲ τὸ ν πρῶ τον οὐ διηνέ χθη τῶ ν στί χων ἐ ξενεγκὼ ν ἄ μετρον τοσοῦ το περιῆ ν αὐ τῷ φρονή ματος εἰ ς τὰ λοιπὰ διὰ τὴ ν δύ ναμιν. οὐ κοῦ ν μᾶ λλον εἰ κό ς ἐ στιν, οἷ ς πρὸ ς ἀ ρετὴ ν καὶ τὸ καλὸ ν ἡ ἅ μιλλα, τῷ καιρῷ καὶ τοῖ ς πρά γμασι χρῆ σθαι τῶ ν ἐ πὶ ταῖ ς λέ ξεσι θορύ βων καὶ κρό των ἐ λά χιστα φροντί ζοντας,

οὐ μό νον δὲ δεῖ τοὺ ς λό γους ἀ λλὰ καὶ τὰ ς πρά ξεις ἕ καστον ἐ πισκοπεῖ ν εἰ τὸ χρειῶ δες τοῦ πανηγυρικοῦ καὶ τοῦ πρὸ ς ἐ πί δειξιν αὐ ταῖ ς πλέ ον ἔ νεστι τὸ πρὸ ς ἀ λή θειαν. εἰ γὰ ρ ἀ ληθινὸ ς ἔ ρως; παιδὸ ς ἢ γυναικὸ ς οὐ ζητεῖ μά ρτυρας, ἀ λλὰ καρποῦ ται τὸ ἡ δὺ κἂ ν κρύ φα κατεργά σηται τὸ ν πό θον, ἔ τι μᾶ λλον εἰ κό ς ἐ στι τὸ ν φιλό καλον καὶ φιλό σοφον συνό ντα διὰ τῶ ν πρά ξεων τῇ ἀ ρετῇ καὶ χρώ μενον αὐ τὸ ν ἐ ν ἑ αυτῷ σιωπῇ μέ γα φρονεῖ ν, ἐ παινετῶ ν καὶ ἀ κροατῶ ν μηδὲ ν δεό μενον ὥ σπερ οὖ ν ὁ καλῶ ν ἐ κεῖ νος οἴ κοι τὴ ν θεραπαινί δα καὶ βοῶ ν“ θέ ασαι, Διονυσί α, πέ παυμαι τετυφωμέ νος,” οὕ τως ὁ ποιή σας τι χαρί εν καὶ ἀ στεῖ ον εἶ τα τοῦ το διηγού μενος καὶ περιφέ ρων ἁ πανταχό σε δῆ λό ς ἐ στιν ἔ ξω βλέ πων ἔ τι καὶ πρὸ ς δό ξαν ἑ λκό μενος, οὔ πω δὲ τῆ ς ἀ ρετῆ ς γεγονὼ ς; θεατή ς, οὐ δ' ὕ παρ ἀ λλ' ὄ ναρ αὐ τῆ ς ἐ ν σκιαῖ ς καὶ εἰ δώ λοις ῥ εμβό μενος, εἶ θ' ὥ σπερ ζωγρά φημα προτιθεὶ ς ἐ πὶ θέ αν τὸ πεπραγμέ νον. ἔ στιν οὖ ν τοῦ προκό πτοντος 1 οὐ μό νον δό ντα τῷ φί λῳ καὶ γνώ ριμον εὐ εργετή σαντα μὴ φρά σαι πρὸ ς ἑ τέ ρους, ἀ λλὰ καὶ ψῆ φον ἐ ν πολλαῖ ς θέ μενον ἀ δί κοις δικαί αν καὶ πρὸ ς ἔ ντευξιν αἰ σχρὰ ν πλουσί ου τινὸ ς ἢ ἄ ρχοντος ἀ πισχυρισά μενον καὶ δωρεὰ ς ὑ περιδό ντα καὶ νὴ Δί α διψή σαντα νύ κτωρ καὶ μὴ πιό ντα ἢ πρὸ ς φί λημα καλῆ ς ἢ καλοῦ διαμαχεσά μενον, ὡ ς ὁ̓ Αγησί λαος, ἐ ν ἑ αυτῷ κατασχεῖ ν καὶ σιγῆ σαι. οὕ τω γὰ ρ αὐ τὸ ς εὐ δοκιμῶ ν παρ' ἑ αυτῷ μὴ καταφρονῶ ν ἀ λλὰ χαί ρων κἀ γαπῶ ν ὡ ς ἱ κανὸ ς ὢ ν μά ρτυς ἅ μα καὶ θεατὴ ς τῶ ν καλῶ ν δεί κνυσι τὸ ν λό γον ἐ ντὸ ς ἢ δη τρεφό μενον καὶ ῥ ιζού μενον ἐ ν ἑ αυτῷ καὶ κατὰ Δημό κριτον αὐ τὸ ν“ ἐ ξ ἑ αυτοῦ λαμβά νειν τὰ ς τέ ρψιας ἐ θιζό μενον” οἱ μὲ ν οὖ ν γεωργοὶ τῶ ν σταχύ ων ἥ διον ὁ ρῶ σι τοὺ ς κεκλιμέ νους καὶ νεύ οντας ἐ πὶ γῆ ν, τοὺ ς δ' ὑ πὸ κουφό τητος αἰ ρομέ νους ἄ νω κενοὺ ς ἡ γοῦ νται καὶ ἀ λαζό νας: οὕ τω δὲ καὶ τῶ ν φιλοσοφεῖ ν βουλομέ νων νέ ων οἱ μά λιστα κενοὶ καὶ βά ρος οὐ κ ἔ χοντες θρά σος ἔ χουσι καὶ σχῆ μα καὶ βά δισμα καὶ πρό σωπον ὑ περοψί ας καὶ ὀ λιγωρί ας μεστὸ ν ἀ φειδού σης ἁ πά ντων, ἀ ρχό μενοι δὲ πληροῦ σθαι καὶ συλλέ γειν καρπὸ ν ἀ πὸ τῶ ν λό γων τὸ σοβαρὸ ν καὶ φλοιῶ δες ἀ ποτί θενται. καὶ καθά περ ἀ γγεί ων κενῶ ν ὑ γρὸ ν δεχομέ νων ὁ ἐ ντὸ ς ἀ ὴ ρ ὑ πέ ξεισιν ἐ κθλιβό μενος, οὕ τως ἀ νθρώ ποις πληρουμέ νοις τῶ ν ἀ ληθινῶ ν ἀ γαθῶ ν ἐ νδί δωσιν ὁ τῦ φος καὶ γί γνεται τὸ οἴ ημα μαλακώ τερον, καὶ παυό μενοι τοῦ διὰ πώ γωνα καὶ τρί βωνα φρονεῖ ν μέ γα τὴ ν ἄ σκησιν ἐ πὶ τὴ ν ψυχὴ ν μεταφέ ρουσι, καὶ τῷ δηκτικῷ καὶ πικρῷ χρῶ νται πρὸ ς ἑ αυτοὺ ς μά λιστα, τοῖ ς δ' ἄ λλοις πραό τερον ἐ ντυγχά νουσι. τὸ δὲ φιλοσοφί ας ὄ νομα καὶ τὴ ν τοῦ φιλοσοφεῖ ν δό ξαν οὐ χ ἁ ρπά ζουσιν ἑ αυτοῖ ς ὡ ς πρό τερον οὐ δὲ προσγρά φουσιν, ἀ λλὰ καὶ προσαγορευθεὶ ς ὑ φ' ἑ τέ ρου τῇ προσηγορί ᾳ ταύ τῃ φθά σας ἂ ν εὐ φυὴ ς νέ ος εἴ ποι μετ' ἐ ρυθή ματος. οὔ τί ς τοι θεό ς εἰ μι: τί μ' ἀ θανά τοισιν ἐ ί σκεις;'“ νέ ας” μὲ ν γὰ ρ“ γυναικό ς,” ὡ ς Αἰ σχύ λος φησί ν, οὔ τι λανθά νει φλέ γων ὀ φθαλμό ς, ἣ τις ἀ νδρὸ ς γεγευμέ νη νέ ῳ δ' ἀ νδρὶ γευσαμέ νῳ προκοπῆ ς ἀ ληθοῦ ς ἐ ν φιλοσοφί ᾳ τὰ Σαπφικὰ ταυτὶ παρέ πεται κὰ μ μὲ ν γλῶ σσα ἔ αγε, λέ πτον δ' αὔ τικα χρῷ πῦ ρ ὑ ποδέ δρομεν, ἀ θό ρυβον δ' ὄ ψει καὶ πρᾶ ον ὄ μμα, φθεγγομέ νου δ' ἂ ν ἀ κοῦ σαι ποθή σειας. ὥ σπερ γὰ ρ οἱ τελού μενοι κατ' ἀ ρχὰ ς μὲ ν ἐ ν θορύ βῳ καὶ βοῇ συνί ασι πρὸ ς ἀ λλή λους ὠ θού μενοι, δρωμέ νων δὲ καὶ δεικνυμέ νων τῶ ν ἱ ερῶ ν προσέ χουσιν ἤ δη μετὰ φό βου καὶ σιωπῆ ς, οὕ τω καὶ φιλοσοφί ας ἐ ν ἀ ρχῇ καὶ περὶ θύ ρας πολὺ ν θό ρυβον ὄ ψει καὶ λαλιὰ ν καὶ θρασύ τητα, ὠ θουμέ νων πρὸ ς τὴ ν δό ξαν ἐ νί ων ἀ γροί κως τε καὶ βιαί ως ὁ δ' ἐ ντὸ ς γενό μενος καὶ μέ γα φῶ ς ἰ δώ ν, οἷ ον ἀ νακτό ρων ἀ νοιγομέ νων, ἕ τερον λαβὼ ν σχῆ μα. καὶ σιωπὴ ν καὶ θά μβος ὥ σπερ θεῷ τῷ λό γῳ“ ταπεινὸ ς ξυνέ πεται καὶ κεκοσμημέ νος.” εἰ ς δὲ τού τους ἔ οικε καὶ τὸ Μενεδή μῳ πεπαιγμέ νον καλῶ ς λέ γεσθαι: καταπλεῖ ν γὰ ρ ἔ φη τοὺ ς πολλοὺ ς ἐ πὶ σχολὴ ν̓ Αθή ναζε, σοφοὺ ς τὸ πρῶ τον, εἶ τα γί γνεσθαι φιλοσό φους, εἶ τα ῥ ή τορας, τοῦ χρό νου δὲ προϊ ό ντος ἰ διώ τας, ὅ σῳ μᾶ λλον ἅ πτονται τοῦ λό γου, μᾶ λλον τὸ οἴ ημα καὶ τὸ ν τῦ φον κατατιθεμέ νους.

