Reader

SERMO IX. In regulam beati Aurelii Augustini, ab eo loco: « Qui aliquid habebant in saeculo » usque ad « melius enim est minus egere, quam plus habere. » De unitate concordiae, et communione corporalis sustentationis; de virtute humilitatis; de puritate orationis et abstinentia discreta.

SYNOPSIS SERMONIS.-- Quos versutia inimici a perfectionis proposito ex toto nequit avertere, solet ex parte impedire, ut patet in proprietatis vitio deponendo.-- 2. In saeculo viliores, in coenobiis plerumque difficiliores, querulosiores, ac arrogantiores: quibus malis occurrit S. Augustinus in Regula.-- 3. In sublevandis necessitatibus absit personarum acceptio: nec necessariorum benigna subministratio sit cervicis erigendae occasio, ut in tenuioribus fit crebrius.-- 4. Nec in iis qui a divitiis ad monasterium venerunt, toleranda superbia: cujus duplex est genus, carnale et spirituale.-- 5. Antidotum utriusque superbiae: et quam indecens ob saeculi divitias, aut carnis prosapiam religiosos gloriari.-- 6. Fructus humilitatis est voluntatum unanimitas, et morum concordia, qua honoratur Deus in nobis, ut templis suis.-- 7. Oratio ab animo humili et concordi fructuosa est: publica in Ecclesia ab horis canonicis nomen sortita, a viris sanctis dudum frequentata et commendata fuit.-- 8. Septem horae canonicae tam a servatore nostro mysteriis consecratae, quam in lege veteri figuratae, ac nova frequentatae sunt.-- 9. De tempore, loco et modo orandi servandis; ac aliis sex orationis comitibus in Scriptura adumbratis.-- 10. Post sanctitatem hominis interioris, exterioris per abstinentiam praescribit, qua concupiscentia, vel carnis dometur superbia; sed appetitus potius quam cibus in vitio est.-- 11. Valetudinis habenda ratio, et quae hora refectionis canonica.-- 12. In corporali refectione pascendus lectione spiritus cum modestia, cum esurie interiori ac patentibus mentis auribus.-- 13. Infirmis exhibenda compassio proscripto livore: mensa communi contentum esse virtutis est; indigere, infirmitatis.-- 14. Perversum est, tenuiores in saeculo delicatos esse et superflua quaerere in monasterio, infirmitati tamen occurrendum singulorum.-- 15. Parcitas velut mater humilitatis commendata, superfluitas nutrix elationis reprobata.

Pater, et advocatus noster beatus Augustinus magna, fratres charissimi, clericis regularibus instantia, circa ipsa exordia in eorum regula crimen inhibet peculiaritatis, sicut jam audistis in fine, quem ad vos proxime habuimus, sermonis. Quod, ni fallor, nullatenus tanto studio inhiberet, si non saluti illorum valde contrarium sciret. Sed, cum incessanter antiquus ille circumeat adversarius, quaerens quem devoret, ipsis quoque, qui noviter ad omnipotentis Dei servitium convertuntur, insidiari acrius solet: ut si forte obsistere non valet ex toto, ne convertantur, tota certe versipellis ille versutia molitur, ut 273 saltem et eamdem conversionem tepide aggrediantur, et in ea infructuose demorentur. Et illi nimirum tepide novitatem conversionis arripiunt, qui res eatenus ab eis possessas in usus communes expendi renuunt; sed eas adhuc ut proprias retinere praesumunt. Quorum profecto conversio, licet, ut sic nominetur, vocabulum habet, omni tamen penitus virtutis efficacia caret. Quia cum, teste ipsa Veritate: Qui non renuntiaverit omnibus quae possidet, ejus esse discipulus non queat: Quandiu aliquid hoc modo de possessis retinent, summi quoque magisterii medullitus inhaerere disciplinatui nullatenus valent. Rectus quippe in conversis ordo est, ut primum relinquant sua, et postmodum se. Quem utique ordinem se ignorare ipsi attestantur, qui cum coenobium ingrediuntur, saltem aliquid quantumlibet parum ex his, quae hactenus possederunt, apud se ut proprium habent, suarum adhuc existentes rerum possessores: ac proinde novae, quam aggrediuntur, conversionis violatores. Sunt autem hi Ananiae, et Saphirae in culpa similes, et idcirco digni, ut sint et in poena aequales. De quibus legitis, quod postquam agrum vendiderunt, non totum quidem pretium, sed partem quamdam afferentes, ad pedes apostolorum posuerunt. De quo Ananiae dicitur, quod fraudavit de pretio agri. Unde liquet quod noviter conversi, quandiu quidquam apud se, etiam de his quae sua fuerant, retinent, non modo tepidi sed et fraudulenti sunt. Infructuose vero in eadem conversione demorantur, si nimis fuerint vel in exigendis, quae ad se pertinent, procaciter importuni: vel de collata sustentatione, et indulta veneratione inaniter laeti.

