Reader

DE ORDINE, HABITU ET PROFESSIONE CANONICORUM ORDINIS PRAEMONSTRATENSIS.

SYNOPSIS SERMONIS.-- 1. Quanta sollicitudo sit reddendi voti.-- 2. Ex quantitate accepti pensanda quantitas debiti, quod ab ordine, habitu, professione accrescit.-- 3. Ordo sublimat, habitus figurat, professio ligat.-- 4. A sublimi professione non discordet conversatio.-- 5. Clericorum prae monachis praerogativa.-- 6. Canonicus ab etymologia est regularis: cujus rectitudo erga Deum et se ipsum expensa. 7. In canonico, quem regularem et rectum esse oportet, damnata curvitas, cujus mulier evangelica typum gessit.-- 8. Curva anima immundorum spirituum bajula: ejus triplex curvitas.-- 9. Homo incurvat seipsum, cum rectus creatus sit.-- 10. Rectitudo interior est triplex, prima memoriae: quam molestantibus cogitationibus ostium occludendum.-- 11. Triplex in Scripturis clausum ostium. Unde remedium petitur: primo terrenarum cogitationum sollicitudini.-- 12. Deinde cogitationibus pravis et iniquis, quae virulenta suggestione consensum pelliciunt, ut animam occidant.-- 13. Postremo cogitationum otiosarum et vagarum phantasmatibus.-- 224 14. Triplici cogitationum tortitudini opponitur terna rectitudo, memoriae, affectionis, intentionis.-- 15. Ad eam regulam tenendam paraenesis.

Solent, ut ipsi scitis, dilectissimi, qui veritatis amatores sunt et filii, cura vehementi quam saepe distendi, cum illaqueatos verbis oris sui spontanee se perspiciunt, et aliquo vinculo promissionis obligari. Quo enim puriore spiritu veritatis rectitudinem amant, eo majore sollicitudine falsitatis incurrere tortitudinem reformidant[ deerat verbum]. Unde fit ut, vel nunquam, vel certe raro, quibus se aliquando obligavere, promissa, interveniente oblivionis tegmine, a cordis aspectibus abscondant, et ea nihilominus, pro posse, persolvere intendant. Non solum secundum quid, sed et diligentius interdum attendunt, qui et vivant, et quantum polliciti sint, quatenus profecto quanto, quibusve sint obligati perpendant, tam ex ipsis videlicet promittentium personis, quam ex magnitudine quoque promissionis. Et quo quidem in hoc attentius veraces esse desiderant, eo nimirum et sollicitius, quod promisere, reddere festinant.

Nos autem, fratres, nos, inquam, constricti sumus debito magno: utpote qui multum accepimus, ac per hoc, et multum a nobis reddendum, scire certissime debemus. Itaque multum reddendum, quia et multum accepimus. Scimus collatum id per totum exigendum. Teste namque ipsa Veritate. Cui multum datum est, multum exigetur ab eo. Sed nimis parum dixisse me video, id quod accepimus, exigendum et reddendum asserens: quia cum usura debui addidisse. Piger quippe, ac nequam a Domino servus appellatus est, et ex ore censetur proprio judicandus, qui id ei solum, quod accepit, resignavit. Nec respuit quidem quod suum est, sed in gaudium Domini sui non meretur servus introitum, si non donum de negotio reportaverit duplicatum. Quod autem magnum sit debitum nostrum evidenti clamitare non cessant indicio ordo noster, habitus et professio. Tria haec; horum autem sublimior ordo, habitus vero evidentior, fortior quoque professio est. En, quo Deo estis dicati, triplex insigne, quod cum magnum sit, et quidem per omnem modum, magis quoque vos erga plures efficit debitores. Si vero quinam illi sint vobis desideratis innotescere[ al. innotesci], ipsi sunt Deus, proximus, et vos ipsi. Reddite ergo his omnibus debita: existentes semper, et ubique, pro posse ac nosse, et circa propriam salutem solliciti, proximo compatientes, et Deo devoti. Sic sobrie, et juste, et pie viventes in hoc saeculo, secure poteritis cum corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta beatam spem exspectare, et adventum gloriae magni Dei.

