Reader

SERMO XLI. IN DIE CIRCUMCISIONIS DOMINI. De spiritualibus cultris, quibus facienda est circumcisio.

SYNOPSIS SERMONIS.-- 1. Illicita damna concupiscentiae circumcidendae in nobis.-- 2. Spiritualis circumcisionis cultri duo; compunctio et disciplina; tempus putationis.-- 3. Disciplina primo habita conservat, compunctio amissa recuperat.-- 4. Usus et necessitas compunctionis vel poenitentiae in statu lapso.-- 5. Non fallax electionis indicium: fervor bonae voluntatis, et assiduitas propriae accusationis.-- 6. Tollendum Aegypti opprobrium: ad Religiosos inordinate se habentes.-- 7. Ut nomen Dei per discolos Religiosos, vel sacerdotes blasphematur.-- 8. Religiosorum probe viventium commendatio in medio nationis pravae.-- 9. Compunctio animae, disciplina corporis superflua resecat, cujus utilitas prorogatur.-- 10. Disciplina quadruplex: prima paupertas voluntaria et honesta: secunda infirmitas corporalis.-- 11. Tertia, est adversitas a convitiis, damnis, flagellis. In quibus dant robur inspecta sanctorum exempla.-- 12. Sanctus Job triplici adversitatis genere probatus.-- 13. Quarta, est tentationum molestia, quae nutrix est humilitatis.-- 14. Quorumnam vitiorum per quadruplicem disciplinam superfluitas truncetur.-- 15. Malae securitatis et superbae vanitatis ex hac disciplina emanat remedium.

Gloria et laus Filio Virginis, Deo et Domino nostro Christo Jesu: qui in hac nativitate sua sacrosancta, decora quadam varietate, et vario decore laetificare nos dignatur, digna cum memoria celebrantes infantiae suae sacramenta, ut in eorumdem sacramentorum varietate celebri, et decor conferat oblectamentum, et varietas auferat fastidium. Ecce, qui nuper pro nobis dignatus est nasci, hodie dignatus est circumcidi. Scitote, charissimi, quod magna haec in salutari nostro humilitas dispensationis fuit, non necessitatis. Quid enim in se summa illa puritas habuit pollutum, quod circumcisione purgaretur? sed nobis circumcisus est, qui nobis natus est. Parvulus, ait sanctus Isaias, natus est nobis; sic quoque et circumcisus est nobis; et quibus nobis circumcisus est? nobis utique superfluitate nimiis, impietate pollutis. Est itaque circumcisus nobis, qui in nobis non nihil habemus, et quod mundetur impurum, et quod abscindatur superfluum. In his duobus consistit illud magnum malum, quod animae humanae et pulchritudinem faedat, et fortitudinem debilitat, et honestatem deturpat, et plenitudinem evacuat, et integritatem dissipat, et venustatem decolorat, et aufert denique ab ea, quidquid bonum est in ea et infert ei quidquid malum est. Nomen 178 hujus horribilis et detestabilis mali, si audire desideras, ipsa est concupiscentia illicita: quae nimirum dum ordinem deserit, id appetens, quod nullatenus appetere debet, subjectum, cui inest, sive corpus, sive animam, sive utrumque, impuritate pollutionis commaculat; et dum mensuram excedit, aliter in appetendo se movens, quam ei licet, idem subjectum suum superfluitatis nimietate inflat. Quidquid ergo in nobis malum hoc, concupiscentia videlicet illicita, vel per impuritatem pollutum, vel per nimietatem dat esse superfluum, per remedium nos decet abstergere spiritualis circumcisionis.

