Reader

INCIPIUNT CAPITULA.

1. Descriptio Saxoniae. Hystoriam. 2. De fluviis Saxoniae. Nobilissimi. 3. Qui mortales primi incoluerunt Saxoniam. Querentibus. 4. Item de genere Saxonum. Saxonum. 5. De legibus et moribus Saxonum. Generis. 6. Quomodo gens Saxonum fidem suscepit. Qualiter. 7. Martirium sancti Bonefacii in Fresia. Primus. 8. Bonefacio Willehadus succedit. Post passionem. 9. Divisio Saxonie in episcopatus. In nomine. 10. Obiit sanctus Willehadus. Sedit igitur. 11. Willehado Willericus succedit. Proximum. 12. Ansgarius Danis ac Sueonibus predicare incipit. Ludwicus. 13. Ansgarius in Hamburg primus archiepiscopus ordinatur. Tunc imperator. 14. Ansgarius nunc Danis nunc Transalbianis predicat. Sueonibus episcopum mittit. Ansgarius. 15. Willericus, Bremensis episcopus, moritur. Interea. 16. Willerico Leudericus ordine tercius succedit, et de Ansgario episcopo. Leudericus. 17. Dani Fresones tributo subiciunt, Hamburg exurunt, Coloniam obsident. Interea. 18. Ludwicus imperator obit, et regnum dividitur. Anno. 19. Ansgarius cenobium extruit, Danis ac Sueonibus predicatores mittit, Brema pellitur. Episcopus Breme moritur. At ille. 20. Ansgarius Bremensem episcopatum suscepit. Tunc Ludwicus. 21. Ansgarius Horicum, regem Danorum baptizat. Sanctus itaque. 22. Ansgarius Sueonibus predicare vadit. Quibus. 23. Hamburg et Brema unus episcopatus fiunt. Interea. 24. Ansgarius regem Danorum christianos persequentem predicatione placat. Post hec. 25. Ansgarius corpus sancti Willehadi transfert. Ipse. 26. Mencio bonorum operum Ansgarii. Interea. 27. Ansgarius obit. Rimbertus succedit. Supervixit. 28. Consecratio Rimberti. Sanctus Rimbertus. 29. Rimbertus paganis predicat. Preterea. 30. Legati cesaris et Danorum ad Egdoram pacem jurant. Qui reges. 31. Ludwicus cesar obiit. Dani Saxoniam vastant Coloniam et Treveros incendunt, Aquisgrani palacium 32. Bremensis episcopus captivos redimit. Quid autem. 33. Merita Rimberti episcopi. Nec incongruum. 34. Item merita Rimberti. Frustra. 35. Miraculum ejus in Sleswich. Erat igitur. 36. Item de bonis operibus ejus. Et quia. 37. Unde supra et de obitu ejus. Senodochium. 38. Ansgarius Rimberto succedit. Adalgarius. 39. Consecracio Ansgarii. Ferulam. 40. Arnulfus rex Danos sternit. De hystoria. 41. Contencio Coloniensis episcopi ac Bremensis. Audivi. 42. Formosi pape et Arnulfi imperatoris obitus. stabulum equis faciunt. Ludwicus de eis triumphat. Anno. Eruptio Ungrorum. Persecutio ecclesiarum. Obitus Adalgarii. Anno secundo. 43. Adalgario Hogerus succedit, qui et in brevi post moritur. Hogerus. 44. Hogero Reginwardus succedit, qui et ipse paulo post obiit. Reginwardus. 45. Reginwardo Unni succedit. Gurm, rex Danorum, christianos persequitur. Unni. 46. Henricus imperator Ungros, Boemos, Sorabos et Sclavos gravi bello percussit, Danos cum exercitu invadit. At vero. 47. Unni Danis praedicat, de Dacia ad Sueones pergit. Tunc beatus. 48. Unni Sueonos ad fidem revocat. In eo portu. 49. Unni in Sueonia moritur. Perfecto. 50. Adaldagus Unni succedit. Otto cesar Daniam vastat, Danos ad fidem cogit. Adaldagus. 51. Otto cesar Sclavorum populos suo imperio tributo et fidei christiane subicit. Ferunt eciam. 52. De Adaldago episcopo. Nempe. 53. Otto cesar Saxoniam Hermanno cuidam committit. Post hec. 54. De moribus et operibus Hermanni. Vir iste. 55. Otto cesar Leonem papam constituit. Igitur tali. 56. Otto quinquennium in Italia facit. Eo tempore. 57. Adaldagus ab Italia rediens Benedictum papam secum ducit. Reversus. 58. Et reliquias sanctorum plurimas. Archiepiscopus. 59. Zenodochii, quod est Bremis, curam habuit. Cumque. 60. Otto cesar Magedeburgh Sclavis metropolem facit. Ipso tempore. 61. De suffraganeis Magedeburgensis archiepiscopi. Magedeburgensi. 62. De orientali limite Saxonie. Invenimus. 63. De natura et populis Sclavanie. Hec ille 64. Sclavania. 65. Inter quos medii. 66. Ultra Leuticios. 67. Ottoni magno morienti Otto medianus succedit, cui mortuo Otto tercius succedit. Anno pontificis. 68. Danorum rex fidem Christi benigne suscepit. Haroldus. 69. Adaldagus in Dania plures episcopos ordinat. Adaldagus. 70. Christianitas in Dania turbatur, et Adaldagus decedit. Novissimis. 71. Adaldago Libencius succedit. Rex Danorum christianos persequitur. Libencius. 72. Sueones optinent Daniam. Tunc potentissimus. 73. Sueones et Dani Saxones quosdam bello vincunt. Ferunt. 74. Vindicta Saxonum in Sueones et Danos. Quam plagam. 75. Pirate crebros excursus faciunt. Ex illo. 76. Sueno exul Norvegia et Anglia pellitur. Post. 77. De Popone et duobus miraculis que fecit. 78. Alii dicunt. 79. Ericus rex baptizatur. Ericus igitur 80. Obitus Erici, cui Sueno succedit in regem. Post mortem. 81. Nordmanni struuntur a Danis. Audiens. 82. Gotebaldus quidam Sueonibus predicat et Nordmannis. Quo interfecto. 83. Sclavi christianos persecuntur. Interea. 84. Ma( r) tyria christianorum. Apud Hamburg. 85. Libencius in Daniam episcopos ordinat et post breve moritur. Hec facta. 86. Libencio Unvanus succedit. Unvanus. 87. Unvanus Nordmannis et Sueonibus doctores mittit. Ad cujus. 88. De muneribus Unvani. Unvanus. 89. Dani Angliam navigant. Sueno rex. 90. Chnut triennio Angliam oppugnat. Triennium. 91. Chnut regnum et uxorem Adelradi accepit. Chnut. 92. Chnut episcopos in Daniam ducit ab Anglia. Victor. 93. Cesar Conradus cum rege Danorum pacem facit. Anno pontificis. 94. Knut et Olaf reges continue bellant. Inter. 95. Unvanus Hamburg renovat. Eo tempore. 96. Martirium Olavi regis. Olaf. 97. Martirium Wolfredi. Per idem. 98. Unvano Libencius succedit. Libencius. 99. Knut tria regna possedit. Tempore illo. 103. Ezelinus. 100. Trans Albiam pax fuit. Archiepiscopus. 101. Libencius obit. Interea. 102. Hermannus succedit et post breve moritur. Hermannus. succedit. Ezelinus. 104. Hec dum Breme. 105. Trans Albiam suo. 106. Archiepiscopus episcopos in Daniam mittit. Archiepiscopus. 107. Imperator obit et de regibus septentrionis. Anno pontificis. 108. Item de regibus aquilonis. Post cujus. 109. De Suein juniore. Illo tempore. 110. Alebrandus archiepiscopus.. 111. Magnus Norvegiam et Daniam possedit. Interea. 112. Pyrate cadunt. Ipso tempore. 113. Suein in Daniam redit. 114. Archiepiscopi et Magni colloquium. Victor. 115. Imma obit. Et hec. 116. Domus sancti Petri ardet. Anno archiepiscopi. 117. Obitus Alebrandi archiepiscopi. Archiepiscopus. 118. Adalbertus succedit. Adalbertus. 119. De cujus viri. 120. Erat nimirum. 121. Anno ordinationis. 122. Et quoniam magnus. 123. Expediciones vero. 124. Henricus rex. 125. Post hec imperatorem. 126. Metropolitanus autem. 127. Alia etiam plurima. 128. Et rex. quidem. 129. Magnus de Dania pellitur. Magnus eo. 130. Arusie ecclesia incenditur Sleswigh depredatur. Haroldus quidam. 131. Angli Danos reges pellunt. Simul eo. 132. De heretico episcopo. Cum hec ibi. 133. Gude regina exenia mittit archiepiscopo. Legatos. 134. Amazones veneno Sueones occidunt. Intereo Sueones. 135. De crudelitate Haroldi. In Nordvegia. 136. Reconciliacio archiepiscopi et regis Danorum. Hiis apud. 137. De potencia Godescalci. Trans Albiam. 138. Cenobia fiunt in Sclavania. Igitur omnes. 139. Archiepiscopus episcopos ordinat Sclavis. Gratulabatur. 140. Bella Sclavorum. Per idem. 141. De avaricia Saxonum. Audivi eciam. 142. Islani, Gronlani, Orchadum legati, archiepiscopum expetunt. Hec dum. 143. Unus episcopatus in Dania distribuitur in quatuor. In diebus. 144. Tocius itaque. 145. Nam et dux. 146. Cesar Henricus Goslariam fundat. Eo tempore. 147. Concilium generale apud Magunciam. Tunc habita. 148. Aput papam et cesarem Adalbertus magnus est. De qua. 149. Quid loquar. 150. Metropolitanus. 151. Interae condicionibus. 152. Coloniensis enim. 153. Noster vero. 154. Tunc igitur. 155. Quibus accesserunt. 156. Ad gloriam.. 157. Ex quibus. 158. Dux avaricie. 159. Anno pontificis. 160. Tunc comes. 161. Archiepiscopus eo. 162. Potuit ecclesia. 163. At ille. 164. Audientes autem. 165. Magnus igitur. 166. Godescalcus princeps cum aliis martirizatur. Hec nobis. 167. Martirium Johannis episcopi. Johannes. 168. Excidium Hamburg et Sleswich. Et illi. 169. Angli bellant. Eodem. 170. Sueones bellant. In Suedia.. 171. De Suein rege Danorum. Illo tempore. 172. Interea noster. 173. Quod autem. 174. Germanus. 175. Dicunt. 176. Tercia. 177. Preterea. 178. Querebatur. 179. Postremum. 180. Quibus. 181. Tunc. 182. Hujus. 183. Cernens.. 184. Multo. 185. Colloquium cesaris cum rege Danorum. Accessit hoc. 186. Itaque. 187. Signa. 188. Hanc. 189. In diebus. 190. Quatuordecim. 191. Interea. 192. O fallax. 193. Obiit autem. 194. Preter libros. 195. Igitur corpus. 196. Ferunt enim. 197. Cujus rei. 198. Nam et alia. 199. O quociens. 200. Ignosce queso. 201. In legatione. 202. Archiepiscopus. 203. Quorum speciosa. 204. Alexander scribit episcopo. 205. Adalbertus sancte.

Descriptio insularum aquilonis. 206. De episcopis quod domnus Adalbertus diversis regionibus constituit. Ipsi vero. 207. Eodemque studio. 208. De Jutland et episcopatibus in ea. Provincia Danorum. 209. Jutland olim duos episcopatus habuit. Postea vero. 210. De tribus Danie episcopis et de Eligland insula. Archiepiscopus vero. 211. De Fiune insula. Fiunis. 212. De Seland insula. Seland. 213. De auro Danorum. Aurum. 214. De Skania. A Seland. 215. De episcopatu Scanie. In eadem. 216. De Eginone postea Scanie episcopo. Fertur. 217. De natura Baltici maris. Nunc autem. 218. De longitudine ejus. Quod autem. 219. De latitudine ejus. Latitudinem. 220. De gentibus circa mare Balticum. Hunc, inquit. 221. Gentes ad austrum hujus freti. Itaque primi. 222. Gentes aquilonales ejus. At vero. 223. Nomina insularum multarum. Multe sunt. 224. De Estland insula. Preterea. 225. De Fembre insula. Ille autem. 226. De Rivi. 227. De Semland insula et martirio Adalberti episcopi. Tercia est. 228. De Amazonibus, Cynocephalis, Alanis, Macrobiis et Rani insula. Altera est. et aliis monstris. Sunt et alie. 229. Item de Baltico freto et abbate Hiltino. Hec habui. Hactenus de insulis Danorum. Nunc de insulis Sueonum sive Normannorum. 230. De Sueonia et moribus gentium. Transeuntibus. 231. De multitudine Sueonum. Populi. 232. De episcopis Sueonum. Ex ipsis. 233. Descriptio Sueonie et monstra quedam. Igitur ut. 234. De supersticionibus Sueonum. Nobilissimum. 235. De sacerdotibus, festis et donis Sueonum. Omnibus itaque. 236. Miraculum quoddam. In eadem. 237. De Adalwardo episcopo. Quibus miraculorum. 238. De Adalwardo et Eginone episcopis et rege Stenkel.

De Norvegia. 239. De Norvegia et moribus gentis. Nordmannia. 240. De bene Christianis et magis in Norvegia. In multis. 241. De Trondem metropoli et Olavo martire. Metropolis. 242. De primis in Norvegia episcopis. In Nordmannia. 243. De Orchadibus insulis. Post Nordmanniam. 244. De insule Tyle et populis in ea. Insula Tyle. 245. De Gronland insula. Sunt autem. 246. De Halagland insula. Tercia est. 247. De Winland. Preterea. 248. De quibusdam navigantibus. Item retulit. 249. Item de eisdem. At jam. 250. Sunt et alia. 251. Hec sunt que. 252. Ecce illa ferocissima.

EXPLICIUNT CAPITULA.

Historiam Hammaburgensis ecclesiae scripturi, quoniam Hammaburg nobilissima quondam Saxonum civitas erat, non indecens aut vacuum fore putamus, si prius de gente Saxonum et natura ejusdem provintiae ponemus ea quae doctissimus vir Einhardus aliique non obscuri auctores reliquerunt in scriptis suis. Saxonia, inquiunt, pars non modica est Germaniae, et ejus quae a Francis incolitur duplum in lato putatur habere, cum ei longitudine possit esse consimilis. Positio ejus recte metientibus trigona videtur; ita ut primus angulus in austrum porrigatur usque ad Renum flumen, secundus vero inchoans a maritimis Hadelohe regionis, longo secus Albiam limite protenditur in orientem usque ad Salam fluvium. Ibi est angulus tercius. Itaque ab angulo in angulum habes iter octo dierum, praeter eam partem Saxoniae, quae trans Albiam supra incolitur a Sorabis, infra autem a Nordalbingis. Saxonia viris, armis et frugibus inclita. Excepto quod raris intumescit collibus, tota fere declivis in planitiem consideratur. Sola caret vini dulcedine alia omnia fert usui necessaria. Ager ubique fertilis, compascuus et silvestris; qua Thuringeam accedit aut Salam vel Renum fluvios, ibi prorsus opimus. Ceterum juxta Fresiam palustris, et aridus propter Albiam, degenerat aliquantum. Jocunda ubique nec minus oportuna provinciam rigat amnium copia.

Nobilissimi Saxoniae fluvii sunt Albis, Sala, Wisara, qui nunc Wissula vel Wirraha nuncupatur. Is in Thuringiae saltu fontem habet, quemadmodum et Sala: deinde mediam cursu pertransiens Saxoniam, in vicinia Fresonum sortitur occasum. Verum maximus Albis, qui nunc Albia nomen habet, etiam Romanorum testimonio predicatur, cujus ortum ferunt trans Bohemiam, mox Sclavos dirimit a Saxonibus. Juxta Magdeburg in se recipit Salam fluvium, nec longe ab Hammaburg ipse Albia mergitur in occeanum.[ Quartus ex magnis Saxoniae fluminibus est Emisa, qui Westphalos a reliquis illius provinciae dirimit populis. Isque oritur in saltu Patherburnensi; currit autem per medios Fresonum terminos in occeanum Britannicum.]

Quaerentibus autem qui mortales ab initio Saxoniam coluerint, vel a quibus haec gens primo finibus egressa sit, compertum est nobis ex multa lectione veterum, istam gentem, sicut omnes fere populos, qui in orbe sunt, occulto Dei judicio non semel de regno ad populum alterum fuisse translatos; et ex nomine victorum provincias quoque vocabula sortitas. Quippe, si Romanis credendum est scriptoribus, primi circa Albiam et in reliqua Germania Swevi habitarunt quorum confines erant illi, qui dicuntur Driade, Bardi, Sicambri, Huni, Wandali, Sarmatae, Longobardi, Heruli, Dacae, Marcomanni, Gothi, Nordmanni et Sclavi. Qui propter inopiam soli natalis contentionesque domesticas, aut, sicut dicitur, minuendae multitudinis causa a loco suo egressi, totam simul Europam inundaverunt et Affricam. De antiquitate vero Saxonum meminit Orosius et Gregorius Turonensis ita:« Saxones, inquit, gens ferocissima, virtute et agilitate terribilis, in occeani litore habitat, inviis inaccessa paludibus, quae periculosam tunc Romanis finibus eruptionem meditans, a Valentiniano imperatore oppressa est. Deinde cum occuparent Gallias Saxones, a Syagrio, duce Romanorum, victi sunt, insulae eorum captae.» Igitur Saxones primo circa Renum sedes habebant,[ et vocati sunt Angli,] quorum pars inde veniens in Britanniam, Romanos ab illa insula depulit. Altera pars Thuringiam oppugnans, tenuit illam regionem. Quod breviter conscribens Einhardus, tali modo suam ingreditur historiam.

« Saxonum gens, inquit, sicut tradit antiquitas, ab Anglis Britanniae incolis egressa, per occeanum navigans, Germaniae littoribus studio et necessitate quaerendarum sedium appulsa est in loco qui vocatur Hadoloha, eo tempore quo Theodericus, rex Francorum, contra Hirminfridum, ducem Thuringorum, generum suum, dimicans, terram eorum crudeliter ferro vastavit et igne. Et cum jam duobus praeliis ancipiti pugna incertaque victoria miserabili caede suorum decertassent, Theodericus spe vincendi frustratus, misit legatos ad Saxones, quorum dux erat Hadugato. Ut audivit causam adventus eorum, pollicitisque pro victoria cohabitandi sedibus, conduxit eos in adjutorium. Quibus secum quasi jam pro libertate et patria fortiter dimicantibus, superavit adversarios, vastatisque indigenis et ad internicionem pene deletis, terram eorum juxta pollicitationem suam victoribus delegavit. Qui eam sorte dividentes, cum multi ex eis in bello cecidissent, et pro raritate eorum tota ab leis occupari non potuit, partem illius, eam maxime quae respicit orientem, colonis tradebant singulis, pro sua sorte sub tributo exercendam; caetera vero loca ipsi possederunt.

A meridie quidem Francos habentes et partem Thuringorum, quos praecedens hostilis turbo non tetigit, alveoque fluminis Unstrote dirimuntur; a septentrione vero Nordmannos, gentes ferocissimas; ab ortu solis Obodritos; et ab occasu Frisos, a quibus sine intermissione vel federe vel concertacione necessaria finium suorum spacia tuebantur. Erant enim inquieti nimis et finitimorum sedibus infesti, domi vero pacati et civium utilitatibus placida benignitate consulentes.

« Generis quoque ac nobilitatis suae providissimam curam habentes, nec facile ullis aliarum gentium vel sibi inferiorum conubiis infecti, propriam et sinceram, tantumque sui similem gentem facere conati sunt. Unde habitus quoque ac magnitudo corporum comarumque color, sicut in tanto numero hominum, idem pene omnibus. Quatuor igitur differentiis gens illa consistit, nobilium scilicet et liberorum, libertorum atque servorum. Et id legibus firmatum, ut nulla pars in copulandis conjugiis propriae sortis terminos transferat; sed nobilis nobilem ducat uxorem et liber liberam, libertus conjungatur libertae et servus ancillae. Si vero quispiam horum sibi non congruentem et genere praestantiorem duxerit uxorem, cum vitae suae dampno componat. Legibus etiam ad vindictam malefactorum optimis abutebantur. Et multa utilia atque secundum legem naturae honesta, in morum probitate studuerunt habere; quae eis ad veram beatitudinem promerendam proficere potuissent, si ignorantiam creatoris sui non haberent et a veritate culturae illius non essent alieni.

[ 6.]« Coluerunt enim eos qui natura non erant dii, inter quos praecipue Mercurium venerabantur, cui certis diebus humanis quoque hostiis litare consueverant. Deos suos neque templis includere, neque ulla humani oris specie assimilare, ex magnitudine et dignitate coelestium arbitrati sunt. Lucos ac nemora consecrantes deorumque nominibus appellantes, secretum illud sola reverentia contemplabantur. Auspicia et sortes quam maxime observabant. Sortium consuetudo simplex erat. Virgam frugiferae arbori decisam, in surculos amputabant, eosque notis quibusdam discretos super candidam vestem temere ac fortuito spargebant; mox si publica consultati fuit, sacerdos populi, si privata, ipse paterfamilias precatus Deos, celumque suspiciens ter singulos tulit, sublatos secundum impressam ante notam interpretatus est. Si prohibuerunt, nulla de eadem re ipsa die consultatio; si permissum est, eventuum adhuc fides exigebatur

« Avium voces et volatus interrogare proprium erat illius gentis. Equorum quoque presagia ac motus experiri, hinnitusque ac fremitus observare. Nec ulli auspicio major fides, non solum apud plebem, sed etiam apud proceres habebatur. Erat et alia observatio auspiciorum, qua gravium bellorum eventus explorare solebant. Ejus quippe gentis cum qua bellandum fuit, captivum quoquo modo interceptum, cum electo popularium suorum, patriis quemque armis committere et victoriam hujus vel illius pro judicio habere. Quomodo autem certis diebus, cum aut inchoatur luna aut impletur, agendis rebus auspicatissimum initium crediderint, aliaque innumerabilia vanarum supersticionum genera, quibus implicati sunt, observaverint, praetereo. Haec vero ideo commemoravi, quo prudens lector agnoscat, a quantis errorum tenebris per Dei gratiam et misericordiam sint liberati, quando eos ad cognitionem sui nominis lumine verae fidei perducere dignatus est. Erant enim, sicut omnes fere Germaniam incolentes, et natura feroces et cultui demonum dediti, veraeque religioni contrarii, neque divina neque humana jura vel polluere vel transgredi inhonestum arbitrabantur. Nam et frondosis arboribus fontibusque venerationem exhibebant. Truncum quoque ligni non parvae magnitudinis in altum erectum sub divo colebant, patria eum lingua Irminsul appellantes, quod Latine dicitur universalis columpna, quasi sustinens omnia.» Haec tulimus excerpta ex scriptis Einhardi de adventu, moribus et superstitione Saxonum quam adhuc Sclavi et Sueones ritu paganico servare videntur.

