Reader

SERMO II. De trina rectitudine affectionis, et vitiis oppositis, concupiscentia carnis, concupiscentia oculorum, et superbia vitae. De triplici rectitudine intentionis, et de modestia exterioris conversationis nostrae.

SYNOPSIS SERMONIS.-- 1. Homo dignitatis suae memor judicat haec inferiora amore suo indigna.-- 2. Qualiter se homo erga Deum, se ipsum, mundum habeat.-- 3. Mundus diligitur( quod a Spiritu sancto vetatur) cum quis appetit quod caro suave, oculus delectabile, animus dictat sublime.-- 4. Per concupiscentiam carnis prosternuntur luxuriosi; per oculorum, egrediuntur curiosi; per superbiam vitae, eriguntur praesumptuosi.-- 5. Ea est curvitas animae, a qua alieni sint canonici triplici proposito remedio.-- 6. Rex Amorrhaeorum Og de Basan, typus voluptuariorum; definitio concupiscentiae expensa.-- 7. Rex Seon Amorrhaeus interpretatur tentatio oculorum, in subigendis duobus regibus Amorrhaeis, id est, duplici concupiscentia; cavenda superbia, insidians etiam bonis operibus ut pereant: cui Amasias rex Juda praelusit invalescens super Edom.-- 8. Triplex medium acquirendae affectionis rectae: et triplex intentionis rectae, qua venia, gratia, gloria comparatur.-- 9. Regulae officium praeterquam in se recta sit, et recte ducit: ut vir justus, et religiosus in cogitatione, affectione, intentione rectus sit: ac in exteriori conversatione oris atque operis sit circumspectus.-- 10. In recta ordinatione sui et proximi consistit summa religionis. Qualis erga singulos habenda.-- 11. Commendata exterior morum honestas.-- 12. Concinna anacephalaeosis, qua singula singulis distributa.

Quanto profundius, fratres charissimi, purificato plene mentis oculo, in quantum in praesentis vitae caecitate possibile est, suam homo dignitatem considerat, tanto magis necesse est, ut quidquid in hoc mundo, de hoc mundo, conspicit, internis ejus obtutibus vilescat. Suffragatur vero ei multum, ac per omnem modum inspecta diligenter ac ardenter desiderata, sui, ad quem fruendum conditus fuit, beata et beatificans visio Conditoris. Quid istis infimis tanto incumbis affectu, miser homo? cur eis tantopere inhaeres? cur eis tam tenaciter agglutinaris? stultus es, et stulto labore consumeris: ac unde gloriaris, inde erubescere deberes, et confundi. Tu ipse longe eis quiddam dignius et sublimius es, et ad quoddam eis per omnia melius et pretiosius conditus es. Dedecus tibi quam maximum est, te illis per amorem subjicere, quae ideo nihilominus te indigna sunt[ al., nullo modo te digna sunt], quia tam natura quam pretio longe te inferiora sunt. Sic nec minus perniciosum tibi, atque damnosum, haec ne dicam prae illo, sed et cum illo in affectu tuo admittere, qui ab aeterno est, et tibi dedit ut esse accipere ab illo, et in aeternum ut beate esse accipere in illo[ al., qui tibi, uti ab aeterno est, dedit ut esse acciperes ab illo et in aeternum ut beate esse perciperes in illo]. Adde etiam hic quod cum vilia sint, et te penitus indigna: in tantum instabilia, ac pene nulla sunt, ut nec tunc aliquid sint, cum supra modum sublime ac praecellens quid esse videntur.

Collige itaque, o homo, quantum miser, et miserabilis, pauper, et caecus, et nudus es. Collige, inquam, prae oculis tibi, mundum, teipsum, Deum, tria haec. Deflecte mentis tuae intuitum ad ea quae subtus te sunt: erige ad ea quae supra te sunt. Ibi mundana, 230 hic autem tibi patebunt divina. Inspice et teipsum superiorem mundo, inferiorem autem Deo: et perpende hinc ex consideratione tui; hinc autem ex contemplatione Dei tui, quid de universis possis, vel debeas judicare, quae sunt mundi. En tibi mundus in imo, Deus in summo, tu autem in medio es. Stude in his singulis cum metu et tremore utilitatem tuam operari. Mundo uti, Deo frui: capere illum in hymno divino: non capi ab illo in somno tuo. Ad necessitatem denique temporalem inniti illi: ad felicitatem vero perennem, suspirare isti. Ille igitur a te possidendus, non tu ab illo tenendus: quia et ipse assumi debet a te ad usum, non ei tu agglutinari ad affectum. Amore quippe tuo indignus est; temporali tamen indigentiae tuae necessarius est.