Et intuemini, si placet, dignitatem non mediocrem in ordine vestro; et ipsam significationem non inconvenientem in habitu; vinculum vero quoddam forte, et in hac penitus vita insolubile, in professione. Nam ordo sublimat, habitus figurat, professio ligat. Et certe sic se habere omnia haec, ut dicimus, aptissime, ni fallor, videbitis; cum uniuscujusque eorum trium innotuerit perfecte proprietas vobis. Et primo quidem de ordine, secundo de habitu, novissime vero loquemur de professione Adestote praesentes mente, sicut estis et corpore. Et gemino necesse est modo ut adsitis: mente levantes cor in oratione pro nobis, et auribus intendentes nobis, quatenus pacatus, ac patefactus piis orationibus vestris fons ille indeficiens, et purificato ab eo ingenioli nostri vasculo, quod vobis ad laudem suam et aedificationem vestram ministerio linguae propinemus dignanter instillet; auditui vestro dans gaudium et laetitiam: sed et quod ipso largiente dicturi sumus, infundat uti in vobis: id est per agnitionem veri erudiat intellectum, et per amorem boni inflammet affectum. Tunc quippe non modicus ex sermone nostro, tam vobis, qui auditis, quam nobis, qui loquimur, provenit fructus: cum et vos Patrem illum luminum, a quo omne datum optimum. et omne donum perfectum descendit, ut ad utilitatem vestram secreta nobis sapientiae revelet, vobis gratiam intelligendi administret, medullitus exoratis: et nos omni abjecta vanitate elationis, ac curiositate superstitionis, in locutione nostra suae laudis praeconium, et vestrae quaerimus fructum aedificationis.

Magister gentium apostolus Paulus, sana, more suo, ac catholica auditores suos instructione, quodam loco, alloquens: Obsecro vos, inquit, ego vinctus in Domino, ut digne ambuletis vocatione, 225 qua vocati estis. Exhortatio utique catholica, ac salubris, et qualis talem tantumque decuit doctorem proferre, et fideles oportuit Ecclesiae populos audire. Ambulare eos voluit alacriter, non segniter stare: et ambulare digne vocatione qua fuerant vocati. Ut a sublimitate professionis, exercitium apud eos non discordet conversationis. Qualiter vero digne ambulare valerent, notum fecit, subdens: Cum omni humilitate, et mansuetudine, cum patientia supportantes invicem in charitate: solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Apte quidem; ut dum in praesenti de virtute in virtutem ambulant, se in futuro Deum deorum in Sion visuros, spe certa praesumerent. Haec, fratres, accipite specialiter dicta ad vos. Videte, quaeso, vocationem vestram, et ambulate digne in ea. Ad ordinem canonicum vocati estis, ipsumque coram multis testibus professi. Ordo certe sublimis valde, et inter universos, quibus sancta exaltatur et decoratur, sanctificatur et regitur Ecclesia, ordines, magna quadam dignitate praefulgens. Hunc sua apostoli conversatione consecrarunt, et ad sublime singularis cujusdam auctoritatis fastigium evexerunt. Clerici sunt, qui ad hunc in Ecclesia ordinem promoti sunt. Qui ipsis quoque in nonnullis sublimiores sunt monachis, quantum ad auctoritatem, qua praeeminent, potestatis.

Si dubitat aliquis super hoc, vel mussitat propter hoc: nisi quia de clericis, clericus hoc dico? dubitanti quoque, et mussitanti possem respondere: Vix bonus monachus bonum clericum facit. Sed respondeat, si tamen necesse est, et monachus pro nobis. Beati Hieronymi in exhortatoria ad Heliodorum epistola, haec verba sunt: qui utique monachus fuit. Absit autem, ut quidquam de his sinistrum loquamur, qui apostolorum gradui succedentes, Christi corpus ore suscipiunt, per quos et nos Christiani sumus; qui claves regni coelorum habentes, quodammodo ante diem judicii judicant; qui sponsam Domini sobria castitate conservant. Idem ad eumdem: Clerici pascunt, ego pascor. Illi altario deserviunt, mihi quasi infructuosae arbori securis ponitur ad radicem, si munus ad altare non defero. Mihi ante presbyterum sedere non licet; illi, si peccavero, licet me tradere Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit, in die Domini Jesu. Sed quanta praeeminent dignitate, tanta necesse est, ut et praeemineant sanctitate: ut id in merito sint, quod sunt in vocabulo. Unde et idem in epistola ad Nepotianum: Clericus, qui servit Ecclesiae, interpretetus primo vocabulum suum, et nominis definitione prolata, nitatur esse quod dicitur. Si enim Κλῆρος Graece, Latine sors appellatur, propterea vocantur clerici, quia de sorte sunt Domini, et quia Dominus ipse idem clericorum est. Et quia vel ipse pars Domini est, vel Dominum partem habet, talem se exhibere debet, ut ipse possideat Deum, et ipse possideatur a Domino. Qui possidet Dominum, et cum propheta dicit: Pars mea Dominus, nihil extra Dominum habere potest. Quod si quidpiam aliud praeter Dominum habuerit, pars ejus non erit Dominus. Verbi gratia: si aurum, si argentum, si possessiones, si variam supellectilem: cum istis partibus Dominus pars ejus fieri non dignatur.

Usitato vero vocabulo, canonici appellantur, ut esse se in vitae rectitudine demonstrent. Nam κανὼν, ut scitis, Graece, Latine regulam sonat. Regula vero recta ducit. Non solum autem, sed ad ejus etiam examen corrigitur quod distortum est. Colligite, fratres, ex his, quod tria haec exercere incumbit vobis, qui canonici vocati estis. Canonicos quippe regulares interpretamur. Et spectant ad regulam haec: rectam se exhibere; recte ducere, suo, quod est distortum, examine deprehendere, et deprehensum corrigere. Recti estote et vos, ut non fustra sonare regulam ostendatis vocabulum vestrum. Alioquin dilectionem Dei non habetis in vobis, nec eum fructuose laudare potestis. Nam si ejus amore agitis, legitis in Cantico amoris: Recti diligunt te. Si vero de laude, vox Psalmistae est: Rectos decet collaudatio. Et haec quidem duo specialiter pertinent ad Deum: unum ad affectum, ad praeconium alterum. Quae profecto sicut tibi esse non possunt, nisi rectus fueris, ita nec alia duo, quae pertinent ad teipsum. Illa quidem horum effectus sunt, haec autem fructus eorum. Si vero quaeris quaenam haec sint, ipsa sunt tranquillitas conscientiae, et gratia benedictionis divinae. Conscientiae quietem oportet generatione praecedere rectitudinem. Oportet utique: nam rectis asserit sanctus David laetitiam oriri: Lux orta est justo, et rectis corde laetitia. Sententia haec ejus vera est, quia ibi sincera est exsultatio, ubi cordis est rectitudo. Et 226 quid aliud laetitia ista, nisi quies est mentis, in qua nimirum eo suavius pausat, quo ei laetius in bono ac veraci testimonio, in omni se veritate providens applaudit conscientia, quae non modo laetitia, sed et gloria est? Nam Pauli vox est: Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae, quod in simplicitate, et sinceritate, et non in sapientia carnali, sed in gratia Dei conversati sumus in hoc mundo. Laetitia ergo est, ubi rectitudo; et ubi laetitia, ibi et gloria: quae gloria nec ipsa sine rectitudine esse valet. Nam sicut dicit Psalmista, quod orta est rectis corde laetitia, sic et in victoria haec ejus vox est: Gloriamini omres recti corde. Quid de gratia dicemus benedictionis? nunquid ipsa adest, ubi rectitudo deest? Absit! Alioquin non diceret sanctus David quia generatio rectorum benedicetur. Igitur nec pure Deum amare, nec fructuose laudare, nec suaviter apud teipsum quiescere, nec secure aliquam benedictionem exspectare poteris, si rectus non fueris.

