Reader

Carmen ad Rotbertum regem Francorum

PRAESUL. Regi Rotberto sic praesul Adalbero scribo( 1), Praesulis in senio. Fratrum Laudunicus ordo( 2), Flos juvenum fructusque senum, te mente salutat. In tabulis describe tui per singula cordis Quanta Deus tibi concessit, vel qualia misit. Dispice si merito quid verum sit trutinando. Patres namque tui longe, rex, induperator( 3). Lac tibi sugenti dat nutrix induperatrix( 4) Mundus adhuc puero dominum metatur et omnis( 5) Congaudet, plaudit manibus, laetatur et optat( 6) In regem sibi, mox concordi voce coronat. Praestolatur in hoc veniant ut tempora pacis. Lubrica tunc adolescentis transivit et aetas: Flore juventutis tua jam resplendet imago( 7) Forma super cunctos nobis speciosa videtur( 8) Debilis in nulla membrorum parte videris; Quamvis mole gravis, tamen es cum robore levis. Laetatur vulgus, gaudent etiam sapientes. Plurima sub pedibus tibi fortia regna jugavit( 9). Quid quereris? Quid fraudavit? Quid dicere mussas? Quod genus attribuit dirimit non ulla voluntas, Stemmata nobilium descendunt sanguine regum,

REX. Regibus et ducibus bona laus est, nobilis ortus. De forma satis est et de virtute locutum. Est animae virtus potior quam corporis ulla.

P. Dicendi spatium petimus, modo, nilque reponas. Pace tua, pie rex, quae sunt dicenda precamur; Ne spernas, in me quia viscera contremuerunt. Multas cor moerens lacrymas, suspiria prodit Os tremulum, facies suffert nec dicere crispa Corporis hic vultus, vocis moderatio nulla. Versibus exiguis tantum tentabo dolorem. Scripta patent celebres quae mittunt Crotoniatae( 10). Desuper est titulus, lex antiquissima, scriptus; Praecipiunt vi cogatur quod sponte negatur: Ut placet imperio, sic se transformet et ordo. Rusticus ille piger, deformis et undique turpis( 11) Pulchra cum gemmis ditetur mille corona. Juris custodes cogunt portare cucullas( 12). Orent, inclinent, taceant, vultusque reponant. Nudi pontifices aratrum sine fine sequantur( 13) Carmina cum stimulo primi cantando parentis. Praesulis et si forte vacet locus intronizentur( 14) Pastores ovium, nautae, quicunque sit ille. Sit tamen hoc praesubtili ratione canendum. Nullus episcopium divina lege peritus Tentet, sed sacris Scripturis evacuatus, Et studiis quem nec constrinxerit una dierum( 15); Alphabetum sapiat, digito tantum numerare( 16). Hi proceres; praeceptores hos mundus adoret( 17). Et juvet ut celebres nec reges excipiantur. Praecipiunt coram, sed clam cum fraude susurrant. Regula si stabilis divum permanserit ista( 18), Disciplina, vigor, virtus, mox et decor omnis Ecclesiae fulgor pauco sub tempore verget. Publica res quae sic, plane sic, ducitur, aeque Legibus exstinctis in pace sepulta quiescet( 19). Luxus et incestus, furtum tunc crimina stabunt. Libertas delinquendi, tunc crimina stabunt Excluduntur et hi quos sola scientia comit( 20), Christi conservos, et quos sapientia nutrit, Et quibus apparent introductoria sanae Doctrinae, quae depromit post terga cicatrix: Sacrae si magnus fidei surrexerit error, Omni censura conventus sint alieni, Consultu regis hi praecidantur ab omni( sic), Omnibus egressis thalamum post ostia servent( 21) Hoc solum rutilo praeceptum scribitur auro, Ut procurator regis, mundana ministrans( 22), Sit piger, ignavus, modica virtute repletus. Hic aliena petat, repetat sua nil tribuendo, Et jugiter maneat divisus sorte jugali( 23): Ni regis haeredipetae non spes sibi constet( 24). Est antiqua patrum, tradunt cum sueta, voluntas, Ut casti, sobrii sint custodes thalamorum. Qui nescit molere, regi sit charior ille: Caesaris his majora jubet descriptio Magni( 25) Deviet ille sacer de sede monasticus ordo: Uxores ducant pulchras, et praelia tentent. Territus edictis, meditans quo tendere possem( Rectores rerum placet accersire mearum( 26).) Omnia, singultu guttur quatiente, revolvi, Legibus e patriis credens omnino remota, Priscis temporibus quia non audita fuerunt, Usibus exceptis procuratoribus aptis Mittere proponunt mox explorare magistrum; Gallia fert monachos quos Patrum regula nutrit. Ad monachos monachus transmittatur..... Hic sapiens, hic est solers, verboque fidelis; Qui solitus semper leges servare paternas Flectere scit prudens animosos ad pietatem. Consilium cautum sequitur( non est mora) factum. Vespere progreditur, tum mane revertitur ad nos, Et festinus equi spumantia colla reliquit. Quo, quo, quo, praesul, bona nutrix, heus! puer, uxor? Est incompositus, posita jam veste priore. Pileus excelsus de pelle Libystidis ursae( 27); Et vestis crurum tenus est curtata talaris( 28), Finditur anterius, nec parcit posteriori. Ilia baldringo cingit strictissima picto( 29). Multiplices et res multae per cingula pendent: Arcus cum pharetra, forceps, et malleus, ensis Ignitusque silex, ferrum quatiens, simul ilex. Ossa superficiem stringit diffusa deorsum( 30). Saltibus incedens( terram calcaria pungunt( 31): Coepit summa pedum cum tortis tendere rostris( 32).) Ingreditur, noti fratres quem nosse laborant( 33). Concurrunt cives, et larga palatia complent. Pontificem sic deformis tunc sistitur ante. Esne meus monachus, tu, quem misi?.... Pugnos declinat, cubitos extendit in altum: Erexit cilium, torquens cum lumine collum. Miles nunc, monachus diverso more manebo( 34). Non ego sum monachus, jussu sed milito regis. Nam dominus meus est rex Oydelo Cluniacensis.