Cultri vero, quibus spiritualis ista facienda circumcisio est, compunctio est et disciplina; illa quod impurum est, abluit, haec vero, quod superfluum abscidit. Et fortassis illi sunt cultri, quibus adhuc hodie noster circumcidit Josue filios Israel. Qui nimirum lapidei sunt propter fortitudinem, ut puto, perseverantiae; et filii sunt Israel, et tamen a Josue circumcidendi, quia et ipse, qui specialiter a Domino claves acceperat regni coelorum, audivit: si non lavero te, non habebis partem mecum, et omnem palmitem, qui in vite Christo, fert fructum, purgabit agricola Pater, ut fructum plus afferat. Quod et in amoris Cantico videtur exprimere sponsus, qui postquam asseruit hyemem transiisse, imbrem abiisse et recessisse, flores etiam in sua et sponsae terra apparuisse: tunc dicit tempus putationis advenisse; nam quando hyems transit, nisi quando perfecta charitas foras timorem mittit? et ideo ardor aestatis hyemem ejiciens amor est charitatis: timorem expellens. Abit quoque imber et recedit, cum adveniente austro, et hortum sponsae perflante, irriguum ex toto inferius exsiccatur, et amarus atque anxius, quem peccatorum recordatio format, fletus jam discedit, flores apparent[ al. apparentes]; sinceri et defaecati sunt piorum atque sanctorum desideriorum affectus, in ipsis cordis intimis erumpentes. Devota itaque et religiosa anima, quando tempore non premitur, quia timore non urgetur: quando imbre doloris non perfunditur, quia gaudio securitatis repletur: quando sterilitate pusillanimitatis non arescit, quia desideriorum floribus nitet: tempus quoque putationis advenisse intelligat: sancto et salubri huic, in hoc tempore accepto, operi insistat: amputare et abscindere in vinea sua, carne sua videlicet, vel mente sua, quod sterile viderit, aut noxium, sollicite non omittat. Sic sponsae tempus putationis advenit, et jam cum hyems transierit, cum nimbus abierit, cum florum decor enituerit. Sic Petrum Dominus lavat, cum ipse quidquid ligat, aut solvit in terra, coelum ratum habeat: sic quoque agricola palmitem purgat, cum fructum ipse in vite ferat: sic denique, propter quod haec omnia prosecutus sum, et Josue eos circumcidit, qui filii sunt Israel. Et circumcidit eos, ut legimus, lapideis cultris( Josue V, 2).

Seca quaesumus, et abscide in nobis cultris tuis lapideis omnia superflua, et noxia nostra, o bone et benigne noster Jesu! qui succedens Moysi populum tuum filios Israel in terram ducis melle et lacte manantem; in quam ipse eos introducere non potuit: quia quod impossibile erat legi, quae neminem ad perfectum adduxit, in quo et infirmabatur per carnem: Deus te Filium suum mittens, in similitudinem carnis peccati, de peccato damnavit peccatum in carne. Effice nos per disciplinam rigidos, effice et per compunctionem concussos: ut illa bona in nobis conservet jam habita, haec vero recuperet amissa. Hoc opus tuum sit, hoc studium tuum. O anima mea, haec cura et sollicitudo tua, primum quidem ut mortifices membra tua, quae sunt super terram, carnemque tuam crucifigas, cum vitiis et concupiscentiis: et spiritu facta ejusdem carnis mortifices, abstinens te a carnalibus desideriis, quae militant adversum te, conversationem tuam inter gentes habens bonam: emundans etiam te ab omni inquinamento carnis ac spiritus, perficiens sanctificationem in timore Dei. Quod si praeventa et superata, abstracta et illecta, minus his intenta, vel minus in his fueris studiosa, redi praevaricatrix ad cor, et arguens te, statue te contra faciem tuam. Dole et plora, geme et suspira: et quasi inundantes aquae, sic rugitus tuus super otiositate et sterilitate, super mollitie et negligentia tua. Accusa teipsam, ut a negligentiae fovea, in quam proruisti, erecta, pio ac utili labori, de quo paulo ante egimus, insistas. Nonne videtis, fratres mei, pernecessarium vobis cultrum disciplinae, quo abscidente quae in vobis superflua, ita temperati inceditis, ita honeste ambulatis, ut in incessu, statu, habitu, et in omnibus motibus vestris, nihil fiat quod cujusquam 179 offendat aspectum, sed quod vestram deceat sanctitatem?