Et quaenam virtus haec eximia, cujus ne tot tantaque conferantur bona, absentia in causa est? quis rectus, nisi qui regularis est? et ipse, ut jam diximus, canonicus est. Sed qui curvus, rectus non est. Nimirum, quia non bene conveniunt, nec in una sede morantur. Si igitur canonicus, et regularis: regularis vero qui rectus; sed nequaquam rectus, qui curvus est. Colligitur quoque eum curvum non esse, nec e converso, qui canonicus est. Haec dicenti occurrit illa in Evangelio mulier curva, de qua legimus: quia erat inclinata, nec poterat sursum aspicere, quam et ipse Dominus alligatam asserit fuisse vinculo Satanae. Itaque primum alligata fuit, ut inclinaretur; et quia inclinata, sursum aspicere non potuit. Et quo attinent ista? quid, quod Satanae primum vinculo anima ligatur, ligata inclinatur, inclinata sursum aspicere non valens, sola ima tuetur? Et quod istud vinculum est? quidquid autem illud sit, dubium nobis non debet esse quin malum sit. Nam quomodo non malum est, quod Satanae est? fortassis pravus et reprobus timor, et amor est. Utrobique quippe iniquus ligatur: hinc acquirere gestiens, inde amittere formidans. In uno, a bono recedit abstractus; in altero ad malum accedit illectus. Nam timore contractus inerti bonum dimittit: amore vero dilatatus carnali, malum admittit. Itaque illius cuspide percussus, mentis oculos a summis vocat: hujus quoque adustione inflammatus, ad ima eos inclinat. Sicque dum et collum praebet summis, et faciem imis, curvum se exhibet: ibi a coelo vultum avertens, hic nihilominus sine cessatione terram intuens.

Et quid ad intuitum pertinet istum? forte cogitatio, affectio, intentio; tria haec. Nam in anima curvitas ista. Sanctus quippe David, ubi supra memoravimus, rectis corde dicit oriri laetitiam; et ad gloriandum nihilominus rectos corde invitat. Itaque secundum animam curvum depingimus hominem, cum omissis coelestibus, illicite, quae infima sunt, cogitat. diligit et appetit. Et sic anima curva effecta, maligni spiritus dorsum ejus insiliunt, prementes eam, et opprimentes; suamque magis, et magis, ad ima faciem inclinantes. Et gemebunda fortassis ad haec spectat vox illorum, ludibrii ad se factam vocem commemorantium. Et dixerunt animae nostrae: Incurvare, ut transeamus. Igitur incurvatur per cogitatum, appetitum, affectum. Ex his autem tribus, curvitatis hujus de qua loquimur, affectus quidem causa; initium vero cogitatus, appetitus quoque finis est. Cum itaque te vides caduca incessanter, et carnalia, quorum illa ad mundiale gaudium, haec vero ad corporale spectant oblectamentum, in mente revolvere, eaque mentis ad te complexibus, eis agglutinatum, fortiter astringere, vel certe, in ipso sanctitatis exercitio, manus tuas ab omni munere non excutere, curvum te esse non ambigas; et jam necesse, ut illam tibi vocem flebilem assumas, et dicas: Miser factus sum, et curvatus.