Prava namque quibusdam conversis consuetudo quam saepe solet inesse, ut cum in saeculo nunquam etiam necessaria habuerint, in monasterio quoque conversi, multoties quaeritare superflua non erubescant. Indiscreta quippe jam multitudo intravit; et hi in coenobiis solent esse severiores, qui ante susceptum habitum erant viliores: longe prae aliis se extollentes in elatione, qui, quantum ad conversationis pristinae statum, aliis esse deberent profundiores in humilitate. Jam iniquo murmure inflati de ciborum inopia, et vestium conqueruntur: qui quando foris erant, pro summis computabant deliciis, hordeo satiari, et pro ornatu diei festi habebant, panniculis vilissimis et vetustissimis operiri. Sic et magnam nonnulli eorum beatitudinem aestimant, illis modo commorari, quibus tunc non poterant conjungi. Non solum autem; sed et illud quam magnum apud illos, et praecellens quid est: quod tanta eos nunc victus pariter, et vestitus copia dilatat, quos tanta utriusque tunc inopia angustabat. Haec autem tria mala in doctrina sua beatus Augustinus prosequitur: ad primum destruendum ita eos alloquens: Qui autem aliquid habebant in saeculo: quando ingressi fuerint monasterium, libenter velint illud esse commune. Ad secundum vero: Qui autem, inquit, non habebant: non ea quaerant in monasterio, quae nec foris habere potuerunt. Ad tertium quoque: tamen non ideo, inquit, putent se esse felices, quia invenerunt victum, et tegumentum: quale foris habere non poterant. Nec erigant cervicem, quia sociantur eis, ad quos foris accedere non audebant; sed sursum cor habeant, et terrena, et vana non quaerant; ne incipiant monasteria esse divitibus utilia, non pauperibus: si divites illic humiliantur, et pauperes illic inflantur.-- Illud, inquit, velint esse commune, qui foris aliquid habebant: volens quoque eos omni penitus renuntiare peculiaritati, ex quo monasterium sunt ingressi. Et addit libenter: sciens, quia hilarem datorem diligit Deus: ut sit eorum bonum voluntarium, non violenter extortum. Et quae foris, ait, habere non poterant, in monasterio non quaerant: quia ridiculosa admodum res est, si modo superbiae inflati tumore, gestiunt divites esse, qui inopiae tunc afflictione coarctati, nunquam non pauperes fuere.

Verum ne ille pristinae eorum indigentiae status aliquod modo eis debeat esse praejudicium, quo minus eorum sit necessitati nunc subveniendum, sollicite subjungere curavit: Sed tamen eorum infirmitati, quod opus est, tribuatur: etiamsi paupertas eorum quando foris erant, nec ipsa necessaria poterat invenire. Injuste namque, et omnino nequiter eos agere certum est; qui cum eis aequaliter in victu, et vestitu partiri refugiunt in monasteriis, quos ex paupertate venisse cognoscunt. Absit enim, ut in domo Dei aliqua sit acceptio personarum: quia sive divites, sive pauperes, omnes unum sumus in Christo. Quia igitur peccamus, ut ait Apostolus Jacobus, si personas accipimus: sicut illis, qui ex divitiis, sic et eis, qui ex inopia venerunt, debet in monasteriis quod opus est, non negari: quamvis ipsa necessaria in saeculo deesse solebant. Sed praecavere quam sollicite debent, ne in hac novitate abundantiae beatos se putent, nec cervicem erigant; 274 quia summis et venerandis viris se jam sociatos esse considerant. Cervicem quippe erigere, superbia tumere est. Sed sursum, inquit, cor habeant, et terrena ac vana non quaerant. Mentis videlicet ad superna intuitum per sancta desideria erectum, non per immunda ad ima declinatum habeant: alioquin non tam pauperibus erunt utilia monasteria, quam divitibus: dum in eis et illos superbia facit esse elevatos, et istos humilitas submissos. Et quis non minus ferendam, ac gravius puniendam asserat in illis superbiam, quam in istis? Nam dedignantis illa vox est: Quid superbis, terra et cinis? Ac si liceat coeno superbire, vel saxo. Quid enim terra, et cinis, nisi ima quaedam, et levis abjectio est? Et intolerabile quidem, ut quod infimum et substratum est, se efferat: quod infirmum et abjectum, se extollat. Nam tolerabile utcunque fortassis altitudini, et fortitudini id foret. Si autem in imo se premit quod altum est, et se submittit quod pretiosum est, et nec tunc erubescit superbire terra et cinis: utilia nimirum erunt divitibus monasteria, non pauperibus: dum isti quo profundius in humilitate radicantur, eo et altius proficiunt; et illi, cum in sublime elevantur deficientes, quemadmodum fumus deficiunt.