Qualiter autem gens dura Saxonum pervenerit ad cognitionem divini nominis, aut quibus praedicatoribus ad christianae religionis normam pertigerit, explicare locus quaerit, si prius de bello Karoli, quod cum Saxonibus longo tempore profligatum est, mentionem facimus et belli causas simul connectimus. Thuringi vel Saxones, itemque caeterae quae circa Renum sunt nationes, ex antiquo Francis tributariae leguntur. Quibus deinde a regno eorum deficientibus Pippinus, genitor Karoli, bellum intulit, quod tamen filius peregit majore felicitate; de quo idem scriptor Heinhardus brevi epilogo meminit dicens,:« Susceptum est igitur bellum adversum Saxones, quod magna utrimque animositate, tamen majore Saxonum quam Francorum dampno, per continuos triginta tres annos gerebatur: poterat siquidem citius finiri, si Saxonum hoc perfidia pateretur.

« Omnibus igitur qui resistere solebant profligatis et in suam potestatem redactis, ea conditio a rege proposita, et ab illis suscepta est, ut abjecto demonum cultu, relictisque patriis cerimoniis, christianae fidei sacramenta susciperent, et Francis adunati, unus cum eis populus efficerentur.» Tractumque per tot annos bellum, ita constat esse finitum. Nunc autem spiritales animarum triumphos ad scribendum succincti, praedicatoribus, de his qui ferocissimos Germaniae populos ad divinam religionem perduxerint, tale sumanus exordium.

Primus omnium qui australes Germaniae partes, ydolorum cultui deditas, ad cognitionem divinae ac christianae religionis adduxit, Winifridus erat natione Anglus, verus Christi philosophus, cui postea cognomentum ex virtute erat Bonefacius. Et quamvis alii scriptorum vel Gallum in Alemannia vel Hemmerannum in Bajoaria sive Kylianum in Francia seu certe Willebrordum in Fresia priores verbum Dei asserant praedicasse, hic tamen omnes alios, uti Paulus apostolus, studio ac praedicationis labore antevenit. Ipse enim, ut in gestis suis legitur, apostolicae sedis auctoritate fultus, legationem ad gentes suscepit, Teutonumque populos, apud quos nunc et summa imperii Romani et divini cultus reverentia viget ac floret, ecclesiis, doctrina virtutibusque illustravit. Quorum etiam provincias in episcopatus distribuens, seorsum Francos cis Rhenum, Hessones ac Thuringos, qui Saxonum confines sunt, primitivo quodam laboris sui fructu Christo et ecclesiae copulavit. Tandemque a Fresonibus, quos jam ante ad fidem converterat, illustri martyrio coronatus est. Gesta ejus plenaria manu a discipulis edita sunt, qui eum ferunt agonizasse cum aliis quinquaginta et amplius commilitonibus suis, anno ordinationis suae 37. Ipse est annus Dominicae incarnationis 755, Pippini junioris 14.

Post passionem sancti Bonifacii Willehadus, et ipse Angligena, fervens amore martyrii, properavit in Fresiam, ubi consistens ad sepulcrum beati martyris, paganos facti penitentes suscepit, et credentium multa milia baptizavit. Deinde cunctam in circuitu provinciam cum discipulis perlustrans, ydola confregisse populosque ad culturam veri Dei evangelizasse, tunc et gentilium zelo fustibus percussus et gladio legitur ad jugulandum proscriptus. Licet gratia Dei majoribus eum predestinaret titulis, suae tamen voluntati et studio nichilominus erat ad martyrium. Post haec missus in Saxoniam a Karolo rege, primus omnium doctorum maritimas et boreales Saxoniae partes ac Transalbianos populos ad christianam fidem provocavit. Septem annos praedicasse dicitur eandem regionem, usque ad annum rebellionis Saxonum duodecimum, cum Widichind persecutionem movens in christianos, Francorum terminos usque ad Renum vastabat. In qua persecutione discipuli sancti Willehadi quidam Bremae, multi per Fresiam, ceteri trans Albiam passi leguntur. Unde confessor Dei, majus adhuc lucrum expectans de conversione plurimorum, dicitur secundum evangelicum praeceptum de civitate in civitatem fugisse, dispersisque sociis ad praedicandum, ipse Romam venisse cum Liudgero. Ubi sanctissimi papae Adriani consolatione relevati, Liudgerus in montem Cassinum recessit ad confessionem sancti Benedicti, Willehadus in Galliam repedavit ad sepulchrum sancti Willebrordi. Itaque biennium uterque reclusi, contemplativae vitae operam dabant, adprime orantes pro persecutoribus et gente Saxonum, ne jactum in eis semen verbi Dei inimicus homo zizaniis oppleret, impletumque in eis est quod Scriptura dicit:« Multum valet deprecatio justi assidua.» Haec de Vita ejus ad sensum excerpta protulimus. Transacto igitur biennio, quod est anno Karoli octavodecimo, Widichind, incentor rebellionis, ad fidem Karoli venit, baptizatusque est ipse cum aliis Saxonum magnatibus, et tunc demum Saxonia subacta in provintiam redacta est. Quae simul in octo episcopatus divisa, Mogontino et Coloniensi archiepiscopis est subjecta. Cujus exemplar divisionis, quod ex praecepto regis in Bremensi ecclesia servatur, cognosci potest his verbis.

« In nomine domini Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi, Karolus, divina ordinante providentia rex. Si domino Deo exercituum succurrente in bellis victoria potiti, in illo et non in nobis gloriamur, et in hoc seculo pacem et prosperitatem, et in futuro perpetuae mercedis retributionem nos promereri confidimus. Quapropter noverint omnes Christi fideles, quod Saxones, quos progenitoribus nostris ob suae pertinatiam perfidiae semper indomabiles, ipsique Deo et nobis tamdiu rebelles, quousque illius, non nostra, virtute ipsos et bellis vicimus et ad baptismi gratiam Deo annuente perduximus, pristinae libertati donatos et omni nobis debito censu solutos, pro amore illius, qui nobis victoriam contulit, ipsi tributarios et sublegales devote addiximus; videlicet, ut qui nostrae potestatis jugum hactenus ferre detrectaverunt, victi jam( Deo gratias) et armis et fide, domino ac salvatori nostro Jesu Christo et sacerdotibus ejus omnium suorum jumentorum et fructuum tociusque culturae decimas ac nutriturae, divites ac pauperes legaliter constricti persolvant. Proinde omnem terram eorum antiquo Romanorum more in provintiam redigentes, et inter episcopos certo limite disterminantes, septentrionalem illius partem, quae et piscium ubertate ditissima et pecoribus alendis habetur aptissima, pio Christo et apostolorum suorum principi Petro pro gratiarum actione devote optulimus: sibique in Wigmodia in loco Bremon vocato, super flumen Wirraham ecclesiam et episcopalem statuimus cathedram. Huic parrochiae decem pagos subjecimus, quos etiam abjectis eorum antiquis vocabulis et divisionibus, in duas redegimus provintias, his nominibus appellantes, Wigmodiam et Lorgoe. Insuper ad praefatae constructionem ecclesiae in supradictis pagis septuaginta mansos cum suis colonis offerentes, tocius hujus parrochiae incolas decimas suas ecclesiae suoque provisori fideliter persolvere hoc nostrae majestatis praecepto jubemus, donamus et confirmamus. Adhuc etiam summi pontificis et universalis papae Adriani praecepto necnon et Mogonciacensis episcopi Lullonis omniumque qui affuere pontificum consilio, eandem Bremensem ecclesiam cum omnibus suis appendiciis Willehado, probabilis vitae viro, coram Deo et sanctis ejus commisimus. Quem etiam primum ejusdem ecclesiae tertio Idus Julii consecrari fecimus episcopum, ut populis divini semina verbi secundum datam sibi sapientiam fideliter dispensando, et novellam hanc ecclesiam canonico ordine et monasteriali competentia utiliter instruendo, interim plantet et riget, quousque precibus sanctorum suorum exoratus, incrementum det omnipotens Deus. Innotuit etiam isdem venerabilis vir serenitati nostrae, eam quam diximus parrochiam propter barbarorum infestantium pericula seu varios eventus, qui in ea solent contingere, ad sustentacula sive stipendia Dei servorum inibi Deo militantium minime sufficere posse. Quamobrem quia Deus omnipotens in gente Fresonum, sicut et Saxonum, ostium fidei aperuerat, partem praenominatae regionis, videlicet Fresiae, quae huic contigua parrochiae esse dinoscitur, eidem Bremensi ecclesiae suoque provisori Willehado episcopo ejusque successoribus perpetualiter delegavimus retinendam. Et quia casus praeteritorum cautos nos faciunt in futurum, ne quis, quod non optamus, aliquam sibi in eadem diocesi usurpet potestatem, certo eam limite fecimus terminari, eique hos terminos, mare occeanum, Albiam fluvium, Liam, Steinbach, Hasalam, Wimarcham, Sneidbach, Ostam, Mulimbach, Motam, paludem quae dicitur Sigefridismor, Quistinam Chrissenmor, Ascbroch, Wissebroch, Bivernam, Uternam, iterumque Ostam, ab Osta, vero usque quo perveniatur ad paludem quae dicitur Chaltenhach, deinde paludem ipsam usque in Wemmam fluvium, a Wemma vero Bicinam, Faristinam usque in Wirraham fluvium, de hinc ab orientali parte ejusdem fluminis viam publicam, quae dicitur Hessewech Sturmegoe et Lorgoe disterminantem, Scebbasam, Alapam, Chaldhowa, iterumque Wirraham, ex occidentali autem parte viam publicam, quae dicitur Folcwech, Derue et Lorgoe dividentem, usque in Huntam flumen, dein ipsum flumen, et Amrinum lucum silvestrem, quem incolae loci Windloch nominant, Finolam, Waldesmor, Bercbol, Endiriad paludem, Emisgoe et Ostergoe bisterminantem, Brustlacho, Biberlacho, iterumque mare, firmos et intransibiles circumscribi jussimus. Et ut hujus donationis ac circumscriptionis auctoritas nostris futurisque temporibus Domino protegente valeat inconvulsa manere, manu propria subscripsimus et anuli nostri inpressione signari jussimus.»

Signum domni Karoli imperatoris ac regis invictissimi.

« Hildibaldus archiepiscopus Coloniensis et sacri palatii capellanus recognovi.

« Data pridie Idus Julii, anno Dominicae incarnationis septingentesimo octogesimo octavo, indictione duodecima, anno autem regni domni Karoli vicesimo primo.

« Actum in palatio Nemetensi feliciter, Amen.»

Sedit igitur domnus et pater noster Willehadus post ordinationem suam annos duos, menses 3, dies 26, praedicavitque tam Fresos quam Saxones post martyrium sancti Bonifacii omnes annos triginta quinque. Obiit autem senex et plenus dierum in Fresia, in villa Pleccazze, quae sita est in Rustris. Corpus ejus Bremam deportatum, in basilica sancti Petri, quam ipse aedificavit, sepultum est. Transitus ejus celebratur festivis gaudiis sexto Idus Novembris, ordinatio tertio Idus Julii. Extat vitae actuumque ejus insignis liber, quem successor ejus quartus fideli stilo exaravit Anscarius. Ad cujus lectionem, quia nos ad alia properamus, cupientem scire transmittimus.

