Reader

I. AGAPETI PAPAE II PRIVILEGIUM PRO MONASTERIO S. SALVATORIS FULDENSI. (Anno 946.) Confirmatio privilegiorum quae Marinus II papa Fuldensi monasterio concessit. [ Cocquelines, bullar., privileg., amp. Collect., I, 250.]

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, HADAMARO religioso abbati venerabilis monasterii Domini Salvatoris, et per te in eodem venerabili monasterio successoribusque tuis abbatibus in perpetuum.

Summam gerentes sollicitudinem omnium venerabilium locorum, quantum ex divino adjutorio possibilitas datur, de eorum stabilitate satagere studemus. Hoc namque studio, et divina placatur clementia, et laus Ecclesiae Christi procuratur: nam potiori et nos fiducia pro impetranda venia delictorum, aeternam pietatem audemus implorare: et ideo reverentia tua postulavit a nobis quatenus jam dictum venerabile monasterium Domini Salvatoris a sancto Bonifacio episcopo constructum in loco qui vocatur Boconia erga ripam fluminis Fuldaha, privilegii sedis apostolicae munimine decoretur, et sub jurisdictione sanctae nostrae cui, Deo auctore, deservimus Ecclesiae, constitutum nullius alterius Ecclesiae jurisdictionibus submittatur: de qua re piis desideriis tuis faventes, hac nostra apostolica auctoritate id, quod exposcis, effectui mancipamus secundum privilegii seriem, quod ab antecessore nostro bonae memoriae Marino hujus almae sedis praesule inibi perpetualiter factum nobis ostendere sategisti: et ideo omnem cujuslibet ecclesiae sacerdotem in praefato monasterio ditionem quamlibet habere, aut auctoritatem, praeter sedem apostolicam prohibemus, ita ut nisi ab abbate monasterii fuerit invitatus, nec missarum ibidem solemnitatem quispiam praesumat omnino celebrare; ut profecto juxta id, quod subjectum, apostolicae sedi firmitate privilegii consistit, inconcusse dotatum permaneat, locisque, ac rebus, tam eis quas moderno tempore tenet, vel possidet, quam quas futuris temporibus in jura monasterii divina pietas voluerit augere ex donis, et oblationibus decimisque fidelium absque ullius personae contradictione firmitate perpetua perfruatur. De caetero vero hoc deliberantes, decernimus, ut congruis temporibus, nostrae sollicitudini ecclesiasticae intimetur, qualiter religio monastica regulari habitu dirigatur, concordiaque convenienti ecclesiastico studio mancipetur, ne forte, quod absit, sub hujus privilegii obtentu, animus gressusque rectitudinis a verae norma justitiae aliquo modo retorqueatur; et neque regi, neque episcopo cuilibet, vel comiti, vel aliae magnae parvaeque personae licitum sit quamlibet vim inferre, sive aliquam controversiam facere in rebus et familiis ejusdem saepe dicti venerabilis monasterii.

Auctoritate nostra etiam interdicimus, ut nulla femina inibi ingredi unquam praesumat, nemo in eodem venerabili monasterio, vel in caeteris ejus locis placitum habeat, nemo servos, vel colonos ad aliquod servitium astringat, illis tantum exceptis personis, quibus abbas ad utilitatem suae necessitatis assensum praebuerit.

Eligendi sibi abbatem, quando opus fuerit, fratres inter se potestatem habeant, secundum regulam sancti Benedicti sine ullius personae contradictione, tibique, dilecte fili Hadamare, quia te bene eruditum, et eloquentem virum novimus, verbum Dei praedicare auctoritate sancti Petri, et concedimus, et praecipimus. Igitur statuentes apostolica censura decernimus per hujus decreti nostri paginam, ut quicumque cujuslibet Ecclesiae antistes, vel quacunque dignitate praedita persona hanc privilegii nostri auctoritatem, quam praerogativa principis apostolorum firmamus, temerare praesumpserit, nisi cito resipuerit, anathema sit, et iram Dei incurrens, a coetu omnium sanctorum extorris existat, et nihilominus praefati monasterii dignitas a nobis indulta perpetualiter inviolata permaneat apostolica auctoritate roborata. Qui autem custos et observator hujus nostri privilegii[ adde exstiterit] benedictionem et gratiam a Domino consequatur.

Scriptum per manus Leonis scriniarii sanctae Romanae Ecclesiae in mense Octobris, indictione V. Datum VII Kal. Novembris per manum Stephani, primicerii summae apostolicae sedis, anno, Dei propitio, pontificatus domni Agapeti summi pontificis, et universalis papae II, in mense Octobris, indict. V.

II. AGAPETI PAPAE II EPISTOLA AD ATENULFUM PRINCIPEM BENEVENTANUM. (Anno 946.) Hortatur ut monasterium S. Sophiae monachis Casinensibus restituat. [Apud Gattula, Hist. Cas., 53.]

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, ATENULFO, Beneventano principi, salutem et apostolicam benedictionem.

Officii nostri consuetudo deposcit vigilantes, et diem judicii exspectantes, ut in melius proficiant, admonere, negligentes corrigere, juxta illud apostolicum:« Argue, obsecra et increpa.» Hinc in alio loco Dominus per prophetam dicit:« Si non annuntiaveris iniquo iniquitatem ejus, sanguinem ejus de manu tua requiram.» Nostrae igitur mentis benevolentiam a dilecto filio nostro Balduino abbate audientes, unde valde gaudentes sumus, quod nos ad ecclesiarum exaltationem promptos audivimus. Sed quia nos constringit omnium Ecclesiarum pastoralis cura sollicite vigilare, sicut nobis noster spiritualis filius Balduinus, reverentissimus monasteriorum Pater, retulit vestris dominationibus, in bono quod coeperatis non permansisse. Unde valde moeremus, et dolentes sumus, quod monasterium in honore sanctae Sophiae intra Beneventanam civitatem positum, et sub ditione beati Benedicti Patris monachorum in Cassino monte constituto ab ipso suae constructionis exordio ita permanente, vestris autem temporibus audacter statuta regum, et universalium apostolicorum virorum prae oculis non habentes, jam dictum monasterium sanctae Sophiae inaudita temeritate sub ditione monasterii beati Benedicti subtrahere non formidastis, sed eumdem monasterium jam dictum Balduinus reverendissimus abbas canonica auctoritate, et regum, et apostolorum praeceptis legalibus recollectum in ipsius sancti monasterii ditione revocatum. Praedecessori autem nostro Marino pontifice eum ad se vocante idem ipsum monasterium invadere praesumpsistis. Idcirco omnimodis monemus, et pro Christi amore obsecramus, ut jam dictum monasterium repetenti supradicto abbati in integro reddere debeatis, et ulterius de monasterio sanctae Sophiae Cassinensi coenobio molestiam non faciatis, et si, quod absit, aliter feceritis, sicut in nostrorum praedecessorum pontificum praeceptis sancitum est, ita et vos sub anathematis vinculo innodandum nihilominus sciatis.

III. AGAPETI II PRIVILEGIUM PRO PARTHENONE ESSENENSI. (Anno 946.) Parthenonis Essenensis privilegia, petente Hatewiga abbatissa, confirmat. [Marini, Papiri diplomatichi, 35.]

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, HATHEWIGAE religiosae abbatissae, et monasterio Asindae ab Altfrido quondam praesule constructo, suisque successoribus in perpetuum.

Tunc summae apostolicae dignitatis apex in hoc divini prospectus nitore dignoscitur perfulgere, cum in exercendis Dei laudibus impensius studebit sui laboris exhibere certamen. Igitur quia postulastis a nobis per interventum domni et gloriosi regis Ottonis, quatenus privilegium datum a praedecessore nostro domno Zacharia papa praelibato monasterio, cui vocabulum est Asindae, ab Alfrido praesule constructo, quod flammarum adustione cum praedicto monasterio combustum est, nostra apostolica auctoritate vobis idem privilegium noviter concedere juberemus, et decimam, quam permissu praedicti domni apostolici, et assensu episcoporum totius cleri, Guntharius Coloniensis Ecclesiae archiepiscopus earumdem sanctimonialium victui atterminaverat, et electionis arbitrium, ut quando abbatissa defuncta fuerit licentiam habeant sanctimoniales, quam ibidem fuerit intrinsecus, de semetipsis quae digna fuerit, et Deo placita, eligere abbatissam. Et ut privilegiis apostolicae sedis idem monasterium decoretur, ut sub jurisdictione sanctae nostrae, cui Deo auctore, deservimus Ecclesiae constitutum, nullius alterius Ecclesiae jurisdictionibus submittatur; pro qua re piis desideriis vestris faventes, id quod exposcitis effectui mancipamus, statuentes apostolica censura sub divini judicii obtestatione, et anathematis interdictu, ut nullus unquam praesumat quispiam cujuscunque sit dignitatis, vel quantumcunque magna parvaque persona, de rebus aut possessionibus, vel quidquam quae ei pertinere videntur quoquo modo auferre, aut alienare praesumat, sed nec quamlibet malitiam, aut jacturae molestiam ibidem sive pacis, sive barbarico tempore firma stabilitate decernimus sub jurisdictione sanctae nostrae Ecclesiae permanendum. At vero qui pio intuitu observator hujus nostri apostolici privilegii exstiterit, benedictionis gratiam a misericordissimo Domino Deo multipliciter consequatur.

IV. AGAPETI PAPAE II EPISTOLA AD LEONEM ET BENEDICTUM IN ECCLESIAS TRIVENTINAM ET TERMOLENSEM INTRUSOS. (Anno 947.)[Apud Mansi, Concil. XVIII, 412.]

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, LEONI presbytero et monacho, et BENEDICTO aeque presbytero, irrationabiliter a nobis consecratis episcopis, et ipsum ordinem.... vestientibus.

Misimus jam vobis litteras quatenus veniretis ad nos, et satisfaceretis accusationibus et querelis quas adversus nos habet Joannes episcopus sanctae sedis Beneventanae, qui interpellavit super nos atque ostendit privilegia facta nostris antecessoribus pontificibus S. R. E. et apostolicae sedis cum districto anathemate, ut nullus aliquis praesumat minuere terminos praedictae Beneventanae ecclesiae, et quod Triventina et Termolensis ecclesiae antiquitus subditae fuissent Beneventano episcopo, pariterque et omnes aliae ecclesiae, quae constructae vel construendae sunt infra terminos istarum et aliarum per civitates et castra, cunctaque loca Beneventani principatus ditioni subjecta, et quia renuistis venire, et rationem reddere, cognovimus, vos non per ostium intrasse, sed furtive, ut fures et latrones aliunde irrupsisse, et indebite episcopale ministerium usurpasse; cumque nova praesumptio surrexerit, ut videtur, ut plebes quae subditae sunt sub dioecesi et.... episcopatus ipsius Beneventanae provinciae contra instituta canonum per praemium et datum elegerunt vos sibi per simoniacam haeresim episcopos, ideoque excommunicamus vos ex auctoritate B. Petri apostolorum principis, ut neque in eisdem plebibus, hoc est Triventina et Termulana ecclesia, episcopalem cathedram.... praesumatis, nec in nulla alia ecclesia permissum habeatis aliquod episcopale officium peragere. Nos denique cognoscentes quod licet illud ab antiquis possessum est pontificibus, et omnia, et parochias, et dioeceses integre Beneventano principatui retradimus, renovamus atque confirmamus eidem Joanni Beneventano episcopo, ejusque successoribus in perpetuum possidendum, a nostrorumque successorum nullo aliquid minuendum, propterea admonendo, mandando excommunicamus, auctoritate beati Petri apostolorum principis, clericos et cunctam plebem Triventinam et in Termolis consistentem ut si.... sine gastaldeis ministerialibus seu clericus, vel populus ipsarum civitatum praesumpserit quaerere supradictos Leonem monachum et Benedictum aeque presbyterum in ipsis civitatibus excipere ad pontificalem ordinem exercendum sub anathematis vinculo maneant constricti. Si quis autem, quod non optamus, ausu praesumpserit haec quae a nobis ad laudem Dei pro stabilitate jam dictae Beneventanae Ecclesiae statuta sunt refragare, aut in quoquam transgredi, aut minuere terminos, sciat se anathematis vinculo innodatum, sed et cum Juda Domini traditore, et cum omnibus impiis aeterno supplicio condemnatum. At vero qui pro intuitu observator et in omnibus exstiterit custodiens hujus nostri apostolici constituti ad cultum Dei respiciens, benedictionis gratiam a misericordiosissimo Domino nostro multipliciter consequatur, et vitae aeternae particeps effici mereatur.

Datum per manus Stephani primicerii sanctae Romanae et apostolicae sedis, anno, Domino propitio, pontificatus domini Agapeti II papae in sacratissima sede beati Petri apostoli primo, ind. v.

V. AGAPETI PAPAE II EPISTOLA AD ADALGARIUM HAMBURGENSEM ARCHIEPISCOPUM. (Anno 948.) Junctionem Bremensis Ecclesiae cum Hamburgensi, et caetera Hamburgensis jura confirmat.

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, reverendissimo et sanctissimo ADALGARIO S. Hammaburgensis Ecclesiae archiepiscopo, tuisque successoribus in perpetuum.