Hinc exhortatio illa salubris: Nolite diligere mundum, neque ea quae in mundo sunt. Videbatur, ni fallor, ei, quod magnum sibi electi discipuli dedecus, et ignominiam inferrent, si sibi in affectu assumerent: quamvis sibi in aliquibus utile scirent, ubi longe se inferius[ al., quod si sibi in aliquibus utile scirent, tamen longe se inferius] tam natura, quam pretio non ignorarent. Ne mundum diligamus admonuit, et causam subjunxit: quia omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum et superbia vitae. Non debet quid supprimi, quod voluit interponi. Est autem istud: Si quis diligit mundum, non est charitas Dei in illo. Tria quaedam in mundo esse asseruit, in quibus affectionis fortassis curvitas consistit, de cujus rectitudine nos hodie tractaturos promisimus: unde et ista praelibavimus. Ad affectionem vero pertinent amor, desiderium et voluntas: tria haec. Amor quidem incendit, desiderium trahit, voluntas impellit. In una tamen affectione solent esse, sive cum aliquod vel eligitur ut bonum: vel ut malum reprobatur. Et curva nimirum est affectio tua, vel cum amas experiri quod caro sentit suave, vel cum desideras adipisci quod oculus indicat delectabile; vel cum tibi vis conferri quod superbia praesumit sublime. Singula namque haec in imo sunt, ideoque affectio ea non amplectitur, nisi ad ea inclinetur. Porro inclinari, incurvari est. Et considerate ordinem hujus triplicis mali. Nam aliquo sine ordine plerumque non sunt, etiam quae suo modo ordinata non sunt. Primo concupiscentia carnis; secundo concupiscentia oculorum; tertio superbia vitae. Primum quippe, quae in mundo sunt, imo quae mundi sunt, quorum mundi[ al. cujus mundi] princeps diabolus est, cadunt subtus se; secundo exeunt extra se; tertio vero scandunt supra se. Sed semper, atque ubique criminose, ac damnose: nunc culpa inquinati, ac proinde poena affligendi. Non me putes hoc loco facere mentionem de fructuoso electorum casu, exitu et ascensu.

Itaque reprobi prosternuntur, egrediuntur, eriguntur. Horum autem trium causa sunt: voluptas, curiositas, vanitas; tria haec. Nam voluptas prostratos, curiositas egressos, vanitas reddit erectos. Et ad concupiscentiam carnis pertinet voluptas; curiositas ad concupiscentiam oculorum; vanitas ad superbiam vitae. Primo carni suae subduntur post concupiscentias suas euntes, et obedientes sibi illicite; non prohibentes cor suum, quin omni voluptate fruuntur: coronantes se rosis, antequam marcescant, nullum volentes esse pratum, quod non transeat luxuria sua; nec sinentes ut praetereat eos flos temporis. Secundo vero egreditur apud eos Dina, ut videat, nec ut videat viros, sed mulieres. Discurrunt huc et illuc per plateas civitatis Babylonicae, quaeritantes ditare inopiam suam in egenis copiis atrii hujus, quod foris est: quodque in Apocalypsi jubetur Joannes non metiri, sed potius foras ejicere, cum jam foris sit. Et haec agentes, magis aporiantur quam ditantur: esurientes semper, et sitientes, invenientes in falsis ac fallacibus hujus vitae bonis, unde appetitum suum, et minus satient, et magis irritent. Cum autem sic fuerint isti peccatores, abundantes in saeculo, et obtinuerint divitias, tenet eos superbia, operti sunt iniquitate, et impietate sua, cogitantes et loquentes nequitiam: ponentes in coelum os suum: ruinosam illam aedificantes civitatem, cujus volunt pertingere culmen ad coelos. Vocant nomina sua in terris suis, amantes primos recubitus in coenis, et primas cathedras in synagogis, et vocari ab hominibus Rabbi. Sed haec de illis.

