Reader

VITA S. PETRI CHRYSOLOGI. CAPUT PRIMUM. Petri natale solum et ecclesia. Eutychetis haeresis. Chrysologi epistola ea occasione conscripta.

Petrus XXI, pulcher aspectu, delectabilis forma. Ante eum nullus pontifex sapientia similis illi, et post eum non surrexit. Multorum librorum et voluminum conditor, et velut irriguus fons ita in eum divina Sapientia quotidie emanabat; unde pro suis eum eloquiis Chrysologum vocavit, id est aureus sermocinator. Natus est[ natione] Corneliense territorio, nutritus, et doctus a Cornelio illius sedis antistite, et pro sui nutritoris amore Petrus ipse[ Deest ipse] iste beatus, qui[ quod] dudum Imolas praedictum vocabat[ vocabatur] territorium, ab illo jam tempore Corneliense nominavit: sed aiunt alii ideo Corneliense eo quod Cornelii Forum fuisset. Iste temporibus primi Leonis sanctissimi papae Ravennatis Ecclesiae cathedram regebat. In ipsis diebus saevissimus Eutyches presbyter maligno spiritu instigatur, et circa sanctam et individuam fidem catholicam suis pessimis cogitationibus, malignam coepit haeresim excitare. Quem sanctissimus Leo per suam epistolam in conspectu sanctorum multorum Dei episcoporum ammonivit. Nunquam potuit ejus superstitiosam credulitatem ad bonum revocare propositum. Sanctus igitur Leo ad beatum Petrum hujus Ravennatis[ Suppl. urbis. Bacch.] pontificem res notas celeriter fecit, qui scribens epistolam ad ipsum haereticum direxit, per quam in Chalcedonense synodo non consensit, demersus est. Sed ipse sanctissimus Leo multas vices per sua epigrammata Constantinopolitanam urbem misit, non solum ad Gallam Placidiam, verum etiam ad Valentinianum, et Honorium, et ad caeteros alios fidei robustos, simulque ad divum Gratianum[ Martianum], et Eudoxiam sequestratim, contra praedictum Eutychem presbyterum diversas, ut diximus, epistolas; et tanto in tempore prolata fuit, usque ad tempora Martiani imperatoris. Igitur, ut diximus, cum multa altercatio de sancta intemerata fide catholica facta fuisset multis diebus, contigit, ut cum episcoporum concilio fuisset allatus praedictus haereticus, coram omnibus sacerdotibus Theodorus episcopus cum eo certare coepit, ostendens singula volumina de sanctis Scripturis, et diversa testimonia, quod sancta indivisa sit Trinitas, et Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, unus esset Deus coaequalisex duabus manens naturis Dei et hominis. Non consensit. Tunc auctoritate apostolica demonstrata non resipuit. Ostensaque est beati Petri Chrysologi epistola, in qua ex parte continebatur ita:« Humanae leges intra XXX annos inter nos omnes litigiosas interimunt quaestiones, et tu circa quingentos annos cur tanto praesumis in Christum conviciare sermone? Vere oportet te humiliari ad sanctum Romanum pontificem, et diligenter ejus praecepta custodire. Et non aliter aestimes nisi quod[ ipse] beatus Petrus apostolus vivus sit, et apostolatus cathedrae Romanae sedis in carne teneat principatum.» Post haec autem ipse Eutyches saevissimus in ipso cecidit concilio; sacerdotum vero caeteri post solutum concilium una cum plebe omnium Christianorum Deo immensas gratias agentes, et maximas laudes imperatori catholicam, et certam[ rectam] fidem observantis[ observantibus] valedicentes abierunt laetantes.

VITA S. PETRI CHRYSOLOGI. CAPUT II. Petri Chrysologi ordinatio coelitus imperata.