Sequitur: Sed rursum etiam illi, qui aliquid esse videbantur in saeculo, non habeant fastidio fratres suos, qui ad illam sanctam societatem ex paupertate venerunt; magis autem studeant non de parentum divitum dignitate, sed de pauperum fratrum societate gloriari. Nec extollantur, si communi vitae aliquid de suis facultatibus contulerunt, nec de suis divitiis magis superbiant, quia eas monasterio partiuntur, quam si eis in saeculo fruerentur. In hoc tertio capite magister noster in eis, qui venerunt ex divitiis ad locum humilitatis, superbiam exhortando persequitur, monens eos, quatenus nequaquam vel prae illis, qui ex loco humili venerunt, de quibus modo tetigimus, de nobilitate generis superbe se efferant; vel de dispersione divitiarum suarum superbe se extollant. In qua exhortatione sua, duo eis notat superbiae esse genera cavenda. Unum quidem est carnale; alterum vero quod est spirituale. Nam fastidire fratres, et de stirpis nobilitate gloriari, ad carnales proprie videtur pertinere; quod et ipsis quandoque solet saecularibus evenire. Solent siquidem mundi hujus amatores, utpote qui totam suam in visibilibus existimationem ponunt, super illos, quibus sunt in rebus saecularibus locupletiores, inaniter se efferre; seque illis longe putare pretiosiores, quibus se vident ditiores. Solent et super illos, quos sanguinis generositate praecellunt, se prae illis longe judicare sublimiores: cum tamen utrosque natura genuerit aequales. De contemptu vero, et abjectione rerum temporalium; de largitione eleemosynarum et operibus misericordiae, ut ipsi nonnunquam viri spirituales se extollant, occultus ille adversarius suggestione virulenta instare et insistere solet. Quia enim ad pravam eos operationem pertrahere non valet, ut saltem occulte de ipsis suis bonis operibus in mente glorientur, persuadet: studens in eis, quae bene perpetrata sunt, per occultam elationem corrumpere: dum eos ad committenda, quae mala sunt, in aperta non valet operatione instigare. Idcirco interius eorum obtutibus, suas incessanter virtutes repraesentat: ut dum eas infirma mens incaute considerat, aliquid in se magnum, et sublime videat, et sibi de se, et in se illicite placens, seque ipsam, in sua aestimatione acceptans, in appetitum propriae gloriae inaniter ruat; seque super illos superbe extollat.

Utramque vero hanc superbiae pestem, carnalis videlicet et spiritualis curat beatus Augustinus sua a clericis, communi vita viventibus, doctrina, procul fugare, exhortans eos: Ut illi, qui aliquid videbantur esse in saeculo, non habeant fastidio fratres suos, qui ad illam sanctam societatem ex paupertate venerunt: magis autem studeant non de parentum divitum dignitate, sed de pauperum fratrum societate gloriari. Et hoc de superbia carnali. Cujus profecto genus bifarium est; saecularium, et carnalium his modis quam maxime contaminans mentes: dum de nobilitate solent seminis, et multitudine divitiarum suarum superbire; et illis, quos in his se vident inferiores, inaniter se praeferre. Subdit vero et de cavenda superbia spirituali: Nec extollantur, si communi vitae aliquid de suis facultatibus contulerunt; nec de suis divitiis magis superbiant, quia illas monasterio partiuntur, quam si eis in saeculo fruerentur. Exhortatio quidem haec salubris, et admodum catholica doctrina. Absit, fratres, semel, et iterum, et procul a nobis absit mortifera pestis haec: qua miserabiliter attacti fastidire solent inflati quidam fratres suos, qui ex paupertate venerunt; et de parentum divitum dignitate gloriari. Et haec vox eorum: Nos divites in saeculo fuimus, et sublimes: illi vero pauperes, 275 et humiles fuerunt. Illi de infimo genere sunt; nos vero prosapia nobilis, et sanguis generosus exornat. Nos communi huic vitae nostrae multa de facultatibus nostris, tam pretiosa contulimus, quam utilia; illi vero attenuati, et pene nudi venerunt. Nos ditavimus locum hunc; illi autem in divitias nostras intraverunt. Absit, ut nobis adaequentur divitibus inopes, infimi excelsis, populares generosis. Vos autem, fratres mei, qui aliquid videbamini esse in saeculo, non ita sentiatis de vobis, et de fratribus vestris; qui ad hanc sanctam societatem ex paupertate venerunt. De eorum magis studete gloriari societate, quam de vestrorum parentum divitum dignitate. De stirpis namque dignitate gloriari, viris quam maxime Religiosis turpe supra modum aestimo, et indecorum. Vox quippe gentilis hominis est.

Nam quam sit inane, ut ait sapiens quidam, et futile nobilitatis nomen, quis non videat? Et nimirum si quid est in nobilitate bonum, id arbitror solum, ut imposita nobilibus necessitudo videatur; ne a majorum virtute degenerent. Ut enim praemittit: splendidum te, si tuam non habes, aliena claritudo non efficit. Et o quam verus cantus ejus, qui talis est: Omne hominum genus in terris Simili surgit ab ortu. Unus enim rerum pater est, Unus cuncta ministrat.