R. Tunc cata to siopomenon causam meditaris( 35)? In studiis memini formarum nosse figuras.

P. Non tua praepediat nos indignatio fervens( 36). Praeceptum Domini liceat cum pace referre, Sarra nimis gens, cenorum de more, petulca( 37), Regnum Francorum manibus ferroque subactum Occupat et rodit quidquid sibi Gallia nutrit. Undique terra rubet, roseo madefacta liquore. Sanguine torrentes nimia de caede redundant, Ecclesiae labor, interius decus omne dicatum, Corpora sanctorum volitant conspersa per auras. Sunt avium, sunt jam consortia facta luporum( 38). Vastat episcopium cum strage Turoniacense( 39). Martinus plorat, tutorem clamitat idem( 40). Oydelo compatitur, simili qui jure tenetur. Hic Romam petiit monachis orare salutem( 41), Conscendunt voces, fremitum dant Cluniacenses( 42): Clamant atque monent: Subito dispone, magister, Arma subire tuis, et quae praeponere debent: Quae sint exterius, et quae sint interiora. Lunaris pendere prius debet tua pelta( 43); Insuper apponas tibi loricamque trilicem. Lubrica sustineant galeam cinctoria lumbi( 44): Corrigiis caput astrictum mucrone corones: Spicula post tergum teneas, tunc dentibus ensem, Et cogit juvenes lentos ascendere currus( 45), Atque senum praecepit equos conscendere turbam, Ascendant asinum bini, denique camelum( 46): Si non sufficiunt, bubalum conscendite terni. Millia mille viri procedunt ante quirites( 47). Res agitur ferro ternis prolata diebus( 48). Signifer in medio properus non stertere coepi( 49): Dissutis malis, flatum pugnando rejeci. Nescio, per superos, manibus quot millia stravi, Jupiter ille duos numerat meliore lapillo. Tertius ille deo Marti non rite dicatur. Cuspide trusus equo, vexillum turpe reliqui. Cum reliquis fugiens, genitalia regna petivi, Haec patrata scias in prima luce Decembris( 50). Hoc itidem Martis tentabitur ante Kalendas. Militiae princeps ad te nos Oydelo mittit( 51). Te dominum monachorum bellicus ordo salutat; Admonet- invitans acies ut bella perornes Agmine conseptus; mandatum concitus imple( 52). Armis te decet ante mori quam rura colendo. Mittere perplures, quam frondes Asia spondet( 53), Africa nigra, maris bibulas quam littus arenas, Pars Europa minus non jactat tertia mundi. Quid tibi vis, rabies, tetris dignissima claustris( 54)? Figite per corpus, fugiat ne lividus, ungues.

R. Crede mihi, non me tua verba minantia terrent( 55). Plurima me docuit Neptanabus ille magister( 56)( Labitur aula tholis rutilat quae splendida fulvis).