Sed nec minus necessarium in genere suo, alium, ni fallor, cultrum afferetis, quem vocabimus compunctionem: et maxime in hoc tempore periculoso, in quo repletus multis miseriis, et natus de muliere homo, quasi flos egreditur, et conteritur, et fugiens velut umbra nunquam in eodem statu permanet. Cujus sensus et cogitatio prona sunt ad malum, cum sit caro spiritus vadens, et non rediens. Exercete haec duo solliciti, disciplinam dico et compunctionem, illam in vestro statu, hanc vero in lapsu, et habetis lapideos Josue cultros, quibus circumcidendi estis, quicunque ex Israel estis. Sic autem agentes, et hoc vos modo habentes, ostenditis vos non habitu solum, sed opere et virtute segregatos esse a reprobis, et in proprios a Domino assumptos: quia illorum est, facinoribus et flagitiis, tam in corpore quam in anima involvi, et attritam frontem, atque cor indomabile circumferentes in nequitiis suis vitam finire; ad instar illorum jumentorum, quae asserit propheta Joel in stercore computruisse. Vos autem non sic; nam vel in bono viriliter statis, gravitate sapientiae maturi: vel a malo fortiter resurgitis, rigore poenitentiae contra vos ipsos erecti: ista siquidem peccatum, cum consummatum fuerit, solet abolere: illa vero, ne omnino consummetur, praecavere: illa ad acutum nostri Josue pertinet cultrum, quo semper, cum excrescere nituntur, absciduntur superflua; haec vero in se non minus necessarium habet exercitium, quo purgantur, quae hominem inquinant, immunda.

Mihi credite, fratres, magnum et utique non fallax in homine electionis suae indicium est, fervor bonae voluntatis, et assiduitas propriae accusationis. Quidni ipsum habeas Spiritum testimonium perhibentem spiritui tuo, quod sis filius Dei, cum testimonium tibi perhibente conscientia tua, in eodem Spiritu sancto, vides quod declinans a malo, et faciens bonum, vitia damnas, virtutem exerces, carnem subigis, spiritum erigis, perfecte et mundum odis, et Deum diligis, omne malum nolens et bona cuncta volens: noxia quaeque pro posse, omittens et necessaria omnia pro viribus admittens? Nonne et simili modo ei, qui cinerem tanquam panem manducans, sic sibi peccatores per poenitentiam incorporat, sicut justos per continentiam, certa debes spe praesumere, et in praesenti per poenitentiae fervorem te inviscerandum, et in futuro per gloriae perceptionem uniendum: qui quoties ab illo, vel ad modicum deviare te vides, insistentem eum dorso, et post te clamantem habes; vocem quoque emittentem in mente tua magnae commotionis ut audiant aures tuae vocem post tergum monentis?. Sentis quia repellit sine omni mora, cum ab eo vel paululum recedis, et destruit te, commovens terram conscientiae tuae, et conturbans eam: ostendens illi inferiori cogitationum tuarum populo dura, et potans eum vino compunctionis, metu easdem cogitationes validissimo faciens, eisque metuentibus dans significationem, ut fugiant a facie arcus. Sic rixam magnam in animo excitat, quae veram secum pacem faciat: accendente lucernam muliere illa evangelica, et everrente domum, et praedictam diligenter quaerente drachmam, donec inveniat.

Ecce lapidei cultri Josue, duae istae vobis virtutes a Christo Jesu cum forti perseverantia et perseveranti fortitudine collatae. Disciplina videlicet rigida, bona, cum habentur, custodiens: et accusatio propria bona, cum amittuntur, restituens. Quibus cum circumcisi fueritis, confestim a Domino audietis: hodie abstuli opprobrium Aegypti a vobis. Quid est hoc? non aufertur a filiis Israel opprobrium Aegypti, nisi prius lapideis Josue cultris fuerint circumcisi? Et quidem ita est, quod nimirum jam videbitis, cum quid sit Aegyptus, quidve sit opprobrium ejus, patuerit vobis. Et breviter percurramus: Aegyptus est hic mundus: nam tenebras sonat Aegyptus, et cum totus in maligno positus sit hic mundus, solis justitiae claritate non fulgescit. Si ergo Aegyptus mundus, quod est opprobrium Aegypti, nisi exprobratio eorum, qui imitatores sunt mundi: a quo nullatenus opprobrio liberi eritis, nisi lapideis Josue cultris circumcisi fueritis. Et quanta confusio, ut incircumcisis filiis Israel exprobrent Aegyptii, juxta propheticum illud: Erubesce Sion, ait mare; cum itaque videris eos, qui habitu induti sunt saeculari, cum illis qui ambulant in vestitu ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces, irrisione justissima exprobrare, et improperare, eo quod vident eos, in conversatione indisciplinatos, et quod pejus est, de sua emendatione, 180 prae nimia, qua indurati sunt, obstinatione, non sollicitos, opprobrium esse intellige Aegypti, quo tanguntur hi filii Israel, si tamen filii Israel, cum lapideis non sint Josue cultris circumcisi. Vae talibus filiis Israel, in vanum hoc gloriosissimum nomen portantibus! quos jure dixerim Babyloniis non dissimiles, cum ipsis sint quoque Aegyptiis per omnia deteriores. Vae, inquam, eis tollentibus clavem scientiae! quia et ipsi non introeunt, et eos qui introeunt, prohibent. Nonne multos ita se habere hodie cernis, qui cum notitiam et professionem sanctae habeant religionis, nec ipsi, quae verae religionis sunt faciunt, nec alios, quantum in se, religiose vivere permittunt, dum pravis eos suis et monitis et exemplis pervertunt?