Et in sequentibus: Quid genus, et proavos strepitis? Si primordia vestra Auctoremque Deum spectes, Nullus degener exstat, Ni vitiis pejora fovens Proprium deserat ortum. In lumbis protoplasti aequalem omnes generositatem sortiti sumus. De his vero facultatibus vestris, quas contulistis, nolite extolli. Quid vel quantum contulistis nec mente apud vos tacita revolvere velitis. Porro usque ad oris jactantiam exire, supra modum turpe reor. Utrumque hoc devitate superbiae genus: ne, quod absit, qui multum seminastis, colligatis parum; hoc enim innuere videtur, quod sequitur: Alia quippe quaecunque iniquitas in malis operibus exercetur, ut fiant; superbia vero bonis operibus insidiatur, ut pereant. Et quid prodest dispergendo dare pauperibus, et pauperem fieri, cum anima misera superbior efficitur divitias contemnendo, quam fuerat possidendo? Utique nihil. Imo longe melius fuit possedisse, quam sic contempsisse. Inutilis quippe contemptus iste, dum unde, interveniente humilitate, causa nobis justitiae provenire debuit, et gloriae: inde, mediante vesaniae peste, illa mortifera, quae, hoc in loco bono insidiatur operi, ut pereat, occasio nobis et culpae gignitur et poenae.

Omnes ergo unanimiter, et concorditer vivite, et honorate in vobis Deum invicem: cujus templa facti estis. Duo jam vobis admonuit genera superbiae cavenda: nunc vero duo bona monet exercenda, quae virtus humilitatis, et conferre nobis solet, cum desunt; et custodire in nobis, cum adsunt. Unanimiter, inquit, et concorditer vivite. Ad piam voluntatem unanimitas, et ad bonos mores pertinet concordia. Nam unanimiter vivimus, cum a voluntate ab invicem non resilimus: concorditer vero, cum per repugnantiam morum nobis ipsis contrarii non sumus. Et rectus ordo, quod prius unanimiter, et postmodum concorditer nos vivere monet; quia nullo modo in moribus poterimus esse concordes, nisi prius in voluntate fuerimus unanimes. Et honorate, inquit, in vobis Deum invicem. Quomodo? utique unanimiter, et concorditer vivendo. Tunc enim praecipue Deum in nobis invicem honoramus, cum et intrinsecus, secundum ipsum, in voluntate unanimes, et extrinsecus in moribus fuerimus concordes. Cujus templa facti estis; quia in nobis habitat Deus, ejus nimirum et templa sumus. Sunt enim templa corpora nostra; sunt et corda nostra. Corpora per munditiem incorruptionis; corda vero per virtutem divinae et fraternae dilectionis. Dum enim continentiae fraeno libidinis fluxum in membris nostris restringimus, apud nos nimirum habitat in carne. Et dum eum pure propter seipsum, et proximum in ipso diligimus, habitat quoque apud nos, et in mente. Sequitur: Orationibus instate, horis et temporibus constitutis.

Pulchre beatus Augustinus post tertium caput, in quo nos super virtute humilitatis, unanimitatis, et concordiae monuerat, in isto quoque, quod in ordine quartum est, ad orationis puritatem nos invitat. Quia tunc solum digne et fructuose orationem celebratis, cum et humiliantes vos sub potenti manu Dei, in vera fueritis humilitate submissi: et cor unum, ac animam unam habentes in Domino, 276 non fueritis a vobis ipsis in voluntate aversi; et in jucunditate bona, atque in bonitate jucunda habitantes in unum, interveniente morum repugnantia, non fueritis ab invicem diversi. Instare orationibus praecipit nobis, horis et temporibus constitutis. Quae horae istae, et tempora, quae ad orandum constituuntur, nisi quae ab Ecclesia ordinarie frequentantur? Sanctus vero propheta Daniel, prout potestis legentes intelligere, ingressus est domum suam, et fenestris apertis in coenaculo suo, contra Jerusalem tribus temporibus in die flectebat genua sua: et adorabat, confitebaturque coram Domino Deo suo. Petrus quoque ascendebat in superiora, ut oraret circa horam sextam. Hora etiam nona erat Cornelius orans in domo sua. Sed et Petrus, et Joannes ascendebant in templum, ad horam orationis nonam. Sanctus quoque David septies se asserit laudem dixisse Domino in die, super judicia justificationis ejus. Hae sunt, ut arbitror, horae, et tempora, quae nobis constituuntur, ut orationibus instemus in eis. Sunt autem horae septem specialiter constitutae; in quibus potissimum sancta solet Ecclesia debitum orationi obsequium impendere. De quibus omnium justorum spiritu plenus beatus Benedictus in regula monachorum, hoc modo facit mentionem: Ait propheta: Septies in die laudem dixi tibi. Qui septenarius sacratus numerus a nobis sic implebitur, si Matutino, Primae, Tertiae, Sextae, Nonae, Vesperae, Completoriique tempore, nostrae servitutis officia persolvamus. Quia de his horis dixit: Septies in die laudem dixi tibi. Nam de Nocturnis vigiliis, idem ipse propheta ait: Media nocte surgebam, ad confitendum tibi. Ergo his temporibus laudem referamus Creatori nostro, super judicia justitiae suae, id est, in Matutinis, Prima, Tertia, Sexta, Nona, Vespera, Completorio, et nocte surgamus ad confitendum ei. Haec de horis orationis beatus Benedictus.