Convenit apostolicae moderationi pia religione pollentibus benevola compassione succurrere, et poscentium animos alacri devotione impertire; ex hoc enim lucri potissimum praemium apud conditorem omnium Deum procul dubio promeremur, dum venerabilia loca opportune ad meliorem fuerint statum sine dubio producta. Igitur quia postulastis a nobis quatenus archiepiscopatum Hammaburgensis Ecclesiae totum integrum vobis confirmaremus, sicut a praedecessore D. nostro Nicolao hujus apostolicae sedis decretum est; inclinati precibus Hadamari Fuldensis abbatis, apostolica auctoritate concedimus cum omnibus generaliter atque specialiter locis ad eumdem vestrum archiepiscopum pertinentibus, scilicet omnia quae vestri antecessores suis laboribus acquisiverunt, vel etiam amor aeternae patriae ibi a Christicolarum fidelibus largita sunt largiuntur; cum illis etiam, qui nunc suo tempore divina protegentia ad Christi conversi sunt fidem, videlicet episcopis Danorum, Norvenorum, Suvevonum, nec non omnium septemtrionalium partium; pallium quoque, et ejus usum in praenominatis a praedicto papa factis habendum tibi, et omnibus successoribus tuis perpetuo decernimus. Deinceps vero nullum archiepiscoporum, vel Coloniensem, vel alium quemlibet in vestra dioecesi ullam sibi vindicare decernimus potestatem; quinimo et ipsis et omnibus omnino suademus cultoribus religionis, ut adjutorium, et solatia vobis in omnibus administrent; quatenus pro gratia hujus beneficii plenam recipere mercedem a Domino mereantur, cum omnia, quae proficua ecclesiae probantur exhibere, et divinis non impugnantur praeceptionibus, efficienda et praebenda omnipotentis Dei auctoritate, et beatorum apostolorum Petri et Pauli esse non dubitamus, et hoc nostro decreto decernimus, secundum praenominatae bonae memoriae Nicolai papae sanctionem, et reverendissimi regis Ludovici votum, ipsas praedictas dioeceses, Hamburgensem scilicet, et Bremensem, non deinceps duas, sed unam esse et vocari; omnem quoque adversantem vel contradicentem, atque piis nostris studiis quolibet modo insidiantem, anathematis sermone percutimus, perpetuaeque ultionis reum diabolica sorte damnamus, ut culmen apostolorum, more praedecessorum nostrorum, causamque Dei pio affectu zelantes ab adversis hinc inde partibus muniamus. Apostolica itaque auctoritate, et Bernhardo episcopo Alverstadensi, Thidardo Hisdenensis ecclesiae, et caeteris conterminalibus episcopis insuper jubemus et eos monemus, ut te in omnibus adjuvent, quatenus sacerdotale ministerium explere et animarum lucra Domino Jesu Christo facilius acquirere valeas. Auctoritate ergo apostolica et censura sub divini judicii obtestatione, et anathematis interdicto statuimus, et nulla persona magna vel parva, cujuscunque ordinis, aut dignitatis sit, omnia quae a nobis, vel praedecessoribus nostris ecclesiae tuae et tibi concessa sunt violet; quicunque autem mutaverit, vel in aliquo violare praesumpserit, nisi resipuerit, auctoritate Dei, et B Petri, et nostra, qui ejus fungimur vicariatione, perpetui anathematis vinculo sit innodatus. Qui vero custos et observator ejus exstiterit benedictionis gratiam, et coelestis retributionis a justo judice Domino Deo nostro consequi mereatur.

Scriptum per manum Arronis notarii regionarii, atque scriniarii S. R. E. in mense Januario, indictione VI. Data IV Nonas Januarii per manum Andreae arcarii sanctae sedis apostolicae in sacratissima sede B. Petri apostoli, indictione VI.

VI. AGAPETI PAPAE II EPISTOLA AD WINDILGARDEM ABBATISSAM. (Anno 948.) Monasterium Gandersheimense in Saxonia constructum, sub protectione sedis apostolicae recipitur, variisque donatur privilegiis. [Apud Coquelines, Bullarum collect. I, 251.]

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, WINDILGARDI, abbatissae venerabilis monasterii Ganderescheimensis, constructi ab Ottone comite de Saxonia, aliisque suae sortis abbatissis in perpetuum.

Quoniam semper sunt concedenda, quae rationabilibus congruunt desideriis, oportet, ut devotioni conditoris piae conservationis auctoritas in privilegiis praestandis minime denegetur. Igitur quia postulavit a nobis Hathumarus venerabilis abbas, ut per ejus interventum atque deprecationem vestrum monasterium Ganderescheim situm juxta fluvium Aternam, apostolica auctoritate vobis confirmaremus, sub jurisdictione sanctae nostrae, cui Deo auctore deservimus, ecclesiae, constitutum, nullius alterius ecclesiae jurisdictionibus submittatur. Pro qua re piis desideriis faventes[ per] hanc nostram auctoritatem id, quod exposcitur, effectui mancipamus, et ideo omnem cujuslibet ecclesiae sacerdotem in praefato monasterio ditionem quamlibet habere auctoritate nostra, praeter sedem apostolicam prohibemus. Auctoritate namque beatorum apostolorum Petri et Pauli jubemus ut nullus rex audeat, praeter licentiam vestram, monasterium aliquibus hominibus in beneficium dare, ut profecto juxta id, quod subjectum apostolicae sedi firmitate privilegii consistit, inconcusse ditatum permaneat locis ac rebus, tam his, quae tempore moderno habet, vel possidet quam quae futuris temporibus in jure ipsius monasterii divina pietas voluerit augere, et donis, oblationibus, decimisque fidelium absque ullius personae contradictione firmitate perpetua perfruatur. Quando autem abbatissa ipsius monasterii de hoc saeculo migraverit, nulli sit licitum, aliquam ibidem ordinare abbatissam, nisi ex ipsa congregatione, si talem invenerit, quae digna Deo sit. Et si fortasse ibidem inventa non fuerit, tum rex habeat potestatem talem ibidem ordinare abbatissam quae digna Deo placere possit. Constituimus etiam per hujus decreti nostri paginam, ut quacunque dignitate praedita persona hanc nostri privilegii chartam, quam auctoritate principis apostolorum firmamus temerare tentaverit, anathema sit, et iram Dei incurrens, a coetu sanctorum omnium extorris existat, ut nihilominus praefati monasterii dignitas a nobis indulta, perpetualiter inviolata permaneat, apostolica auctoritate subnixa.

Scriptum per manus Stephani scriniarii sanctae Romanae ecclesiae in mense Januario indictione sexta. Bene valete. Datum III nonas Januarias per manus Andreae divini, respectus gratia, arcarii sanctae sedis apostolicae, anno, Deo propitio, pontificatus Agapeti, summi pontificis, Junioris, papae, in sacratissima sede beati Petri apostoli, secundo.

VII. AGAPETI PAPAE II PRIVILEGIUM PRO MONASTERIO S. BONIFACII FULDENSI. (Anno 948.) Monasterii Fuldensis, « noviter renovati » privilegia confirmat. [Dronke, Codex diplom. Fuld., p. 320.]

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, HADAMARO venerabili abbati et per eum in monasterio a sancto Bonifacio primitus constructo atque noviter renovato suisque successoribus abbatibus in perpetuum.

Quoniam semper sunt concedenda quae rationabilibus congruunt desideriis, oportet ut devotioni conditoris piae constructionis auctoritas in privilegiis praestandis minime denegetur. Igitur quia postulasti a nobis, quatenus monasterium Salvatoris a sancto Bonifacio primitus constructum et a te noviter aedificatum in loco Boconis erga ripam fluminis Fulda privilegii sedis apostolicae infulis decoretur et sub jurisdictione nostra Deo auctore cui deservimus Ecclesiae constitutum nullius alterius Ecclesiae juridictionibus submittatur; idcirco piis desideriis faventes hac nostra auctoritate id quod exposcitur effectui mancipamus. Et ideo omnem cujuslibet Ecclesiae sacerdotem vel episcopum in praefato monasterio ditionem quamlibet habere aut auctoritatem praeter sedem apostolicam prohibemus, ita ut nisi ab abbate monasterii fuerit invitatus, nec missarum ibidem solemnitatem quispiam praesumat omnino celebrare, ut profecto juxta id quod subjectum apostolicae sedi firmitate privilegii consistit, inconcusse dotatum permaneat locis et rebus tam eis quas moderno tempore tenet vel possidet quam quas futuris temporibus in jura ipsius venerabilis monasterii divina pietas augere voluerit ex donis et oblationibus decimisque fidelium absque ullius personae contradictione firmitate perpetua perfruatur. Constituimus quoque per hujus decreti nostri paginam ut quicunque cujuslibet Ecclesiae praesul, vel quacunque dignitate persona hanc nostri privilegii chartam quam auctoritate principis apostolorum firmamus temerare tentaverit, anathema sit, et iram Dei incurrens a coetu omnium sanctorum extorris existat, et nihilominus praefati monasterii dignitas a nobis indulta perpetualiter inviolata permaneat apostolica auctoritate subnixa.

Scriptum per manum Stephani notarii regionarii atque scriniarii sanctae Romanae Ecclesiae in mense Januario et indictione VI.

Datum IV Nonas Januarias.

VIII. EPISTOLA AGAPETI PAPAE II AD GERARDUM LAUREACENSEM ARCHIEPISCOPUM. (Anno 948). Dissidium ecclesiarum Laureacensis (hoc est Pataviensis) et Salisburgensis componit. Salisburgensi occidentalem Pannoniam attribuit; Laureacensi, utpote antiquiori, benedictionis et sedis honorem, orientalem Pannoniam, regiones Avarorum, Moravorum, Sclavorum: potestatem libere praedicandi per omnes Sclavorum terras, episcopos ibi ordinandi, omniaque auctoritate apostolica constituendi. [Apud Mansi, Concil. XVIII, 405.]

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, fratri dilectissimo et reverendissimo GERARDO sanctae Laureacensis Ecclesiae archiepiscopo, in Christo salutem.

Petitiones tuas pro renovandis sive approbandis Ecclesiae tuae privilegiis, venerabilis Fuldensis monasterii abbas Hademarus, huc causa orationis veniens, cum magna benevolentia nostrae experientiae suggessit, pariterque jurgia et disceptationes gravissimas inter te et Heroldum archiepiscopum, pro utrinque suscepta in una provincia pallii auctoritate exortas, flebiliter nuntiavit: quod et ipsi ex debita pastorali cura nimio cordis moerore dolemus, detestabiliterque profanamus. Quippe sancta et universalis Ecclesia, cui auctore Deo praesidemus, a religiosis atque pacatis sacerdotibus suis, et in charitate non ficta solidatis, quasi totidem columnis innisa fulcitur; discordantibus autem et adversum se hostiliter inflante superbia animum tollentibus, praesertim tantis pontificibus, velut evulsis sustentaculis casura, non sine magno periculo et vigoris sui detrimento a proprio statu concutitur. Insuper etiam dum deforis inter vos pro pallii honore pertinaciter hujusmodi contentio exercetur: agitur ut in fraterna aemulatione decor sacerdotii intus evacuetur.

Inde ergo, frater, officium nostrum illud esse perpendentes, ne inimicitiarum fomite in vobis succrescente dissidium sanctae Dei Ecclesiae, atque scandalum sine consilii et utilitatis vestrae respectu diutius nutriatur: ad sequestrandum litem vestram accedimus nos arbitres, tam ex sollicitudine a domino regiminis injuncti, quam amborum vestrorum amore ad hoc permoti; ita videlicet ut et de praelibata conflictus vestri querimonia rationabilibus judiciis rite justitiae satisfaciamus, et vos omni explosa controversia in fraternam concordiam Christo moderante revocemus.

Notum est igitur, litterisque penes nos commendatum, quibus ecclesiarum locis dignitas pallii ab hac apostolica sede debeatur. Lauriacensem autem urbem antiquitus metropolitanam fore, et archiepiscopi sedem, cui sanctitas tua praeesse dignoscitur, sicut in privilegiis authenticis ad nos usque a te directis legimus, ita quoque inventis quibusdam exemplaribus chartae vetustate admodum attritis in archivio sancti Petri reperimus. Hanc etiam in exordio nascentis Ecclesiae, et immanissima Christianorum persecutione, a doctoribus istius sedis catholicae fidei novimus rudimenta percepisse; et exinde a succedentibus praedicatoribus in superioris atque inferioris Pannoniae provincias ejusdem fidei emanasse gratiam. Quibus etiam duabus provinciis, illarumque pontificibus, usque ad tempora Hunnorum non alius, quam sanctae Lauriacensis praefuit archiepiscopus, quorum barbarica feritas non solum praedictam Lauriacensem civitatem, verum etiam in circuitu adjacentes regiones depopulavit atque funditus desolavit. Inde quidem contigit, ut episcopi hac necessitate compulsi, sede illa deserta atque alio translata, simul etiam archiepiscopalem ipsius sedis desererent honorem. Modernis autem, nec multum retro elapsis temporibus, vacante ab apostolico vicario Bawariorum regno, Arno primus sanctae Salzburgensis Ecclesiae subrogatur archiepiscopus. Haec testatur annosa memorialis sacri scrinii historia. Modo autem mortalibus propitiante Christo, ab hostibus sanctae Lauriacensis Ecclesiae quiete et inhabitandi securitate concessa, non alibi quam ibidem fraternitatis tuae cathedram oportet haberi. Quapropter reinthronizamus te eidem Ecclesiae sanctorum Patrum videlicet praedecessorum nostrorum, sed et beatae memoriae domini Leonis papae, a quo excellentia tua pallio ac privilegio donata est, sanctiones atque statuta exsequentes: ac saepe dictam sanctam Lauriacensem Ecclesiam potestate et vice beati Petri apostolorum principis absolvimus, et archiepiscopamus, et in culmen metropolitanum sublimamus, et privilegia nobis transmissa manu propria munimus et corroboramus, ac rata esse firmamus, denuoque tibi pallium cum praesenti praecepto secundum usum prius concessum, successoribusque tuis perpetim tenendum tradimus. Hisque ex amussi ita ad justitiam reintegratis, decrevimus rixas vestras, et dissensiones praefata ex causa derivatas dirimere, atque in fraternum amorem vos reconciliare, sicut utrique vestrum modo susceptus servetur pallii honor illaesus, hortantes quatenus apostolice instituti, amodo non in contentione et aemulatione maneatis. Constat quidem quod canonice singulis provinciis singuli ordinantur metropolitani. Proinde distribuere atque determinare ita vobis parochias, bonum et pacificum aestimamus: ut divisis duabus Noricae regionis provinciis, Heroldo archiepiscopo occidentalis Pannoniae cura committatur et custodia; tibi autem successoribusque tuis, propter emeritam antiquitatem sanctae Lauriacensis ecclesiae, cui jure juniorum reverentia assurgit, in benedictionis et sedis ordine praelatis atque praepositis, providentiam orientalis Pannoniae, regionemque Avarorum atque Maraharorum sed et Sclavorum, qui modo Christiani, vel adhuc per baptisma Christo lucrandi sunt, circumquaque manentium, credimus, nostramque apostolicam vicem in illis partibus praedicandi, et pro arbitrio vestro ubi opus est episcopos constituendi, omniaque disponere atque ordinare tali auctoritate atque potestate delegamus, ac si ipsi praesentes affuissemus. Quod si jam dictus Heroldus archiepiscopus deinceps, suorumve quispiam successorum, minime diffinito limite contentus, sed interdictam atque a sua potestate separatam dioecesim repetere pervicaciter conatur, nec a prohibitae contentionis schismate per istas nostras apostolicas traditiones atque determinationes compescitur: ipse etiam pie concessa dignitatis munificentia penitus privetur, atque secundum jus pristinum, superior Pannonia continuetur inferiori, atque tuae tuorumque successorum ambae perpetualiter subjaceant ditioni. Allubescentes autem assensumque praebentes istis nostris saluberrimis decretis benedicimus et catholicos approbamus: resistentes vero, atque infirmare vel omnino pervertere contendentes, anathemate Maranatha sanctae Trinitatis districte percutimus, et apostolica sententia, qua mulctati Anania et Saphira exspiraverunt, damnamus, et cum blasphematoribus sancti Spiritus sempiternis cruciatibus puniendos destinamus.