P. Per partes scindunt vestem quam quisque tenebat( 57). Credere vera dehinc super his nec falsa notavi. Ordinis est igitur haec transformatio regni( 58). Unusquisque potest aliis conjungere rebus; Sese quod natura negat sapientia monstrat. Spes juvenum, ventura dies, qui discere nolunt( 59). Causa senum, sine spe pueriles plangere cursus. Omnibus in rebus, si solers omnia scirem, Heu! miser insipiens quod me nunc poenitet urget. Non rastros novi, nec tristia praelia vidi, Res mala: quod scio defendunt; quod nescio cedunt( 60). Si sic contigerit, vacuus sufflabo favillas: Aut regis cineres, aut nostras flabo Camoenas( 61).

R. Si Musas celebres, clament musarde sacerdos( 62).

P. Persius indignans promet tum lusca sacerdos( 63), Qui legit, sapit officium musae sine Musis. Velle bonum, sacris sed delectare loquelis Instanter cupiens, horum non immemor unquam Justis inveniar similis, hoc judico semper, Eligo nosse Deum; cunctis praeferre quod opto. Prospera si tibi sunt, non taedeat hoc reminisci( 64), Rex regum temet quanto ditavit honore. Munera concessit prius omnibus his meliora, Partem namque sui, quae pars sapientia vera( 65): Per quam scire potes quae sunt coelestia semper. Quid sit, Hierusalem, debes tu scire, superna, Quid lapides, muri, portae, structura quid illa, Et quibus illa manens sit civibus aedificata, Ordine distincto regitur, non milite pauco, Ast aliis alios praefert discreta potestas. Singula dissolvi, propter fastidia longum.

R. Scire meum nihil est, semper sed Numinis almi Mens humana Deo semper vicina videtur. Non se nosse valet, qui non vult scire supra se. Illa potens est Hierusalem( puto) visio pacis, Rex regum regit hanc, Dominus dominatur et illi. Ejus cum partes sibi dividit, est in idipsum. Porta nitens aliquo non clauditur ulla metallo. Hic muri sunt absque petris, lapides sine mur Vivi sunt lapides: aurum vivit platearum. Splendidius rutilans obryso creditur auro, Civibus angelicis, hominum struitur quoque turmis( 66). Pars quaedam regnat, quaedam pars altera sperat, Hoc tantum scio, sed super his majora requiro.

P. Assiduus lector sibi plurima nosse peroptat, Torpens et tardus, solet immemor esse priorum. Rex Augustini libros, dilecte, revolve( 67): Urbs excelsa Dei quae sit dixisse probatur.

R. Inco, precor, mihi dic, praesul, qui sint ibi latus( 68): Princi pares, et si qui sunt et in ordine, patus.

P. Quaere Dionysium, qui dicitur Areopagita( 69): Ille duos super his desudat scribere libros Praesul, et ille sacer loquitur Gregorius inde( 70), Job magnae scrutans fidei Moralia regis. Idem, sermonem complens, explanat aperte( 71); Hic et Ezechielis super his in fine patenter, Hoc apices ipso quos Gallia dante recepit, Visibus humanis non est praelatio talis. Quae sit dicemus, post haec intentio nostra Mystica; distinctus disponitur ordo supernus( 72): Cujus ad exemplar terrenus fertur haberi. Ecclesiae veteris populi sub lege ministros( 73)( Nomine quae perfunctorio Synagoga vocatur) Per Moysen Deus instituit, quos ordine rexit Historiae narrant sacrae qui constituantur. Ecclesiae regnum coelorum dicitur ordo( 74): In qua disposuit mundos Deus ipse ministros. Et nova lex inibi colitur sub principe Christo( 75) Hoc et pontificum fixit censura fidelis( 76) Qualiter, a queis, et quales ibi constituantur. Ecclesiae status hinc fruitur si pace quieta, Ipsum legibus est aptare necesse duabus( 77), Divinae, quas, humanae, discretio format. Lex divina suis partes non dividit ullas( 78). Format eos omnes aequali conditione, Quamvis dissimiles pariat natura vel ordo. Non minor artificis quam regis proles herilis. Hos pia lex omni mundana sorde sequestrat( 79), Non scindunt terram, non stant post terga juvencum. Vitibus, arboribus, vix hortis infamulantur. Non sunt carnifices, caupones, nec ne subulci( 80), Hircorum sectatores, non opiliones, Nec cribrant Cererem; hos non coquit uncta lebeta. Terga suum per dorsa boum non serpere cogunt( 81). Non sunt lautores, contemnunt fervere vestes( 82). Sed mentes purgare suas et corpora debent( 83): Moribus ornati, custodes sunt aliorum. Lex aeterna Dei sic mundos praecipit esse, Judicat expertes servilis conditionis. Hos Deus adscivit servos sibi, judicat ipse: Castos et sobrios de coelis clamitat esse. Omne genus hominum praecepto subdidit illis( 84) Princeps excipitur nullus, cum dicitur omne. Quos jubet ut doceant sectam servare fidelem Et mergi doctos sacri sic fonte lavacri( 85). Constituit medicos, si vulnera computruerunt( 86), Per quos sermonum cauteria sunt adhibenda. Corporis ille sui sacramentum sanguinis atque( 87) Jussit quo solus tractaret rite sacerdos. Maxima commisit quos se tractare rogavit( 88), Voce Dei quod promissum non esse negatum( 89) Credimus et scimus, ni quos sua crimina pellunt; In coelis primas debent conscendere sedes( 90), Hos decet evigilare, cibis et parcere multis( 91), Pro populi semperque suis orare ruinis. Pauca super clericis dixi, sed plura reliqui( 92). Aequales igitur sunt omnes conditione( 93), Una domus Domini lege si clauditur una. Res fidei simplex, status est in ordine triplex. Lex humana duas indicit conditiones( 94): Nobilis et servus simili non lege tenentur. Nam primi duo sunt, alter regit, imperat alter( 95); Quorum praecepto respublica firma videtur. Sunt alii, quales constringit nulla potestas( 96); Crimina si fugiunt, quae regum sceptra coercent. Hi bellatores, tutores Ecclesiarum, Defendunt vulgi majores atque minores, Cunctos et sese parili sic more tuentur. Altera servorum divisio conditionum( 97).