Quas quidem horas ipse universitatis Conditor, et humani generis Redemptor invenitur in opere salutis nostrae consecrasse: unde merito prae caeteris ad orandum sunt nobis constitutae. Nam nocturno tempore natus est, et per angelum pastoribus est nuntiatus. Nocte et ipse oravit; nocte quoque a morte resurrexit; nocte cum laternis, et facibus, et armis quaesitus est; nocte cum gladiis, et fustibus captus est; nocte ad Annam primum ductus est, in cujus praesentia ab uno ministrorum alapa est percussus; nocte ab eo ad Caipham pontificem, ligatus missus est; nocte accusatus est; nocte falsis testimoniis appetitus est; nocte velatus est; nocte sputis illitus est; nocte colaphis caesus est; nocte palmas in facie passus est. Mane vero consilium inierunt Principes Sacerdotum, et seniores populi: ut eum morti traderent; mane ad Caipham in praetorium adductus est; mane Pontio Pilato traditus est; mane ab Herode contemptus est; mane indutus veste alba illusus est: mane quoque Mariae Magdalenae ad monumentum apparuit; mane septem, qui in navi erant, discipulos alloquens, in littore stetit; mane etiam rete in dexteram partem missum, quod et scissum non est, sacrato magnorum piscium numero implevit. Hora vero tertia linguis Judaeorum crucifixus est; hora tertia a Pilato flagellatus est; hora tertia corona a militibus spinea coronatus est, hora tertia coccinea veste indutus et in derisum adoratus est. Hora vero sexta, ipse Sacerdos et hostia, in ligno elevatus est, et clavis in ea affixus est. Hora vero nona, voce magna clamavit, et inclinato capite emisit spiritum. Vespere autem facto, proxima jam nocte, in qua tradebatur, discubuit cum duodecim, et corporis sui ac sanguinis sacramenta eis tradidit. Advesperascente jam die, a duobus euntibus in Emmaus discipulis, ad hospitium, ipsa resurrectionis suae die, invitatus est: et in panis ab eis agnitus est fractione. Sero autem die illo, cum fores essent clausae, venit ad discipulos suos; et ipso viso, novo eorum corda gaudio implevit. Oravit sanctus Daniel tribus temporibus in die, quibus, ut aiunt nonnulli, Judaei solebant orare. Hora videlicet( juxta quorumdam opinionem) tertia, sexta, et nona. Ideo, sicut existimant ipsi, tertia: quia ea hora putant Decalogum legis antiquo illi populo datum, in monte Sinai. Ideo sexta: quia illa arbitrantur hora serpentem aeneum pro signo elevatum: quem adspicientes, qui erant ab ignitis morsi serpentibus, sanabantur. Et ideo nona: quia ea aestimant hora petram in eremo percussam, de qua ad refocillandam sitim populi, aquae largissimae egressae sunt. Nos autem indubitanter scimus quod Sancti in se Spiritus adventum, hora tertia, primitiva Ecclesia suscepit, quod hora sexta ille, qui in similitudinem apparuit carnis peccati, a terra exaltatus est: in quem oculo fidei intuentes, a plagis nostris spiritualibus sanamur: quem et illa dudum in eremo percussa petra expressit, 277 quia hora nona unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua.