IX. EPISTOLA AGAPETI PAPAE II AD AYMARDUM ABBATEM CLUNIACENSEM. Privilegium abbatiae Cluniacensis. [Apud Mansi, Conc. XVIII, p. 408.]

AGAPETUS, servus servorum Dei, dilecto filio AYMARDO venerabili abbati monasterii Cluniacensis, aedificati in honore beatorum apostolorum Petri et Pauli siti in pago Matisconensi, et per te in eodem monasterio, tuisque successoribus in perpetuum.

Convenit apostolico moderamini benevola compassione pie poscentium votis succurrere, et alacri devotione his praebere assensum. Ex hoc enim potissimum praemium a conditore omnium Deo promerebimur. Igitur quia petistis a nobis, quatenus monasterium praedictum in illo statu quo a Guillelmo duce per testamentum manere decretum est, nostra apostolica auctoritate decerneremus, sanctae Romanae, cui Deo auctore deservimus, Ecclesiae subjectum esse: inclinati precibus tuis, tibi ad regendum concedimus. Itaque sit illud monasterium cum omnibus rebus, vel quas nunc habet, vel quae deinceps ibi traditae fuerint, liberum a dominatu cujuscunque regis, aut episcopi, sive comitis, aut cujuslibet ex propinquis ipsius Guillelmi. Nullus ibidem contra voluntatem monachorum praelatum eis post tuum decessum ordinare praesumat: sed habeant liberam facultatem, sine cujuslibet principis consultu, quemcunque secundum regulam sancti Benedicti voluerint, sibi ordinare; nisi forte, quod absit, personam suis vitiis consentientem eligere maluerint. Hoc quicunque voluerit, cum Dei zelo prohibeat. Decimas vero, quae olim ad vestras capellas pertinuerunt, et per modernam quasi auctoritatem, sive licentiam, a quolibet episcopo subtracta sunt, vobis ex integro restituimus. Capellas autem, si aliquae jam factae, vel faciendae inibi sint, ita manere concedimus, ut vestris ecclesiis nihil ex decimis minuatur. Hoc vero quod dilectus filius noster Bruno episcopus de praedictis capellis vobis concessit, ratum et firmum esse decrevimus in perpetuum. Praeterea, quidquid ex vineis, vel culturis ad vestram partem pertinet, partem quoque decimarum, ad hospitale vestrum pertinere sancimus. Simul et de his rebus, quas percepturi estis. Hoc etiam quod Leobaldus, ad praedictum monasterium dereliquit. Simul et illud quod Magiona, vel alicubus rebus, quae ad id monasterium pertinere debent. Confirmamus etiam nostra apostolica auctoritate abbatiam Carilocensis coenobii, quae eidem collata est monasterio, abbatias S. Joannis, atque beati Martini suburbio Matiscensi sitas, nihilominus in perpetuum constare decernimus ad praedictum locum, ut nullus episcopus vel comes, vel aliqua persona inibi temerario ausu quidquam ordinare praesumat, sine jussione rectoris jam dicti loci. Similiter censemus de Celsanicas Alodo Hecfredi comitis, quem filius noster Stephanus, justa lance causam examinans, pro omnium remedio Christianorum praelibato delegavit loco. Praeterea villas omnes quae pertinent ad idem coenobium Cluniacense, soliditate apostolica roboramus, Solustriacum videlicet, Caninias, Seneciacum, Arpagiacum, sanctum Victorem, et Scociolas, Kaerdasemscum, Dabormacum, et Piscatoriam, quam Osam vocant; Tosciacum, et ecclesiam sancti Desiderii, Ambariacum, et Saviniacum alodum, quem Engelbaldus dedit, et alodum quem Waldo, veniens ad conversionem, dedit. Similiter et Amberiam, et ecclesiam S. Abundi, quam Artaldus moriens ad praedictum reliquit coenobium. Ecclesiam sancti Saturnini, cum omni alodo, quem Geraldus archiepiscopus dedit praedicto coenobio. Et quia ordo monasticus summam desiderat immunitatem: ita vobis concedimus, sicut locis sanctis ubique reverentia debetur, ut nullus vestra municipia, aut res quaslibet, sine vestro consultu distringere, aut invadere ullo modo praesumat. Sane, ad recognoscendum, quod praedictum coenobium sanctae apostolicae sedi, ad tuendum, atque fovendum pertineat, dentur per quinquennium X solidi. Si quis autem contra hanc saluberrimam nostram constitutionem resistendo venire tentaverit, aut aliquid horum corrumpere conatus sit, et omnia quae in hoc privilegio sancimus non observaverit, sciat se sub divini judicii obtestatione, anathematis vinculo aeternaliter, nisi resipuerit, innodatum, et a regno Dei alienandum, et cum diabolo sine fine cruciandum. Qui vero nostrae hujus saluberrimae sanctionis custos et observator extiterit, a Christo Domino benedictionem, et a sanctis apostolis mundi judicibus absolutionem hic et in futuro consequi mereatur.

Scriptum per manus Leonis notarii regis, et scriniarii sanctae Romanae Ecclesiae, in mense Mart. per indictionem VII.

X. AGAPETI PAPAE II EPISTOLA AD WILLIARIUM ABBATEM. (Anno 950.) Confirmat sententiam Ottonis magni in materia immunitatis S. Maximini. [Apud Hontheim, Hist. Trevir., I, 284.]

AGAPETUS, servus servorum Dei, reverentissimo abbati WILLIARIO, totius charitatis exhibitionem in Christo.

Nuntios vestrae almitatis ad sacrorum apostolorum limina, pariterque nostram apostolicam dignitatem directos, Asolfum videlicet atque Guntharium cum magna benevolentia suscepimus, ac illorum legationem praesenti omni Romano clero clementer audivimus. Scimus vero, ipsis referentibus, saepe ac multum vos vexatos a Ruotberto, quamvis in hoc minime, in aliis tamen venerabili archiepiscopo, eo quod vobis commissum monasterium sibi commissae ecclesiae vellet subdere injuste, nisi vos tuerentur hinc justum judicium ex regia dignitate serenissimi Ottonis prolatum, inde chartae Caroli Magni, atque aliorum antiquorum regum in medio recitatae. Ergo omnis ordo Romani cleri, annuente nostra apostolica dignitate, decrevit ut super monasterio vestro, dico autem illo quod in vicino Trevirensium murorum in honore S. Joannis evangelistae fundatum, sanctis sanctorum confessorum Maximini, Agritii atque Nicetii corporibus dicatum, immobiles permaneant sententiae in chartis conscriptae, Ottonis regis praecessorumque ejus, regum Francorum videlicet, ut in praesenti et in posterum sub regia tantum potestate permaneat, neque unquam ulli alteri personae subjaceat, excepto abbati, quem ejusdem monasterii fratres communi concordia secundum regulam elegerint. Si vero praedictus archiepiscopus, aut aliquis successorum ejus, seu alius quilibet fratrum, qui sunt, vel erunt in eodem monasterio, quietem impie, crudeliterque turbaverit, nisi primo praesenti conscriptione, ac deinde ab apostolica dignitate admonitus resipiscat, non ut pastor, sed sicut mercenarius tractetur. Idcirco si in tam pertinaci duritia perstiterit, ad ultimum nostra apostolica auctoritate excommunicetur, et insuper bonis regibus, ac ducibus, justisque judicibus resistentibus compos voti sui nunquam fiat.

Scriptum per manum scrinarii S. Romanae Ecclesiae. Data II Kal. Martii, indictione VIII. Bene valete.

XI. AGAPETI II PRIVILEGIUM PRO MONASTERIO SS. GERMANI ET MICHAELIS CUXANENSIS. (Anno 950.) Confirmat privilegia monasterii Cuxanensis. [Apud D. Bouquet, Recueil des historiens, IX, 227.]

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, GONDEFREDO religioso abbati venerabilis monasterii sancti Germani atque sancti Michaelis, quod est situm in valle Confluente in locum qui vocatur( Saint- Michel de Cusan) Coxano et post te tuis successoribus abbatibus ejusdem monasterii in perpetuum.

Cum magna nobis sollicitudo insistit et cura pro universis Dei Ecclesiis vigilandum ne aliqua necessitatis jactura dispendia consequantur. Igitur quia Soniarius religiosus presbyter et monachus vice vestra ante nostram praesentiam veniens, postulavit a nobis quatenus confirmaremus tibi tuisque successoribus abbatibus supradictum monasterium in integrum, cum omnibus finibus suis, terminis et adjacentiis, suisque omnibus pertinentiis in perpetuum; inclinati tuis precibus, pro omnipotentis Dei et sancti Petri amore, jam dictum monasterium cum finibus et suis terminis, sicut incipit a parte orientis, a fronte per summitatem Serrae quae pergit de Bovaria ad Jovem de Celerano, et vadit ab ipso monte qui dicitur Laccarias, et sic vadit per ipsas Laccarias usque in monte Canigone, et a meridie afrontat in monte Canigonis et descendit per Serra super Miliarias, et pervenit ad crucem super curtes, deinde ad Chero Clarinto, et pervenit per summitatem de Serra usque in rivo Merdario, et ab occidente ipsa Serra de Chero Clarinto, et pervenit in rivo Merdario, et ducit usque in fluvium Tede, et a parte circi affrontat in strata publica quae ducit ad Duas Sorores, et pervenit per ipsam viam publicam usque in Litterano, deinde subtus sancto Felicio, et pervenit usque in alode sanctae Mariae, et villa Tauriniano cum ipsa ecclesia sancti Fructuosi, cum decimis et primitiis, et ecclesiam sancti Martini de Clerano, et ecclesiam sancti Andreae, quae est fundata in villa Catellano cum suo alode, et villam de Torrente cum finibus et terminis, sicut in scripturis vestris veridicis resonat, et valle Taresago et curtes, et cella sancti Vincentii cum suo alode, sicut in vestris continetur scripturis, et alode Tonegale, Manzunculas, Ocenias, Tres- Valles, Lare cum ecclesia sancti Andreae, cella sancti Thomae cum suo alode, ecclesia sancti Petri quae est fundata in villa Inforcadis, Laguna cum sua ecclesia et alodiis vestris in his locis. In comitatu Rossilionense, in villa Miliarii, in Camelas, in Relano, in sancto Felice, in valle ventosa, in monte Auriolo, in villa Insula, in valle Locas, in Puio Nadalino, in valle Vincano, et in Saorla, in Arbussolas, et in Planicolas, et Interrivos, et in valle Molegica, in villa Orto Falguerias, in villa Arriano, in villa Folioliis, in Verneto, in Corneliano, in valle Foliano, in valle Savrra, in Torre sindo, in Pino, et in Campelias, et in Segondaniano, in Juloss, et in Flazano, et in Angerro, et in Enne, et in Porciliarios, et in Evole, in Altino. Et in comitatu Cerdeniense, in villa Sallagosa, in Onzes, in Annes. In Fenioletense, in villa Tavernulas, in Sauriniano, sive in Perolas, Vallemagna cum sua ecclesia, et in valle Stavia. In comitatu Bergitano, in ipso villare de Gilmari, in ipsa villa de Canes, et in caeteris locis ubicunque res monasterii rejacent. Et in comitatu Rossilionense, et in valle confluentis, et in comitatu Cerdaniense, et in comitatu Femioletense, vel in Bergitano, in his locis supradictis et in comitatibus, quantum ipsum monasterium habet et in scripturis vestris continetur vel resonat, et in ante auxiliante Deo acquisituri estis, cum finibus et terminis, limitibusque vestri monasterii. Simul et concedimus vobis de vestris locis primitias et decimas, et oblationes recolligendas ad jam dictum monasterium cum omnibus suis pertinentiis... sanctae Romanae Ecclesiae, cui Deo auctore deservimus, vobis per hujus privilegii seriem vestrum monasterium et loca seu ecclesias ubique pertinentes, et a praesenti nona indictione in perpetuum tibi tuisque successoribus servis Dei inibi commorantibus coenobiticam vitam ducentibus stabilimus Dei cum timore regendum, detinendum, et secure atque quiete sub norma et apostolica tuitione permanendum; sed sub nullius alius cujusquam potestatis subjicimus. Item apostolica auctoritate jubemus Christi fidelibus benigne secundum Deum hospitio recipiendis. Et tu cum ab hac luce fueris subtractus, a nulla persona ibi eligatur abbas, nisi de ipsa congregatione; eligatur abbas secundum Deum a praedicta congregatione. Praecipimus autem apostolica auctoritate, ut nulla magna parvaque persona aliquam vim aut invasionem in supradicto monasterio aut in suis rebus unquam facere praesumat. Pro quo sub divini judicii obtestatione et anathematis interdictione promulgantes decernimus ut nulli unquam nostrorum successorum pontificum, vel nulla magna parvaque persona, cujuscunque ordinis sit[ praesumat] hujus nostri apostolici privilegii auctoritatem frangere. Nam quod non credimus, qui aliter agere praesumpserit, sciat se excommunicatum et anathematis vinculis innodatum, et a regno Dei alienatum, et in veraginem tartareumque chaos demersus cum impiis deficiat. Qui vero custos et observator exstiterit, gratiam benedictionis a Christo Domino Deo nostro multipliciter consequi mereatur.