Et cum talem te deprehendis, scito te non talem factum a Deo, sed a te ipso. Non enim talis ipse, et ad suam te creavit imaginem, et similitudinem ipse. Legimus in Psalmo quia rectus Dominus Deus noster, et non est iniquitas in eo. Rectum creavit te, quia rectus est ipse. Rectum, inquam, creavit te, tu autem curvum fecisti te. Et huc fortassis accedit quod Ecclesiastes dicit: Hoc inveni, quia rectum fecit Deus hominem, et ipse se infinitis miscuit quaestionibus Et sic rectum fecit eum mente, sicut et corpore. Nempe rectitudo istius rectitudinis illius exemplum et incitamentum est. Indecorum valde, ut corpore rectus, mente curvus sis. Corpore 227 hominem, et mente praeferre pecus, quoddam monstrum est. Sic quod corpus ad ima inclinatur, pecorinum; ad summa vero dirigitur, humanum. Hinc et illa gentilis hominis vox est:

OVID. Metam, I, 84. Vide tu coelum mente, ejusque ad sidera vultum erige: ut dum cogitatione, et aviditate in summis conversaris, rectum te esse comprobes. Sic te, in hac parte, regulae assimilabis ut rite a canone canonicus, hoc est, a regula vocari possis regularis.

Porro rectum te facit rectitudo, et ipsa, uti jam breviter tetigimus, triplex sit. Prima in cogitatione, cujus in anima sedes memoria est. Statuat itaque se memoria, quasque videlicet in se cogitationes stabiliens fluctuantes. Ipsa quasi animae ostium est, per quod intrare ad eam vel vitam, vel mortem necesse est. Et hoc esse sciatis ostium, quod vobis Dominus jubet claudere, cum intraveritis in cubiculum vestrum, ut oretis Patrem in spiritu, et veritate. Hoc quoque ostium est, quod occultato intra arcam sancto Noe, cum his quos secum clauserat, Dominus deforis clausit. Hoc denique ostium est, quod suscepti hospitio viri sancti, introducto ad se Lot, clauserunt, et percussi caecitate viri spurcissimi, illud invenire non potuerunt. Et ecce magnum sacramentum, fratres mei. Per hoc ostium ingreditur, et egreditur, et bonum, et malum. Nam de corde, teste Domino, teste et ipsa infirmitate nostra, exeunt cogitationes malae. Misit quoque diabolus in cor Judae, ut traderet Dominum: quia fiunt immissiones per angelos malos.

Ecce tribus, in Scriptura sacra, locis assignavimus ostium vobis, et in singulis, quia clausum fuit, legitur. Noe includitur, Lot intromittitur, et oraturus Patrem intrare perhibetur. De eo, quod primo loco posuimus, legitis, quia erat in arca; de secundo, quia in domo: de tertio, quia in cubiculo. Sed loca haec, ut quid tam subtiliter notamus? sub una quippe significatione, singula hoc in loco accipere nolumus. Ad internae namque unumquodque referre volumus conscientiae secretum: sed absque praejudicio eorum, quibus non solum datum est profundius, sed et vacat profusius de eis sentire. Fatigant persaepe vitae hujus negotia mentem, quae dum multimoda erumpunt, et in illam se ingerunt, quasi tumultuosis et procellosis eam hinc inde fluctibus, conquassare solent. Vidi cuncta quae sub sole fiunt, ait Ecclesiastes, et ecce universa vanitas, et afflictio spiritus. Atque de homine his occupato hisque detento, ac distento, qualem sententiam protulit? Cuncti dies ejus doloribus, et aerumnis pleni sunt, nec per noctem mente requiescit. Hinc mentem dissipatam, et dilaceratam concutit timor, pungit dolor, cura distendit, suspicio perurit. Magno sibi oneri ipsa mens est, semetipsam vix portare valens, et nusquam apud se requiem inveniens, non est quo fugiat a se, et ubi se ponat ad quietem omnino non habet. Premitur, et opprimitur: et inde hoc, quia supra vires oneratur. Emergere oppressa non valet, quia qua oneratur, deponere molem sufficiens non est. Huic autem cogitationi, cum tot modis[ al., hinc autem cogitatio cum tot motibus] impetuosa[ al., huic cogitationi cura occupationum impetuosa], et tumultuosa se ingerens strepit sancto Noe intra arcam incluso, et ipse, et perfectus quilibet intra arcam pausans, conscientiae suae non minus necessarium, quam salubre existimat[ deerat verbum]: ut deforis Dominus ostium claudat. Claudat videlicet contra immoderatam sollicitudinum perturbationem, quae universos miserabiliter carnales devastat: ipsa est diluvium, quod consumit omnem carnem.