R. Hoc genus afflictum, nil possidet absque labore. Quis signis abaci numerando retexere possit Servorum studium, cursus, tantosque labores?

P. Thesaurus, vestis, cunctis sunt pascua servi. Nam valet ingenuus sine servis vivere nullus. Cum labor occurrit, sumptus et habere peroptant, Rex et pontifices servis servire videntur. Pascitur a servo dominus, quem pascere sperat,

R. Servorum lacrymae, gemitus non terminus ullus( 98).

P. Triplex ergo Dei domus est, quae creditur una( 99). Nunc orant alii, pugnant, aliique laborant: Quae tria sunt simul, et scissuram non patiuntur. Unius officio sic stant; operata duorum Alternis vicibus cunctis solamina praebent. Est igitur simplex talis connexio triplex: Sic lex praevaluit, sic mundus pace quievit. Tabescunt leges, et pax jam defluit omnis. Mutantur mores hominum, mutatur et ordo, Rex, tunc jure tenes lancem, tunc protegis orbem, Proclivos noxis cum legum stringis habenis.

R. Jam caput ecce tuum candens imitatur olorem( 100) Haec natura senectutis dixisse probatur. Credere non sanum talis natura coegit( 101).

P. Altera me stimulat, senio non deficit illa( 102).

R. Quot homini dantur naturae? Dic! P.: puto binae( 103).

R. Sed tamen his, quas multiplices scis esse, duabus Ex his, quae loquitur, cujus sint verba repone( 104). Grammaticus simplex, nedum dialecticus illex( 105), Valde recordaris studiorum pauca priorum

P. Qui parvum meminit, non obliviscitur omnis( 106)

R. Ejus qui stimulat, senio nescis reminisci( 107),

P. Dicere quae nollem rex, infestando perurges. Spiritus hic resonat; non me dementia torquet( 108). Si natura senum cogit, non culpor acute( 109), Naturae finem non ponunt arte periti( 110). Artificem quidam dicunt ignem sapienter. Est aliis natura, Dei praeclara voluntas. Nam natura Dei Deus est: hominum quoque non sic. Si vere Deus est, est immutabilis idem. Immutare suum quod et est, non desinit esse. Natura summi Patris. Unum quodque creatum Sumit naturam, cum primum suscipit ortum. Corporibus quae junguntur, sensum patiuntur Quaedam: sunt aliae quaedam, quae non patiuntur. Et si mutatur corpus, mutatur et illa: Cum pereunte perit, quo permanet illa manente, Junguntur haec incorporeis, sed et altera rebus. Non pereunt illae quae corpore non sociantur. Res hominis natura duplex reddit duplicatas. Corpore junguntur hominis, sed separe ductu Altera jungitur hac, sed et altera jungitur illac. Quidquid erit contra, non haec, non illa probatur. Territa, naturam vitans, effatur asella( 111). Passio nec, natura sapit nec corporis ulla. Unam quae circa versatur cognitionem Corporis, a natura aliam non percipit unquam: Sed quam non novit, cognosci fertur ab illa. Intellectibili sensu sunt haec capienda: Sunt intellectus, per quem noscuntur utraque, Dico necessarium, quod quaelibet exigit harum, Argumenta necessario dicuntur et ista.