Scriptum per manum Leonis notarii regionarii et scriniarii sanctae Romanae Ecclesiae in mense Decembrio per indictionem supradictam. Bene valete.

XII. AGAPETI PAPAE II EPISTOLA AD WISADUM URGELLENSEM EPISCOPUM. (Anno 951.) Ecclesiae Urgellensis privilegia confirmat. [Apud D. Bouquet ubi supra, p. 230.]

AGAPETUS, servus servorum Dei, reverendissimo et sanctissimo WISADO sanctae Urgellensis Ecclesiae episcopo, tuisque successoribus in perpetuum.

Convenit apostolico moderamini pia religione pollentibus benevola compassione succurrere, et poscentium animis alacri devotione impertiri assensum. Ex hoc enim lucri potissimum praemium apud conditorem omnium Deum procul dubio promeremur, quando venerabilia loca opportune ordinata ad meliorem fuerint sine dubio statum perducta. Igitur quia postulasti a nobis quatenus supradictum episcopatum Urgellensis Ecclesiae cum omnibus suis aedificiis, seu et villis, ecclesiis, parochiis, casis, vineis, terris, campis, pratis, pascuis, silvis, saletris, arboribus pomiferis, fructiferis vel infructiferis diversi generis, puteis, fontibus, rivis, molendinis, piscariis, aquis aquarumque discursibus, castellis, montibus, vallibus, collibus, rupturis adjacentiisque, eorum cultum vel incultum, nec non et pertinentiam ejusdem episcopii, scilicet Cerdaniensis pagus, Libianensis, Bergitanensis, Paliarensis quoque, atque Riba curcensis, Jestabiensis, atque Cardosensis, Anabiensis ac Tirbiensis, et locis sanctae Deodatae cum finibus suis, et Fencris cum finibus suis, et Submonte cum finibus suis..... Confirmamus etiam et tertiam partem telonei ejusdem episcopii, cum pertinentiis mercati, vel cum omnibus ad ipsum episcopium ex suis omnibus locis ubicunque generaliter et in integro pertinentibus infra supradictum episcopatum, a territorio Urgellensis, Cerdaniensis, Bergitanensis, Palliarensis atque Ribacurcensis. Item et confirmamus tibi tuisque successoribus de ipsius supradicti episcopii locis et pertinentiis primitias et decimas. Necnon et iterum stabilimus ut nulla quaelibet persona clericis vestri episcopii consistentibus injuste ad districtionem aut ad injustam legem deportare cum laicali persona praesumat. Nam quia supradictum episcopium cum omnibus rebus ubicunque sibi pertinentibus a Francorum regibus per praecepti paginam firmatum et solidatum est regali auctoritate, ita et nostra apostolica auctoritate firmamus, ut amodo et in antea quidquid vos vestrique successores legaliter acquisituri fueritis futuris temporibus, ex praesenti anno Incarnationis Domini nostri Jesu Christi 991, decima indictione, inclinati precibus vestris, per vestra regalia praecepta et hujus privilegii seriem in perpetuum vobis vestrisque successoribus confirmamus et stabilimus detinendum, possidendum, et cum Dei timore dispensandum atque regendum; ut nullus rex, nullusque princeps, nullus comes, nullus marchio, nullus judex, neque ulla parva magnaque persona aliquam vim aut invasionem in eodem episcopio, neque in suis pertinentiis unquam facere praesumat. Pro quo sub divini judicii obtestatione et anathematis interdicto promulgantes, decernimus ut nullus nostrorum successorum pontificum neque ulla magna parvaque persona audeat neque praesumat contra hoc nostrum apostolicum privilegium in aliquibus agere injuste, neque frangere tentet. Si quis autem, quod non credimus, in aliquibus frangere tentaverit, sciat se, nisi resipuerit, auctoritate Dei et sancti Petri apostoli atque nostra, qui ejus fungimur vicariatione, anathematis vinculis indissolubiliter innodandum, et a regno Dei alienandum, et cum diabolo et ejus atrocissimis pompis atque cum Juda traditore Domini nostri Jesu Christi incendio concremandum; et in voragine tartareoque chaos demersus cum impiis deficiat. Qui vero custos et observator exstiterit, benedictionis gratiam et coelestis retributionis a justo judice Domino Deo nostro multipliciter consequatur, et vitae aeternae particeps esse mereatur. Amen. Bene valete.

Scriptum per manum Leonis notarii regionarii, atque scriniarii, sanctae Romanae nostrae Ecclesiae, in mense Decembrio, in supradicto anno, indictione supra nominata.

XIII. AGAPETI II PRIVILEGIUM PRO MONASTERIO S. MARIAE RIVIPULLENSI. (Anno 951.)[Apud D. Bouquet ubi supra, p. 229.

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, ARNULFO religioso abbati venerabilis monasterii sanctae Mariae virginis Dei genitricis dominae nostrae, quod est situm in comitatu Ausona, in valle Riopollensi inter duo flumina, et post te in eodem venerabili monasterio tuis successoribus in perpetuum.

Convenit apostolico moderamini pia religione pollentibus benevola compassione succurrere, ac petentium animis alacri devotione impertiri assensum. Ex hoc enim potissimum praemium a conditore omnium Deo procul dubio promeremur, quando venerabilia loca opportune ordinata ad meliorem fuerint sine dubio statum perducta. Igitur quia postulastis a nobis quatenus supradictum monasterium cum omnibus suis locis, videlicet ecclesiis, parochiis, villis, fundis, casis, casalibus, terris, vineis, campis, pratis, pascuis, silvis, garricis, areis, torculariis, aquarum viis, molendinis, cum suis caputaquis et suis piscatoriis, cultum et incultum, sive etiam et in locis, et quantum in circuitu ipsius monasterii habere dignoscitur, confirmaremus vobis, etc. Statuimus autem ut, quando abbas ipsius coenobii de hoc saeculo migraverit, neque a regibus, neque a comitibus, neque a qualicunque persona pro cupiditatis pecuniae causa, neque pro qualicunque favoris inanis gloria, ibidem abbas sit constitutus; sed a cunctis servis Dei ejusdem supradicti coenobii secundum Deum et secundum sancti Benedicti Patris regulam digna persona eligatur abbatis. Situm namque est supradictum coenobium territorii Ausonis in valle Riopullensi inter duo flumina. Item etiam constituimus tibi tuisque successoribus de supradicti coenobii locis et pertinentiis primitias et decimas. Necnon et iterum stabilimus ut nulla quaelibet persona monachis suprascripti vestri coenobii consistentibus injuste inferre districtionem, aut ad injustam legem deportare cum laicali persona praesumat. Nam quia supradictum monasterium ubicunque cum suis pertinentiis a Francorum regibus per praecepti paginam firmatum et solidatum est regali auctoritate, ut superius insertum est, amodo et inantea quidquid vos vestrique successores legaliter acquisiti fueritis futuris temporibus, a praesenti decima indictione, inclinati precibus vestris, et per suprascripta regalia praecepta, et hujus privilegii seriem, ut superius missum est, in perpetuum vobis vestrisque successoribus confirmamus et stabilimus detinendum et amodo dispensandum atque regendum, ut nullus rex, nullus princeps, nullus comes, nullus marchio, nullus judex, neque ulla parva magnaque persona aliquod damnum aut invasionem in eodem coenobio, neque in suis pertinentiis unquam facere praesumat. Pro quo sub divini judicii obtestatione et anathematis interdicto promulgantes decernimus ut nec magna parvaque persona audeat neque praesumat contra hoc nostrum apostolicum privilegium in aliquibus agere injuste, neque frangere tentet. Si quis autem, quod non credimus, in aliquibus frangere tentaverit, sciat se, nisi resipuerit, auctoritate Dei omnipotentis, et sancti Petri apostolorum principis, atque nostra, qui ejus fungimur vicariatione, anathematis vinculis indissolubiliter esse innodandum, et a regno Dei alienandum, et cum diabolo et ejus atrocissimis pompis atque cum Juda traditore Domini nostri Jesu Christi aeterno incendio concremandum, et in voraginem tartareumque chaos mersus cum impiis deficiat. Qui vero custos et observator exstiterit, benedictionis gratiam et coelestis retributionis a justo judice Domino nostro Jesu Christo multipliciter consequatur, et vitae aeternae particeps esse mereatur.

Scriptum per manum Stephani notarii regionarii atque scriniarii sanctae Ecclesiae Romanae in mense Decembrio, indictione supradicta decima. Bene valete.

XIV. AGAPETI II EPISTOLA AD SUNIARIUM ABBATEM. (Anno 951.) Monasterii Crassensis privilegia confirmat. [Apud D. Bouquet ubi supra, p. 231.]

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, SUNIARIO religioso abbati venerabilis monasterii sanctae Dei genitricis Mariae, dominae nostrae,[ quod est] situm in comitatu Carcassense, super fluvio Urbionis, et post te in eodem venerabili monasterio tuis successoribus in perpetuum.

Convenit apostolico moderamini pia religione pollentibus benevola compassione succurrere, et poscentium animis cum alacri devotione impertiri assensum. Ex hoc enim lucri potissimum praemium, a conditore omnium, Deo procul dubio promeremur, quando venerabilia loca opportune ordinata ad meliorem fuerint sine dubio statum perducta. Igitur, quia per vestrum legatum, videlicet Arnulfum humilem abbatem( Rivipullensem) postulasti a nobis quatenus monasterium supradictum confirmaremus; cum omnibus suis locis, videlicet ecclesiis... villabus, casis, terris, vineis, campis, pratis, pascuis, silvis, garricis, areis et torculariis, aquis, aquarum viis, molendinis cum suis caputaquis et suis piscatoriis, cultum vel incultum; sive etiam et in his locis, in comitatu Carcassense, villam Agrifolio, cum ecclesia sancti Cyrici cum terminis et finibus suis, villam etiam Verzeliano cum ecclesia sanctae Mariae et cum terminis suis, et villam Cucuniano cum ecclesia sanctae Mariae et terminis suis, medietatem etiam, et quantum in jam dicto comitatu ipse locus... antea... confirmamus; et in comitatu Tolosensi, vel in vicariis suis ecclesiam sanctae Mariae et sancti Salvatoris, et sancti Joannis in Ercino, et locum Camboni cum omnibus ad se pertinentibus; et quantum ibi Simplicius archilevita concessit cum suis consanguineis, sicut in eorum scripturarum serie resonat, vel in antea in ipsis acquisituri estis locis; et in comitatu Redense quantum ibidem praefatus Simplicius archilevita concessit, tam in parochiis quam et in caeteris locis, villam etiam Boxamauream et Aureliosam cum omnibus juribus illorum; et in suburbio Petrapertusiense hoc quod dedit Rogerius in Cucuniano, Retgas in Ollito cum ecclesia,... in Paterno cum quantum de villa Corneliano usque ad jam dictum, sicut ibi Holiba concessit; Villam Corneliano cum ipsa ecclesia, villam Stagello cum sua ecclesia... quarumlibet in villa Gologias cum ecclesia sua, medium Vernettum cum sua ecclesia, villam Ripas Altas cum sua ecclesia, et ipsum Villarem cum sua ecclesia, villam Coningos cum sua ecclesia, et in villas Palsas, et in villa de Canonae piscaturas; et in comitatu confluente quantum habetis in prata et in bonaria ad se pertinentia; in comitatu Gerundense ecclesiam sancti Felicis, in villa Lorostaria, et sua ecclesia; in comitatu Bisuldinense ecclesiam sancti Stephani et sancti Peregrini, seu et villam Enuscho et Mediano cum ecclesia et sua pertinentia; et quod habent in Barcinonense, et in Oriellense, et in Sardariense, et in Cabastense, et in Albiense, et in Minerbense, confirmamus, et in comitatu Narbonense villam Erciam cum sua ecclesia, et in insula Sici ecclesiam sancti Petri cum sua pertinentia, et quantum ibi dedit Remigius archilevita, et in Tolosano villa... et Palmam et in villa Alianto et Fabriciano et Ferrales, Fabarios sancti Stephani et sancti Genesii; vel in villa Miliano quantum ibidem habent. In comitatu Ausona ecclesiam sancti Martini, cum suis decimis et pertinentiis, seu et in villa R.... ano et villare Asenario, quantum ibidem habent; et in Salmas prope Narbona et juxta stagnum quantum ibidem habent, vel cum omnibus ad suprascriptum monasterium in integro pertinentibus: et confirmamus vobis pontaticum, raptaticum, salinaticum, toloneum, sicut reges vobis per praecepti paginam concesserunt. Statuimus autem ut, quando abbas dicit monasterii de hoc saeculo migraverit, neque a regibus, neque a comitibus, neque a qualicunque persona pro cupiditatis pecuniae causa, neque pro qualicunque favoris inanis gloria, ibidem abbas sit constitutus, sed a cunctis servorum Dei eidem monasterio secundum Deum et secundum sancti Benedicti Patris regulam... eligantur abbates. Situm namque est supradictum monasterium territorio Carcassense juxta pago Narbonensis. Item et confirmamus tibi tuisque successoribus de ipsius sancti monasterii locis et pertinentiis, primitiis et decimis: necnon et iterum stabilimus ut nulla qualibet persona monachis vestri monasterii consistentibus injuste... aut ad injustam legem deportare cum laicali persona praesumat. Nam quia supradictum monasterium... a Francorum rege praecepti paginam firmatum et solidatum est... ita et nostra apostolica auctoritate ut superius insertum est,... inclinati precibus supradicti legati vestri Arnulfi abbatis, et per suprascripta regalia praecepta et alia privilegia... in perpetuum vobis vestrisque successoribus confirmamus et stabilimus detinendum, et Dei cum timore et a modo dispensandum atque regendum, ut nullus rex, nullus princeps, nullus comes, nullus marchio, nullus judex, neque nulla magna parvaque persona aliquam vim aut invasionem in eodem coenobio, neque in suis pertinentiis unquam facere praesumat. Pro quo et sub divini judicii obtestatione et anathematis interdicto promulgantes decernimus, ut nulli unquam nostrorum successorum pontificum, et, ut superius posuimus, nulla magna parvaque persona audeat neque praesumat contra hoc nostrum apostolicum privilegium in aliquid agere, neque frangere tentet. Si quis autem, quod non credimus, in aliquo frangere tentaverit, sciat se, nisi resipuerit, auctoritate Dei omnipotentis, et sancti Petri apostolorum principis, atque nostra, qui ejus fungimur vicariatione, anathematis vinculis indissolubiliter esse innodandum, et a regno Dei alienandum, et cum diabolo et ejus atrocissimis pompis, atque cum Juda traditore Domini nostri Jesu Christi, aeterno incendio concremandum, et in voraginem tartareumque chaos demersus cum impiis deficiat.