Quid vel qualiter cum fumigantibus his titionibus agendum? Nonne his qui scandalizant credentes in Christo pusillos expediret, ut suspenderetur mola asinaria in collo eorum et demergerentur in profundum maris? hi autem solo habitu et nomine filii Israel requiescunt quidem in lege, et gloriari se dicunt in Deo, et agnoscere voluntatem Dei, et probare utiliora instructos per legem: confidentes super semetipsos, duces caecorum, lumen eorum qui in tenebris sunt, eruditores insipientium, magistros infantium, habentes formam scientiae, et veritatis in lege: sed qui alios docent, seipsos non docent. Qui dicunt non moechandum, moechantur: qui dicunt non furandum, furantur. Qui in lege gloriantur, et per praevaricationem legis, Deum inhonorant. Nomen enim Dei, per hos dictos filios, blasphematur inter gentes. Nonne nomini Domini per hos dictos filios Israel blasphemia irrogatur, cum non modo sicut populus sic sacerdos: imo sicut populus non sic sacerdos? non tantummodo sicut saecularis sic religiosus, quia sicut saecularis non sic religiosus: cum iste per omnia, ille vel in malo est inferior, vel in bono superior. Jam animam suam justificat Sodoma et Judaea: dum qui male vivendo mutus esse solebat a laude conditoris saecularis, solo habitu religiosis, et nomine tenus Christum confitentibus, vel injustitia minor, vel justitia proponit esse major. Nonne dignos asseris istos vocari, et opprobrio notari Aegypti, cum in Aegypto reperiri possunt multi, quos venustat circumcisio cordis in Spiritu, non in littera, quorum laus non ex hominibus, sed ex Deo est? Hi autem mente, et conversatione sunt incircumcisi, superfluitate videlicet nimii, impuritate polluti, et exterius denique indisciplinati, interius vero indurati. Sed haec de illis.

Vos autem estis, fratres, a quibus ablatum est a Domino opprobrium Aegypti, qui honeste ambulatis ad eos, qui foris sunt: in medio nationis pravae et perversae, lucentes quasi luminaria in mundo, verbum vitae continentes ad gloriam Christi; sic exhibentes lucem vestram coram eis, ut visis bonis operibus vestris, non possint non glorificare Patrem vestrum, qui in coelis est:-- unde fit ut is qui ex adverso est, si tamen aliquis est, revereatur, nihil habens mali dicere de vobis, confringit namque sanctitas conversationis vestrae molas leonum, et ora obstruit detractorum Deo odibilium, incedentibus vobis in omnibus mandatis, et justificationibus Domini sine querela: et providentes bona non tantum coram Deo, sed etiam coram omnibus hominibus pacem habentibus[ al. quod ex vobis est cum hominibus pacem habentes]. Quod si forte ad augmentum gloriae vestrae insidiati vobis fuerint aemuli vestri, veneno invidiae infecti, pro eo quod Abel esse non valet, quem Cain malitia non exercet, juxta illud proverbium: Summa petit livor: si, inquam, tale aliquid vobis evenerit, nolite nimis turbari, nolite nimis pusillanimes fieri. Mementote, quia non nisi parvulum occidit invidia, ut ait sapiens quidam: et nisi Joseph pater cunctis filiis plus amaret, fraterna eum invidia non contingeret. Accipite et aliud quiddam ad solamen vestrum, cum tale aliquid advenerit, et quidem non parum efficax, quia non invenirent videlicet Babylonii isti Danieli huic aliquam occasionem, nisi in lege sua, et in Deo suo. Qui itaque hujusmodi sunt, ipso Domino pravum eorum dissipante consilium, per diem apud vos incurrent tenebras, et quasi in nocte sic palpabunt in meridie, introducentibus illis sanctis hospitibus ad se Loth, et claudentibus ostium, sicque hostes foris saevientes caecitate percutientibus, ut ostium invenire non possint. Jam intelligitis, ut arbitror, quanta ex istis Josue cultris utilitas proveniat spiritualibus Israelitis, quia cum ipse eos Josue circumciderit, auferetur opprobrium Aegypti, cum eis, a vobis.