Proximum sancto Willehado ex discipulis ejus Willericum in Bremensi ecclesia praefuisse legimus[ quem alii Willeharium nuncupant]. Seditque annos quinquaginta usque ad annum Ludvici senioris penultimum. Cum vero scriptum sit in libro donationum sive traditionum Bremensis ecclesiae a 37. Karoli usque ad 25 annum Ludvici praesedisse Willericum, 12 anni minus reperiuntur ab eo quem praediximus numero. Et credi potest tanto tempore Bremensem episcopatum cessasse, quemadmodum et alios propter novellam gentis Saxonum conversionem, qui nondum se episcopali ditione regi patiebantur: maxime cum, nullis fere annis a bello vacantibus, tandem Saxones ita profligati legantur, ut ex hiis qui incolunt utrasque ripas Albis fluminis 10 milia hominum cum mulieribus et parvulis in Franciam translati sint. Et hic est annus diuturni Saxonum belli tricesimus tertius, quem Francorum historici ponunt memorabilem; scilicet Karoli imperatoris tricesimum septimum. Quo tempore cum Sclavorum quoque gentes Francorum imperio subjicerentur, fertur Karolus Hammaburg civitatem Nordalbingorum, extructa ibidem ecclesia, Heridago cuidam sancto viro, quem loci episcopum designavit, ad regendum commendasse. Cui etiam propter infestacionem barbaricam, ubi interdum posset consistere, cellam Rodnach in Gallia donavit, disponens eandem Hammaburgensem ecclesiam cunctis Sclavorum Danorumque gentibus metropolem statuere. In qua re ad perfectum ducenda, et mors Heridagi presbyteri et occupatio regni Karolum imperatorem, ne desiderata compleret, impedivit. Legimus in libro donationum Bremensis ecclesiae Willericum Bremensem episcopum Transalbianos etiam ante Ansgarium praedicasse et ecclesiam in Milindorp frequenter visitasse, usque ad tempus quo Hammaburg metropolis facta est.

[ 13.] Et quoniam mentionem Danorum semel fecimus, dignum memoria videtur, quod victoriosissimus imperator Karolus, qui omnia regna Europae subjecerat, novissimum cum Danis bellum suscepisse narratur. Nam Dani et ceteri qui trans Daniam sunt populi ab istoricis Francorum omnes Nordmanni vocantur. Quorum rex Gotafridus jam antea Fresis, itemque Nordalbingis, Obodritis et aliis Sclavorum populis tributo subactis, ipsi Karolo bellum minatus est. Haec dissensio voluntatem imperatoris vel maxime de Hammaburg retardavit. Tandem extincto celitus Gotafrido, Hemming successit patruelis ejus, qui mox pacem cum imperatore faciens, Egdoram fluvium accepit regni terminum. Nec multo post clarissimus imperator Karolus obiens Ludvicum filium heredem imperii reliquit. Cujus transitus ad superos contigit anno Villerici vicesimo quinto, die quinta ante Kalendas Februarii.

Ludewicus voluntatem patris oblitus provinciam transalbianam Bremensi et Ferdensi episcopis commendavit. A quo tempore incipiunt gesta sancti Anscarii. Et quoniam borealium gentium hystoria nostram, id est Bremensem ecclesiam in parte respicit, disposui, nec inutiliter, ut arbitror, passim occurrentia tangere Danorum acta. Per idem tempus Hemmingo Danorum rege mortuo, Sigafrid et Anulo, nepotes Godafridi, cum inter se de primatu regni convenire non possent, praelio sceptrum diviserunt, in qua congressione II milibus hominum interemptis, reges ambo ceciderunt. Pars Anulonis cruenta victoria potiti, Reginfridum et Haraldum in regnum posuerunt. Moxque Reginfridus ab Haraldo pulsus classe piraticam exercuit; Haraldus cum imperatore foedus iniit. Hystoria Francorum haec plenius exequitur. In diebus illis scribitur quod Ebo Ramensis, cum de salute gentium religionis studio ferveret, legationem ad gentes cum Halitgario suscepit a Pascali papa, quam postea noster Anscarius divina opitulante gratia feliciter peregit. Anno Willerici 33. Ludewicus imperator Novam in Saxonia Corbeiam exorsus, religiosissimos Franciae monachos ad illud congregavit coenobium. Inter quos praecipuus legitur sanctissimus pater noster ac philosophus Christi Anscarius, vitae ac scientiae merito clarus, et omni populo Saxonum acceptus. Eodemque tempore rex Danorum Haraldus a filiis Gotafridi regno spoliatus, ad Ludewicum supplex venit. Qui et mox christianae fidei cathecismo imbutus, apud Mogontiam cum uxore et fratre ac magna Danorum multitudine baptizatus est. Hunc imperator a sacro fonte suscipiens cum decrevisset in regnum suum restituere, dedit ei trans Albiam beneficium Fratri ejus Horuch, ut piratis obsisteret, partem Fresiae concessit.[ Quae adhuc Dani reposcunt quasi legitima juris sui.][ 16.] Cum autem nemo doctorum facile posset inveniri, qui cum illis ad Danos vellet pergere, propter crudelitatem barbaricam, qua gens illa ab omnibus fugitur, sanctus Anscarius divino, ut credimus, spiritu accensus, et qui ad martyrium aliqua occasione mallet pertingere, cum socio se optulit ultroneum Autberto, non solum inter barbaros, verum etiam in carcerem et in mortem pro Christo ire paratus. Itaque biennium in regno Danorum commorati, multos ex gentibus ad fidem converterunt christianam. Inde reversi, cum denuo ab imperatore postulati essent ultimos Sueonum populos evangelii gratia temptare, intrepidus atleta Christi Ansgarius, assumptis secum fratribus Gislemaro et Witmaro doctoribus, gaudens pervenit in Daniam. Ubi relinquens Gislemarum cum Haraldo, ipse in Sueoniam transfretavit cum Witmaro. Ibi vero benigne a rege Beorn suscepti, verbum Dei publice praedicare permissi sunt. Multos itaque per annum integrum lucrati sunt domino Jesu Christo. In quibus Herigarium, Bircae opidi praefectum, quem tradunt etiam miraculis et virtutibus insignem. Hac legationis suae prosperitate gravisi, Corbeiam novi apostoli cum triumpho duarum gentium regressi sunt. Et o mira omnipotentis Dei providentia de vocatione gentium, quam disponit artifex, ut vult, et quando vult, et per quem vult. Ecce quod longo prius tempore Willebrordum item alios et Ebonem voluisse legimus nec potuisse, nunc Ansgarium nostrum et voluisse et perfecisse miramur, dicentes cum apostolo: Non est volentis neque currentis, sed est Dei miserentis. Ergo cui vult, inquit, miseretur, et quem vult indurat.

Tunc imperator cum magnatibus sancto Ansgario de salute gentium congratulatus, ingentes Christo gratias persolverunt. Habito igitur generali sacerdotum consilio, pius cesarvotum parentis implere cupiens, Hammaburg civitatem Transalbianorum metropolem statuit omnibus barbaris nationibus Danorum, Sueonum, itemque Sclavorum et aliis in circuitu conjacentibus populis, ejusque cathedrae primum archiepiscopum ordinari fecit Ansgarium. Hoc factum est anno Domini 832, qui est Ludvici imperatoris 18, Willerici Bremensis episcopi 43. Consecratus est autem a Drogone Metensi episcopo, caesaris tratre germano, astantibus atque faventibus Odgario Mogontiensi, Ebone Remensi, Heddi Treverensi et aliis: consentientibus etiam Willerico Bremensi, et Helingaudo Ferdensi episcopis quibus antea diocesis illa commendata est: roborante id papa Gregorio quarto apostolica auctoritate et pallei datione.

Habentur in ecclesia Bremensi praecepta imperatoris et privilegia papae sancto Ansgario data, in quibus hoc quoque una continetur, quandam illi cellam in Gallia Turholz vocatam ad supplementum legationis a caesare concessam anno Domini 834 acta indictione 12, qui est Ludvici 21

Ansgarius autem nunc Danos, nunc Transalbianos visitans, innumerabilem utriusque gentis multitudinem traxit ad fidem. Si quando etiam persecutione barbarorum impeditus est ab studio praedicandi, apud Turholz se cum discipulis retinuit. In adjutorium praedicationis datus est ei Ebo Remensis, de quo antea diximus. Hic seu fatigatione itineris, sive corporis debilitate impeditus, sive potius occupatione seculi delectatus, vicarium pro se dedit Ansgario nepotem Gaudbertum. Quem ipsi ambo consecrantes episcopum, vocaverunt Symonem, eumque divinae gratiae commendatum in Sueoniam miserunt. Haec in Vita sancti Ansgarii copiose descripta nobis abbreviandi locum praebuerunt. Verum quod distinctio temporum ibi obscura est, pleraque ab aliis scriptis congruentia tempori mutuavimus. Nunc ad cetera unde incepimus regrediamur.

Interea Willericus, Bremensis episcopus, diocesim suam sollicite circumeundo, gentiles baptizando, et fideles in Christo confortando, strennui praedicatoris officium peregit. Ecclesias ubique in locis congruis per episcopium erexit, tres vero Bremae, quarum primam, scilicet domum sancti Petri, de lignea lapideam fecit; et corpus sancti Willehadi exinde translatum in australi, quod fecit, oratorio recondidit. Quod etiam scriptor vitae ejus noluit praeterire. Narrant quoque posteri hoc factum pro timore piratarum, qui propter virtutem miraculorum confessoris nostri corpus auferre maluerunt. Eodem tempore fertur beatus Ansgarius corpora sanctorum, quae dono Ebonis archiepiscopi susceperat, trans Albiam deportasse, et corpus quidem sancti Materniani apud Heligonstat reposuit, Sixti vero et Sinnicii, cum aliis martyrum patrociniis, collocavit in urbe Hammaburg[ beati vero Remigii cimilia cum decenti honore servavit Bremae]. Willericus igitur clerum maximum collegit, de populo vero magnam ecclesiae Bremensi hereditatem acquisivit. In diebus illis Karolus elemosinam optulit Salvatori ad Bremensem ecclesiam centum mansos. Scriptum est in libro donationum tercio, capitulo 1, ubi etiam crebro versu hoc repetitur: Sacrosanctae basilicae, quae constructa est in honore sancti Petri apostoli, in loco seu villa publica nuncupato Brema, ubi Willericus episcopus, servus servorum Dei, praeesse videtur. Qui obiit senex et plenus dierum anno Domini 837, qui est annus Ludvici 26 et penultimus. Sepultus est in domo sancti Petri, in parte altaris aquilonali 4 Nonas Maii.

Leudericus, ordine tercius, sedit annos, octo. Ejus annos cum pro certo scire nequimus, ex eodem libro traditionum didiscimus, et Willerici diaconem fuisse, et sedisse usque ad annum Ludvici junioris sextum, capitulo 58 scriptum. Hunc etiam tradunt superbum fuisse: quod exinde conjici potest, quia se aliquando custodem aliquando pastorem Bremensis ecclesiae gloriabatur

In diebus illis sanctus pater noster Ansgarius legationem sibi creditam viriliter executus, apud Hammaburg novellae plantationi insudavit, doctrina oris et opere manuum exercens ecclesiam. Saepe etiam monasterium Galliae, quod dono caesaris possedit, Turbolz visitans, fratribus ibidem Deo militantibus salutaris regulae tramitem verbo exemploque monstravit. In quorum nobili contubernio jam tunc a puero sanctus effulsit Rimbertus, quem sanctus pater Ansgarius adoptans in filium, prophetico spiritu, quo plenus erat, longe ante praedixit, illum suae virtutis aemulum et in cathedra pontificali succedere, gratiaque meritorum in caelesti regno consortem fore. In qua re providentia omnipotentis Dei, quae olim Heliae substituit Helyseum, in Rimberto non fefellit Ansgarium.