Scriptum per manum Stephani, notarii atque scriniarii sanctae atque apostolicae Romanae Ecclesiae, in mense Decembri, per indictionem supradictam decimam. Bene valete.

XV. AGAPETI PAPAE II PRIVILEGIUM CONCESSUM MAIMBODO MATISCONENSI EPISCOPO. (Anno 946-954.) Ecclesiae S. Vincentii Matisconensis canonicorum privilegia et possessiones confirmat. [Apud Mansi, Concil. tom. XVIII, col. 411.]

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, reverentissimo et sanctissimo MAIMBODO Matisconensis Ecclesiae episcopo, perpetuisque successoribus in perpetuum.

Cum omnium sanctarum Dei ecclesiarum status a beatorum apostolorum principis Petri doctrinis provehatur, et ab ejus fulcimine lapsa quae sunt resolidantur: oportet merito sanctam Matisconensem Ecclesiam minorationem suae dioeceseos patientem, suarumque dignitatum copia carentem cito restitui, ut honorem suum non amittat. Cognoscentes igitur ipsam in omnibus quassatam, convenit ad ejus relevationis statum auxiliatricem nostram porrigere dextram: quatenus B. Petri apostoli fonte potata, Christo juvante, suis redintegretur honoribus; et ideo omnium sanctarum Dei ecclesiarum cultores comperiant atque fideles, eo quod Maimbodus, dilectus episcopus, spiritualis filius noster, suggessit, apostolicae almitati nostrae, quatenus concederemus suis canonicis et laicis in ecclesia S. Vincentii martyris commorantibus, aliunde ibidem non ordinare episcopum nisi qualem canonici una cum praedictis religiosis laicis inter se elegerint, sicut sacri censent canones; etiam concedimus sibi suisque successoribus, ut honor debitus omni tempore impendatur. Praenominatis etiam canonicis concedimus atque confirmamus omnes res, quae per praecepta regum vel largitionem bonorum Christi fidelium utriusque sexus in eodem loco collatae sunt, ut irrefragabiliter sine alicujus contradictione in perpetuum habeant. Abbatiam vero S. Clementis martyris, quae est in suburbio praefatae civitatis cum omni integritate et ecclesiis atque terris et ancillis, colonis et colonabus sibi pertinentibus; nec non et ecclesiam S. Desiderii in Vergiaco villa sitam cum terrula S. Petri ex episcopatu in praenominata villa conjacente, simulque ecclesiam S. Romani in Cathenaco[ al. Cadeniaco] villa sitam. Verum etiam nonas et decimas et ex furtis[ f. furnis] praefati pagi, atque tertiam partem nemoris juxta Ararim fluvium ab amne, villaque Adolani latam, sicut pius Ludovicus rex dilectus filius noster annuente praetaxato Maimbodo praesule de decimis et terra, pariterque consentientibus Hugone marchione et Leothaldo moderatissimo comite, cujus animus in augmento praefatae ecclesiae omnino flagrabat, concessit. Itaque nos per hoc nostrum apostolicum privilegium concedimus detinendum perpetualiter cum decimis S. Albani martyris et Gisario: ita ut amodo et deinceps quidquid in eodem loco donata vel concessa sunt, vel divina pietas in posterum augere voluerit quacunque persona, absque alicujus impulsionis molestia teneant et possideant. Ea vero ratione ut nullus rex, dux, comes, aut exactor vel publicus minister super eos aliquam angariam aut districtionem seu gravamen atque imperationem imponere praesumat, nisi quantam fideles canonici praedicti loci alicui personae ob suam bonitatem concedere voluerint. Statuentes atque promulgantes coram Deo et terribili ejus examine, per hujus nostrum apostolici privilegii firmamentum sancimus, et beati Petri apostolorum principis auctoritate decernimus, et tam apostolicae sedis obtestamur futuros pontifices, quam qui ecclesiasticas ministraverint functiones, vel etiam magnas parvasque personas, ne quispiam, quacunque sit dignitate praeditus, de omnibus istis capitulis, quae a nobis concessa sunt quoquomodo licentiam habeant a saepe saepius nominato loco, atque specialiter apostolicae exorationis gratia conjuncta disjungere aut alienare. Si quis interea, quod non credimus, temerario ausu contra ea, quae hac nostra auctoritate pie et firmiter per hoc nostrum privilegium disposita sunt, contraire tentaverit, vel haec, quae a nobis ad laudem Dei pro stabilitate jam dictae ecclesiae ordinate statuta sunt, refragare in aliquo aut transgredi praesumpserit, sciat se auctoritate B. Petri apostolorum principis, cujus immeriti vices agimus, anathematis vinculo innodatum, et cum diabolo et ejus atrocissimis pompis atque cum Juda traditore Domini nostri Jesu Christi aeterni incendii supplicio concremandum. At vero qui pio intuitu custos et observator in omnibus exstiterit custodiens hujus nostri apostolici constitutum ad cultum Dei respiciens, benedictionem aeternam a misericordissimo Domino Deo nostro percipiat et vitae aeternae particeps effici mereatur.

XVI. AGAPETI PAPAE II EPISTOLA AD ARVERNOS. (Anno 946-955.) Praedones a monasterio Celsiniacensi arceantur. [Apud D. Bouquet, Recueil des historiens, IX, 232.]

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, omnibus sanctae Dei Ecclesiae filiis in Arvernico habitantibus, perpetuam pacem, aeternamque salutem in Christo Jesu.

Immensa suspendimur admiratione, cur illi, quibus inter vos pastoralis cura commissa est, oculos habeant mentales clausos; sanctam Ecclesiam, ita, ut nobis suggestum est, sinant pravorum rabie lacerari, vastari, rebus propriis exspoliari, non opponentes se murum pro domo Israel, nec in praelio in die Domini stantes, ut obvient sua auctoritate raptoribus et praedonibus: sed videntes inhonorari suam ipsorum matrem, tacent, nec aspera redarguunt invectione patratores. Videmur enim terribilem illam vocem aut ignorare, aut nullatenus omnino pertimescere, quae dixit:« Maledictus qui prohibet gladium suum a sanguine.» Unde generaliter omnibus vobis condolemus, timentes ne ira Dei a sanctuario ipsius, id est a praelatis insipiens, in oves eorum justo grassari permittatur judicio. Nostis quam plurimis, fratres, et qui ignorat, cognoscat, locum Celsinianias, ex quo fundatus est, sanctae Romanae Ecclesiae specialiter esse contraditum, ejusque sub tuitione ab initio mansisse, quem speciali amore diligendum esse decernimus, atque omni tempore multiplici sublimandum honore judicavimus. Nec immerito, nam salutiferum monastici ordinis aroma ex eodem loco surgens, nunc in nostris partibus, Deo donante, flagrare utiliter videtur. Quapropter rogamus et obsecramus, magnaque prece deposcimus ut praedicto loco reverentiam exhibere curetis, ibique Deo militantes nullus inquietare praesumat. Si quis autem de terra ad jam dictum monasterium pertinente, vel eosdem monachos, aut de ipsorum familia aliquid injuste contra voluntatem abbatis ejusdem coenobii tenet, nostra apostolica auctoritate praecipimus ut hoc sine dilatione reddere festinet. Quod si non fecerit, ante nostram praesentiam jubemus ut veniat rationabilem causam dicturus. Si vero et hoc contempserit facere, terribilis anathematis innodatus nostra excommunicatione, qui vices beati Petri, licet indigni, agere videmur, cujus[ terras] injuste invadere non timet, plectatur atque vulneretur. Specialiter ergo nostra ex parte obsecrando praecipimus domno Stephano( Arvernensi) episcopo, in cujus dioecesi Celsinianias monasterium situm est, ut omnes res ejusdem monasterii vastantes, vel aliquid mali familiae monachorum ibidem consistentium inferentes, gladio excommunicationis ferire non differat, et a liminibus sanctae Dei Ecclesiae tandiu sequestret, donec digna satisfactione emendare cogantur.

XVII. AGAPETI II EPISTOLA AD LANDULFUM CAPUANUM PRINCIPEM. (Anno 946-955.) Monet ne monasterii Capuani libertatem offendat. [Gattula, Hist. Cas. 190.]

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, LANDULFO, Capuano principi.

Audivimus, quod sine maxima cordis moestitia loqui non possumus, Cassinensis coenobii monachos inhoneste et turpiter conversari. Quod quam perniciosum et quam scelestum sit, nullus fidelis ignorat, nam ut Propheta testatur:« Lapides sanctuarii in capite platearum dispersi sunt,» cum hi, qui in monasterio sicut beati Benedicti regula continet, Deo servire debuerant per castella et plateas ambulantes habitare videantur, et propterea regularem vitam relinquentes, et propriae voluntati, et illecebris servientes sicut beati Benedicti regula continet, non Dominicis, sed suis inclusionibus pro lege est eis desideriorum voluptas. Quod malum in caput quondam Landulfi tui genitoris respicit, qui quasi monasterium intra Capuanam civitatem aedificans, non ob Dei reverentiam, sed temporis gloriae honore cupidus parvipendens animarum periculum, suo dominatui monasterium subdere cupiens, perverso more cum morbido grege recumbere deside rans, ut totius possessio jam dicti monasterii suis quasi jure haereditario relinqueretur. Unde gravissime dolemus, et miramur tanti viri caecam cupiditatem non retractantis, quod incensa et subversa ecclesia Cassini, res ejus accepit contra sententiam Prophetae dicentis:« Omnes principes qui dixerunt: Haereditate possideamus nobis sanctuarium Dei; Deus meus, pone illos ut rotam, et sicut stipulam ante faciem venti, et sicut ignis qui comburit silvas, et velut flamma incendens montes.» Quae ab illo, si fieri potest, Deus avertat. Frequenter autem monitus, dum adviveret, coram episcopo suo sicut ipse Balduinus abbas testatur, culpabilem se reddidit, et supradictum monasterium cum omnibus suis rebus eidem abbati in integrum restituit, nullam sibi, aut suis posteris dominandi potestatem ulterius relinquens. Nos vero modo gratias Deo referentes ob reverentiam beati Patris Benedicti Cassinensi praefato monasterio cum eodem abbate ordinandum decrevimus Capuanum monasterium et nostrae auctoritatis privilegio corroborandum, et hoc ex autoritate Dei et beati Petri apostolorum principis constituimus, et ordinamus ut in ipso Capuano monasterio, quod non Dei amore sed saeculari cupiditate aedificatum est, unus, aut duo, aut multum tres senes monachi de quorum vita non dubitetur relinquantur ad regendum et custodiendum. Caeteri vero monachi omnes majores et minores cum omnibus monasterii rebus ad proprium coenobium Casini montis revertantur ibi Deo famulantibus, sub ipsius beati Patris Benedicti regula degentibus, sicut antiquitus a nostris praedecessoribus et ab imperatoribus et regibus definitum, et promulgatum est, ut sub nullius principis, ducis, aut gastaldei, vel alicujus magnae parvaeque personae, aliquo modo subderetur dominio, ita et sub nostra et regum tuitione, sub abbatis ordinatione, Dei cum timore perenniter regendum atque dispensandum. Nam, quod non credimus, qui aliter agere praesumpserit, aut aliquam ordinationem de ipso monasterio facere tentaverit, sive de rebus supradicti monasterii invadere praesumpserit, et hanc nostram apostolicam jussionem in aliquibus frangere tentaverit, sciat se, nisi resipuerit, auctoritate Dei et beati Petri apostolorum principis, atque nostra, qui ejus fungimur in caricationem( sic), esse excommunicatum, et ab ingressu ecclesiae, et corpore et sanguine Christi privatum, et a consortio Christianorum segregatum, iterumque sciat se per privilegii sanctionem sub anathematis vinculis innodatum; qui vero custos, et observator, atque adjutor exstiterit, benedictionis gratiam, et coelestem retributionem a Christo Domino Deo nostro multipliciter consequatur. Hanc autem apostolicam jussionem praefatum monasterium pro futuro testimonio habere jubemus.

XVIII. EPISTOLA AGAPETI PAPAE II AD WILLIHELMUM ARCHIEPISCOPUM MOGUNTINUM. (Anno 955.) Idem privilegium tribuit quod Maximus II Fridurico concesserat. [Apud Wurdtwein, Epistolae S. Bonifacii, p. 375.]