Dixi vobis jam, et audistis, qui sunt cultri illi; unum vocans disciplinam, alterum compunctionem. Et cum ex corpore constet homo et anima, illam 181 corporis, hanc vero animae deputavimus purgationi: illam etiam diximus bona custodire habita: hanc autem recuperare perdita: resecante illa superflua, ne excrescant: emundante ista sordida ne foedent. Scire vero debetis, quia disciplina non simplex et una, sed multiplex et varia est: unde et multam salutem operatur. Et quidem omnis volente vel permittente Deo infligitur, et quocumque loco etiam vel tempore, mensura etiam vel modo inferatur, prodest utique illata, si libenti fuerit et perseveranti patientia suscepta[ al. Si patienti fuerit perseverantia, et perseveranti patientia]. Hinc Salomonis admonitio haec est: Fili, noli negligere disciplinam Domini: neque fatigeris cum ab eo corriperis: addidit et causam: quem enim diligit Dominus, corripit, flagellat autem filium quem recipit. Unus autem amicorum beati Job: Beatus, inquit, homo, qui corripitur a Domino. Unde et admonendo subjungit: increpationes ergo Domini ne repellas, quia ipse vulnerat et medetur: percutit et manus ejus sanabunt: in sex tribulationibus liberabit te, et in septima non tanget te malum. Ostendens nimirum in verbis istis, quia tribulationem illi evadent aeternam, qui patienter sustinent temporalem. Econtra autem, qui timent pruinam cadet super eos nix. Hinc salubris illa admonitio magistri nostri: In disciplina perseverate, et post pauca: Quis enim filius quem non corripit Pater? quod si extra disciplinam estis, cujus participes facti sunt omnes, ergo adulteri et non filii estis. Videtis quia filii esse non possunt, qui disciplinae participes non sunt.

Videtis autem quadripartitum esse genus disciplinae; et primum diximum cultrum, quo nos oportet circumcidi, si Aegypti a nobis opprobrium desideramus auferri. Quod primum, quidem nobis adest, cum in his rebus mundialibus, inopia nos angustat. Et bonus utique spirituali nostrae circumcisioni deserviens cultellus hic, voluntaria et honesta paupertas. Haec enim duo necesse est adesse paupertati, voluntatem et honestatem: nam cum voluntaria est affert hilaritatem: cum vero honesta, confert venustatem. Econtra vero paupertas cum voluntaria non est, in murmure est: cum vero honestate caret, nimis rusticana est, ac per hoc a servis Dei non multum appetenda est. Hoc itaque primum est disciplinae genus, voluntaria paupertas et honesta; quae in habitu, in victu, et in caeteris vitae hujus necessariis continetur. Secundum autem simile est huic, debilitas videlicet corporeae infirmitatis, cui firma opponenda patientia est. Per hanc omnipotens Deus, et perpetrata delicta curat, et ne perpetrentur resistit et obviat. Et habetis Scripturam sacram de utroque attestantem vobis: nam de primo quod dixi, curato a se in Evangelio paralytico Dominus ait: Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat. Secundum autem, quod posui, verum esse in seipso expertus est, qui ait: Et ne magnitudo revelationum extollat me, datus est mihi stimulus carnis meae angelus Satanae, qui me colaphizet. Et hunc cultellum quis neget esse bonum, cujus acumen, et si quae forte admissa sunt, superflua abscidit, et ne admittantur, quae nunquam admissa sunt, obviat et resistit. Cum enim homo infirmitate corporea tangitur, ad seipsum sollicitius intuendum convertitur: et timore concussus, et dolore illisus, non modo, quia vulneratus est, dolet; sed ne amplius vulneretur cavet.