Interea Nortmanni piraticis excursionibus usquequaque degrassati, Frisones tributo subjiciunt. Eodemque tempore per Rhenum vecti Coloniam obsederunt, per Albiam vero Hammaburg incenderunt. Inclyta civitas tota aut praeda aut incendio disperiit. Ibi ecclesia, ibi claustrum, ibi biblioteca summo collecta studio, consumpta est. Sanctus Ansgarius, ut scribitur, cum reliquiis sanctorum martyrum vix nudus evasit. Excidium Hammaburg hystoria Francorum non tacet, et privilegia Romanorum. Hoc, ut aiunt, factum est anno Ludvici senioris novissimo.

Tunc quoque Gaudbertus episcopus zelo gentilium a Sueonia depulsus, et Nithardus, capellanus ejus, martyrio coronatus est cum aliis. Et exinde Sueonia septennio caruit sacerdotali praesentia. Quo tempore Anundus regno pulsus, in Christianos persecutionem habuit. Herigarius Bircae praefectus, christianitatem ibi solus sustentavit. Qui etiam tantam gratiam fidei meruit, ut potentia miraculorum et exhortatione doctrinae multa paganorum milia salvaret. Scriptum est in actibus beati Ansgarii.

Anno Leuderici Bremensis episcopi 3º Ludvicus imperator obiit. Regnum in contentione remansit, multa inter fratres discordia, bellum maximum in quo, ut historici testantur, omnes vires Francorum consumptae sunt. Discordiae incentor Ebo, qui et supra filios in patrem armaverat, et nunc fratres intestina seditione concitaverat, proinde conspirationis accusatus, a papa Gregorio depositus est. Sed aliis hoc criminantibus, aliis recte factum astruentibus, veritatem nos in medio relinquemus, praesertim cum a sancto patre nostro Ansgario ea dilectione, qua ab initio secum habuit, usque in finem habitus fuerit. Lege in vita ejus, et in capitulo Rhabani, de fama Ebonis ambigua. Tandem mediante papa Sergio, pax inter fratres convenit, regnumque divisum est in tres partes, ita ut Lotharius major natu cum Italia Romam, Lotharingiam cum Burgundia possideret, Ludvicus Rhenum cum Germania regeret, Karolus Galliam, Pippinus Aquitaniam. Hac inter fratres sortita divisione, Turholz monasterium in partem concessit Karoli, et sic alienatum est a jure sancti Ansgarii.

At ille in paupertate sua Deum glorificans, verbum Dei, cujus legatione functus est, tam suis, quam alienis infatigabiliter seminavit. Unde contigit ut praedium, quod Ramsolan dicitur, a quadam venerabili matrona susceperit, nomine Ikia. Hic locus in episcopatu Ferdensi positus, ab Hammaburg disparatur tribus rastis. Ibi sanctus Dei cenobium constituens, reliquias sanctorum confessorum Sixti et Sinnicii locavit, et alia patrocinia, quae ab Hammaburg portavit fugiens. Ibi gregem profugum collegit et depulsos a gentilibus socios retinuit in eo portu. Ab eo loco Hammaburgensem ecclesiam visitans. Nordalbingos in fide reformavit, quos ante persecutio turbavit. Tum quoque ne legatio gentium sua quapiam tarditate frigesceret, praedicatores misit in Daniam; Hartgarium vero heremitam direxit in Sueoniam. Fertur etiam Bremam venisse, verum ab episcopo loci, qui doctrinae ac virtutibus ejus invidit, depulsum esse. Post haec Leudericus, Bremensis episcopus, obiit, et sepultus est in ecclesia sancti Petri ab australi parte altaris. Decessit autem nono Kal. Septembris, et ecclesia diu viduata permansit.

Tunc Ludvicus Pius, caesar inclytus, Hammaburgensis ecclesiae desolationem miseratus, venerabili Ansgario contulit Bremensem episcopatum. At ille quamvis canonum decreta non ignoraret, quibus cautum est, ut episcopus, qui a sua civitate persecutionem passus expellitur, in alia vacante recipiatur, tamen ne pro invidia ceteri scandalizarentur, caesari super hac re diu restitit; postremo sicut absque fratrum querela fieri posset, tum solummodo consensit. In vita nostri antistitis haec plenissime describuntur: obscure vero notatur tempus, quod liber donationum significat apertius: anno scilicet Ludvici secundi nono domnum Ansgarium ab Aldrico clerico et comite Reginbaldo, legatis caesaris, ductum in episcopatum. Scripta sunt in libro IIIº, capitulo 20. Sed et in Vita ejus haec: Multum, inquit, temporis fluxit, ex quo beatus Ansgarius Bremensem episcopatum suscepit, antequam hoc a papa Nikolao firmaretur.

Sanctus itaque Ansgarius receptis Bremis, annos 18 sedit. Nam antea in Hammaburgensi cathedra praefuit annis 16, qui fiunt simul 34. Hoc regalis munificentiae dono confessor Dei valde gavisus, in Daniam festinavit. Ubi regem Danorum Horicum inveniens, christianum reddidit. Is statim ecclesiam in portu maritimo erexit apud Sliaswig, data pariter licentia, ut quisquis vellet in regno suo, christianus fieret. Infinita gentilium credidit multitudo. De quibus hic in libris hoc memoriale relictum est plures, ut aqua baptismi loti sunt, ab omni corporis infirmitate liberatos.

Quibus rebus ex voto completis, dum adhuc sanctus Dei pro gente Sueonum aestuare coepisset, cum Gaudberto episcopo consilium habuit, quis eorum laudabile pro Christo periculum subiret. At ille periculum sponte declinans, Ansgarium potius, ut iret, rogavit. Extimplo atleta intrepidus Horici regis missum rogavit atque sigillum, et a litore Danorum transfretans in Sueoniam pervenit, ubi tunc rex Oleph apud Bircam generale populi sui habuit placitum. Quem, praeveniente misericordia Dei, ita placatum invenit, ut ex ejus imperio et populi consensu et jactu sortis et ydoli responso ecclesia ibidem fabricata et baptismi licentia omnibus concessa sit. His etiam ex sententia finitis, ewangelista noster ecclesiam Sueonum Erimberto commendavit presbytero et rediit. Quae in Vita sancti Ansgarii latissima gestorum narratione descripta, nos brevitate nitentes amputavimus. Et nisi fallit opinio, prophetia Ezechielis de Gog et Magog convenientissime hic impleta videtur. Et mittam, inquit Dominus, ignem in Magog, et in his qui habitant in insulis confidenter. Aliqui haec et talia de Gothis, qui Romam ceperant, dicta arbitrantur. Nos vero considerantes Gothorum populos in Sueonia regnantes, omnemque hanc regionem passim in insulas dispertitam esse, prophetiam opinamur eis posse commodari cum praesertim multa praedicta sint a prophetis, quae nondum videntur impleta.

Interea quaestio magna surrexit in regno Francorum de Bremensi episcopatu, ad invidiam Ansgarii conflata. Ea contentio diu per regnum gravi et ancipiti dissensione profligata, multis partium studiis collidebatur. Tandem orthodoxus caesar Ludvicus, compositis hinc inde contradicentium voluntatibus, praecipue Guntharii, Coloniensis archiepiscopi, cujus suffraganea prius erat Brema, super his Romam nuncios direxit ad sanctissimum papam Nikolaum. Ille quod necessitas ecclesiastica persuasit, et quod Patrum conciliis rationabiliter fieri posse comprobatum est, facile consensit. Ergo Bremensem ac Hammaburgensem episcopatum auctoritate apostolica copulari, et deinceps sanxit pro uno haberi. Cujus rei privilegia diligenter adhuc conservantur in Bremensi ecclesia. In quibus etiam additum est, quod idem papa Nykolaus tam ipsum Ansgarium, quam successores ejus legatos et vicarios apostolicae sedis constituit in omnibus gentibus Sueonum, Danorum atque Sclavorum; quod et antea Gregorius papa concessit. Igitur Bremensis atque Hammaburgensis parrochiae coadunatio facta est ultimo tempore sancti Ansgarii. Vita ejus annum non ponit, praeceptum autem regis ponit annum regni vicesimum primum; privilegium papae notat annum Domini 858, qui est ab ordinatione archiepiscopi vicesimus nonus.

Post haec scribitur in Vita beati antistitis, qualiter in Daniam veniens juniorem Horicum in regno repperit. Cui tempori congruit hystoria Francorum, quae sic de Danis meminit: Nortmannos per Ligerim Thurones succendisse, per Sequanam Parisios obsedisse, Karolum timore compulsum terram eis dedisse ad habitandum. Deinde Lotharingia, inquit, vastata, et subacta Fresia,

Contendentibus namque ad invicem Gudurm, principe Nortmannorum, cum patruo, scilicet rege Danorum Horico, tanta caede utrique mactati sunt, ut wulgus omne caderet, de styrpe autem regia nemo omnium remaneret, praeter puerum unum, nomine Horicum. Iste mox ut regnum Danorum suscepit, ingenito furore super christicolas efferatus, sacerdotes Dei expulit et ecclesias claudi praecepit.

Ad quem sanctus Dei confessor Ansgarius venire non trepidans, comitante gratia divina, crudelem tyrannum sic placatum reddidit, ut christianitatem ipse susciperet, suisque omnibus, ut christiani fierent, per edictum mandaret, insuper et in alio portu regni sui apud Ripam extrueret ecclesiam, in Dania secundam.[ 29.] Et his ecclesiastico ordine compositis, beatus pastor noster ecclesiam illam Rimberto commendavit presbytero, et reversus est ad Hammaburg, ubi de venditione christianorum Nordalbingos correxit. Inde Fresos adiens, castigavit eos pro labore dominici diei; pertinatius vero agentes igne coelesti multavit; et alia, quae antiquis miraculis non imparia leguntur in Vita ejus.

Et quoniam totum ejus studium erat pro salute animarum, si quando a praedicatione gentilium foris liber erat, domi congregationum suarum curam egit. Quarum primam, quae ab Hammaburg olim barbarica incursione depulsa est, ipse, ut praediximus, ad Ramsolas transtulit. Secundam in Bremis habuit sanctorum virorum, qui habitu quidem usi canonico, regula vivebant monastica usque ad nostri fere temporis aetatem. Terciam sanctarum virginum congregationem in Birxinon adunavit. Ubi devota Christi matrona Liutgart totum patrimonium suum offerens coelesti sponso, magnum chorum castitatis suo ducatu nutrivit.[ 30.] Ad curam autem pauperum et susceptionem peregrinorum multis locis hospitalia praeparavit. Unum autem vel praecipuum habuit Bremae, ubi per se ipsum cotidie veniens, infirmis non erubuit ministrare. Quorum plurimos dicitur verbo vel tactu sanasse.

Ipse retranstulit corpus sancti Willehadi in matricem ecclesiam beati Petri apostoli[ ab illo australi oratorio, quo deportatum est a Willerico]. Et tunc facta sunt illa miracula, quae per merita sancti Willehadi populo ostensa sunt ab anno Domini 861, qui est, ab ordinatione archiepiscopi 30. Ipse enim qui transtulit, et vitam et miracula ejus singulis libris comprehendit.