Fraternitatis amore acti fideque antiquorum circumcincti ea vobis sanctaeque Moguntinae Ecclesiae, cui praeestis denegare ignoramus, propter quae vestros nuntios ad sanctam sedem principis apostolorum et ad nostram apostolicam dignitatem missos cognoscimus et quae nostri antecessores vestris antecessoribus denegare. Scimus vero vestris litteris intimantibus sancto Bonifacio vestro antecessori a Gregorio secundo, Gregorio tertio, nec non Zacharia, nostris antecessoribus, nostro utique praedecessore, nec non praedecessore nostro Marino Fridurico nostro confratri, vestro praedecessori, collatum, ut in partibus totius Germaniae Galliaeque provisor sanctae Moguntinae sedis, vicarius missusque apostolici teneretur. Ita ut si quos invenisset viros a recto tramite justitiae deviantes, cujuscunque essent personae ad se vocare, ubi loci vellet monere, corrigere, synodumque constituere, ubi vellet, potestatem apostolici haberet. Inde quia vos fidem subjectionemque et caetera, quasi omnes sanctae Mogontinae sedis priores provisores fassi sunt, fatemini, eamdem vobis potestatem concedimus, quam priores nostri viri apostolici vestris prioribus concesserunt: quatenus vice nostra sceleratos et pravae vitae homines habeatis potestatem corripere, et ad viam veritatis vestris exhortationibus revocare, et ut scitis noster vicarius missus in partibus Germaniae Galliaeque, ubi ubicunque episcopos, presbyteros, diaconos vel monachos etiam cujuscunque personae homines contra canones et constituta sanctorum Patrum, sive contra ecclesiasticam regulam excessisse reperietis, apostolica auctoritate juxta canones et instituta sanctorum Patrum illos corrigere et ad viam veritatis reducere non omittatis. Synodum etiam vobis provisori metropolitano Moguntinae sedis constituere, ubi placeat concedimus partibus Germaniae Galliaeque sine alicujus contradictione personae. Si quis vero, quod absit, vobis vicario apostolici velit aliquo contradicere vos apostolicam sedem appellando, sciat non ante nos terminetur tempore a vobis constituto illum apostolica benedictione privari, et anathematis vinculo religari. Sanctae etiam Mogontinae sedi privilegium conscribimus, ut si quis eam cujuscunque sit personae antiquo... re hu... habito velit depraedari ipse depraedetur, et nisi resipiscat aeterno vinculo anathematis apostolica majestate circumalligato, cui potestas data est ligandi atque solvendi, mancipetur, et in die omnium proditore, judicii dico, inde reddet rationem.

XIX. AGAPETI PAPAE II PRIVILEGIUM PRO MONASTERIO SS. STEPHANI, DIONYSII ET SYLVESTRI IN CAPITE. (Anno 955.)[Marini, Papiri diplomatichi, I, 38.]

In nomine Domini. Hoc est exemplum infra scripti privilegii scripti in charta carticina cujus tenor per omnia talis est in eo quod legi vix potuit.

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo LEONI filio religioso et presbytero et monacho atque a nobis institutum et ordinatum abbatem venerabili monasterio sanctorum Christi martyrum, Stephani et Dionysii, et confessoris Sylvestri qui appellatur cata Pauli quondam papae tuisque success... abbatibus et monachis in eodem monasterio commorantibus in perpetuum.