Igitur, charissimi, illud quod residuum est de Chrysologi vita in medium proferamus, et inquiramus quomodo aut qualiter in tali orthodoxa sede non ex propriis ovibus, sed a subjecta Corneliense Ecclesia, Ravennenses cives pontificem ordinaverunt. Tempore namque illo, postquam defunctus est beatissimus ante nominatus praesul Joannes, convenerunt universus coetus populi, una cum sacerdotibus, sicut mos est Ecclesiae ritu, et elegerunt sibi pastorem; cumque[ omnes cum] eo properantes Romam venerunt ad sanctum papam apostolicae sedis, ut eorum ordinaret electum, ne talis Ecclesia viduata esset pontifice tantis diebus. Die vero crastina erant omnes parati, ut eum[ virum] quem elegerant sanctis apostolicis praesentarent aspectibus. Igitur nocte eadem apparuit ad sanctum Sixtum urbis Romae episcopum per visionem B. apostolus Christi claviger Petrus, una cum Apollinare discipulo suo, et inter ambos stans B. Petrus Chrysologus, et parum B. apostolus Petrus gradum figens, dixit ad sanctum papam Sixtum: Vide hunc virum, quem elegimus nos, qui stat in medium nostrorum[ nostrum], ipsum consecra, non alium. Idcirco expergefactus papa jussit valde introduci diluculo plebem universam et virum qui ordinandus erat. Intuitus est eum diutissime sanctus papa, et ait: Ite, tollite eum de medio, hunc non cognosco. Nisi adduxeritis mihi, qui ostensus est, alium non ordinabo. At illi coeperunt inquirere inter se mutuo, quae esset hujuscemodi res, ejectisque omnibus foras, contristati sunt. Alia vero die jussit ut populus cum omnibus electis[ clericis], maximis, et mediocribus, et pusillis, ante se introducti fuissent et cum non vidisset formam viri quae illi ostensa fuerat, ait: Requirite ex vobis, forsitan non omnes venistis, et complures estis. At illi dixerunt: Non ex nobis quempiam invenies, Domine papa. Ite, et egredimini foras; nondum electum video. Tertia die denique iterum apparuit ad eumdem papam, nec vigilans pleniter, nec pleniter dormiens apostolorum princeps cum discipulo suo, sicut et prius, et sanctissimum Petrum Chrysologum inter se tenentes, dicentes illi: Diximus jam tibi, ne super alium manus imponas, nisi super hunc virum, quia multis temporibus Ravennae Ecclesia, sicut pinguedo olei lucernae illuminans, cum ab igne fuerit applicata, ita illius pinguescet et illuminabitur doctrina. Altera die introducuntur omnes, et non invenitur. Tunc sanctus papa sedis Romanae dixit ad Corneliensem episcopum, qui in illo tempore cum Ravenniensibus civibus Romam ierat: Introduc omnes sacerdotes et clericos tuos, forte ibi inveniam virum qui mihi ostensus est. Cui ille cum supplicatione respondit, dicens: Non habeo talem virum, nisi unum diaconum, qui praeest omnibus rebus meis, super cujus manus ego servus tuus incumbo. Si jubes ut in medium veniat, deferatur. Cui beatissimus papa: Veniat non solum ille, sed et caeteri omnes, et si videro quem cupio, gratanter suscipio. At ubi ingressi sunt omnes, statim ut vidit sanctus papa virum qui sibi per visionem ostensus fuerat, conspexit eum, ut gemmam fulgentem, et hinc atque illinc per spiritum cognoscens vultum B. apostoli Petri, et Apollinaris pontificis, Chrysologi Petri dexteram sinistramque tenentes, et ut haec omnia sanctus papa conspexit, statim de sede surgens, et obviam illi quasi medium atrium ivit, libenti animo alterutrum se salutaverunt usque ad genua. At ubi subtrahere se S. Petrus Chrysologus papae voluit, beatissimus papa non sinuit. Statim coepit fremitum dare populus inter se, et maximum clamorem ad coelum. Alii dicebant: Quia neophytum non recipimus; non ex nostro fuit ovile, sed subito invadit cathedram episcopalem, quasi latro. Tollite, tollite eum de medio, non recipimus, quia de subjecta Ecclesia non licet ad[ in] majorem transferre. Alii contra aiebant: Justus est hic homo, non recte dicitis, suscipiamus eum, ut bene nostrae sit civitati, quia prudentissimus est, et castissimus, et doctor bonus, omnique gloria dignus; ex nostra cognatione est, nihil in eum mali sentimus, timore Domini plenus; sine causa eum perdere vultis. Sanctus vero Sixtus III, sedis Romanae in tali altercatione populum huc illuc divisum conspiciens, palam omnibus retulit visum, ut superius diximus, quomodo per ammonitionem apostolicam eum consecrare debuisset. Et si istum non vultis Patrem, a me recedite, et a sancta catholica Romana Ecclesia alienati vos omnes. Tunc illi quasi ex una voce coeperunt clamare, et dicere: Ordinetur, ordinetur. Conscripserunt celeriter decretum, et per impositionem manus recepit Spiritum sanctum, ordinatusque est in pontificem, et cum gloria ad Ravennam sedem reversus est. Ex illo jam die coeperunt eum omnes venerari quasi angelum Dei.

VITA S. PETRI CHRYSOLOGI. CAPUT III. Aedes Petro curante constructae. Ejusdem cum Projecto Corneliense synchronologia. Sancti Barbatiani funus.