Ecce horae, fratres, et tempora, in quibus instare nobis praecipit orationibus sanctus Augustinus. Tria quoque in praesenti capite ad orationem pertinentia nobis notanda invenies, quae sunt tempus, locus, et modus. De horis vero et temporibus aliqua jam diximus. Subdit quoque et de loco orationis: In oratorio nemo aliquid agat, nisi ad quod est factum, unde et nomen accepit. Et hoc ideo, ut secure possint fratres, et libere, cum placuerit, et opportunum fuerit, incumbere orationi: unde et subjungit: Ut si aliqui forte et jam praeter horas constitutas, si eis vacat orare voluerint, non eis sint impedimento, qui ibi aliquid agendum putaverunt. Annectit post haec et de modo orandi: Psalmis, et hymnis cum oratis Deum, hoc versetur in corde, quod profertur in ore. Apud orantem namque, cum verbis oris concordare debet cogitatio cordis. Hinc beatus Benedictus: Ubique, inquit, credimus esse divinam praesentiam, et oculos Domini in omni loco speculari bonos et malos. Maxime tamen hoc sine aliqua dubitatione credamus, cum ad opus divinum assistimus. Ideo semper memores simus, quod ait propheta: Servite Domino in timore. Et iterum: psallite sapienter. Et, In conspectu angelorum psallam tibi. Ergo consideremus, qualiter oporteat nos in conspectu Divinitatis, et angelorum ejus esse: et sic stemus ad psallendum, ut mens nostra concordet voci nostrae. Haec sanctus Benedictus. Et hac quidem orationis puritate illos viros sanctos, quos superius retulimus, horis, et temporibus constitutis orasse, notare possumus, si diligenter inspicimus. Ingressus namque domum suam sanctus Daniel, et fenestris apertis in coenaculo, contra Jerusalem, flectebat genua sua, et adorabat, confitebaturque Deo suo. Quid per haec putamus nos posse exprimere, nisi in animo secretum, in mente intellectum, contemplationem in spiritu, coelestis patriae desiderium, humilitatem cordis, laudem oris? Nam ingressus ejus in domum, internum exprimit in animo secretum. Sed et fenestrae ejus aperiuntur, cum revelante Spiritu, spiritualis intelligentiae venae deteguntur. Coenaculum in domo, altitudo est contemplationis in animo. Caelestis patriae desiderium, notatur per Jerusalem. In genua flectente, et adorante, humilitatem cordis; in confitente vero coram Deo, accipimus laudem oris. Et est senarium illud, insigne cujusdam perfectionis indicium: quod orantibus valde necessarium est. Ad quod referri possunt, et Cornelii domus, in qua legitur orasse: et illa Petri superiora, in quae ascendit, ut oraret; et ipsum denique templum, in quod Petrus, et Joannes ascenderunt ad horam nonam. Et nolite cantare, nisi quod legitis esse cantandum. Quod autem non ita scriptum est, ut cantetur, non cantetur. Nimirum ut in cantando pariter, et non cantando, eo minus vel coram Deo culpam, vel coram homine incurramus reprehensionem: quo diligentius, in utroque, sanctae Scripturae sequimur auctoritatem.

Sequitur: Carnem vestram domate jejuniis, et abstinentia escae, et potus, quantum valetudo permittit. Omnia, fratres, quae usque ad hunc locum, per beatum Augustinum in Regula sua exhortando promulgata sunt, virtutum spiritualium insignia sunt. Dilectio siquidem Dei et proximi, unitas concordiae, virtus humilitatis, puritas orationis, ad sanctitatem pertinent nostri hominis interioris. Quae autem in quinto capite isto de abstinentia dicuntur: ad sanctitatem pertinent exterioris. Et apte quidem peritus, et discretus Magister prius de his agere censuit, quae ad instructionem pertinent mentis: deinde vero de his quae pertinent ad emundationem corporis: quia nimirum prius in homine virtutum spiritualium insignibus cor decorandum est; postmodum vero religiosis exercitiis corpus exornandum. Inter quae profecto exercitia magnum et quodammodo primum abstinentia obtinet locum: super qua salubre in praesenti loco Patris nostri habemus documentum. In quo capite septenaria quadam( prout conjicimus) nos instructione alloquitur: praecipiens nobis, primo quidem sollicite discretam observare abstinentiam: secundo congruam ad sumendam corporalem alimoniam, horam: tertio, ut lectionis intendamus diligenter recitationi ad mensam: quarto vero, ut hi, qui ex consuetudine infirmantur, misericorditer tractentur in victu: quinto quoque, ut delicatis aliquid prae aliis in alimento pariter indulgeatur, et in vestitu: sexto quidem, ne omnes alii simili se velint modo tractari: septimo autem, ut postquam convaluerint, qui fuerant aegroti, ad priorem, reparatis viribus, redeant statum. Dicit itaque: Carnem vestram domate 278 jejuniis, et abstinentia escae, et potus. Tunc caro domatur, cum ejus superbia prosternitur. Superbia vero ejus, concupiscentia est: cujus terit superbiam potus, cibique parcitas. Et notate, quod nequaquam in verbis istis ferculorum numerum definit, non genera ciborum describit. Sed sive unum, sive plura adfuerint fercula; similiter sive unum, sive diversa apposita fuerint escarum genera: ita nos alimenta sumere hortatur, ut interveniente abstinentia, caro dometur. Pro eo enim, quod non cibus, sed appetitus in vitio est, nonnulli multoties et in multis ferculis ac ciborum generibus, dum parce sumunt, carnem suam domant: et nonnulli quandoque in uno tam ferculo, quam genere, dum nimio rapti desiderio in vitium gastrimargiae ruunt, eamdem carnem suam, ad contumelias, quibus stimuletur, excitant. Carnes namque sine culpa Elias sumpsit: et illicite lenticulam Esau concupiscens, etiam primogenita amisit. Verumtamen nimis multa fercula, vel genera, aut nimis delicata quaeritare, nullo modo ad viros pertinet Religiosos. Nam horum aliqua pro loco et tempore, pro persona et causa plerumque admittere, fortassis non reprehendendae dispensationis est; sed absque causa rationabili, importune, et intemperanter exigere, culpandae sine dubio est superfluitatis.