Vos, fratres, ne inclinetis affectionem vestram ad haec, qui canonici estis; ne omissa rectitudine sua, curva sit, et vos consequenter digne vocari regulares non possitis, si recti non estis. Est itaque iste inordinatus ordo conversationis reproborum: quia primo polluuntur, secundo extrahuntur, tertio elevantur; voluptuosi, curiosi, inflati. Et hoc ordine per criminalem conversationem ad gehennalem 231 eos tendere damnationem, in Evangelio Deus innotuit, qui superbam eorum, qui dominicam contempserunt adire coenam, sic excusationem ad memoriam revocavit: ut affirmaret primum dixisse, quod uxorem duxit; secundum, quod quinque juga bonum emit: tertium vero, quod villam emit. Itaque in eo non est charitas Patris, qui diligit mundum: in quo quidquid est, concupiscentia carnis est, concupiscentia oculorum, et superbia vitae. Nec isti, de quibus modo tetigimus, digni fuerunt coenam illam magnam gustare; sed affectio vestra brachio complectatur amoris, primum mortificationem carnis; secundo, contemptum mundi: tertio, ima humilitatis. Mortificat homo Dei membra sua, quae sunt super terram. Carnem suam crucifigit cum vitiis et concupiscentiis, ne nimia sibi sit familiaritas cum corpore suo, nec praestet animae suae concupiscentiam suam, ne faciat eam gaudium inimicis suis. Claudat post haec oculos suos ad omnia quae arrident in mundo isto. Sustollatur super altitudinem terrae, humili quadam superbia universa judicet infima, quae terreni deputant excelsa, et omnia arbitretur, ut stercora, quae pro summis illi deliciis habent. Et haec deinceps sit vox ejus: Habentes alimenta, et quibus tegamur, his contenti simus. Memoriter teneat, quia qui volunt divites fieri, incidunt in desideria multa, inutilia, nociva: quae mergunt hominem in interitum. Et illud: Radix omnium malorum est cupiditas, quam quidem appetentes, inseruerunt se doloribus multis.

In his duobus exercitiis sanctitatis, illos expugnans reges potentes, quos Psalmista reges appellat magnos et fortes. Ipsi sunt Og, et Seon: duo reges Amorrhaeorum. Amaricantes dicuntur Amorrhaei. Amarum certe quidquid vel caro voluptuosum, vel curiosum suggerit mundus. Audi quid Sapiens sentiat super hoc: Favus distillans labia meretricis, et nitidius oleo guttur ejus: novissima autem ejus amara, quasi absynthium. Salomonis sententia est, instruentis nos ad quem finem tendat, quod in anima prava[ al. pravum] vel de carne, per mollitiem, delectat; vel mundus amoenum per speciem repraesentat; nam meretrix haec ipsa est concupiscentia carnis, ipsa est, et concupiscentia oculorum; utrobique, si quam[ al. si quam potest] animam ad prostitutionem trahit; ibi eam per voluptatem polluens: hic autem per curiositatem dispergens. Melle fluunt labia ejus, nitet ut oleum guttur ejus: quia dulce putatur quod suggerit, et decorum. Verum saporem habent absinthii novissima ejus: quia Amorrhaeorum sunt reges, Seon, et Og de Basan. Et animam, quam ne ad Deum pertingere possit, voluptas carnalis concludit, et conclusam confundit. Dicunt quippe quod definitio concupiscentiae est, appetitus naturalem ordinem transgrediens, et mensuram transcendens. In eo quod animam ad id appetendum trahit, quod ei appetere non licet, transgrediens ordinem, confundit: in eo vero quod ad appetendum aliter, quam appetere debet, instigat, transcendens mensuram, concludit. Item quid magis quam turpitudo, cum fuerit vel in voluntate concepta, vel in opere consummata, animam et concludit, ne sit libera: et confundit, ne sit secura?

Seon vero interpretari asserunt tentationem colorum. Et unde hoc quod de mundo tentamur, nisi quia coloratum intuemur? Nequaquam enim nobis in tantum placeret, si semper nobis qui est in se, plene pateret. Nunc vero speciosus quidam in eo color exterius apparet, dumque stolidum defigimus intuitum in id quod in eo exterius fulget, fit nimirum, ut non possimus deprehendere quod in eo interius sordet. Mortifica igitur carnem, contemne mundum, et victus est Og de Basan, victus est rex Seon. Sed cave elationem in hac magna victoria tua, ne forte, quod absit, expugnet te victoria, quem praecedens non potuit vincere pugna. Magnae virtutis Eleazar filius Saura fuit, sed non nisi postquam vicit, vinci potuit. Denique, in eo quod prostravit, in eo et ipse prostratus est. Idcirco postquam subegeris carnem, postquam et abjeceris mundum, superest ut superbiae in te comprimas tumorem, quatenus te non extollat superbia vitae, quem sibi nec luxuria, nec avaritia potuit subjugare. Mandavit( ut in quarto libro Regum legimus) quondam Joas rex Israel Amasiae regi Juda quiddam, quod ad haec pertinet, de quibus modo agimus, et mandavit ei sic: Percutiens invaluisti super Edom, et sublevavit te cor tuum. Contentus esto gloria tua, et sede in domo tua. Vel sicut in secundo libro Paralipomenon habetur: Dixisti: Percussi Edom, et idcirco erigitur cor tuum in superbiam, sede in domo tua. Quis percussit Edom, et percutiens invaluit super eum, nisi qui terrenum hoc corpus 232 per continentiam devicit, et quidquid in terra temporalis indigentia assumit ad usum, ab affectu penitus removens, mentis despectu calcavit? nam Edom, uti aiunt, terrenum sonat. Sed caveat is, ne sublevet cor suum, nec erigatur in superbiam. Magis autem sedeat in domo sua, humiliet se in mente sua: ut quanto magnus est, humiliet se in omnibus. Ad haec quoque ea pertinent, quae a quodam in hunc modum dicta sunt:

Ipsa itaque et bona opera nostra Deo reddat accepta, atque commendet humilitas; ut ipsum esse scientes, qui operatur in nobis, et velle, et perficere pro bona voluntate, supplici confessione dicamus ei: Omnia opera nostra operatus es in nobis, et illud Apostoli: Non sufficientes sumus cogitare aliquid ex nobis, quasi ex nobis: sed sufficientia nostra ex Deo est.

Est itaque vera haec rectitudo in affectione, perfectum desiderium, et amor in voluntate nostra: primum mortificandi carnem; secundo contemnendi mundum; tertio humiliter in omnibus sentiendi de nobis. Sed considerandum nobis non solum quid, sed et qualiter agamus. Idcirco vide, ne intentio tua curva sit; et cum recta fuerit affectio tua, nihil amplectaris, nisi quod bonum est, nec aliquid quoque admittas in intentione, nisi quod purum est. Alioquin fructuosum tibi non est. Ut autem recta intentio tua sit, omnium eorum, quae revolvis in cogitatione, quae amplecteris in affectione, Deum solum et expetas inspectorem, et exspectes remuneratorem. Non in eis ad alicujus respicias manum; non ad obsequium, non ad favorem humanum. Ipse tibi causa, ipse tibi sit finis. Ipse namque solum remunerat hoc, quod esse[ al. munerare consuevit haec, quae esse] propter se viderit. Excute itaque manus tuas non solum ab aliquo, sed et ab omni munere, si ab eo cupis remunerari. Sit in intentione tua rectitudo; et ipsa triplex. Primo, stude ut quidquid vel cogitando amas, vel amando cogitas, ad hunc finem referas, quatenus ab universis contagiis tuis, tam corporalibus, quam spiritualibus, poenitentia vera, confessione pura, satisfactione digna emenderis. Secundo vero ut his, quae ad exercitium pertinent religionis, et sinceris coram Deo in mente affectibus, et piis in conversatione coram proximo operibus orneris. Tertio quoque, ut finem post vitam bonam nactus securum, sine fine beatorum civium societate, atque beata Conditoris tui visione perfrui merearis. Sic recta erit intentio tua, ad haec referens omnia tua, ut acquiras veniam, gratiam, gloriam: veniam peccatorum, gratiam meritorum, gloriam praemiorum. Veniam, qua a tuis, quae commisisti delictis, emunderis; gratiam, qua donis spiritualibus diteris: gloriam, qua in supernis sine fine gaudiis remunereris.