Aedificavit hic beatissimus fontem in civitate Classis juxta ecclesiam quae vocatur Petriana, quam Petrus antistes fundavit. Qui fons mirae magnitudinis duplicibus muris et altis moenibus structus arithmeticae artis. Iterumque fundavit domum infra episcopium Ravennae sedis, quae dicitur Tricoli, eo quod tria cola contineat; quae[ Aedes. Bacch.] aedificia nimis ingeniosa inferius structa est. Fecitque non longe ab eadem domo monasterium S. Andreae apostoli; suaque effigies super valvas ejusdem monasterii est inferius tessellis depicta. Foris vero parietes proconnisis marmoribus decoravit, et in ingressu januae extrinsecus super liminare versus metricos continentes ita[ videlicet]. Aut lux hic nata est, aut capta hic libera regnat. Lux est ante venit coeli decus unde modernum, Aut privata diem pepererunt tecta nitentem, Inclusumve jubar secluso fulget Olympo. Marmora cum radiis vernantia cerne serenis, Cunctaque sereno( sidereo) percussa in murice saxa. Auctoris pretio splendescunt munera Petri. Huic honor huic meritum tribuit sic comere parva; Ut valeant spatiis amplum superare coactis. Nil modicum Christo est. Arctas bene possidet aedes, Cujus in humano consistunt pectore templa. Fundamen Petrus, Petrus fundator, et aula. Quod domus hoc Dominus, quod factum factor et idem Moribus atque opere. Christus possessor habetur, Qui duo consocians mediator reddit, et unum. Huc veniens fundat parituros gaudia fletus, Contritam solidans percusso in pectore mentem. Ne jaceat, se sternat humi, morbosque latentes Ante pedes medici cura properante recludat; Saepe metus mortis vitae fit causa beatae.

Multa condidit volumina, et valde sapientissimus fuit. Iste una cum Projecto a beato Cornelio Imolensis Ecclesiae una hora in diaconos ambo consecrati sunt. Post vero divina providentia ambo solium episcopale tenuerunt. Petrus Ravennae Ecclesiae; Projectus servatus est Imolensi. Postquam hic pontifex ordinatus est, postmodum ab ipso, iste alter episcopus Ecclesiae Corneliensis[ in ecclesia Corneliensi] consecratus est, temporibus Gallae Placidiae Augustae, sicut scriptum reperimus. Corpus beati Barbatiani idem Petrus Chrysologus cum praedicta Augusta aromatibus condiderunt, et cum magno honore sepelierunt non longe ad Posterulam Ovilionis; consecravitque ecclesiam S. Joannis Baptistae, quam Baduarius aedificavit.

VITA S. PETRI CHRYSOLOGI. CAPUT IV. Petrus mortem suam praevidet, praedicitque. Forum Cornelii pergit, ibique decedit. Locus sepulcri.