R. Cuncta necessariis argumentantur ab istis?

P. Malleus alter adest, qui causa probabilis hic est. Inveni quod disposui, non immemor horum. Eloquor in praesens, et quod pronuntio, verum.

R. Quod non est verum, non est fas dicere verum, Fabula non similat verum, nec dicitur esse( 112).

P. En dixi verum. Scis non excedere verum Naenia nulla meum nec fabula mulcet amorem( 113). Non sic gesta scias, sed cuncta geri potuisse: Sistere cuncta velim; quamvis sub themate vero, Hic tamen est extra quaedam digressio causam. Respicit ad causam, causam sed dicitur extra, A proprio sensu non haec aliena videtur. Finis et officium sapit: est non fabula, sed res...... praecessit, veniat persuasio juncta. Nunc pro lege Dei certando per omnia Patri Jure salutifero sapientes et moderati( 114). Praemia vel poenas quaerant; ratione potente Accipiant, aequi vel quid patiantur iniqui: De dubiis certent, de certis non dubitantes: Et mala defendant: veniunt extrinsecus illa( 115). Oratoris inest tibi, rex, concessa facultas( 116). Nunc demonstras, tum deliberat ordo potentum, Discutiens affirmate cum religiosis Judiciis, a quo possint res inficiari.

R. Judicium duplex sequitur correptio triplex. Antea res quales nobis, translatio, finis( 117), Et conjecturae quo discernantur oportet.

P. Causa nec est individuis, tamen est specialis. Quatuor has non invenies, quas hicce requiris( 118) Sed stratus est unus legum, contraria sumens. Et causam partemque suam puto desuper esse, Rite pedes posui; surgit, dum figitur alter( 119). Aestimo quod tetigi, non a ratione recessi. Pandere no moriens nos haec natura coegit( 120) Immerito culpor, haec vi quia dicere cogor Quid tibi peccavi? Naturae jura replevi, Digne tristaris, qui rex servire juberis( 121), Francorum primus, tu servus in ordine, regum. Hic male turbatur, qui non sua verba veretur. Regnum Francorum reges sub tempore patrum( 122) Subjugat, et semper sublimi pollet honore, Regum sceptra patrum nullius sceptra coercent( 123) Quisque regit, gaudens virtutibus, imperat aeque( 124). Novimus imperium jam regibus esse fugatum( 125)

R. Gratia nunc Summo, per quem regnare peropto( 126). Non meritis concedo meis; sed laude perenni Gloria, laus, et honos, virtus sit cuncta regenti; Poplitibus flexis supplex quem semper adoro, Ut nobis liceat leges servare paternas( 127).

P. Lex divina vetat quae corrigit inter utrasque( 128), Altera permittit, jubet altera: suntque minores. Judico majorem quam tradunt posteriorem: Utile quaeque necessarium conferre videtur( 129). Ad res pertineat plures quae, semper honeste( 130), Fortior et quaecunque gravissima sit, teneamus.

R. Judicet Omnipotens; mecum divina sit illa,

P. Undique pax bona post certamina, postque labores( 131): Et status Ecclesiae per se sua jura tenebit. Descriptas, et non alias respublica leges( 132) Possideat: sua regna Basilius et Benedictus( 133) Observent: teneant, quidquid sua regna jubebunt. Pontifices unquam celebrent non rura deinceps( 134). Sic sua jura tenent, si non ruralia curent. Justitiae regimen noster non audeat ordo( 135) Linquere, sed totis semper se nisibus aptet: Constituat justos, et non pro lege capaces( 136) Rectores inopum, miserum necnon viduarum, Nullus ad ecclesiam noctis nisi tempore pergat( 137) Ire semel; liceat cunctis orare diebus( 138). Judicet, et spectet praesentes atque futuros( 139). Pro meritis omnes assumant emolumentum( 140)( Excipiar solus vestra cum pace), fideles. Septenas liceat laudes proferre per horas( 141). Hostia cum votis( 142). R. Haec sit permissio Patris( 143), Cum Ligeris Calabros tentabit lingere campos Et torrens Tigris Hispanica ceperit arva. Aetna rosas cum producet vel lilia stagnum. Talia si veniunt: Tunc haec ventura timeto Gratia confirmet te praesul Adalbero Christi; Nostra simul: merito regali munere dignus, Non quia deliras, sed nobis allegorizas( 144)