Est quaedam alia cogitatio, quae menti valde nociva est, et supra modum periculosa: longe ista de qua modo tractavimus nocivior et periculosior. Illa quippe per occupationem sollicitat, haec vero per iniquitatem inquinat. Illa per curam animam affligit, haec vero per culpam polluit. Ista est quam serpens ille antiquus virulento suggestionis suae susurro in anima multoties format, ipsum quoque paradisum ingredi praesumens, et falsis ad esum interdictum promissionibus, mulierem fallax ipse incitans. Nec mirum. Mendax quippe ab initio erat, et in veritate non stetit. Nec loqui aliud quam mendacium potest, idque ex propriis loquitur; quia mendax est, et pater ejus. Infundit prostitutor ille spurcissimus animae semen suggestionis pollutum et damnosum; eique mediante conceptu criminoso( qui consensus est) sterilem confert fecunditatem. Ad hoc pertinere arbitror, quod in onere inimicorum Austri, dicit Isaias: In terra tribulationis, et angustiae leaena, et leo: ex eis vipera, et regulus volans. Quid haec terra tribulationis, et angustiae, 228 nisi anima prava, mansio, et habitaculum afflictionis et nequitiae? in hac, diabolus suggerens, et peccatrix conscientia ejus suggestionibus acquiescens. Quia iste leo: haec autem leaena, et vipera quae ex istis: quia ex suggestione hostis, et consensu mentis, perpetratio procedit iniquitatis. Quae profecto iniquitas quo delectabilius perpetratur, eo et crebrius reiteratur. Jam talem animam exprobratio illa prophetica, tangit quae talis est: Quam vilis facta es, nimis iterans vias tuas! Crebro vero reiterata, vertitur in consuetudinem; et sic usque ad multorum notitiam pertingit. Jam fetet, quatriduanus enim est. Et quis fetor iste, nisi infamia est? Haec est regulus, de qua dicitur quod volat, quasi quibusdam pernicibus famae pennis, quia ipsis, qui longe positi sunt, versa in consuetudinem iniquitas, innotescit. Hinc rursum propheta in onere Philisthiim, de radice colubri, dicit, egressurum regulum, et semen ejus absorpturum volucrem. Serpens antiquus coluber est tortuosus, et radix ejus pestifera suggestio est. Regulus autem, animi motus; semen illius, actus malus; volucris vero, anima puritate levis, et contemplatione sublimis. De radice itaque colubri adhuc hodie egreditur regulus, et semen ejus absorbet volucrem, dum per suggestionem diaboli concutitur animus, et animam illicitum perimit opus. Quia peccatum, cum consummatum fuerit, generat mortem. Sic halitus Behemoth prunas ardere facit. Qui cum septem spiritibus domum mentis ingressus, nihil in ea, nisi quod proditionis est, operatur. Et qui septem spiritus isti? Utique superbia animam inflans, invidia dilanians, iracundia dividens, acedia confringens, avaritia dispergens, gula dehonestans, luxuria conculcans, et in lutum penitus redigens. Et hi fortassis spurcissimi illi viri sunt: qui Lot faciunt vim vehementissime. Necesse igitur ut manum suam mittant, quos idem suscepit hospitio, eumque intus trahant ad se. Hi sunt visitationes internae, quae veniunt, ut consolentur nos, et veniunt hospitari, non morari. Necesse nihilominus ut ostium claudant, ne ad eum, ad quem ingressi sunt ullus patere introitus possit.