Convenit apostolico moderamini pia religione pollentibus benevola compassione succurrere et post etiam animi alacri devotionem in perpetuum assensu ex hoc venerabili El.... tissimum praemium lucrum apud conditorem omnium Domino veniam promerentium sive venerabilia loca sanctorum ordinata ad meliorem fuerit sine dubio statum perducta. Igitur quia tua religiositas nostro apostolatui humiliter petiit quatenus..... ederemus et confirmaremus vobis et vestris successoribus in perpetuum praenominatum monasterium cum ecclesiis omnibus, suis aedificiis et pertinentiis tam infra se quamque etiam simulque circa se, et montem quem Augustum sancti Angeli in cacumine ip..... montis una cum vineis et terris circa eumdem montem et ecclesiam sancti Nicolai in integrum cum omnibus suis pertinentiis sicut affines signant ab uno latere via publica quae ducit sub arcora forma quae appellatur Virginis, et a s.... latere ipsa forma; ipsa forma Virginis et montem quem Pinzi; et a tertio latere muro istius civitatis Romae, et portam sancti Valentini, et a quarto latere muro istius civitatis, remeante usque in Posterulam quae sanctae Agathae, et via juxta Posterulam quae pergit juxta suprascriptam ecclesiam in viam publicam, atque terra sementaria quae detinet Constantio nobili viro, nec non et via publica quae pergit in Posterula a Pigna, ecclesia sancti Blasii et pergit ad suprascriptam formam Virginem cum terris.... beneficiis. Nec non et confirmamus vobis monasterium integrum sancti Valentini, cum omnibus suis aedificiis et adjacentiis, et ubique ejus pertinentiis dictum foris porta sancti Valentini juris suprascripto vestro monasterio; verum etiam et concedimus atque confirmamus vobis Pontem Molvium in integrum cum omni ejus ingressu et egressu et datione et tributu pari modo et terra vacante sementaricia tritici modiorum plus minus, cum omnibus ad eas pertinentibus sita ante suprascriptam portam sancti Valentini juxta saepe dicto muro hujus civitatis Romae, et affines, ab uno latere Fossant, id est, Carbonaria inter ipsum murum, et eadem terra exinde tendit usque in fluvio majore..... via publica quae ducit et reducit ad sanctum Valentinum, et a quarto latere juris sanctae Romanae Ecclesiae. Imo et alia terra sementaricia cum omnibus suis in integrum, et cum omnibus ad eam pertinentem, posito ipso manus dextra ibi euntem ad sanctum Valentinum cum arco majore infra eam, qui appellatur Passarana... in loco quem orto Pisce, inter affines ab uno latere jam dicta via publica, et a secundo latere fontana aquae vivae quae est communalem inter suprascripto monasterio et haered... quondam Gregorio mansionario scolae confessionis B. Petri et reducentem usque in caput de pariete antiqua, et a tertio latere terram de venerabili monasterio Ciriaci sancti, quod appellatur Via Lata, et recte per limitem ducente sursum per planum montis quem Bassitulo, et a quarto latere, via publica quae descendit per vallem qui dicitur a suprascripto Bussitudo, et exit in viam Flaminiam. Nempe et confirmamus vobis casalem integrum quem Girulo cum diversis arboribus suis, et cum omnibus ad eum generaliter pertinentibus; sicuti vobis perscripturarum series pertinere videntur posito supra dictam partam sancti Valentini milliari ab urbe Roma plus minus unius, inter affines ab uno latere via publica in qua est silex antiqua, quae descendit usque in Sanguinaria, et a secundo latere formellum aquae vivae quae exiit sub monte de supradicto Girulo seu pratum de venerabili monasterio sancti Ciriaci, et a tertio late, mons qui est supra jam dictum montem sancti Valentini seu terra sementaricia juris vestri supradictique monasterii quam detinent haeredes quondam Romani a Campo Martio; et a quarto latere... Itemque confirmamus vobis casalem unum in integrum quem Pelajolum cum terris suis sationabilibus, campis, pratis, pascuis, montibus, planitie in quo fuit ecclesia sancti Sylvestri quae est in desertis posita, et cum omnibus ad eam generaliter pertinentibus sicuti olim in suprascripto vestro monasterio in commutationem dedit per commutationem cartula Albericus omnium Romanorum senator quondam in qua, et ille cum suis fratribus ac sororibus propriis manibus subscripserunt et consenserunt, videlicet Constantius nobilis vir, Sergius sanctae Nepesinae Ecclesiae episcopus, cum Bertha et alia Bertha, propter vallem sancti Viti, quem in venerabili monasterio sanctae Agnetis supradictus Albericus donavit; quem de vestro monasterio suprascripto fuit posit. Jam dicta foris porta miliario ab urbe Roma juxta fluvium Tyberis, inter affines ab uno latere quem Gurgini, et a secundo latere fluvium Tyberis, seu terra sementaricia cum prato suo de venerabili monasterio sancti Basilii, situm in scola Mortuorum, cum alia terra. Item cum prato suo de venerabili monasterio sanctae Mariae quam in Aventino, et terram item cum pratu sito de Gregorio a Campo Martio, et a tertio latere fundus sex columnarum, et montem quem Mollario, et a quarto latere... juris... Similiter et pratum unum in integrum sicuti detinetis foris pontem Solarium in locum quem Fliscari qui est inter affines ab uno latere Fossatum, et a secundo latere pratum... et a tertio latere... et a quarto latere pratum quem detinet Benedictus sanctae Sylvae Candidae episcopo, juris etiam et casalem in integrum quem Gallorum seu Balneolum et Paccianum, sive quibus aliis vocabulis sicut vel ab origine fuerunt, sicuti olim Joannes qui dicebatur Oudino per donationem Cartula in suprascripto vestro obtulit monasterio cum terris sationabilibus, criptis arenariis, campis, pratis, pascuis, aedificiis parietinis adjacentibusque, planitie et puteis fontibus; cultum vel incultum, cum omnibus quae ad eum generaliter et in integrum pertinentibus situm foris ponte Salario, miliar. ab ipso ponte plus minus unius, inter affines, ab uno latere casale quod fuit Roserii Petri stante; et a secundo latere pariete antiqua et terra quae olim fuit quondam Maczoni filio sacellarii, quem nunc detinet Ylpizo nobil. vir; et a tertio latere terram Stephani de Theodoro praefecto, et a quarto latere criptae quem Serpentaria et aliam terram vacantem juxta se juris venerabilis monasterii sancti Viti. Nam et alias terras sementericias petias duas integris ibi ipso posito juxta ipsum casale et juxta suprascriptam criptam de ipsa parte ipsius criptae inter affines a duobus lateribus, terra quae olim fuit suprascriptae Rosae superinstant. A tertio latere terra de haerede Leonis Camburlingo, et a quarto latere via publica juris suprascripti monasterii sancti Viti. Itemque Columnam majorem unam in integram quam Antonino cum cella sub se et terram vacantem in circuitu suo sicuti undique a via publica cicumscriptae esse videntur, sita intro hanc civitate; parimodo et foris pontem Numentano casalem unum in integrum quem Lampati cum omnibus ad eum pertinentibus inter affines a tribus lateribus fluvium qui Tiverone circumdatur, et a quarto latere Fossatum et via publica juris monasterii sancti Laurentii quod appellatur Palacina. Necnon et cesina una ad modiorum plus minus cum criptis arenariis, parietinis disectis et cum omnibus ad eam pertinentem, sita foris portam sancti Joannis, miliar. ab urbe Roma plus minus.... inter affines a duobus lateribus terra de Adriano nobili viro, filio Adriani quondam archarii; et a tertio latere terra de haerede quondam Stephani Chaumati; et a quarto latere forma aquaeductio. Enimvero et aliae terrae sementariciae ibi ipso positae cum diversis arboribus suis sicuti vobis per scripturarum series pertinere videtur cum omnibus ad eas pertinentibus posit. foris suprascriptam portam miliar. ab urbe plus minus sexto inter affines ab uno latere terra Stephani Denimentis... de Theodoro praefecto, et a secundo latere terra de haerede quondam Theodoro de Aventino, et a tertio latere terra quem Morani; et a quarto latere supra scripta forma aquaeductio, et fundum quem septem bassi cum suis pertinentiis, inter ea et alia terra et aliae cesae sational. sicuti detinetis in locum quem Mil. fixo foris ipsam suprascriptam portam sancti Joannis. Praeterea confirmamus vobis fundora tres integras unum quem Pontem de Nono intra ipsum pontem cum diversis terris sationalibus et arboribus suis, sive criptis arenariis, parietinis suis diversis, et disertis, et sint in opere cooperte, cultum vel incultum, cum omnibus ad eas generaliter et in integrum pertinentem posit foris saepedictam portam sancti Joannis quae Via Latina nuncupatur, miliario ab urbe Roma plus minus nono, et inter affines ab uno latere suprascripta forma aquaductio quae appellatur Claudia, et praedicto ponte quem Nono, et a secundo latere jam praefata forma quae dicitur Abeberatorium, et a tertio latere suprascripta Corte de Moreni, et a quarto latere limitem quem ducit juxta criptam quem Ardenda juris sanctae Romanae Ecclesiae. Itemque et alium fundum in integro quod dompnicaria, in quo est ecclesia deserta cum criptis parietinis suis, cum terris sationalibus et diversis arboribus suis pomiferis et fructiferis diversi generis, cultum vel incultum, omnibusque ad eum pertinentem, situm suprascripta Via Latina juxta praenominatum fundum quod a Ponte de Nono inter affines ab uno latere ipsum fundum, a secundo latere rivo decurrente qui Papati; a tertio latere via publica cum silice antiqua, et a quarto latere forma majore et fundum quem septem vassia cum omni ad ejus pertinentia, etiam et fundum alium in integro quod Casana cum aliis diversis locis et vocabulis suis, videlicet, valle Marciano, casa Pretiosa; monte qui Paulelli, et campo qui Albanensis, vel si quis aliis vocalibus sunt vel ab origine fuerunt cum sationalibus silvis et diversis arboribus suis atque aquimolis molentibus, sicut ecclesiam desertam quae sancti Petri et cum omnibus ad eam generaliter in integro pertinentibus posito jam dicta via Latina, miliar. ab Urbe plus minus decimo, inter affines ejus, ab uno latere terra ubi olim fuerunt prata, quae appellantur Pauli; a secundo latere fundus quam Civitella, et a tertio latere vinea de supradicto monasterio via publica quae descendit ad locum ubi dicitur Sella sancti Petri; et a quarto latere ecclesia deserta quae appellatur sanctae Mariae in Diaconia, et exinde sicuti descendit per fossatum usque in praedictum... vel si quis aliis affines sunt aut ab origine fuerunt juris venerabilis monasterii sancti Andreae apostoli et Bartholomei qui appellatur Honorii. Imo et ecclesiam unam in integro quae sancti Angeli, cum vineis seu terris circa se sive procul a se, et cum omnibus ad eas generaliter et in integro pertinentem, sicuti ad manibus vestris detinetis, sita patrimonii Appiae territorio Albanens., milliario ab urbe Roma... plus minus, in monte quem Crescentuli inter affines a duobus lateribus terra ipsa de Monte de haerede quondam dominico qui dicebatur Cacainbocte, et sicuti dicitur a termino et arboribus designate; et a secundo latere Clasura secute ducente per arboribus et latus terra quem tenente Petro medico perveniente atque in termino qui est latus vineae de venerabili monasterio sanctae Mariae, quod in Aventino appellatur, et a tertio vel quarto latere. Item vinea de supra dicto monasterio quae appellatur in Aventino, simulque vinea... in integro cum introitu suo atque reddimen ad Calcatorio, et cum omnibus ad eam pertinentem posit. in territorio Albanens. miliario ab urbe Roma... plus minus, affine ejus ab uno latere vineae quae fuerunt de Aczo Accariti, et vinea de venerabili monasterio sancti Laurenti foris muro, et a secundo latere vinea de Aczo de Albano, et a tertio latere vinea de supradicto monasterio sanctae Mariae de Aventino, et a quarto latere, item vinea de praenominato monasterio sancti Laurentii foris muro, et vinea... Item vineae petiae quatuor in integro cum reddimen ad calcatorio et introitu suo, et cum omnibus ad eam pertinentibus eidem territorio, in loco quem Rufi, inter affines a duobus lateribus vineae domne Marocze, et a tertio latere vinea... et a quarto latere vinea de venerabili sancti Sabbe, quae appellatur Cellanova, cum introitu per ipsam vineam, a Silice Majore, atque vinea... cum reddimen ad calcatorio et introitu suo a Silice Majore, et cum omnibus ad eam pertinentem territorio Ariciens. posit., in loco quem ad Cucuruczii, inter affines ab uno latere supradicta Silice, et a secundo latere vinea... et a tertio latere via quae ducit ad parietem qui appellatur longum; et a quarto latere vinea... Et concedimus vobis casalem in integrum quem Zizinni, cum ecclesia sanctae Mariae, vineis, terris, seu aquimolum, et criptis sicut manibus vestris detinetis, jam dicto territorio Albanens. posit., miliario ab urbe Roma plus minus tertio decimo juris vestarii nostri majoris, praestante auri solid. tres; inter affines, ab uno latere casale sanctae Heuphemiae, et vinea de Urso dudum primicherio, et a secundo latere vinea de item haerede quondam Gausberti, et a tertio latere via publica et pastinum de Stephano venerab.; et a quarto latere casalem quem Luczano; etiam et duo petiae de vineis in loco quem Honori territorio Aritiensi sicuti in manibus vestris detinetis, nempe in supradicto territorio Aritiens., in loco quem... vinea in pede de Silice Majore; inter affines ab uno latere ipsa supradicta Silice; et a secundo latere vinea... et a tertio latere... et a quarto latere vinea... juris venerabilis diaconiae sanctae Mariae quam Cosmidi. Pari modo concedimus atque confirmamus vobis medietatem in integrum de uno filo Salinae, in loco quem Fossatum majorem, sicuti vobis per scripturarum series evenit quondam dominico qui dicebatur Cacainbocte; inter consortes, aliam medietatem de haerede quondam Leoni, quod est ipsum in integrum filum, inter affines, ab uno latere, filum Benedicti, et a secundo latere filum Salini, de supradicti haerede dominici; et a tertio latere supradicto Fossato majore; et a quarto latere... Item filum de haerede quondam Joannis majoris, juris... Similiter et alium filum unum in integrum quem sancti Sylvestri in loco quem Campo Malo, inter affines, ab uno latere... et a secundo latere ejusdem praefati vestri monasterii. Etiam et confirmamus vobis aquimolum molentum unum in integrum in fluvium Tyberis justa schola Saxonum possit. sicuti vobis eumdem aquimolum largivit quondam Alto Achomatos, inter affines, ab uno latere aquimolum... et a secundo latere aquimolum Benedicti Virgarii portae sancti Petri cum aliis consortibus suis; et a tertio latere Portum majorem ipsius fluminis, et a quarto latere via publica unde descenditur ad ipsos aquimolos, cum ligamentorio et introitu suo, et cum omni conciatura sua cum omnibus sibi pertinentibus sicuti a Joanne praedecessore nostro, per praecepti paginam in vestro obtulit monasterio; similiter per privilegii paginam vobis concessit atque confirmavit in supradictum fluvium Tyberis ante cloaca, cum aqua post te, ad alium aquimolum faciendum; et inter hos fines ab uno latere, aquimolum venerabilis monasterii sanctae Mariae in Capitolio, et aquimolum Leoni proto scriniarii, et a secundo latere medietatem ipsius fluminis, et a tertio latere aquimolum Theophilati quidem nomenculator. et aquimolum venerabilis monasterii sancti Ciriaci quod appellatur in Via Lata, et a quarto latere via publica juris cui existens. Nempe et monasterium in integrum quem sancti Terentiani cum omnibus subscriptis cellis suis, videlicet sancti Stephani atque sanctae Mariae, sive cellam sancti Benedicti et sancti Sylvestri, et sancti Valentini, vel cum omnibus suis aedificiis, et adjacentiis ejusque ubique pertinentiis situm territorio Polimarcensis, juris venerabilis monasterii sancti Christi martyris Laurentii, quod appellatur Foris Muro, hujus adeo..... servant civi. Rom. praestante. Praeterea confirmo vobis Paternum in integrum cum vocabulis suis; idemque et Massam in integrum quem Majana cum universis locis vel vocabulis suis, scilicet curte, Tujanum, Pollejanum, Anticuum, Sutanum, Occanum, Betujanum, Terentianum, Centumcelle, sive quibus aliis vocabulis nuncupantur, cum vineis, terris, sylvis, casis, colonis et colonabus utriusque sexus ibidem residentibus, ac pertinentibus, campis, pratis, pascuis, sylvis, salectis, arboribus pomiferis, vel infructiferis et diversi generis; puteis, pontibus, rivis atque perennis aedificiis parietinis: cultum vel incultum cum omnibus ad eas generaliter et in integrum pertinentibus posit. territorio Ortano, miliar. ab urbe Roma plus minus quadragesimo, juris supradicti vestri monasterii. Pariterque stabilimus vobis diversis casalinis sitis intro eadem civitate Ortano etiam et terris omnibus immobilibus locis quae juris supradicti vestri monasterii pertinent, tam infra ipsa Ortana civitate quamque etiam et de foris diversis locis nuncupantur, et Cartulae inde veredice factae. Et iterum in eodem Ortano territorio confirmamus vobis ecclesiam sancti Christi martyris Juvenalis cum omnibus suis in integris pertinentibus, sicuti ab eodem Ortano episcopio vobis pertinere videtur. Iterumque etiam et stabilimus vobis omnibus immobilibus locis, quae supradicti monasterii vestri pertinet infra civitate Gallisana, et in ejus ubique territorio sive in his fundum trium, quam Cazanum, Casinianum, et Cesa Narniens. Verum etiam et massa quem Preciliana..... vobis concedimus cum omnibus ad eam generaliter et in integro pertinentibus sita territorio Sabinens. juris sanctae Romanae Ecclesiae, et inter affines, ab uno latere Massa quem Pausa et a secundo latere rivo de Utriculo, quem Butino; et a tertio latere res de monasterio sanctae Mariae; et a quarto latere res de monasterio sancti Salvatoris; etiam et confirmamus vobis fundum Campi Mort. ultra Albatum, qui est inter civitate Ortana... Verumtamen et confirmamus vobis omnes res quae jurisdictione supradicti vestri monasterii pertinet in territorio Nepesino et Casamala quod est fundum quem Casanova et Bovarico atque Boltejano una cum servis et ancillis utriusque sexus ibidem residentibus ab eodem dicto jam vestro monasterio pertinentibus; nec non et confirmamus vobis ea quae per scripturarum series ejusdem monasterii in jam dicto monasterio territorio ab Alto quondam Achomato vobis pertinet. Iterumque et confirmamus vobis Casalem in integrum quam Pacianum cum omnibus ad eum pertinentibus posito territorio Sutrino simulque et omnes res confirmamus vobis quae jus et ditione supradicti vestri monasterii pertinent in toto territorio Collinens. et in locum quem Valle et Tintoriscii et in monte quem de Asca, sive in sancto Cassano, et in Curte atque in Baccaricia cum vineis et terris sationabilibus, sylvis cum pantano suo majore, una cum colonis et colonabus inibi commorantibus ad ipsum supradictum vestrum monasterium pertinentibus, supradictorum immobiliorum locorum juris sanctae nostrae Romanae Ecclesiae et supradicti monasterii, vel aliorum priorum locorum cujus, jura consistunt; etiam et confirmamus vobis Casalem unum in integro quae Ruscitulo cum omnibus suis generaliter et in integro pertinentiis situm territorio...... via Flaminia miliar. ab urbe Roma plus minus quarto decimo cum omnibus fundis vel vocabulis suis videlicet Sergianum, Staturianum, qui et Nuce praedia vocatur, seu Saburiam atque Pontianum; necnon et Bavianum sive quibus aliis vocabulis vocatur cum casis, vineis, terris, sylvis et cum omnibus finibus, terminis limitibusque suis, inter affines ab uno latere via publica qui ducit in Fossato de haerede quondam Joannis grammatici et recte per ipsum Fossatum in rivo qui descendit in Ponte quem Veneni.... et ab alio latere per ipsa suprascripta via publica recte ducente per Montecello qui ducit in rivo, et deinde per terram sementariciam in via de Solaro, et exinde per limite in Puteo, et ab ipso Puteo secute in supradicto Ponte Veneno. Vel si quis aliis affines sunt aut ab origine fuerunt juris qui assistent. Denique porro et confirmamus vobis casalem unum in integrum quem villa rustica, sive quo alio vocabulo nuncupatur, cum universis fundis vel vocabulis suis, cum casis, vineis, seu terris et sylvis, campis, pratis, pascuis, diversis arboribus, criptis arenariis, fontibus cultum vel incultum, et cum omnibus finibus, terminis limitibus suis, et omnia ad eum generaliter et in integrum pertinentibus, posito territorio..... miliari ab urbe Roma plus minus. Praeterea et stabilimus atque confirmamus vobis immobilibus locis omnibus quae in Romam et ubique foris Romam praefati monasterii vestri legaliter pertinent ut cartula inde veridice facta pensionem solvantur. Supradictis autem locis quae usque nunc soliti estis solvere pensionem singulis quibusque indictionibus solvere jubemus vobis, focis autem caeteris supradictis quae per annorum curricula non fuit pensionem a vestris antecessoribus neque a vobis solvant, et per negligentiam actionariis hujus nostrae sedis et vestris jure consistentibus sine vestrorum antecessorum et sine vestra contentione ostatis solvatis, neque amodo deinceps persolvatis. Inclinati precibus vestris pro inviolabili restauratione et stabilitate supradicti monasterii per hujus praesentis praecepti seriem supradictum monasterium et immobilibus locis, servis et ancillis, colonos et colonas ut superius per ordinem exaratos leguntur a praesenti tertiae decimae indictioni in perpetuum concedimus et stabilimus tibi, tuisque successoribus abbatibus, et servorum Dei ejusdem venerabilis monasterii detinendum, omnemque quam indiget meliorationem fabricam seu defensionem praenominata loca ut superius leguntur indifferenter vos sine dubio procurantes efficiatur; nullaque praeterea ad dandum annue pensionem ab vobis mora proveniat. Sed ultro actionarii sanctae nostrae Ecclesiae et nostrorum piorum locorum apto tempore persolvantur. Unde et sub terribili atque tremendi futuri examinis diem, et maximis sub anathematis interdictionibus Domini nostri et beati Petri principis apostolorum auctoritate decernimus. Nulli quoquo modo nostrorum successorum pontificum licere vel aliae magnae parvaeque personae cujuscunque sit honoris praeditus vel dignitate qualibet, exquisitione aut ingenii arte dissolvere haec quae a nobis pio intuitu ad laudem Redemptoris nostri constituta atque confirmata sunt, nec penitus ex eisdem locis vel possessionibus atque rebus et facultatibus, familiis etiam aut peculiis, vel quidquid ad eumdem venerabile monasterium pertinere dignoscitur, auferre vel alienare, potius autem omnis ut praelatum est in eodem sancto loco perenniter in integrum permaneant, promulgantes sancimus ut per omnipotentis Dei nostri virtutem sub terribili anathematis obligatione omnino obtestantes decernimus, nullus unquam praesumi quamlibet contrarietatem aut malitiam in eodem monasterio vel pertinentibus ejus a causis sive locis aut familiis inferre vel placitum tenere, sive distractum facere, nisi per tuam tuisque successoribus licentiam. Si quis autem ex nostris successoribus pontificibus, aut ex quocunque homine potente vel inferiore, magna scilicet parvaque persona cujuscunque sit honoris praeditus vel dignitate, praesumpserit quocunque argumento vel exquisita occasione haec quae a nobis ad cultum Dei statuta atque confirmata sunt, distrahere aut diminuare vel in quoquam temere aut refragare, et, quod non optamus, quemlibet locum aut possessionem vel quidquid, praedicto monasterio pertinere dignoscitur, auferre aut alienare ex eodem sancto loco conatus fuerit, sciat se Domini nostri et beati Petri principis apostolorum auctoritate insolubili anathematis innodatus, et a regno Dei alienus, contrarios sibi sentiens omnes sanctos ejusdem monasterii quiescentibus, et cum ipsis ante tribunal Dei omnipotentis in tremenda examinis diem distractus, ejusdem sanctis faciat rationes, atque cum diabolo ejusque atrocissimis pompis et cum Juda traditore Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi, et omnibus impiis deputatus et in tartareo igne et inextinguibili incendio et voragine chaos demersus concrementur in aeternum. Porro qui inventi fuerint ipsum monasterium defendere, et omnia quae in hoc apostolico nostro privilegio praecepto continentur adnexa custodientes integra mentis sinceritate servaverint, a dextris inveniantur Dei in locum lucis constituti, et omnes sanctos Dei qui in eodem monasterio quiescunt firmos habeant protectores eorumque suffragiis et in praesenti vita adjuventur et in futura beatitudine coelestis regni gaudia cum angelis Dei et omnibus sanctis et electis per infinita consequantur saecula.