τῶ ν τοί νυν δεομέ νων ἰ ατρεί ας οἱ μὲ ν ὀ δό ντα πονοῦ ντες ἢ δά κτυλον αὐ τό θεν βαδί ζουσι παρὰ τοὺ ς θεραπεύ οντας, οἱ δὲ πυρέ ττοντες οἴ καδε καλοῦ σι καὶ δέ ονται βοηθεῖ ν, οἱ δ' εἰ ς μελαγχολί αν ἢ φρενῖ τιν ἢ παρακοπὴ ν ἥ κοντες οὐ δὲ φοιτῶ ντας ἐ νιαχοῦ πρὸ ς αὐ τοὺ ς ἀ νέ χονται, ἀ λλ' ἐ ξελαύ νουσιν ἢ φεύ γουσιν, μηδ' ὅ τι νοσοῦ σιν ὑ πὸ τοῦ σφό δρα νοσεῖ ν αἰ σθανό μενοι. οὕ τω δὴ καὶ τῶ ν ἁ μαρτανό ντων ἀ νή κεστοι μὲ ν εἰ σιν οἱ πρὸ ς τοὺ ς ἐ λέ γχοντας καὶ νουθετοῦ ντας ἐ χθρῶ ς καὶ ἀ γρί ως διατιθέ μενοι καὶ χαλεπαί νοντες οἱ δ' ὑ πομέ νοντες καὶ προσιέ μενοι πραό τερον ἔ χουσι. τὸ δ' ἑ αυτὸ ν ἁ μαρτά νοντα παρέ χειν τοῖ ς ἐ λέ γχουσι καὶ τὸ πά θος λέ γειν καὶ τὴ ν μοχθηρί αν διακαλύ πτειν καὶ μὴ χαί ρειν λανθά νοντα μηδ' ἀ γαπᾶ ν ἀ γνοού μενον ἀ λλ' ὁ μολογεῖ ν καὶ δεῖ σθαι τοῦ ἁ πτομέ νου καὶ νουθετοῦ ντος οὐ φαῦ λον ἂ ν εἴ η προκοπῆ ς σημεῖ ον. ὥ ς που Διογέ νης ἔ λεγε τῷ σωτηρί ας; δεομέ νῳ ζητεῖ ν προσή κειν ἢ φί λον σπουδαῖ ον ἢ διά πυρον ἐ χθρό ν, ὅ πως ἐ λεγχό μενος ἢ θεραπευό μενος ἐ κφεύ γοι τὴ ν κακί αν. ἄ χρι δ' οὗ τις ἐ πιδεικνύ μενος ῥ ύ πον ἢ κηλῖ δα χιτῶ νος; ἢ διερρωγὸ ς ὑ πό δημα καλλωπί ζεται πρὸ ς τοὺ ς ἐ κτὸ ς ἀ τυφί ᾳ κενῇ καὶ νὴ Δί α σκώ πτων αὐ τὸ ς ἑ αυτὸ ν ὡ ς μικρὸ ν ἢ ὡ ς κυρτὸ ν οἴ εται νεανιεύ εσθαι, τὰ δ' ἐ ντὸ ς αἴ σχη τῆ ς ψυχῆ ς καὶ τὰ περὶ τὸ ν βί ον ἐ λλεί μματα καὶ μικρολογί ας καὶ φιληδονί ας καὶ κακοηθεί ας καὶ φθό νους ὥ σπερ ἕ λκη περιστέ λλων καὶ ἀ ποκρύ πτων οὐ δέ να θιγεῖ ν οὐ δὲ προσιδεῖ ν ἐ ᾷ δεδιὼ ς τὸ ν ἔ λεγχον, ὀ λί γον αὐ τῷ προκοπῆ ς μέ τεστι, μᾶ λλον δ' οὐ δέ ν. ἀ λλ' ὁ τού τοις ὁ μό σε χωρῶ ν καὶ μά λιστα μὲ ν αὐ τὸ ς ἑ αυτὸ ν ἀ λγύ νειν ἁ μαρτά νοντα καὶ κακί ζειν, δεύ τερον δὲ παρέ χειν ἑ τέ ρου νουθετοῦ ντος ἐ γκαρτεροῦ ντα καὶ καθαιρό μενον ὑ πὸ τῶ ν ἐ λέ γχων καὶ δυνά μενος καὶ βουλό μενος, οὗ τος ἀ ποτριβομέ νῳ καὶ βδελυττομέ νῳ τὴ ν μοχθηρί αν ά ληθῶ ς ἔ οικε. δεῖ μὲ ν γὰ ρ ἀ μέ λει καὶ τὸ δοκεῖ ν εἶ ναι πονηρὸ ν αἰ δεῖ σθαι καὶ φεύ γειν: ὁ δὲ τὴ ν οὐ σί αν μᾶ λλον τῆ ς μοχθηρί ας ἢ τὴ ν ἀ δοξί αν δυσχεραί νων οὐ φεύ γει τὸ κακῶ ς ἀ κοῦ σαι καὶ εἰ πεῖ ν ἐ πὶ τῷ βελτί ων γενέ σθαι. χαρί εν γὰ ρ τὸ τοῦ Διογέ νους πρό ς τινα νεανί σκον ὀ φθέ ντα μὲ ν ἐ ν καπηλεί ῳ, καταφυγό ντα δ' εἰ ς τὸ καπηλεῖ ον,“ ὅ σῳ” γὰ ρ εἶ πεν“ ἐ νδοτέ ρω φεύ γεις, μᾶ λλον ἐ ν τῷ καπηλεί ῳ γί γνῃ.” καὶ τῶ ν φαύ λων ἕ καστος ὅ σῳ μᾶ λλον ἀ ρνεῖ ται, τοσού τῳ μᾶ λλον ἐ νδύ εται καὶ καθεί ργνυσιν εἰ ς τὴ ν κακί αν ἑ αυτό ν. ἀ μέ λει τῶ ν πενομέ νων οἱ προσποιού μενοι πλουτεῖ ν ἔ τι μᾶ λλον πέ νονται διὰ τὴ ν ἀ λαζονεί αν: ὁ δὲ προκό πτων ἀ ληθῶ ς τὸ ν̔ Ιπποκρά τη ποιεῖ ται παρά δειγμα, τὸ περὶ τὰ ς ῥ αφὰ ς τῆ ς κεφαλῆ ς ἀ γνοηθὲ ν αὐ τῷ καὶ ἐ ξαγορεύ σαντα καὶ γρά ψαντα, λογιζό μενος ὅ τι δεινό ν ἐ στιν ἐ κεῖ νον μέ ν, ὅ πως ἂ ν ἕ τεροι μὴ τὸ αὐ τὸ πά θωσιν, ἑ αυτοῦ τὴ ν ἁ μαρτί αν κατειπεῖ ν, αὐ τὸ ν δέ τινα μέ λλοντα σῴ ζεσθαι μὴ τολμᾶ ν ἐ λέ γχεσθαι μηδ' ὁ μολογεῖ ν τὴ ν ἀ βελτερί αν καὶ ἀ μαθί αν. καὶ μὴ ν τά γε Βί αντος καὶ Πύ ρρωνος οὐ προκοπῆ ς ἄ ν τις ἀ λλὰ μεί ζονος ἕ ξεως σημεῖ α θεῖ το καὶ τελειοτέ ρας. ὁ μὲ ν γὰ ρ τοὺ ς συνή θεις οἴ εσθαι προκό πτειν ὅ ταν τῶ ν λοιδορού ντων οὕ τως ἀ κού ωσιν ὡ ς λεγό ντων ξεῖ ν, ἐ πεὶ οὔ τε κακῷ οὔ τ' ἄ φρονι φωτὶ ἔ οικας, οὖ λέ τε καὶ μέ γα χαῖ ρε, θεοὶ δέ τοι ὄ λβια δοῖ εν Πύ ρρωνα δέ φασι πλέ οντα καὶ κινδυνεύ οντα χειμῶ νος δελφά κιό ν τι δεῖ ξαι χρώ μενον ἀ σμέ νως κριθαῖ ς παρεγκεχυμέ ναις, καὶ πρὸ ς τοὺ ς ἑ ταί ρους εἰ πεῖ ν ὅ τι τοιαύ την ἀ πά θειαν παρασκευαστέ ον ἐ κ λό γου καὶ φιλοσοφί ας τὸ ν ὑ πὸ τῶ ν προστυγχανό ντων ταρά ττεσθαι μὴ βουλό μενον.

ὅ ρα δὴ καὶ τὸ τοῦ Ζή νωνος ὁ ποῖ ό ν ἐ στιν. ἠ ξί ου γὰ ρ ἀ πὸ τῶ ν ὀ νεί ρων ἕ καστον αὑ τοῦ συναισθά νεσθαι προκό πτοντος, εἰ μή θ' ἡ δό μενον αἰ σχρῷ τινι ἑ αυτὸ ν μή τε τι προσιέ μενον ἢ πρά ττοντα τῶ ν δεινῶ ν καὶ ἀ τό πων ὁ ρᾷ κατὰ τοὺ ς ὕ πνους, ἀ λλ' οἷ ον ἐ ν βυθῷ γαλή νης ἀ κλύ στου καταφανεῖ διαλά μπει τῆ ς ψυχῆ ς τὸ φανταστικὸ ν καὶ παθητικὸ ν διακεχυμέ νον ὑ πὸ τοῦ λό γου. τοῦ το δὲ καὶ Πλά των, ὡ ς ἔ οικε, συνιδὼ ν πρό τερος ἐ ξεμό ρφωσε καὶ διετύ πωσε τῆ ς φύ σει τυραννικῆ ς ψυχῆ ς τὸ φανταστικὸ ν καὶ ἄ λογον οἷ α κατὰ τοὺ ς ὕ πνους δρᾷ.“ μητρί τε γὰ ρ ἐ πιχειρεῖ μί γνυσθαι” καὶ πρὸ ς βρώ σεις ὁ ρμᾷ παντοδαπά ς, παρανομοῦ ν καὶ χρώ μενον ἑ αυτοῦ ταῖ ς ἐ πιθυμί αις οἷ ον λελυμέ ναις, ἃ ς μεθ' ἡ μέ ραν ὁ νό μος αἰ σχύ νῃ καὶ φό βῳ καθεί ργνυσιν. ὥ σπερ οὖ ν τὰ: πεπαιδευμέ να καλῶ ς τῶ ν ὑ ποζυγί ων, οὐ δ' ἂ ν ἀ φῇ τὰ ς ἡ νί ας; ὁ ἄ ρχων, ἐ πιχειρεῖ παρατρέ πεσθαι καὶ ἀ πολεί πειν τὴ ν ὁ δό ν, ἀ λλ' ὥ σπερ εἴ θισται πρό εισιν ἐ ν τά ξει, διαφυλά ττοντα τὴ ν πορεί αν ἄ πταιστον, οὕ τως οἷ ς ἂ ν εὐ πειθὲ ς τὸ ἄ λογον ἤ δη καὶ πρᾶ ον γεγονὸ ς ὑ πὸ τοῦ λό γου καὶ κεκολασμέ νον, οὔ τε καθ' ὕ πνους οὔ θ' ὑ πὸ νό σων ἔ τι ῥ ᾳ δί ως ἐ ξυβρί ζειν ἢ παρανομεῖ ν ἐ θέ λει ταῖ ς ἐ πιθυμί αις, ἀ λλὰ τηρεῖ καὶ διαμνημονεύ ει τὸ ν ἐ θισμό ν, ἰ σχὺ ν ἐ μποιοῦ ντα τῇ προσοχῇ καὶ τό νον. εἰ γὰ ρ καὶ τὸ σῶ μα τῇ ἀ σκή σει τῆ ς ἀ παθεί ας ὑ πή κοον ἑ αυτὸ καὶ τὰ μέ ρη παρέ χειν πέ φυκεν, ὡ ς ὀ φθαλμού ς τε πρὸ ς οἶ κτον ἴ σχεσθαι δακρύ ων καὶ καρδί αν πηδή ματος ἐ ν φό βοις, αἰ δοῖ ὰ τε σωφρό νως ἔ χειν ἀ τρέ μα καὶ μηδὲ ν ἐ νοχλεῖ ν παρὰ καλοῖ ς ἢ καλαῖ ς, πῶ ς οὐ μᾶ λλον εἰ κό ς; ἐ στι τῆ ς ψυχῆ ς τοῦ παθητικοῦ τὴ ν ἄ σκησιν ἐ πιλαβομέ νην οἷ ον ἐ κλεαί νειν καὶ συσχηματί ζειν τὰ φαντά σματα καὶ τὰ κινή ματα μέ χρι τῶ ν ὕ πνων πιέ ζουσαν; οἷ α λέ γεται καὶ περὶ τοῦ φιλοσό φου Στί λπωνος, ὃ ς ἰ δεῖ ν ἔ δοξε κατὰ τοὺ ς ὕ πνους ὀ ργιζό μενον αὐ τῷ τὸ ν Ποσειδῶ να μὴ θύ σαντι βοῦ ν, ὥ σπερ ἔ θος ἦ ν Μεγαρεῦ σιν: αὑ τὸ ν δὲ μηδὲ ν ἐ κπλαγέ ντα“ τί λέ γεις” φά ναι“ ὦ Πό σειδον; ὥ σπερ παῖ ς ἥ κεις μεμψιμοιρῶ ν ὅ τι μὴ δανεισά μενος ἐ νέ πλησα κνί σης τὴ ν πό λιν, ἀ λλ' ἀ φ' ὧ ν εἶ χον ἔ θυσά σοι μετρί ως οἴ κοθεν;'” καὶ μέ ντοι δοκεῖ ν αὐ τῷ τὸ ν Ποσειδῶ να μειδιά σαντα τὴ ν δεξιὰ ν προτεῖ ναι καὶ εἰ πεῖ ν ὡ ς ἀ φύ ων φορὰ ν Μεγαρεῦ σι ποιή σει δι' ἐ κεῖ νον. οἷ ς οὖ ν οὕ τως εὐ ό νειρα καὶ φανὰ καὶ ἄ λυπα, φοβερὸ ν δὲ μηδὲ ν ἢ τραχὺ μηδὲ κακό ηθες ἢ σκολιὸ ν ἐ κ τῶ ν ὕ πνων ἐ παναφέ ρεται, ταῦ τα τῆ ς προκοπῆ ς ἀ παυγασμού ς τινας εἶ ναι λέ γουσιν, οἴ στρους δὲ καὶ πτοί ας καὶ φυγὰ ς ἀ γεννεῖ ς καὶ παιδικὰ ς περιχαρεί ας καὶ ὀ λοφύ ρσεις ἐ νυπνί ων οἰ κτρῶ ν καὶ ἀ λλοκό των ῥ αχί αις τέ τισι καὶ σά λοις ἐ οικέ ναι, ψυχῆ ς οὔ πω τὸ κοσμοῦ ν ἐ χού σης οἰ κεῖ ον, ἀ λλὰ πλαττομέ νης ἔ τι: δό ξαις καὶ νό μοις, ὧ ν ἀ πωτά τω γιγνομέ νη κατὰ τοὺ ς ὕ πνους: αὖ θις ἀ ναλύ εται καὶ ἀ νελί ττεται τοῖ ς πά θεσι. ταῦ τα μὲ ν οὖ ν συνεπισκό πει καὶ αὐ τό ς, εἴ τε προκοπῆ ς ἐ στιν εἴ τε τινὸ ς ἕ ξεως ἤ δη βεβαιό τητα καὶ κρά τος ἐ χού σης ἐ πὶ τοῖ ς λό γοις ἀ σά λευτον.

ἐ πεὶ δ' ἡ παντελὴ ς ἀ πά θεια μέ γα καὶ θεῖ ον, ἡ προκοπὴ δ' ὡ ς λέ γουσιν ἔ οικεν ἐ νδό σει τινὶ παθῶ ν καὶ πραό τητι, δεῖ καὶ πρὸ ς αὐ τὰ καὶ πρὸ ς ἄ λληλα τὰ πά θη σκοποῦ ντας κρί νειν τὰ ς διαφορά ς: πρὸ ς αὐ τὰ μέ ν, εἰ νῦ ν ἐ πιθυμί αις τε χρώ μεθα μαλακωτέ ραις τῶ ν πά λαι καὶ φό βοις καὶ ὀ ργαῖ ς, ταχὺ τῷ λό γῳ τὸ ἐ ξά πτον αὐ τῶ ν καὶ φλεγμαῖ νον ἀ φαιροῦ ντες πρὸ ς ἄ λληλα δέ, εἰ μᾶ λλον αἰ σχυνό μεθα νῦ ν ἢ φοβού μεθα καὶ ζηλοῦ μεν μᾶ λλον ἢ φθονοῦ μεν καὶ φιλοδοξοῦ μεν ἢ φιλοχρηματοῦ μεν, καὶ ὅ λως εἰ Δωρί οις μᾶ λλον ἢ Λυδί οις ὥ σπερ οἱ μελῳ δοῦ ντες ὑ περβολαῖ ς ἁ μαρτά νομεν, σκληρό τεροι περὶ τὴ ν δί αιταν ὄ ντες ἢ μαλακώ τεροι, καὶ βραδύ τεροι περὶ τὰ ς πρά ξεις ἢ προπετέ στεροι, καὶ θαυμασταὶ παρ' ὃ δεῖ λό γων καὶ ἀ νθρώ πων ἢ καταφρονηταί. καθά περ γὰ ρ αἱ τῶ ν νό σων εἰ ς τὰ μὴ κύ ρια μέ ρη τοῦ σώ ματος ἐ κτροπαὶ σημεῖ ὸ ν εἰ σιν οὐ φαῦ λον, οὕ τως ἡ κακί α τῶ ν προκοπτό ντων ἔ οικεν εἰ ς ἐ πιεικέ στερα πά θη μεθισταμέ νη κατὰ μικρὸ ν. ἐ ξαλεί φεσθαι. Φρῦ νιν μὲ ν γὰ ρ οἱ ἔ φοροι ταῖ ς ἑ πτὰ χορδαῖ ς δύ ο παρεντεινά μενον ἠ ρώ των πό τερον τὰ ς ἄ νωθεν ἢ τὰ ς κά τωθεν ἐ κτεμεῖ ν αὐ τοῖ ς ἐ θέ λει παρασχεῖ ν ἡ μῶ ν δὲ δεῖ ται μέ ν πως τὰ ἄ νω καὶ τὰ κά τω περικοπῆ ς, εἰ μέ λλομεν εἰ ς τὸ μέ σον καθί στασθαι καὶ μέ τριον ἡ δὲ προκοπὴ τὰ ς ὑ περβολὰ ς πρό τερον καὶ τὰ ς; ὀ ξύ τητας τῶ ν παθῶ ν ἀ νί ησι πρὸ ς ἅ σπερ οἱ μαργῶ ντες ἐ ντονώ τατοι κατὰ Σοφοκλέ α.