Considera post haec, quia non solum recta regula est, sed et recte ducit, quia recta est. Tu autem cum talis in cogitatione, in affectione, et intentione existis, quomodo non rectam viam post te venientibus sternis? Semita justi recta est, ait quidam, rectus callis justi ad ambulandum. Qui igitur justus est, ejus callis rectus est. Nam Deus dicit: Qui sequitur me, non ambulat in tenebris. Unde hoc? Nonne quia ipse lux est? hinc et praemisit: Ego sum lux mundi. Quam Felix, qui non sibi soli vivit, sed et aliis, rectus ipse in cunctis, pro posse, motibus incedens, et recte nihilominus alios ducens: sanctis illis animalibus in hoc se similem ostendit, de quibus legimus: quia similitudo eorum quasi carbonum ignis ardentium, et quasi aspectus lampadarum. Sicque uti carbo ardore succensus est, in eo, quod in seipso rectus existit: uti lampada vero lumen ministrat, in eo, quod recte alios ducit. Hinc praecursor Domini lucerna dictus est ardens, et lucens: propter hoc geminum, uti arbitror, quo pollebat, bonum. Ardor est in cogitatione, in affectione, in intentione: lux vero in eo, quo eum ostendit esse hoc modo, in exteriori conversatione. Nam necesse, ut exterius demonstres, hoc tibi inesse, quo de eis dubitare non possint, qui in faciem vident. Quomodo, inquis, hoc faciam? audi quo modo mihi videtur quod hoc facere possis. Curabis primo custodire os tuum, ut non delinquas in lingua tua. Pones ostium circumstantiae labiis tuis: ostium, inquam, non murum. Cavens non modo proferre, quod reticendum est, sed et reticere, quod proferendum est. In causa tua loqueris vix; et cum bis interrogatus fueris, habeat initium responsio tua. Sollicitus eris, ut breviter dicam, quatenus manus tua sit super os tuum, ne capiaris in verbo indisciplinato( Eccli. V 14). Sed pro loco, et tempore; pro negotio, et causa aperias labia tua, ne 233 reus tenearis pro stulto silentio: quo supprimitur spiritualis, quae aedificationi potuit et debuit esse locutio. Sic custodiens sollicite rectitudinem in ore, non minori sollicitudine custodi eam in opere. Custodi autem sic. Primo nihil agas, quo teipsum polluas. Secundo vero, quo proximo tuo noceas. In uno flagitium, in altero quoque facinus est Cura cum omni diligentia neminem laedere: ab omni teipsum re noxia continere.

In his duobus exercitiis, tota consistit summa religionis. Dicit namque apostolus Jacobus, religionem mundam, et immaculatam apud Deum, et Patrem hanc esse: visitare pupillos et viduas in tribulatione eorum et immaculatum se custodire ab hoc saeculo. Tota, inquam, consistit summa religionis in his, sed si duo addideris, singula singulis. Unum autem est, ut omni te cures honestate ornare; omne, quod te dehonestat, studens evitare. Alterum est, ut proximo, a quo abhorres, quidquam noxium inferre non contendas; sed pro posse tuo, omne quod prodest, conferre. His duobus intende in teipso, et illis duobus in proximo tuo; nec jam incurres in opere tuo peccatum, perpetrans, quod malum est; nec delictum, declinans quod bonum est. Sic rectum erit opus tuum, dum in eo tam erga te, quam erga proximum tuum, et omittis quod obest, et quod prodest, admittis; sed insiste inter haec, ut talem te exhibeas in corpore, ut juste a quoquam de alicujus levitatis vitio notari penitus non possis. Sapiens, juxta quod Apostolus hortatur, providet bona, non tantum coram Deo, sed etiam coram hominibus. Addidit quoque omnibus, eos tales esse desiderans, ut impedimento nulli esse possint. Unde et Pater noster in Regula, quam professi sumus, admonet nos, ut in incessu, statu, et in omnibus motibus nostris, nihil fiat, quod cujusquam offendat aspectum, sed quod nostram deceat sanctitatem. Vir quippe verecundus, et modestus, intuentium debet oculos revereri, et motus omnium membrorum corporis sui, maturitatis fraeno sub disciplinae rigore cohibere, ut a nullo jure possit reprehendi.