Tertium disciplinae genus agonia est adversitatis, qua Deus electos suos angustiari permittit, et non ad insipientiam sibi. Haec non uno modo, sed pluribus irruit, et aliquando convicia jaculatur: aliquando damna infert, aliquando etiam flagella infligit. Et convicia quidem in contumelia verborum: damna vero in amissione rerum, et in afflictione corporis accipimus flagella. Singula vero cum vobis forte acciderint, tunc plene superatis, cum tranquillo ea, et quieto animo toleratis. Ad exercendam vero tam sublimem patientiae virtutem robur vobis et fortitudinem conferent considerata exempla praecedentium sanctorum, qui usque ad sanguinem restiterunt, adversus peccatum repugnantes, et pro justitia decertantes: sancta et justa in pia conversatione operati sunt, et dura atque indigna in gravi certamine perpessi sunt. Itaque si te convicia, et verborum contumeliae contingunt, revoca in memoriam sanctum David, cui aliquando conviciatus est servus, saeviens in eum verbis contumeliosis: denique verbis garriens in eum, vocavit virum sanguinum, vocavit etiam virum Belial( II Reg. XVI, 17), de quo testatus est occultorum ille cognitor, et internorum inspector, quod invenerat virum secundum cor suum. 182 Verumtamen accepta tanta injuria, sancti prophetae animus ad iram commotus non est, praesentem filii intuens persecutionem, sicque tolerabilem sibi faciens servi maledictionem. Non solum autem; sed et gratia se sperans accumulandum a Domino, qui tanta se vidit injuria affectum a servo. Sciebat enim quod, qui derisores deludit, ipse et mansuetis atque humilibus gratiam impendit. Accipite et alium, cum verba forte in vos jaculatur aliquis contumeliosa: alium, inquam, dico autem Dominum nostrum Jesum Christum, qui talem sustinuit adversus semetipsum a peccatoribus contradictionem, ut non fatigemini animis vestris deficientes: ipse enim et in factis observatores, et in dictis sustinuit contradictores. Ipse ad lapidandum quaesitus est, ipse ad praecipitandum adductus est; ipse homo dictus est vorax, et potator vini: amicus publicanorum et peccatorum, dictus est daemonium habens; et ad magnum quoque improperium appellatus est Samaritanus. Ipse utique, ut princeps apostolorum ait, cum malediceretur, non maledicebat, cum pateretur non comminabatur; tradebat autem judicanti se injuste, quoniam peccata nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum: ut peccatis mortui justitiae vivamus, omnino sicut longe ante de ipso praecinuit Isaias: Sicut ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente se obmutuit, et non aperuit os suum. Nam, ut de eo in Evangelio legitur, cum accusaretur in multis, nihil respondit.

Si quem vero quaeritis rerum amissione mulctatum, et poena in corpore afflictum, praesto est sanctus Job. Ipse enim tot ac tantarum rerum possessione nudatus, prole tam generosa orbatus, in carne etiam est pessimo ulcere, a planta pedis usque ad verticem, percussus. Qui in tantum ad ipsa vilitatis extrema perductus est, ut testa saniem raderet, sedens in sterquilinio. Sed post haec omnia, quid de ejus aequanimitate, quid de longanimitate patientiae ejus, vera refert historia? In omnibus, inquit, his non peccavit Job labiis suis, neque stultum quid contra Deum locutus est. Peccare vitavit ne tristis sive turbulentus per internum esset dolorem in corde; stulte loqui omisit, ne contenderet vel clamaret per exteriorem immutationem in ore. Sed nec a verborum contumeliis liber fuit, conviciantibus eum amicis suis. Nam lege verba singulorum, et invenies eos, sicut ad consolandum venisse, sic et ad convicia proruisse: quantum quidem ad pietatis devotionem[ al. exhibitionem] devotos, quantum vero ad temeritatem correptionis indiscretos. Habetis ergo in uno homine, sancto Job, virum tripartita hac adversitate percussum: quem videtis conviciis et contumeliis verborum affectum, et damnis in rerum amissione angustatum, et poenis in ipsa corporis afflictione mulctatum.

Quartum vero disciplinae genus ad tentationes pertinet, quae nobis indesinenter molestae sunt. Et bene dico indesinenter molestas nobis tentationes: quia tentatio est vita hominis super terram. Hanc itaque tentationum instantiam, quemdam non minus bonum quam acutum dixerim cultrum: quo mala et reproba in nobis superfluitas circumcidenda est. Ipsa namque, de instantia loquor tentationum, nutrix est humilitatis: humilitas vero, ut scitis, vitia perimit et annihilat; virtutes vero fundat et fundatas conservat: dum enim fortis humilitatem nostram tentatio concutit, ad propriam quoque mentem, nostram cognitionem reducit. Quae cum se sibi non posse sufficere intelligit, sui prorsus fiduciam amittit, et solius se Conditoris sui gratiae committit. Sicque fit, ut dum de proprio robore diffidit, et de superno solummodo adjutorio confidit, sit ei dispensatorius iste tentationis tactus, acutus quidam cultellus, quo omne quod in ea superfluum est resecetur, et universa, quae in ea erumpere et excrescere nititur, carnalis inhonestas abscidatur.