καὶ μὴ ν ὅ τι τὸ τὰ ς κρί σεις ἐ πὶ τὰ ἔ ργα μετά γειν καὶ τοὺ ς λό γους μὴ λό γους ἐ ᾶ ν ἀ λλὰ πρά ξεις ποιεῖ ν μά λιστα τῆ ς προκοπῆ ς ἴ διό ν ἐ στιν εἴ ρηται. δή λωμα δ' αὐ τοῦ πρῶ τον μὲ ν ὁ πρὸ ς τὰ ἐ παινού μενα ζῆ λος καὶ τὸ ποιεῖ ν εἶ ναι προθύ μους ἃ θαυμά ζομεν, ἃ δὲ ψέ γομεν μὴ ἐ θέ λειν μηδ' ὑ πομέ νειν. ἐ πεὶ πά ντας μὲ ν̓ Αθηναί ους εἰ κὸ ς ἦ ν ἐ παινεῖ ν τὴ ν Μιλτιά δου τό λμαν καὶ ἀ νδρεί αν, Θεμιστοκλῆ ς δ' εἰ πὼ ν ὡ ς οὐ κ ἐ ᾷ καθεύ δειν αὐ τὸ ν ἀ λλ' ἐ κ τῶ ν ὕ πνων ἀ νί στησι τὸ Μιλτιά δου τρό παιον, οὐ κ ἐ παινῶ ν μό νον οὐ δὲ θαυμά ζων καταφανὴ ς ἦ ν εὐ θὺ ς ἀ λλὰ καὶ ζηλῶ ν καὶ μιμού μενος. σμικρὸ ν οὖ ν οἴ εσθαι χρὴ προκό πτειν, ἄ χρι οὗ τὸ θαυμά ζειν τοὺ ς κατορθοῦ ντας ἀ ργὸ ν ἔ χομεν καὶ ἀ κί νητον ἐ ξ ἑ αυτοῦ πρὸ ς μί μησιν. οὔ τε γὰ ρ ἔ ρως σώ ματος ἐ νεργό ς, εἰ μὴ μετὰ ζηλοτυπί ας ἔ νεστιν, οὔ τ' ἔ παινος ἀ ρετῆ ς διά πυρος καὶ δραστή ριος ὁ μὴ νύ ττων μηδὲ κεντρί ζων μηδὲ ποιῶ ν ἀ ντὶ φθό νου ζῆ λον ἐ πὶ τοῖ ς καλοῖ ς, ἀ ναπληρώ σεως ὀ ρεγό μενον. οὐ γὰ ρ ὑ πὸ τῶ ν λό γων δεῖ τοῦ φιλοσοφοῦ ντος μό νον ὥ σπεῤ Αλκιβιά δης ἔ λεγε τὴ ν καρδί αν στρέ φεσθαι καὶ δά κρυα ἐ κπί πτειν, ἀ λλ' ὅ γε προκό πτων ἀ ληθῶ ς, μᾶ λλον ἔ ργοις καὶ πρά ξεσιν ἀ νδρὸ ς ἀ γαθοῦ καὶ τελεί ου παραβά λλων ἑ αυτό ν, ἅ μα τῷ συνειδό τι τοῦ ἐ νδεοῦ ς δακνό μενος καὶ δι' ἐ λπί δα καὶ πό θον χαί ρων καὶ μεστὸ ς ὢ ν ὁ ρμῆ ς οὐ κ ἠ ρεμού σης οἷ ὸ ς τ' ἐ στι κατὰ Σιμωνί δην ἄ θηλος ἵ ππῳ πῶ λος ὣ ς ἅ μα τρέ χειν, τῷ ἀ γαθῷ μονονουχὶ συμφῦ ναι γλιχό μενος. καὶ γὰ ρ τοῦ το προκοπῆ ς ἀ ληθοῦ ς ἴ διό ν ἐ στι πά θος, ὧ ν ζηλοῦ μεν τὰ ἔ ργα τὴ ν διά θεσιν φιλεῖ ν καὶ ἀ γαπᾶ ν καὶ μετ' εὐ νοί ας ἀ εὶ τιμὴ ν εὔ φημον ἀ ποδιδού σης ἐ ξομοιοῦ σθαι. φιλονεικί α δ' ὅ τῳ καὶ φθό νος ἐ νέ στακται πρὸ ς τοὺ ς κρεί ττονας, οὗ τος ἴ στω δό ξης τινὸ ς ἢ δυνά μεως ζηλοτυπί ᾳ κνιζό μενος, ἀ ρετὴ ν δὲ μὴ τιμῶ ν μηδὲ θαυμά ζων.