Sique temporum seriem diligenter computemus, ipsum est tempus quo in Saxoniam translatio sancti Alexandri contigit. In qua illud memorabile videtur confessorem nostrum cum advena martyre certasse, quis eorum videretur esse major et in gratia sanitatum populis acceptior. Einhardus in gestis Saxonum haec dulci calamo prosequitur.

Interea beatus Ansgarius captivos redimendo, tribulatos refovendo, erudiendo domesticos, barbaris evangelizando, foris apostolus, intus monachus, nunquam legitur ociosus. Nec solum erga suos, verum et alios, quomodo viverent, sollicitus. Episcopos etiam tam voce quam litteris, ut vigilarent supra dominicum gregem, hos arguit, illos obsecravit. At vero regibus Romanorum pro sua legatione, regibus Danorum pro christiana fide crebro mandavit. Extant epistolae ejus plures hujusmodi. Unam vero, quam scribit omnibus episcopis de sua legatione, quam ab Ebone orsam asserit, ita claudit: Deprecor, inquiens, ut apud Deum intercedatis, quatinus haec legatio crescere et fructificare mereatur in Domino. Jam enim Deo Propitio et apud Danos et apud Sueones fundata est Ecclesia Christi, et sacerdotes absque prohibitione proprio funguntur officio. Omnipotens Deus faciat vos omnes hujus operis pia benivolentia participes, et in coelesti gloria Christi coheredes.

Supervixit autem post illam plenariam Hammaburg et Bremae copulationem annos septem. Sedit omnes annos 34. Cujus depositio summa veneratione colitur 3. Non. Februarii. Obiit anno Domini 865. indictione 13, qui est Ludvici secundi 26, sepultusque est in basilica sancti Petri ante altare sanctae Dei genitricis Mariae. Eadem die, qua ipse commendatus est, Rimbertus, diaconus ejus, a clero simul et populo electus est. Qui etiam vitam sanctissimi patris veridico sermone describens, more beati Johannis quasi de alio scribens, innuit se fidissimum ejus discipulorum testimonium perhibere sanctitati, quam cognoverat in viro Dei. Hunc librum ille ad fratres coenobii direxit Novae Corbeiae, beatificans illos, quod talem miserint, et nobis congratulans, quod talem suscipere meruimus pastorem.

Sanctus Rimbertus sedit annos 23. Annos ejus et obitum decessoris sui repperimus in quodam compoto a Corbeia delato. Ceterum Vita ejus a fratribus ejusdem coenobii ad nostros data, quis fuerit et qualiter vixerit, breviter et dilucide comprehendit. Mox, inquit, ut electus est, a Theoderico, Mindensi episcopo, et Adalgario, abbate Corbeiensi jussu caesaris Mogontiam ductus est. Ubi a clarissimo pontifice Liutberto consecratus, Corbeiam venit, vestemque suscepit cum professione monastica. Cui Adalgarius abba germanum et aequivocum suum concessit. Adalgarium. Qui postea et socius praedicationis, et meruit heres esse dignitatis. Pontificale palleum suscepit a papa Nicolao, ferulam pastoralem a caesare Ludvico, sicut in privilegiis dinosci potest. Quae autem secuntur, ex libro Vitae ejus decerpsimus capitulo 16.

Praeterea legationis suae officium, quod ad praedicandum gentibus verbum Dei primitus a decessore suo susceptum est, et postmodum sibi jure successionis quasi hereditarium provenit, impigre executus est. Ipse quidem per se, quotiens occupationes aliae sinerent, eidem legationi insistens, semper autem constitutos habens presbyteros, per quos ad verbum Dei gentiles audirent et solatium captivi christiani haberent, ad ecclesias inter ipsos paganos longe constitutas, quodque gravissimum erat, marinis discriminibus adeundas. Quae discrimina ipse frequentius sustinens, cum apostolo saepe naufragium pertulit, saepe etiam alia pericula sustinuit, spe futurae beatitudinis omnia praesentis vitae aspera leniens, illudque apostolicum continua meditatione revolvens: non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis.

Qui reges Danorum suo tempore fuerint, non invenitur in gestis ejus. In hystoria Francorum Sigafrid cum fratre Halpdani regnasse leguntur. Qui etiam munera Ludvico caesari miserunt, gladium videlicet capulo tenus aureum et alia, pacem rogantes, et missis utrinque ad Egdoram fluvium mediatoribus, pacem firmam ritu gentis per arma juraverunt. Erant et alii leges Danorum vel Nortmannorum, qui piraticis excursionibus eo tempore Galliam vexabant. Quorum praecipui erant Horich, Orwig, Gotafrid, Rudolf et Inguar tyranni. Crudelissimus omnium fuit Inguar, filius Lodparchi, qui christianos ubique per supplicia necavit. Scriptum est in gestis Fancorum.

Anno domni Rimberti 12 Ludvicus pius, caesar magnus, obiit. Ipse Boemanos, Sorabos, Susos et ceteros Sclavorum populos ita perdomuit, ut tributarios efficeret. Nortmannos autem foederibus ac bellis compressos eo modo retinuit, ut cura Franciam totam vastaverint, regnum ejus vel minime nocuerint. Post mortem vero imperatoris

Et quoniam Dani cum Nortmannis Hammaburgensi ecclesiae pastorali cum subjecti sunt, praeterire nequeo quanta mala per eos Dominus illo tempore fieri permiserit, et quam late pagani super christianos extenderint potentiam suam. Quae omnia lamentabiliter scripta sunt in hystoria Francorum et in aliis libris. Tunc Saxonia vastata est a Danis vel Nortmannis. Brun dux occisus cum aliis 12 comitibus, Thiadricus et Marcwardus episcopi obtruncati. Tunc Fresia depopulata, Trajectum civitas excisa. Sanctus Rabbodus, urbis episcopus, cedens persecutioni, Davantriae sedem constituit, ibique consistens anathematis gladio paganos ultus est. Tunc piratae Coloniam et Treveros succendunt. Aquisgrani palatium stabulum equis suis fecerunt. Mogontia vero propter metum barbarorum instaurari coepit. Quid multa? urbes cum civibus, episcopi cum toto grege simul obruti sunt; ecclesiae illustres cum fidelibus incensae sunt. Ludvicus noster cum paganis dimicans victor extitit, et mox obiit. Luthewicus Franciae victor et victus occubuit. Haec tragoedico planctu scripta in annalibus cesarum nos propter mentionem Danorum perstrinximus.

Quid autem dicimus interim fecisse nostrum archiepiscopum? Require in gestis ejus capitulo 20. Ad redemptionem, inquit, captivorum cunctis pene quae habebat expensis, cum multorum adhuc apud paganos detentorum miserias cernere cogeretur, etiam altaris vasa impendere non dubitavit. Dicens cum beato Ambrosio: Melius est animas Domino, quam aurum servare. Preciosa ergo sunt illa vasa, quae animas de morte redimunt.

Nec incongruum videtur, quoniam de persecutione diximus, quae tunc late in ecclesias efferbuit, grande miraculum per merita sancti Rimberti Fresonibus ostensum tangere; quod scriptor gestorum ejus nescio cur praeterierit. Sed Bovo, Corbeiae abba, de sui temporis actis scribens, non reticuit dicens: Cum modernis temporibus gravis barbarorum irruptio in omni pene regno Francorum immaniter debaccharetur, contigit etiam eos divino judicio ad quendam Frisiae pagum devolvi, qui in remotis ac mari magno vicinis locis situs, Nordwidi appellatur. Hunc igitur subvertere aggressi sunt. Erat illic eo tempore venerabilis episcopus Rimbertus; cujus adhortacionibus et doctrinis confortati et instructi christiani, congressi sunt cum hostibus, et prostraverunt ex eis 10377, pluribus insuper dum fuga praesidium quaerunt, in transitu fluviorum necatis. Haec ille scripta reliquit. Cujus rei miraculo usque hodie merita sancti Rimberti penes Fresones egregia, et nomen ejus singulari quodam gentis colitur desiderio, adeo ut collis in quo sanctus oravit, dum pugna fieret, perpetua cespitis viriditate notetur. Nordmanni plagam, quam in Frisia receperunt, in totum imperium ulturi, cum regibus Sigafrido et Gotafrido per Rhenum et Mosam et Scaldam fluvios Galliam invadentes, miserabili caede Christianos obtruncarunt, ipsumque regem Karolum bello petentes, ludibrio nostros habuerunt. In Angliam quoque miserunt unum ex sociis Halpdani, qui dum ab Anglis occideretur, Dani constituerunt in locum ejus Gudredum. Is autem Nordimbriam expugnavit. Atque ex illo tempore Frisia et Anglia in ditione Danorum esse feruntur. Scriptum est in gestis Anglorum.

Frustra in sanctis signa et miracula quaeruntur, quae habere possunt et mali, quia secundum auctoritatem sanctorum Patrum majus miraculum est, animam, quae in aeternum victura est, a peccato convertere, quam corpus, quod denuo moriturum est, suscitare a morte. Ut autem sciamus nec sancto Rimberto hanc gratiam defuisse, fertur antiquorum more sanctorum quaedam fecisse miracula, frequenter scilicet, dum iret in Sueoniam, tempestatem maris oratione sedasse, et cecum illuminasse per confirmationem, quam episcopali more faciebat in eo. Sed et filium regis dicitur a daemonio liberasse. Ubi, multis astantibus episcopis, spiritus immundus saepe clamabat ex ore vexati, Rimbertum solum inter eos digne commissum egisse officium, ipsum ergo sibi esse cruciatui. Require in Vitae ejus libro, capitulo 20. Hunc filium regis Ludvici Karolum esse arbitramur, qui novissimis archiepiscopi temporibus a regno depositus. Arnolfum, germani sui filium, accepit successorem. Hystoria Francorum haec veraciter acta commemorat in Franconford, anno caesaris Ludvici 34.

Erat igitur sanctus Rimbertus cum Moyse vir mitissimus, cum Apostolo qui omnium infirmitatibus compateretur( I Cor. IX, 22). Praecipuam vero curam habuit in elemosinis pauperum et in redemptione captivorum. Unde quadam vice, cum venisset ad partes Danorum, ubi ecclesiam novellae Christianitati constructam habebat in loco qui dicitur Sliaswig, vidit multitudinem Christianorum catena trahi captivam. Quid multa? Duplex ibi miraculum operatus est. Nam et catenam oratione dirupit, et captivos equo suo redemit. Capitulo gestorum ejus nota 18.

Et quia vastacio Nortmannorum vel Danorum excedit omnem credulitatem, eo plus mirum videri possit, quod sancti confessores Dei Ansgarius et Rimbertus per tanta pericula maris et terrae illas gentes intrepidi adibant vel praedicabant, ante quarum impetum nec armati reges aut potentes Francorum populi subsistere poterant. Nunc autem, quoniam defecit sanctus, quoniam diminutae sunt veritates a filiis hominum: vix possibile credimus,

ut in tam aspero persecutionis tempore, in tam feroci, quae vix hominem vivit, natione, in tam remotissima, inquam, ab nostro mundo regione, quisquam vel apostolus auderet accedere! nescientes illud cotidie et nobis dici, quod Salvator ait apostolis: Ite in orbem universum, et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem seculi

Sunt alia multa quae de nostro sancto copiose in libro suo exarata sunt. In quibus illud memoriale est, quod presbyteri animam defuncti, quia sic in visu apparens supplicavit, 40 dies in pane et aqua jejunans, a tormento absolvit. Decessor ejus 4 coenobia fundavit, his ille quintum addidit in solitudine Buggin. Ceterum omnium districtam sollicitudinem habens, Hammaburgensis cathedrae praecipuam curam egit, tam fratribus quam pauperibus oportuna ministrans solatia.