Habetis itaque quadripartitum disciplinae genus: virtutem voluntariae et honestae paupertatis; debilitatem corporeae infirmitatis; agoniam irruentis adversitatis; molestiam fatigantis tentationis. Quod nimirum disciplinae genus quadripartitum, quemdam dixerim quadrifarium cultrum, quo resecare et abscindere debemus quidquid in nobis deprehendimus nimium, et superfluum. Est nimietas, et superfluitas voluptatis, murmurationis, turpitudinis, et haec triplex superfluitas primo cultro abscinditur, abscissa vero destruitur: paupertatis namque cultro jugulatur voluptas: quae nimirum 183 paupertas et murmurationem expellit, dum voluntaria est, et turpitudinem diminuit dum honesta est. Est etiam superfluitas quaedam deceptio malae securitatis, et elatio superbae vanitatis. Et primam nimietatem secundus et quartus cultellus abscidit: secundam vero tertius in nihilum destruendo redigit. Quid periculosius animam solet seducere humanam, quam secura vanitas, et vana securitas? nam fallacem quamdam securitas audaciam infundit, quae dum sibi sollicitam circumspectionem sui adimit, contingit miserabiliter, ut tanta eam caecitas caligine obscuret, ut quo pergere, quove itinere incedere debeat, prorsus ignoret: unde fit, ut in tantam nonnunquam miseriam proruat, quatenus dum sibi ipsi absens, in nullo sibi adesse procurat, etiam in quantis delinquat, jam non depredendat.

Ecce quod quantumque malum hujusmodi securitas operatur. Quid de vanitate dicemus? nonne ipsa mentem quam suo veneno corrumpit, in elationem mox superbiae erigit; quae dum eam virtute verae humilitatis evacuat, sua statim eam defensione ac custodia privat? universae namque sanctitatis, quae in anima est, custodia et defensio humilitas est: et idcirco non aliud mihi videtur esse, auferre ab anima humilitatem, quam a civitate murum, a vinea maceriam, ab horto sepem. Videte quanta mali causa, haec de qua loquimur, superbiae vanitas est. Nam ut breviter dicamus, sicut humilitatis dissipatrix est, sic et universae, quae in anima est, vel esse potest, sanctitatis annihilatrix est. Ut autem scias quod remedium geminae pesti huic, videlicet superfluae vanitati et vanae superfluitati opponendum est, debilitatem corporeae, cum evenit, infirmitatis patienter sustine; molestiam nihilominus pulsantis tentationis prudenter suscipe, nec dicam jam de te, quin cultrum valde acutum et ipsum geminum habeas, quo periculosae hujus securitatis superfluitatem abscidas. Nam cum aegritudinis molestia fatigaris, cum tentationis impetu pulsaris, timoris in te anxietas procreatur; et malae hujus securitatis praesumptio procul fugatur; sicque hoc gemino disciplinae cultro superfluitas ista resecatur. Sed et agoniam adversitatis, cum irruerit, libenter amplectere: sive videlicet cum quis per verborum te contumelias injuriavit, vel per ablationem rerum aporiavit: aut denique per angustiam poenae corporeae afflixerit. Et habes in manu cultrum bonum, quo vanitatis abscidas superfluum. Siquidem triplex haec adversitas irruens cum patienter atque humiliter suscipitur, lenitatem infundit menti humilitatis, et inflationem perimit vanitatis. En quantam in anima humana superfluitatem quadripartitus iste disciplinae cultellus abscidit. Jam nobis de cultro illo loquendum esset, quem compunctionem appellavimus, nisi prolixitas obsisteret sermonis hujus. In hoc itaque sermone sequenti, de eo loquemur, in quo etiam de nominibus pueri hujus Emmanuel, videlicet et Jesu, aliquid quod ipse dederit, tractare proponimus: ad ejusdem laudem et gloriam, qui est cum Patre et Spiritu sancto Deus benedictus in saecula. Amen.