ὅ ταν οὖ ν οὕ τως ἀ ρχώ μεθα τῶ ν ἀ γαθῶ ν ἐ ρᾶ ν, ὥ στε μὴ μό νον κατὰ Πλά τωνα μακά ριον μὲ ν αὐ τὸ ν ἡ γεῖ σθαι τὸ ν σώ φρονα,“ μακά ριον δὲ τὸ ν ξυνή κοον τῶ ν ἐ κ τοῦ σωφρονοῦ ντος στό ματος ἰ ό ντων λό γων,” ἀ λλὰ καὶ σχῆ μα καὶ βά δισμα καὶ βλέ μμα καὶ μειδί αμα θαυμά ζοντες αὐ τοῦ καὶ ἀ γαπῶ ντες οἷ ον συναρμό ττειν καὶ συγκολλᾶ ν ἑ αυτοὺ ς ὦ μεν πρό θυμοι, τό τε χρὴ νομί ζειν ἀ ληθῶ ς προκό πτειν. ἔ τι δὲ μᾶ λλον, ἂ ν μὴ μό νον εὐ ημεροῦ ντας τοὺ ς ἀ γαθοὺ ς θαυμά ζωμεν, ἀ λλ' ὥ σπερ οἱ ἐ ρῶ ντες καὶ τραυλό τητας ἀ σπά ζονται τῶ ν ἐ ν ὥ ρᾳ καὶ ὠ χρό τητας, τῆ ς δὲ Πανθεί ας καὶ δά κρυα καὶ κατή φεια πενθού σης ἄ ρα καὶ κεκακωμέ νης ἐ ξέ πληξε τὸ ν̓ Αρά σπην, οὕ τως ἡ μεῖ ς μή τε φυγὴ ν̓ Αριστεί δου μή τε εἱ ργμὸ ν̓ Αναξαγό ρου μή τε πενί αν Σωκρά τους ἢ Φωκί ωνος καταδί κην ὑ ποδειμαί νωμεν, ἀ λλὰ καὶ μετὰ τού των ἀ ξιέ ραστον ἡ γού μενοι τὴ ν ἀ ρετὴ ν ὁ μό σε χωρῶ μεν αὐ τῇ, τὸ Εὐ ριπί δειον ἐ φ' ἑ κά στῳ φθεγγό μενοι φεῦ, τοῖ σι γενναί οισιν ὡ ς ἅ παν καλό ν τὸ ν γὰ ρ ἄ χρι τοῦ καὶ τὰ φαινό μενα δεινὰ μὴ δυσχεραί νειν ἀ λλὰ θαυμά ζειν καὶ ζηλοῦ ν ἐ νθουσιασμὸ ν οὐ κ ἂ ν ἔ τι γε τῶ ν καλῶ ν οὐ δεὶ ς ἀ ποτρέ ψειεν. ἤ δη δὲ τοῖ ς τοιού τοις παρέ πεται τὸ βαδί ζοντας ἐ πὶ πρά ξεις τινὰ ς ἢ λαβό ντας ἀ ρχὴ ν ἢ χρησαμέ νους τύ χῃ τί θεσθαι πρὸ ὀ φθαλμῶ ν τοὺ ς ὄ ντας ἀ γαθοὺ ς ἢ γενομέ νους, καὶ διανοεῖ σθαι“ τί δ' ἂ ν ἔ πραξεν ἐ ν τού τῳ Πλά των, τί δ' ἂ ν εἶ πεν̓ Επαμεινώ νδας, ποῖ ος δ' ἂ ν ὤ φθη Λυκοῦ ργος ἢ̓ Αγησί λαος,” οἷ ον πρὸ ς ἔ σοπτρα κοσμοῦ ντας ἑ αυτοὺ ς καὶ μεταρρυθμί ζοντας ἢ φωνῆ ς; ἀ γεννεστέ ρας αὑ τῶ ν ἐ πιλαμβανομέ νους ἢ πρό ς τι πά θος; ἀ ντιβαί νοντας. οἱ μὲ ν γὰ ρ ἐ κμεμαθηκό τες τὰ τῶ ν̓ Ιδαί ων ὀ νό ματα δακτύ λων χρῶ νται πρὸ ς τοὺ ς φό βους αὐ τοῖ ς ὡ ς ἀ λεξικά κοις, ἀ τρέ μα καταλέ γοντες ἕ καστον: ἡ δὲ τῶ ν ἀ γαθῶ ν ἀ νδρῶ ν ἐ πί νοια καὶ μνή μη ταχὺ παρισταμέ νη καὶ διαλαμβά νουσα τοὺ ς προκό πτοντας ἐ ν πᾶ σι πά θεσι καὶ ἀ πορί αις ἁ πά σαις, ὀ ρθού ς τε καὶ ἀ πτῶ τας διαφυλά σσει. ὅ θεν ἔ στω σοι καὶ τοῦ το σημεῖ ον τοῦ πρὸ ς ἀ ρετὴ ν ἐ πιδιδό ντος.