Xenodochium Bremae, quod a sancto Ansgario ad sustentationem pauperum institutum est, ipse nobiliter auxit, et non solum in episcopatu, sed ubicunque esset, pauperibus alimoniam cum omni diligentia ministravit, nobile verbum exhortacionis relinquens posteris, Non est, inquiens, tardandum ut pauperibus cunctis succurramus, quia quis sit Christus, vel quando ad nos veniat ignoramus. Elemosinam verbi incessanter omnibus ministravit; ad quod opus dicta sancti Gregorii curavit excerpere, quae et manu sua descripsit. Epistolae ejus diversae ad plures, praecipua quaedam ad virgines, in qua, virginitatem corporis extollens, ostendit multas in mente fieri meretrices. Tandem morbo confectus et senio, quos per se non potuit, per Adalgarium adjutorem in Domino confortavit, quem etiam manibus regis commendavit. Obiit anno Domini 888, indictione 6. Cujus depositio est 3º Idus Junii. Sepultus est extra basilicam sancti Petri ab oriente, ut ipse rogavit.

Adalgarius archiepiscopus sedit annos 20. Annos ejus ex compoto quo supra tulimus, vitam ex libro sancti Rimberti didiscimus. Capitulo 12, cum sanctus Rimbertus vestem et professionem susciperet monasticam, mox additur: Ad quod ei solatium deputari placuit insignem conversatione virum gradu diaconem, nomine Adalgarium. Hic vir, inquiunt, venerabilis in conversationis ejus imitatione simul et successionis dignitate, adhuc hodie superest, cum multis aliis attestans quod sanctus pontifex Rimbertus nichil ex occasione curae pastoralis de monachica perfectione perdiderit; et reliqua. Item capitulo 21, Cum jam, inquit, senio gravaretur sanctus Rimbertus, etiam continuus pedum dolor ei accessit. Unde apud gloriosissimos reges Ludvicum et filios ejus hoc optinuit, ut insignis vir Adalgarius, monachus videlicet Corbeiae, in adjutorium illi confirmaretur, quatinus ipse infirmitate detentus, in Adalgario haberet solatium circandi episcopatum, placita adeundi; et quando exigeretur, vel in expeditionem vel ad palatium cum comitatu suo proficisci. Impetravit etiam ut ipse illi in electione successor confirmaretur et inter consiliarios regis locaretur, assentientibus fratribus et abbate monasterii ejus, ac sancta synodo haec omnia roborante.

Ferulam pastoralem suscepit ab Arnulfo rege, palleum a papa Stephano. Consecratus est autem a Sundroldo, Mogontino archiepiscopo, seditque difficili tempore barbaricae vastationis. Nec tamen legationis suae ad gentes, ut in privilegiis videtur, studium omiserat, verum, sicut decessores sui, presbyteros ad hoc opus et ipse constitutos habere curavit.

De hystoria Danorum nichil amplius aut scriptum vidi, aut ab alio visum comperi; ea forte causa reor, quod Nortmanni vel Dani tunc ab Arnulfo rege gravibus praeliis usque ad internicionem deleti sunt. Bellum celitus administratum. Siquidem centum milibus paganorum prostratis, vix unus de Christianis cecidisse repertus est. Et ita restincta est persecutio Nortmannorum, Domino vindicante sanguinem servorum suorum, qui jam per annos 60 vel 70 effusus est. Narrat haec hystoria Francorum.

Audivi autem ex ore veracissimi regis Danorum Suein, cum nobis stipulantibus numeraret atavos suos, Post cladem, inquit, Nortmannicam Heiligonem regnasse comperi, virum populis amabilem propter justitiam et sanctitatem suam. Successit illi Olaph, qui veniens a Sueonia, regnum optinuit Danicum vi et armis, habuitque filios multos, ex quibus Chnob et Gurd regnum optinuerunt post obitum patris.

Anno Adalgarii 7( 895) Hermannus, archiepiscopus Coloniensis, magnis Adalgerum nostrum fatigabat injuriis, Coloniae Bremam subjugare conatus. Collecta igitur synodo apud Triburiam Haddone Mogontino praesidente, cassata sunt apostolicae sedis privilegia et gloriosorum principum annullata sunt praecepta, consentientibus, ut aiunt, iniquis decretis Formoso papa et rege Arnulfo. Deinde facta subscriptione Adalgarius archiepiscopus in cauda concilii positus est. Fabula grandis de Adelino et Widgero, qui disceptantes ad spectacula synodum traxerunt tragoediae lugubris. Widgerum nostrae partis victum et postero die mortuum, et amplius sub Adalgero et Hogero omni tempore dicunt Bremam Coloniae suffraganeam mansisse. Haec quoniam in eodem concilio scripta repperimus, verane sint an ficta, in medio relinquemus.

Anno deinde secundo Formosus papa obiit, quarto vero Arnulfus rex decessit. Sequitur irruptio Ungrorum, persecutio ecclesiarum. Archiepiscopus noster, valde senex, minus poterat vel inimicis resistere vel agenda disponere. Quare fertur illum a monasterio Corbiensi Hogerum suscepisse adjutorem, cujus ope fultus ac ministerio, ipse emeritae senectutis ocio potiretur. Ita omnipotens Deus, qui aliquando justos, ut meliores fiant, temptari permittit, fecit etiam nostro archiepiscopo cum temptatione proventum, ut posset sustinere. Nam Sergius papa, qui fere per totidem annos septimus erat a Formoso, calumpnias Adalgarii miseratus, privilegia Bremensis ecclesiae renovavit, et omnia, quae a Gregorio et Nicolao, decessoribus suis, Ansgario et Rimberto concessa sunt, roboravit. Ad hoc, quia senectutis pondere gravatus pontifex Adalgarius pastorale officium obire non poterat, circueundo, praedicando et consecrando episcopos, dati sunt ei adjutores a papa circumvicini quinque episcopi, Simundus[ Halverstadensis], Wigbertus[ Ferdensis], Biso[ Podarbrunnensis], Bernarii duo,[ Mindensis et Osnabrugensis], quorum ope senex fulciretur. Ad manum sunt privilegia Sergii papae utrisque data, quibus haec ita continentur. Mirum tamen neque satis cognitum est nobis, an aliqui episcopi in gentes ordinati sint ab Adalgario, ut privilegium insinuat, an haec ordinatio episcoporum inacta remanserit usque ad dies Adaldagi, ut melius confidimus, praesertim quod vastacio barbarica vixdum presbyteros inter se morari consenserit. Nondum enim completae sunt iniquitates Amorraeorum, nec adhuc venit tempus miserendi eorum. Post haec migravit archiepiscopus anno Domini 909, 7 Idus Maii, et sepultus est in basilica sancti Mykaelis, quam ipse pro dilectione magistri super tumbam ejus erexit.

Hogerus archiepiscopus sedit annos 7. Et hujus annos repperimus in libro superiori, et quod per contentionem ordinatus est a Coloniensi archiepiscopo. Pallium suscepit a papa Sergio, ferulam a Ludvico rege. Unde fuerit, aut qualiter vixerit, Deo cognitum est. Invenimus tamen scriptum in antiquioribus ecclesiae libris uno versu[ quis fuerit], ita:

Sanctus et electus fuit Hoger septimus heros.

Sanctitati ejus testimonium asserit veterum tradicio, quae narrat eum severissimum in ecclesiastica disciplina, pro consuetudine monasteria suae diocesis crebro circuisse. Unde etiam cum apud Hammaburg consisteret, exploraturus quid fratres agerent, nocte intempesta Ramsolan ad vigilias properavit matutinas. Fidelis, inquam, dispensator et prudens, qui et ipse vigilans pernoctavit, suamque familiam dormire prohibens, venienti sponso laetus occurrit, dicens: Ecce ego et pueri quos dedit mihi Dominus.

[ 44] Anno domni Hogeri secundo Ludvicus puer depositus, et Conradus Francorum dux in regem levatus est. In isto Ludvico vetus Karoli finitur prosapia. Hactenus etiam Francorum tendit hystoria. Quae deinceps dicturi sumus, in aliis et aliis repperimus non mendacibus libris. Aliqua vero recitavit nobis clarissimus rex Danorum ita rogantibus: Post Olaph, inquit, Sueonum principem, qui regnavit in Dania cum filiis suis, ponitur in locum ejus Sigerich. Cumque parvo tempore regnasset, eum Hardegon, filius Suein, veniens a Nortmannia, privavit regno. Tanti autem reges, immo tyranni Danorum, utrum simul aliqui regnaverint, an alter post alterum brevi tempore vixerit, incertum est. Nobis hoc scire sufficiat, omnes adhuc paganos fuisse, ac in tanta regnorum mutatione vel excursione barbarorum Christianitatem in Dania, quae a sancto Ansgario plantata est, aliquantulam remansisse, non totam defecisse.[ 45.] In diebus illis inmanissima persecucio Saxoniam oppressit, cum hinc Dani et Sclavi, inde Behemi et Ungri laniarent ecclesias. Tunc parrochia Hammaburge sis a Sclavis, et Bremensis Ungrorum impetu demolita est. Interea confessor Dei Hogerus obiit, et sepultus est in ecclesia sancti Mikaelis cum decessore suo, anno Domini 9 5. Depositio 13 Kalend. Januarii habetur. Hujus corpus episcopi, cum post annos centum et viginti, diruta senio capellula, quaereretur, praeter cruces pallii et cervical episcopi, nichil potuit inveniri. Et credimus resurrectionem ejus inpletam esse, quod ab aliis traditur in David et in Johanne evangelista contigisse veraciter.

Reginwardus vix annum unum sedit. De cujus vita praeter nomen aliud nichil ad manum venit. Cum autem successorem ejus concilio apud Altheim interfuisse didicerim, quod habitum est anno Conradi regis quinto, quo Hogerus etiam noster decessit, medium his Reginwardum, non vixisse plenum annum deprehendi, nec privilegium ejus uspiam reperire valui. In diebus illis grande miraculum fertur a posteris Bremae contigisse. Ungros scilicet incensis ecclesiis sacerdotes ante altaria trucidasse, clerum vulgo mixtum aut impune occisos aut ductos in captivitatem. Tunc etiam cruces a paganis truncatae, ludibrio habitae; cujus signa furoris usque ad nostram aetatem duraverunt. Sed Deus zelotes( Exod. XXXIV, 14), cujus passio ibi derisa est, incredulos abire non passus est inultos. Nam subita et mirabilis orta tempestas, a semicremis ecclesiarum tectis scindulas elevavit, quas in faciem atque ora paganorum rotans, dum fugae praesidium quaerunt, aut in fluvium praecipitari compulit, aut in manus civium concludi. Nec mora, prostratum gregem boni pastoris occubitus cito secutus est. Qui depositus in Kal. Octobris una cum praedecessoribus suis in basilica sancti Mykaelis commendatus est.

Unni archiepiscopus sedit annos 18. Annos ejus obitumque ut supra cognovi. Memoriae traditum est a fratribus: cum Reginwardus transisset, Leidradum, Bremensis chori praepositum, a clero et populo electum. Qui hoc Unni pro capellano utens, ad curiam venit. Rex autem Conradus, divino, ut creditur, spiritu afflatus, contempta Leidradi specie, parvulo Unni, quem retro stare conspexerat, virgam pastoralem optulit. Cui etiam papa Johannes decimus, ut privilegium indicat, palleum dedit. Erat autem vir, sicut in electione ac transitu ejus videri potest, sanctissimus, pro qua sanctitate Conrado et Heinrico regibus familiaris et reverendus permansit. Unde et ita versu depingitur: Principibus notus Unni fuit, ordine nonus.