Quantum, inquit, valetudo permittit. Nimirum, quia omne quod est nimium, vertitur in vitium. Ideo quantum valetudo permittit: ut ne quid nimis. In desideriis quippe carnis, fieri curam, Apostolus vetat. Itaque quantum valetudo permittit, abstinentia escae et potus caro domanda est, ne si ultra vires restringatur, ab exercitatione boni operis fracta, enervetur. Quando autem aliquis non potest jejunare: non tamen extra horam prandii aliquid alimentorum sumat, nisi cum aegrotat. Ante aptum sumendi tempus, viri Religiosi sumere non debent, maxime cum sani sunt: mortis quippe sententiam Patris ore, ut ait beatus Gregorius, Jonathas meruit: quia in gustu mellis constitutum edendi tempus antecessit. Neque enim huic sententiae eum addixit, quia escam sumpsit: sed quia eam ante horam praeripere, praesumpsit. Sententia vero quorumdam est, quod usque ad tertiam, sit extra horam. Dicunt enim, quod usque ad hanc horam Religioso viro edere, aut bibere non licet, nisi cum aegrotet; nam aegrotantibus lex ista posita non est. Illis vero, qui non jejunant, nec aegrotant, canonicam pro ratione, et causa, reficiendi asserunt horam, a tertia, usque ad sextam. Illis autem, qui jejunant, a nona hora, usque ad vesperam. Itaque non solum temperate cibo et potu nos uti opus est; sed etiam horas constitutas observare decet; ut extra eas aliquid non sumamus, nisi cum aegrotamus.

Cum acceditis ad mensam, donec inde surgatis, quod vobis secundum consuetudinem legitur, sine tumultu, et contentionibus audite. Salubris quidem, et apta institutio haec, ut dum refectioni corpus intendit, suam quoque spiritus non omittat. Sermo quippe sacrae lectionis, animae refectio est: sicut cibus iste visibilis, refectio est corporis; quia non in solo pane vivit homo; sed in omni verbo, quod procedit de ore Dei. Sine tumultu, inquit, et contentionibus audite, quod vobis secundum consuetudinem legitur: quatenus tunc, vel maxime videlicet, cum accedimus ad mensam, quantum ad quietem corporis simus compositi, simus etiam silentio oris intenti. Nam ad eos pertinet tumultus, qui inordinate se habent in Religioso motu corporis; contentio vero ad eos, qui turbulentos edunt strepitus alicujus clamosae, vel vocis, vel locutionis. Quia vero tunc quam maxime, cum ad reficiendum accedimus, fraeno maturitatis illicitos in nobis membrorum compescere motus debemus, tumultus nobis inhibetur. Et quia tunc potissimum gravitas a nobis taciturnitatis exercenda est, inhibetur et contentio. Nec solae vobis fauces sumant cibum: sed et aures esuriant verbum Dei. Nequaquam aurium, sed faucium esurire est. Verum, quia tantum inesse voluit sanctus Augustinus desiderium auribus nostris audiendi verbum Dei, quantum inesse faucibus solet sumendi escam corporalem, cum eas esuries perurit: et ipsas aures quoque esurire verbum Dei voluit; nam esuries haec desiderium est. Et sicut esuries haec spiritualis est, ita sunt et aures. Et quaenam illae? Puto quod intellectus et affectus sunt. Cum enim, de quo loquimur, verbum Dei et audiendo per sensum intelligis, et intellectum operi mancipare satagis, aures nimirum interiores 279 habes, quibus verbum Dei esuris. De auribus istis, ipse Dominus: Qui habet aures audiendi, audiat. Qui enim non habet, audire non valet: quia dum nec per intellectum verbum percipit, nec illud ad opus amando perducere satagit, ei nimirum insensibiliter forte, obdurescit.