πρὸ ς δὲ τού τῳ τὸ μηκέ τι ταρά ττεσθαι σφό δρα μηδ' ἐ ρυθριᾶ ν μηδὲ κατακρύ πτειν ἢ μετασχηματί ζειν τι τῶ ν καθ' ἑ αυτό ν, ἀ νδρὸ ς ἐ νδό ξου καὶ σώ φρονος ἐ ξαπί νης ἐ πιφανέ ντος, ἀ λλὰ θαρρεῖ ν ὁ μό σε χωροῦ ντα τοῖ ς τοιού τοις ἔ χει τοῦ συνειδό τος τινὰ βεβαί ωσιν.̓ Αλέ ξανδρος μὲ ν γὰ ρ ὡ ς ἔ οικεν ἄ γγελον ἰ δὼ ν περιχαρῆ προσθέ οντα καὶ τὴ ν δεξιὰ ν προτεί νοντα“ τί μοι μέ λλεις” εἶ πεν“ ὦ τᾶ ν ἀ παγγελεῖ ν; ἢ ὅ τἵ Ομηρος ἀ ναβεβί ωκεν” οὐ δενὸ ς αὐ τῷ τὰ πρά γματα πλὴ ν ὑ στεροφημί ας ἐ νδεῖ ν οἰ ό μενος. νέ ῳ δ' ἀ νδρὶ βελτιουμέ νῳ τὸ ἦ θος οὐ δενὸ ς ἔ ρως ἐ μφύ εται μᾶ λλον ἢ καλοῖ ς κἀ γαθοῖ ς ἀ νδρά σιν ἐ γκαλλωπί σασθαι καὶ παρασχεῖ ν οἰ κί αν αὑ τοῦ καταφανῆ, τρά πεζαν γυναῖ κα, παιδιὰ ν σπουδή ν, λό γους λεγομέ νους ἢ γραφομέ νους, ὥ στε καὶ δά κνεσθαι πατρὸ ς τεθνεῶ τος ἢ καθηγητοῦ μεμνημέ νον οὐ κ ἐ πιδό ντος αὐ τὸ ν ἐ ν διαθέ σει τοιαύ τῃ, καὶ μηδὲ ν ἂ ν οὕ τως εὔ ξασθαι παρὰ τῶ ν θεῶ ν, ὡ ς ἐ κεί νους ἀ ναβιώ σαντας αὐ τῷ γενέ σθαι τοῦ βί ου καὶ τῶ ν πρά ξεων θεατά ς. ὥ σπερ αὖ τοὐ ναντί ον οἱ καταμελή σαντες ἑ αυτῶ ν καὶ διαφθαρέ ντες οὐ δ' ἐ ν ὕ πνῳ τοὺ ς προσή κοντας ἀ τρέ μα καὶ ἀ δεῶ ς ὁ ρῶ σιν.

ἔ τι τοί νυν πρό σλαβε τοῖ ς εἰ ρημέ νοις σημεῖ ον οὐ μικρό ν, εἰ βού λει, τὸ μηδὲ ν ἔ τι μικρὸ ν ἡ γεῖ σθαι τῶ ν ἐ ξαμαρτανομέ νων ἀ λλ' ἐ ξευλαβεῖ σθαι καὶ προσέ χειν ἅ πασιν. ὥ σπερ: γὰ ρ οἱ τὸ πλουτή σειν ἀ πεγνωκό τες ἐ ν οὐ δενὶ τί θενται τὰ μικρὰ δαπανή ματα, μηδὲ ν οἰ ό μενοι ποιή σειν μέ γα τὸ μικρῷ τινι προστιθέ μενον, ἡ δ' ἐ λπὶ ς ἐ γγυτέ ρω τοῦ τέ λους βαδί ζουσα τῷ πλού τῳ συναύ ξει τὴ ν φιλοπλουτί αν, οὕ τως ἐ ν τοῖ ς πρὸ ς ἀ ρετὴ ν πρά γμασιν ὁ μὴ πολλὰ συγχωρῶ ν τῷ“ τί γὰ ρ τὸ παρὰ τοῦ το;'” καὶ“ νῦ ν μὲ ν οὕ τως αὖ θις δὲ βέ λτιον,” ἀ λλὰ προσέ χων ἑ κά στῳ κἂ ν εἰ ς τὸ σμικρό τατον ἡ κακί α ποτὲ τῶ ν ἁ μαρτημά των ἐ νδῦ σα συγγνώ μην πορί ζηται δυσανασχετῶ ν καὶ δυσκολαί νων, δῆ λό ς ἐ στιν ἤ δη τι καθαρὸ ν κτώ μενος ἑ αυτῷ καὶ οὐ δ' ὁ πωσοῦ ν ἀ ξιῶ ν ῥ υπαί νεσθαι, τὸ δὲ μηδὲ ν οἴ εσθαι κατ' αἰ σχύ νην μέ γα μηδ' ἔ χειν εὐ χερεῖ ς ποιεῖ καὶ ὀ λιγώ ρους πρὸ ς: τὰ μικρά. καὶ γὰ ρ αἱ μασιά ν τινα καὶ θριγκὸ ν οἰ κοδομοῦ σιν οὐ διαφέ ρει ξύ λον τὸ τυχὸ ν ἢ λί θον ὑ ποβαλεῖ ν χυδαῖ ον ἢ στή λην ὑ ποθεῖ ναι παραπεσοῦ σαν ἀ πὸ μνή ματος, οἷ α, ποιοῦ σιν οἱ φαῦ λοι, πᾶ σαν ἐ ργασί αν καὶ πρᾶ ξιν ὡ ς ἔ τυχε συμφοροῦ ντες εἰ ς ταὐ τὸ καὶ σωρεύ οντες ἀ λλ' οἵ γε προκό πτοντες, οἷ ς ἢ δη, καθά περ ἱ εροῦ τινος οἰ κοδομή ματος καὶ βασιλικοῦ τοῦ βί ου κεκρό τηται χρυσέ α κρηπί ς, οὐ δὲ ν εἰ κῇ προσί ενται τῶ ν γιγνομέ νων, ἀ λλ' οἷ ον ἀ πὸ στά θμης τοῦ λό γου προσά γουσι καὶ προσαρμό ττουσιν ἕ καστον. ὑ πὲ ρ οὗ τὸ ν Πολύ κλειτον οἰ ό μεθα λέ γειν ὡ ς ἔ στι χαλεπώ τατον τὸ ἔ ργον οἷ ς ἂ ν εἰ ς ὄ νυχα ὁ πηλὸ ς ἀ φί κηται.