Semper igitur, et ubique ad instar coelestium, quae in visione ostensa sunt Ezechieli, animalium, coram se ambulans, et singulis motibus suis oculum providentiae proponens, scrupulose consideret in omni loco, et tempore, qualis in utroque homine esse debeat; loquens, vel tacens, sedens, vel tacens, stans, vel ambulans, orans, vel legens, docens, vel discens, gaudens, vel dolens, blandiens, vel deterrens; qualiter denique in aliquo corporis sui motu, se debeat exhibere, ut ex hac, quam exterius ostendit, maturitate, quod intrinsecus mens ejus sit in stabilitate, et gravitate, possit apparere. Ut enim beatus Ambrosius in primo libro de Officiis scribit: Habitus mentis ex corporis statu cernitur. Hinc homo cordis nostri absconditus, aut levior, ant jactantior, aut turpior, aut gravior, et constantior, et purior, et maturior aestimatur. Itaque vox quaedam est animi corporis motus. Contigit quam saepe, ut hi, qui exteriorem hanc levitatem corrigere superbe contemnunt, omni interioris gravitatis fundamento carentes, aperte multoties in horribiles turpitudines ruant. Salomonis quoque in parabolis suis verba sunt: primo vitium mordaciter notandis, quod tales dehonestat; et deinde quae eorum poena erit, manifestat: Homo apostata, vir inutilis, graditur ore perverso, annuit oculis, terit pede, digito loquitur, pravo corde machinatur malum, et in omni tempore jurgia seminat. Et haec de vitio ejus. Subjungit quoque de poena: Huic extemplo veniet perditio sua, et subito conteretur, nec ultra habebit medicinam. Sanctus quoque Ambrosius: Meministis, inquit, filii, quemdam amicum, cum sedulo videretur se commendare, hoc solo tamen in clero a me non receptum, quod gestus ejus plurimum dedeceret. Alterum quoque cum in clero reperissem, jussisse me, ne unquam praeiret mihi, quod veluti quodam insolentis incessus verbere oculos feriret meos. Idque dixi, cum redderetur post offensam muneri, hoc solum excepi; nec fefellit sententia. Uterque enim ab Ecclesia recessit, ut, qualis incessu prodebatur, talis perfidi animi monstraretur. Itaque, fratres, conformate vos vero decori, et studete toto conatu, ut in omni motione vestra exteriori, luceat imago gravitatis, non turpis appareat umbra levitatis. Haec triplex exterior rectitudo vestra, quae recte ducet eos, qui in facie vident vos. Cum autem haec ab eis, qui foris sunt, fuerit visa, et per eam, illa quae intus est deprehensa, confestim nimirum tortitudinem suam agnoscent, et ut eam corrigant, totis deinceps se viribus intromittent. Jam audita fama Salomonis, properat a finibus terrae regina nobilis, audire sapientiam ejus. et novam Magi stellam videntes, dicunt ad invicem: Hoc signum magni Regis est, eamus, et inquiramus eum, 234 et offeramus ei munera, aurum, thus, et myrrham. Non solum autem, sed jam qui in tenebris, usque adhuc respicit homines, et dicit: peccavi. Jam templum eis ostensum suspicantur filii Israel, et metientes fabricam confunduntur, ex his quae fecerunt. Ecce quae, et quanta, quot et qualia nobis necessaria sunt, ut quod nomine dicimur, re et veritate esse possimus: Nam cum a canone Canonici, hoc est, a regula Regulares dicamur, si non regulae assimilamur, indigne Canonici, hoc est, Regulares vocamur.

Igitur ut quaedam ex his, quae ad spiritualem pertinentia rectitudinem, prolixe in duobus istis sermonibus dicta sunt, compendiose repetamus, a canone Canonicus, id est, a regula dicitur Regularis. Ad regulam vero haec quatuor spectant: ut recta sit, ut recte ducat, ut ad ejus examen, quod distortum est, deprehendatur, et deprehensum corrigatur. Anima quoque incurvatur in cogitatione, in affectione, in intentione: in cogitatione per instabilitatem, in affectione per cupiditatem, in intentione per impuritatem. Prima infirmat cogitatum; secunda foedat affectum; tertia inclinat appetitum. Instabilitas vero cogitationis, vel est ex sollicitudine, vel ex rancore, vel ex levitate. Ex prima cogitatio nascitur onerosa, ex secunda malitiosa, ex tertia otiosa. In prima, cura pungens; in secunda culpa remordens; in tertia phantasma irruens. Cupiditas affectionis emergit ex concupiscentia carnis, ex concupiscentia oculorum, et superbia vitae. Prima polluit, secunda dispergit, tertia animam extollit. Polluit per voluptatem, dispergit per curiositatem, extollit per vanitatem. Impuritas intentionis est, cum expetitur, et exspectatur munus a lingua, a manu, ab obsequio. Rectitudo vero cogitationis est, cum eam nec suffocat cura, nec inquinat culpa, nec eam a se alienat phantasma. Affectionis quoque est, cum caro subigitur, mundus contemnitur, elatio deprimitur. Intentionis est, cum desideratur venia peccatorum, gratia meritorum, gloria praemiorum. Et haec de rectitudine nostra interiori. Rectitudo vero exterior, in veraci consistit affatu oris, in utili effectu operis in irreprehensibili gestu corporis. In primo veritas, in secundo fecunditas, in tertio honestas est. Quae dicta sunt, memoria retinete, atque opere exercete; ut quod vos homines appellant, in interni inspectoris oculis esse possitis: qui est super omnia Deus benedictus in saecula. Amen.