In diebus suis Ungri non solum nostram Saxoniam aliasque cis Rhenum provincias, verum etiam trans Rhenum Lotharingiam et Franciam demoliti sunt. Dani quoque Sclavos auxilio habentes, primo Transalbianos Saxones, deinde cis Albim vastantes, magno Saxoniam terrore quassabant. Apud Danos eo tempore Hardecnudth Wrm regnavit, crudelissimus, inquam, vermis et Christianorum populis non mediocriter infestus. Ille Christianitatem, quae in Dania fuit, prorsus delere molitus, sacerdotes Dei a finibus suis depolit, plurimos quoque ille per tormenta necavit.

At vero Heinricus rex, jam tunc a puero timens Deum et in ejus misericordia totam suam habens fiduciam, Ungros quidem multis gravibusque praeliis trium havit; itemque Behemos et Sorabos ab aliis regibus domitos, et ceteros Sclavorum populos uno grandi praelio ita percussit, ut residui, qui fere pauci remanserant, et regi tributum et Deo Christianitatem ultro promitterent.

Deinde cum exercitu ingressus Daniam, Wrm regem primo impetu adeo perterruit, ut imperata se facere mandaret et pacem supplex deposceret. Sic Heinricus victor apud Sliaswich, quae nunc Heidiba dicitur, regni terminos ponens, ibi et marchionem statuit et Saxonum coloniam habitare praecepit. Haec omnia referente quodam episcopo Danorum, prudenti viro, nos veraciter ut accepimus, sic fideliter ecclesiae nostrae tradimus.

Tunc beatissimus archiepiscopus noster Unni, videns ostium fidei gentibus apertum esse, gratias Deo egit de salute paganorum, praecipue vero quoniam legatio Hammaburgensis ecclesiae, pro temporis importunitate diu neglecta, praeveniente misericordia Dei et virtute regis Heinrici, locum et tempus operandi accepit. Igitur nichil asperum et grave arbitrans subiri posse pro Christo, latitudinem suae diocesis per se ipsum elegit circuire. Secutus est eum grex universus, ut aiunt, Bremensis ecclesiae, pastoris boni absentia mesti, secumque et in carcerem et in mortem ire parati.

Postquam vero confessor Dei pervenit ad Danos, ubi tunc crudelissimum Worm diximus regnasse, illum quidem pro ingenita flectere nequivit saevitia: filium autem regis Haroldum, sua dicitur praedicatione lucratus. Quem ita fidelem Christo perfecit, ut Christianitatem, quam pater ejus semper odio habuit, ipse haberi publice permitteret, quamvis nondum baptismi sacramentum percepit.

[ 50.] Ordinatis itaque in regno Danorum per singulas ecclesias sacerdotibus, sanctus Dei multitudinem credentium commendasse fertur Haroldo. Cujus etiam fultus adjutorio et legato, omnes Danorum insulas penetravit, evangelizans verbum Dei gentilibus, et fideles quos invenit illic captivatos in Christo confortans.

Deinde vestigia secutus magni praedicatoris Ansgarii, mare Balticum remigans, non sine labore pervenit ad Bircam. Quo jam post obitum sancti Ansgarii annis 70 nemo doctorum ausus est pertingere, praeter solum, ut legimus, Rimbertum. Ita persecutio nostros retinuit. Birca est oppidum Gothorum, in medio Suevoniae positum, non longe ab eo templo, quod celeberrimum Sueones habent in cultu deorum, Ubsola dicto: in quo loco sinus quidam ejus freti, quod Balticum vel barbarum dicitur, ad boream vergens, portum facit barbaris gentibus, quae hoc mare diffusi habitant, optabilem, sed valde periculosum incautis et ignaris ejusmodi locorum. Bircani enim pyratarum excursionibus, quorum ibi est magna copia, saepius impugnati, cum vi et armis nequeunt resistere, callida hostes aggrediuntur arte decipere. Qui sinum maris impacati per centum et amplius stadia latentium molibus saxorum obstruentes, periculosum aeque suis ac praedonibus iter meandi fecerunt. Ad quam stationem, quia tutissima est in maritimis Suevoniae regionibus, solent omnes Danorum vel Nortmannorum, itemque Sclavorum ac Semborum naves, aliique Scithiae populi pro diversis commerciorum necessitatibus solempniter convenire.

In eo portu confessor Domini egressus, insolita populos appellare coepit legatione. Quippe Sueones et Gothi, vel si ita melius dicuntur Nortmanni, propter barbaricae excursionis tempora, qua paucis annis multi reges cruento imperio dominati sunt, Christianae religionis penitus obliti, haut facile poterant ad fidem persuaderi. Accepimus a saepe dicto rege Danorum Suein, tunc apud Sueones imperitasse quendam Ring cum filiis Herich et Edmund, ipsumque Ring ante se habuisse Anund, Bern, Olaph, de quibus in gestis sancti Anscharii legitur, et alios, quorum non occurrit vocabulum. Et credibile est athletam Dei Unnim eosdem reges, quamvis non crediderint, adisse, eorumque licentia verbum Dei per Sueoniam praedicasse. Meo autem arbitratu, sicut inutile videtur eorum acta scrutari qui non crediderunt, ita impium est praeterire salutem eorum qui primum crediderunt, et per quos crediderunt. Sueones igitur et Gothi a sancto Ansgario primum in fide plantati, iterumque ad paganis num relapsi, a sancto patre Unni sunt revocati. Sufficit hoc scire, ne, si plura dicimus, mentiri velle dicamur. Melius enim est, ut ait beatus Ieronimus, vera dicere rustice, quam falsa diserte proferre.

Perfecto autem legationis suae ministerio, cum tandem redire disponeret, evangelista Dei, apud Bircam aegritudine correptus, ibidem fessi corporis tabernaculum deposuit. Anima vero, cum multo animarum triumpho stipata, coelestis patriae capitolium semper laetatura conscendit. Tunc discipuli pontificis, exequias ejus cum fletu et gaudio procurantes, cetera quidem membra sepelierunt in eodem oppido Birca, solum caput Bremam reportantes, quod decenti honore condiderunt in ecclesia sancti Petri coram altari. Obiit autem peracto boni certaminis cursu in Scitia, ut scribitur, anno Dominicae incarnationis 936, indictione 9, circa medium Septembris. Hic est annus Ottonis Magni primus, a transitu sancti Willehadi primi Bremensis episcopi 148.

Eia, vos episcopi, qui, domi sedentes, gloriae, lucri, ventris et somni breves delicias in primo episcopalis officii loco ponitis; respicite, inquam, istum pauperem saeculi et modicum, immo laudabilem magnumque sacerdotem Christi, qui nuper tam nobili fine coronatus, exemplum dedit posteris, nulla temporum vel locorum asperitate vestram pigriciam excusari posse: cum per tanta pericula maris et terrae feroces aquilonis populos ipse pertransiens, ministerium legationis suae tanto impleret studio, ut in ultimis terrae finibus exspirans animam suam poneret pro Christo.

M. ADAMI GESTA HAMMABURGENSIS ECCLESIAE PONTIFICUM LIBER I [DEDICATIO]

Beatissimo patri et electo celitus archiepiscopo Hammaburgensi LIEMARO A., minimus sanctae Bremensis ecclesiae canonicus, integrae devotionis parvum munus.

Cum in numerum gregis vestri, pastor evangelice, nuper a decessore vestro colligerer, sedulo operam dedi, ne proselitus et advena tanti muneris beneficio ingratus existerem. Mox igitur ut oculis atque auribus accepi ecclesiam vestram antiqui honoris privilegio nimis extenuatam, multis egere constructorum manibus, cogitabam diu, quo laboris nostri monimento, exhaustam viribus matrem potuerim juvare. Et ecce occurrunt michi plurima, interdum legenti vel audienti facta ab antecessoribus vestris, quae tum sui magnitudine. tum ecclesiae hujus necessitate videantur digna relatu. Sed quoniam rerum memoria latet, et pontificum loci hystoria non est tradita litteris, fortasse dixerit aliquis, aut nichil eos dignum memoria fecisse in diebus suis, aut si fecerant quippiam, scriptorum qui hoc posteris traderent diligentia caruisse. Hac ego necessitate persuasus, appuli me ad scribendum de Bremensium sive Hammaburgensium serie praesulum, non alienum credens meae devotionis officio seu negotio vestrae legationis, si, cum sim filius ecclesiae, sanctissimorum Patrum, per quos ecclesia exaltata et christianitas in gentibus dilatata est, gesta revolvo. Ad quod nimirum valde arduum et viribus meis impar onus, eo majorem flagito veniam, quoniam fere nullius qui me praecesserit vestigia sequens, ignotum iter, quasi palpans in tenebris, carpere, non timui, eligens in vinea Domini pondus diei ferre et aestus, quam extra vineam ociosus stare. Tuo igitur, sanctissime praesul, examini audacter incepta committo: te judicem simulque defensorem imploro, sciens tibi pro sapientia tua nichil dignum posse deferri: qui decurso mundanae prudentiae stadio, ad studium divinae philosophiae majore gloria nunc ascendisti, terrena despiciens, et sola meditans celestia. Cumque doctrina et veritate, hoc est verbo et exemplo pastorali, facile multos excellas, praecipua est in virtutibus tuis humilitas, quae omnibus te communem faciens, michi quoque fiduciam dedit, qua balbuciens audeam cum philosopho loqui, et Saul inter prophetas videri. Scio tamen aliquos, ut in novissimis rebus fieri consuetum est, adversarios michi non defuturos, qui dicant haec ficta et falsa veluti somnia Scipionis a Tullio meditata; dicant etiam si volunt per eburneam portam Maronis egressa. Nobis propositum est non omnibus placere, sed tibi, pater, et ecclesiae tuae; difficillimum est enim invidis placere. Et quoniam sic emulorum cogit improbitas, fateor tibi, quibus ex pratis defloravi hoc sertum, ne dicar specie veri captasse mendacium: itaque de hiis quae scribo, aliqua per scedulas dispersa collegi, multa vero mutuavi de hystoriis et privilegiis Romanorum, pleraque omnia seniorum, quibus res nota est, traditione didici, testem habens veritatem, nichil de meo corde prophetari, nichil temere definiri; sed omnia quae positurus sum certis roborabo testimoniis, ut si michi non creditur, saltem auctoritati fides tribuatur. In quo opere talibusque ausis sciant omnes, quod nec laudari cupio ut historicus, nec improbari metuo ut falsidicus; sed quod bene ego non potui, melius scribendi ceteris materiam reliqui. Ab introitu igitur sancti Willehadi cum Saxonia tota et armis subacta Francorum et divino cultui mancipata est, ordiens, in tuo salutari ingressu pono metam libelluli, simul omnipotentis Dei misericordiae supplicans, ut, qui te populo suo diu erranti et afflicto pastorem constituit, annuat etiam tua opera tuisque diebus ea quae inter nos prava sunt corrigi et correcta perpetuo conservari. Ad hec quae in gentium conversione a decessoribus tuis strennue dudum incepta sunt, a te, qui hereditariam predicandi legationem possides in totam septentrionis latitudinem, mature perfici concedat Jesus Christus dominus noster, cujus regni non est finis per omnia secula seculorum.

Amen .