Quaedam adhuc cogitatio est, quae animae viri perfecti valde solet esse molesta, et eo saepe molestior est, quo ad plenum emendari non potest. Illa vero, de qua modo egimus, etsi major damnationis occasio est, tamen jugis adeo, atque frequens in mente non est. Haec autem vix aliquando cessat: quia, cum fit silentium in coelo, ei non datur nisi dimidia hora. Et quid dico dimidia, cum quasi dimidia fieri dicatur? Sic enim legitis: Factum est silentium in coelo, quasi dimidia hora. In lubrico mens nostra semper est, infirma ad statum, prompta ad lapsum. Nunc foris, nunc intus vagatur garrula, et vaga; nec valens in domo quiescere pedibus suis, discurrit per innumera: alienata, et elongata a se, sibique absens effecta. Multitudo locorum inclinat eam, per quae frustatim comminuta, ad se raro valet recolligi; multo autem rarius, cum forte recolligi contigerit, apud se intus morari. Cum autem inanitas haec cogitationum inutilium irrumpere nititur, in penetralia cordis, sicut vilis plebs indigne, ac praesumptuose se ingerens, et inferens in thalamum divitis, tu statim claude ostium, ut exclusis vulgaribus turbis, ores Patrem tuum. O quam jugi sumus experientia edocti, quod populares hae Synagogae duris tumultuosi strepitus sui scopulis hebetant aciem mentis, ut absque sollicitudine, et labore ingenti, abigere non possit Abraham volucres super cadavera descendentes!

Et haec triplex est memoriae tortitudo, quam ad veram absque grandi sudore rectitudinem redigere non vales. Prima ad cogitationem pertinet onerosam, secunda ad malitiosam, tertia ad otiosam. Prima ad negotium mundi, secunda ad morsum diaboli, tertia ad morbum animi. In cogitatione prima, cura: in secunda, culpa; in tertia, phantasma. Cura per sollicitudinem pungens; culpa per iniquitatem mordens; phantasma per vanitatem irruens. Prima sollicitat, secunda contaminat, tertia inquietat. Primam sollicitudo format occupationis; secundam seminarium hostis; tertiam partus cordis. Tu autem ut primam ad rectitudinem redigas, oportet quatenus eam pro loco, et tempore modifices; ut secundam, quatenus eam semper, et ubique refutes; ut vero tertiam, pro posse restringas. Modifices per discretionem, refutes per sanctitatem, restringas per maturitatem. Et haec prima est, quam acquirere debes, rectitudo, quae in memoria est; secunda erit in affectione, tertia in interna intentione. Sed de natura nos modo loqui permittit tam angustia temporis, 229 quam prolixitas hujus, qui finiri exposcit, sermonis.

Cras quoque, si sua nobis Dominus pietate otium indulserit, quod ad laudem suam, et aedificationem vestram, sentire nobis dederit, audietis. Reparati igitur interim per silentium praemissa tunc oratione, et meditatione conveniemus, ut epulis nos, pro more, spiritualibus reficiamus. In fine vero sermonis, una mecum vos esse admonitos volo, non posse vos esse regulares, quod non dubitatur sonare nomen vestrum, nisi rectitudinem teneatis: cum et a regula regularis dicatur, et ex eo, quod recta sit, regula vocetur. Nos autem mentis diximus referendam rectitudinem ad cogitationem, ad affectionem, ad intentionem: ut sit videlicet cogitatio firma, affectio munda, intentio pura. O robur in cogitatu, munditia in affectu, puritas in appetitu! Ecce triplex insigne, quo recta fit anima tua: quod, quo plenius ac perfectius habueris, eo verius et sincerius, quod ore humano diceris, in illius interni inspectoris oculis eris. Sed de rectitudine, quae in cogitatione habenda est, aliqua diximus. De illa vero quae in intentione, vel affectione, dicere ad praesens supersedemus. Hoc idcirco diximus, quatenus pro eo, quod materia pendet, memoria vigilet, ut ubi modo terminamus, ibi die crastina, inspirante Deo ordiamur. Cui sit honor, et gloria in saecula. Amen.