Scriptum per manum Leonis notarii regionarii atque scriniarii sanctae Romanae Ecclesiae, mens. Aprilis, ind. suprascripta tertia decima.+ Bene valete. Datum VIII Kal. Aprilis per manus Marini episcopi sanctae Polimartiensis Ecclesiae et bibliothecarii summae sedis apostolicae. Anno, Deo propitio, domni nostri Agapiti summi pontificis et universalis junioris pp. in sacratissima sede beati Petri apostoli, nono et ind. suprascripta tertia decima.

Ego Omnia sanctus sanctae Romanae Ecclesiae judex et notarius sicut in dicto privilegio Carticino inveni in eoque legi potuit non cancellato, non abraso, non vitiato, viso, lecto et sic obscultato diligenter coram discretis viris domnis presbytero Giptio sancti Apollinaris et Bartholomeo sanctae Mariae de Caccabari, cleri urbis et Romanae fraternitatis rectoribus per sedem apostolicam deputatis, et eorum auctoritate decreto atque mandato et coram infrascriptis testibus litteratis ad haec specialiter vocatis et rogatis, scilicet domno Jacobo archipresbytero sanctae Mariae in Via, domno Aegidio presbytero et rectore ecclesiae sanctae Luciae de Confinio, et domno Raynaldo presbytero et rectore ecclesiae sancti Andreae de Urso, domno Jacobo priore ecclesiae sancti Andreae de Columna, domno Thoma canonico ecclesiae sancti Laurentii in Lucina, domno Angelo Ronterii canonico ejusdem ecclesiae sancti Laurentii, et domno Angelo Scholari nato domni Jacobi Consolini judicis. Sic de verbo ad verbum nihil addito vel detracto eatenus quatenus legi potuit scripti et fideliter exemplatus sum ac in publicam formam redegi. Rogatu venerabilis et religiosi viri domni Matthei abbatis venerabilis monasterii sancti Sylvestri de Capite in Urbe, ordinis sancti Benedicti et conventus ejusdem decreto etiam et auctoritate atque mandato supradictorum rectorum sub ann. Domini 1267 indict. 5, mens. Julii 27. In quo quidem privilegio carticino suspensa erat bulla plumbea filo serico violacei coloris cui ab uno latere cruce media hae litterae circulariter legebantur: AGAPITUS, et in medio erat quoddam signum stellam quodammodo repraesentans, ex alio vero latere hae litterae apparebant cruce ibi posita: PAPAE.

Locus+ signi notarii.

+ Ego presbyter Gyptius sancti Apollinaris cleri urbis et Romanae fraternitatis rector, habens fidem huic publico instrumento fideliter exemplato ideo me subscribo.

+ Ego magister Bartholomaeus de Caccabari, rector cleri urbis et Romanae fraternitatis habens fidem huic publico instrumento fideliter exemplato, ideo me subscribo.

+ Ego domnus Jacobus, archip. sanctae Mariae in Via testis praedictus me subscribo.

+ Ego presbyter Aegidius, rector ecclesiae sanctae Luciae de confinio praedictus testis me subscribo.

+ Ego presbyter Raynaldus, rector ecclesiae sancti Andreae de Urso testis praedictus me subscribo.

+ Ego Jacobus, prior ecclesiae sancti Andreae de Columna testis praedictus me subscribo.

+ Ego Thomas, canonicus ecclesiae sancti Laurentii in Lucina supradictus testis me subscribo.

+ Ego Angelus Ronterii, canonicus ecclesiae sancti Laurentii testis praedictus me subscribo.

+ Ego Angelus, legum scholaris natus domni Jacobi Consolini judicis praedictus testis me subscribo.

+ Ego Jacobus, Consolinus judex et nunc camerarius judicum Urbis, habens fidem huic instrumento et privilegio fideliter exemplato me subscribo sub annis Domini millesimo CCLXXVII, ind. 5 mensis Augusti 26.

+ Ego Adenulfus, judex et rector judicum habens fidem huic instrumento et privilegio fideliter exemplato, me subscribo.

+ Ego Maximus, Petri Odonis judex et nunc camerarius judicum huic privilegio fideliter exemplato, me subscribo.

XX. AGAPETI PAPAE II PRIVILEGIUM PRO MONASTERIO S. MARTINI DE LENIS. (Anno 955.)[Apud D. Bouquet, Recueil des historiens, IX 233.]

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, SEGARIO religioso abbati venerabilis monasterii sancti Martini, qui vocatur Lenis, qui est in ripa de flumine Atace in valle Bolicarnea, et per eum in eodem venerabili monasterio in perpetuum.

Cum magna nobis sollicitudine insistit cura pro universis ecclesiis ne aliquam necessitatis jacturam sustineant, sed magis propriae utilitatis stipendia consequantur. Ideo convenit nos pastoralis tota mentis integritate procurare et sedule eorum utilitatum subsidia illis conferre, ut Domino nostro omnipotenti id quod pro ejus sanctimoniis, honore etiam et laude atque gloria ejus divinae majestatis, venerabilium ut nostrorum erat contulisse locis, sitque acceptabile, nobisque ad ejus locum locupletissima misericordia dignum hujusmodi pii operis insidere in sidereis conferatur arcibus remuneratione. Igitur quia petistis a nobis quatenus ecclesiam sanctae Mariae quae est in Coronulas, cum terris et vineis et cum omni redhibitione sua, pari modo et ecclesiam S. Stephani quae est in Bolorda, item cum terris et vineis et cum omnibus pertinentiis suis; simili modo et ecclesiam S. Joannis quae est in Combreto, cum omnibus suis pertinentiis; pariterque et ecclesiam S. Petri quae est in Petralata, item cum terris et vineis; verum etiam et villam de Buxo et Petrus, cum terris et vineis et silvis et aquimolis suis; similiter in villa quae dicitur Cassanges, cum casis et vineis et terris, et medietatem de villa quae dicitur Barosa, nec non in vico Adasate cum terris et vineis; pari modo et villa quae dicitur Artosol, cum omni sua pertinentia: pariter infra comitatu Feniolotense, et comitatu Rodense, et Rosselione, tuae religiositati.... in perpetuum concedere deberemus. Ita sane ut a vobis vestrisque successoribus singulis quibusque indictionibus pensus nomine rationibus ecclesiasticis decem argenti solid..... denarios duodecim difficultate postposita persolvatur..... de nostra melioratione seu definitione indifferenter vos sine dubio procurantes efficiatur; nullaque praeterea ad dandum annue pensus a vobis mora proveniat, sed ultro actionariis sanctae nostrae Ecclesiae apto tempore persolvant; statuentes apostolica censura, auctoritate beati Petri apostolorum principis, sub divini judicii obtestatione anathematis interdictum, ut nulli unquam nostrorum successorum pontificum vel aliae cuilibet magnae parvaeque personae ipsa praenominata loca a potestate et ditione jam fati monasterii auferre praesumat. Si quis autem temerario ausu magna parvaque persona contra hunc nostrum apostolicum praeceptum agere praesumpserit, sciat se anathematis vinculo innodari, et a regno Dei alienum, et cum omnibus impiis aeterno incendii supplicio condemnatum. At vero qui observator exstiterit praecepti, gratiam atque misericordiam, vitamque aeternam a misericordissimo Domino nostro consequi mereatur.

Scriptum per manum Leonis scriniarii sanctae Romanae Ecclesiae in mense Octobris, indictione XIII. Bene valete.

XXI. AGAPETI PAPAE II PRIVILEGIUM PRO MONASTERIO MONTIS CASSINI. (Anno 955.) Balduino abbati Casinensi ejusque successoribus monasterium S. Stephani in territorio Terracinensi situm concedit. [Tosti, Storia di Monte Casino. ]

AGAPETUS episcopus, servus servorum Dei, BALDUINO dilecto filio, et abbati venerabilis monasterii Cassini Montis, et omnibus ejus regulariter intrantibus in perpetuum.

Convenit apostolico moderamini pia religione pollentibus benevola compassione succurrere, et justi desiderii congruum impertire suffragium. Atque ideo quia postulastis a nobis quatenus concederemus vobis monasterium sancti Christi protomartyris Stephani, quod per longam vetustatem in ruinis, et in desertis positum est cum ecclesiis, seu cellis, aquis, rivis, cum terris, campis, pascuis, silvis, cultis vel incultis, et cum omnibus ad suprascriptum monasterium generaliter in integrum pertinentibus, positum territorio Terracinense, et inter has fines. A primo latere casale qui vocatur Vorke, et casale Clevini; a secundo latere pede montis devolvit quomodo ascendit per pedem montis sub ipso monte, per pedem montis sancti Lacui, et veluti vadit in monte de Campilla, et per rivum Balani, et montem de Montania, et casale Rustizanu et Tauri. A quarto vero latere casale Salissanu, et Plage, et Baleranum usque in rivo David et revertit in casali Barkas. Juris sanctae Romanae, cui Deo auctore deservimus Ecclesiae, vobis tenendum perpetuis temporibus concedere deberemus, inclinati precibus vestris per hujus praecepti seriem supra scriptum monasterium cum omnibus ad eum pertinentibus, sicut supra legitur, a praesenti quarta decima indictione vobis vestrisque successoribus in perpetuum vobis concedimus detinere deberi; statuentes atque promulgantes sub divini judicii observatione et anathematis interdictione, ut nulli unquam nostrorum successorum pontificum, vel aliae cuilibet magnae parvaeque personae subtrahere praesumat, quae ipsum locum ad restaurandum, et ad pristinum gradum revocandum, a nobis per remedium animae Stephaniae spiritualis nostrae filiae recepistis. Si quis autem, quod non optamus, temerario ausu contra hoc nostrum apostolicum praeceptum ire tentaverit, sciat te auctoritate Dei, et beati Petri apostolorum principis anathematis vinculo innodatum, et a regno Dei alienum. Qui vero pio intuitu custos, et observator hujus nostri apostolici constituti in omnibus exstiterit, benedictionis gratiam, et misericordiam a justo judice Domino Deo nostro consequi mereatur.

Scriptum per manum Acritioneri scriniarii sanctae Romanae Ecclesiae, in mense Octobrio, indictione supra scripta, quarta decima. Bene valete. Data septimo decimo Kalendas Novembris per manum Andreae divini, respectu gratiae, arcarii sanctae sedis apostolicae. Anno, propitio Deo, pontificatus domni Agapiti, summi pontificis, et universalis papae, in sacratissima sede beati Petri apostoli, anno decimo, in mense, et indictione suprascripta.

XXII. AGAPETI PAPAE II PRIVILEGIUM PRO CELLA S. MARIAE ET S. HUNNEGUNDIS HUMOLARIENSI. (Anno 955.)[Colliette, Mémoires du Vermandois, I, 563.]

In nomine sanctae et inseparabilis Trinitatis: AGAPETUS, Christi adminiculante misericordia, sanctae Romanae sedis antistes.

Si sanctis petitionibus praestabiles voto piorum assensum praebemus, voluntati Domini nos militaro credimus. Ergo notum sit universis catholicae matris Ecclesiae filiis, quod misit ad nos filius noster gloriosae indolis puer, scilicet Lotharius rex Francorum, paternitatem nostram humiliter obsecrans, ut quamdam cellam in pago Viromandensi sitam, in honore beatae Dei genitricis Mariae, et sanctae Hunegundis virginis constructam, apostolicae auctoritatis praesidio muniremus, quam suggerentibus genitori suo Ludovico videlicet regi, et sibi ipsi aeque regi, comite Adalberto, et idoneo satis viro Eiberto, qui eamdem abbatiolam jure beneficii possidebat, ad sacrae religionis venerabilem cultum erigere conatur, atque regiae potestatis praecepto corroborare nititur: cujus petitioni congaudentes, ecclesiastici vigoris manum exerimus; et ex aqua fulcimur auctoritate praecipimus ut praefatam abbatiam nemo unquam saecularium possideat, neque ex rebus ejusdem cellae quidquam sibi aliquis usurpet, non rex, non comes, non episcopus, nec quilibet princeps, quacunque potestate praeditus, nisi forte tuendi et defendendi causa, et hoc non nisi ejusdem loci regularis abbatis fiat permissione. Si quis vero pro hac adipiscenda pecuniam, vel quod libet munus regi aut cuilibet principi dederit, sive promiserit, subinferendae maledictioni subjacebit. Sit igitur eidem cellae abbas, secundum regulam sancti Benedicti constitutus, et monachi regulari districtioni subjecti, quos de rebus ejusdem cellae aliquod dispendium perpeti, cum omni imperio prohibemus. Res ergo ejusdem ecclesiae sunt Humolarias villa, in qua cella constructa est, cum mansionibus cunctis ad se pertinentibus: Merulfi curtis cum adjacentiis suis; Eudoldi curtis cum appenditiis suis; Caviniacus cum mansis ad se pertinentibus. In villa quae dicitur, Frisia super fluvium Summam, duodecim mansi quos pro commoditate piscium eidem ecclesiae perpetualiter habere liceat..... Si quis vero contra hujus apostolici privilegii tutelam aliquid molitus fuerit..... hunc..... excommunicamus..... ut sub hujus anathematis vinculo poenaliter innodatus, sit anathema maranatha. Fiat, fiat.