Sequitur: Qui autem infirmi sunt ex pristina consuetudine, si aliter tractentur in victu, non debet aliis molestum esse, nec injustum videri eis, quos fecit aliqua consuetudo fortiores. Verba haec, et virtutem nobis exercendam praedicant compassionis, et abominandum esse vitium livoris. Compassio namque est, ut aliter tractentur in victu, quos consuetudo pristina reddit infirmos. Indicium vero livoris est, cum inde molestantur, idque injustum esse arbitrantur, quos econtrario consuetudo effecit fortiores. Nec illos putent feliciores, quia sumunt, quod non sumunt illi; sed sibi potius gratulentur quia valent, quod non valent illi. Nequaquam felicitas est, cum sumunt debiles, quod non sumunt fortes; sed magis infirmitas. Potius ergo sibi debent, pro eo quod valent quod non valent illi, gratulari, quam illos feliciores arbitrari; quia et virtutis est, quod mediante sanitate et fortitudine, communi aliorum cibo et potu sunt contenti: et infirmitatis, quod interveniente aegritudine et debilitate aliter indigent in victu tractari. Et si eis, qui venerint ex moribus delicatioribus ad monasterium, aliquid alimentorum, vestimentorum, operimentorum datur, quod aliis fortioribus, et ideo felicioribus non datur: cogitare debent, quibus non datur; quantum de sua saeculari vita, illi ad istam descenderint, quamvis usque ad aliorum, qui sunt corpore firmiores, frugalitatem pervenire nequiverint. Non igitur infirmi, sed fortiores feliciores sunt. Cogitent itaque fortes illi, et ideo felices, quibus non datur aliquid alimentorum, vestimentorum, ac operimentorum, quod datur delicatis, quantum descenderint iidem delicati ad vitam hanc, de culmine vitae saecularis; quatenus ex ratione hac colligant, quod qui plus descendendo humiliati sunt, plus quoque accipiendo refovendi sunt. Nec debent velle omnes, quod paucos vident amplius, non quia honorantur, sed quia tolerantur, accipere. In eo quod amplius accipiunt, non eorum personis honorando defertur; sed eorum infirmitatibus tolerando occurritur. Et quia hac de causa, paucorum esse vident, nullo modo universi velle debent.

Et quare hoc? Subjungitur: Ne contingat detestanda perversitas, ut in monasterio, ubi quantum possunt, fiunt divites laboriosi, fiant pauperes delicati. Utique detestanda perversitas est, ut in coenobio deliciis pauper insistat, ubi se totum pro Deo dives laboribus addicit. Quod profecto supra modum frequenter accidere videmus. Videas eum, qui universis, quando in saeculo erat, deliciis abundabat, cum ad vitam communem venerit, quatenus et Deo placeat, coramque hominibus irreprehensibilis appareat; duris se spiritualis agonis laboribus coarctare; illum vero econtra, qui in habitu saeculari, ad instar illius prodigi postmodum, ac post modicum egeni, qui cupiebat implere ventrem de siliquis, quas porci manducabant, et nemo illi dabat, raro vel hordeo ad satietatem vescebatur, superflua quaeque in coenobio, ac delicata superbe quaeritare. Sed haec perversitas est, et detestanda, ut arroganter appetat in monasterio vivere delicatus, qui semper in saeculo vixit laboriosus. Sequitur: Sane quemadmodum aegrotantes necesse habent minus accipere, ne graventur: ita et post aegritudinem sic tractandi sunt, ut citius recreentur: etiamsi de humillima saeculi paupertate venerint, tanquam hoc illis contulerit recentior aegritudo, quod divitibus anterior consuetudo. Sicut aliter tractari jubet divites in victu, quos consuetudo pristina reddit infirmos: ita et pauperes in omnibus sic sunt post aegritudinem tractandi, ut citius possint recreari. Et sicut illorum debet consuetudo aequanimiter, in sumendo amplius tolerari: ita et horum humillima paupertas non debet in recreatione, qua post aegritudinem indigent, contemni. Sed cum vires pristinas reparaverint, redeant ad feliciorem consuetudinem suam: quae famulos Dei tanto amplius decet, quanto minus indigent. Pro debilitate igitur aegritudinis relaxare licet sanctis rigorem suae consuetudinis. Sed cum fuerint recreati, eo alacrius ad eam recurrere debent: quo minus jam illis, quibus recreati sunt, fomentis indigent. Quam consuetudinem 280 hac sua recreatione vocat feliciorem; quia longe beatius est rigorem sustinere, quam recreatione indigere.

Nec cibi eos teneat voluptas jam vegetatos, quos necessitas levarat infirmos. Unde liquido colligitur, quod lautioris, atque delicatioris cibi voluptas semper devitanda est sanis, et sola quandoque necessitas admittenda infirmis. Illos aestiment ditiores, qui in sustinenda parcitate fuerint fortiores. Cum parcitatem viriliter sustinemus, carnis stimulos hebetantes, ejus quoque desideria mortificamus. Ex mortificatione vero vitiorum, pullulatio procedit virtutum; in quibus verae et spirituales nostrae divitiae consistunt. Inde ergo concluditur, tunc nos veraciter esse divites, cum in sustinenda parcitate fuerimus fortes. Melius est enim minus egere quam plus habere. Hoc est dicere: Melius est aliquid propter Deum egestatis sustinere, quam superabundare. Egestas namque, quae propter Deum est, bonis mentibus custos esse solet humilitatis; superabundantia vero, causa plerumque elationis. Et servus Dei, ut ex toto devitare possit superfluitatem, semper se debet cohibere etiam citra necessitatem: ut dum se caute, et a licitis restringit, in ipsis quoque, praestante Domino, illicitis non cadat: cui sit honor, et gloria in saecula. Amen.