Cognovit autem post haec his beatissimus Petrus per spiritum finem vitae suae. Ivit ad Corneliensem ecclesiam, et ingressus infra basilicam B. Cassiani obtulit munera, id est craterem aureum unum, et pateram argenteam alteram, et diademata aurea magna pretiosissimis gemmis ornata. Haec omnia a sancti Cassiani corpore imbuit, positaque super aram ipsius ecclesiae, et stans super crepidinem juxta altare expansis manibus benedixit cunctam plebem, sacerdotes et populos, ac oravit dicens: Tu dedisti, Domine Deus, animam in corpore isto; tu iterum misericors, suscipe eam, quia tua sum creatura. Non occurrat mihi iniquissimus diabolus, sed angelus tuus sanctus suscipiat eam, et collocare jubeas in sinibus patriarcharum, ubi lux permanet, et gaudium immensum est. Et nunc, Domine, te confiteor labiis[ et] corde; tu qui cuncta patrasti ex nihilo, qui solus nosti prisca, praesentia et futura: da populo huic cor docibile, ut timeant te, et agnoscant quia tu es Deus in coelo sursum, et in terra deorsum, qui per sanctum Filium tuum totius generis humani salutem recuperasti, in quem credimus Deum, et Dominum angelorum, qui es benedictus in saecula saeculorum. Mitte illis, Domine Deus, verum pastorem, qui tuas congreget oves, non disperdendo, sed ad caulas Ecclesiae congregando. Non sopiat ut mercenarius, non sit ut alienae ovis custos, sed verus pastor, qui oves cum agnis commissas, immaculatas tuo aspectui repraesentet; ne ille ferox immanissimus lupus, qui praedam rapere quaerit a te, pastoris corda excita, rapida voluptas depellatur, vellera fidelium ovium non diripiat, ne sancta Ecclesia vocis balatibus gemat. Tu bonum pastorem[ bonus pastor] tribue huic populo; mitte pastorem non percussorem, sed nutritorem, non ut allidat, sed defendat; non spernentem, sed revocantem; non raptorem, sed largitorem: non ut[ laceret] sed compescat; non cupidum, sed tributorem; non elatum, sed humilem; non saevum, sed blandum. Custodi eos, populus tuus est, et oves manuum tuarum, qui es benedictus in saecula. Ad lugentem populum ait: Filii charissimi, audite me. Ego vado, et ingredior viam universae terrae, ubi constituta est domus omnis viventis Nunc, filii, confortamini, et estote viri prudentes. Dabit vobis Dominus Deus pastorem et rectorem sicut scriptum est: Non repellet Dominus plebem suam in finem, et haereditatem suam non derelinquet. Ipsum audite. Ille docebit vos. Ille vos per amoena pascua ducet, ille sui verbi pabulo vos reficiet; ipsum audite, non conturbemini. Et vos viscera mea non contra eum in tumore cordis elevetis; non cum tumultu et jurgio pastorem eligatis; non patrem hujus patriae pro pecunia hanc obtineat sedem; sed hoc[ hunc] diligite quem Dominus elegerit. Estote perfecti filii; ab omni haeresi servate vos. Cavete ab Ariano dogmate. Sanctam et incontaminatam catholicam fidem tenete. Corpora vestra servate absque pollutione, quia templa Dei animata sunt. Haec custodite, et agite ut mereatis vos cum vestro pastore in universorum placitorum coelesti Domino viam parare. Praecepta ejus satis custodite, obedite ei ut ille pro ovibusoret, quia omnipotens Deus non vult hilarem, sed cor contritum suscipit; et humiliatum spiritum. Sit benedictio Domini Dei omnipotentis super vos et super filios vestros in generatione et progenie, nunc et semper, et in saecula saeculorum. Cumque omnes respondissent Amen, conversus ad aram B. Cassiani, ait: Deprecor te, beate Cassiane, intercede pro me. Tuae domui quasi vernaculus fui a Cornelio istius sedis in Ecclesiae gremio nutritus: iterum ad te reversus, animam nunc Deo omnipotenti trado; corpus autem meum tibi commendo. Haec et his similia dum diceret, quasi qui eructans, ovans et exsultans, flentibus cunctis qui aderant, reddidit spiritum III Non. Decembris. Caementarii vero post sedem ipsius ecclesiae paraverunt celeriter sepulcrum in loco ubi ipse praecepit, et ibidem sanctum corpus receptum est, et permanet usque in hunc diem. Sedit autem annos..... menses...... dies....

VITA S. PETRI CHRYSOLOGI. OBSERVATIONES AD VITAM SANCTI PETRI CHRYSOLOGI.

Petri aetas expensa. Narratio de ejusdem electione divino impulsu facta contra Dupinium asseritur. Agnellus Ravennatem Ecclesiam Romanae subditam agnoscit. Petri Epistola ad Eutychetem. An aliam scripserit. An scripserit postremas illius periodos. Aedes Tricoli an a Chrysologo excitata. Petriana ecclesia. Sacellum S. Andreae an a Chrysologo constructum sit. Munera Corneliensi ecclesiae tributa.

Divi Petri Chrysologi aetatem in postrema Dissertatione indicavimus, quantum quidem sufficere poterat ad tollendam temporum confusionem; nunc expresse, quantum licuerit, de ea decernendum est. Et pro episcopatus ejusdem initiis in ea sententia persevero, ut vel anno 440, qui Sixti III summi pontificis postremus fuit, vel praecedenti 439, ordinatum credam. Annus ejusdem emortualis nec ante 448 collocari, nec post 451 differri potest. Posterioris asserti veritas ex eo patet quod Aemiliae civitatibus clades et direptio, Attila late furente, anno 452 est illata, eoque Ravennam properante Joannes sedebat episcopus, nec fortassis is ejus sedis annus prior erat, sed praecedenti 451 coeperat. Prior autem assertio ex Actis sancti Germani Antissiodorensis, a Constantio fideliter et accurate conscriptis evincitur, cum ex iisdem certa demonstratione elicuerit eminentissimus cardinalis Norisius Germanum Ravennae obiisse anno eodem 448, die 31 Julii, Hist. Pelagianae lib. II, cap. 12. Constat autem Petrum Chrysologum ejusdem sancti funus curasse. Idem eminentissimus et eruditissimus cardinalis de Petri Chrysologi emortuali anno haec habet; Petrum Chrysologum« eo anno( 450) vel superiori forte decessisse 2 Decembris, qua die ejus memoria recolitur, patet ex epistola Leonis 35, ad Leonem Ravennatem, data die 24 octobris, Marciano cos., hoc est anno 451; nam anno 448 idem Chrysologus litteras ad Eutychetem, male jam ob haeresim audientem, dedit, Eutyches vero in Italia eo ipso anno ad Kal. Junias inter catholicos habebatur ex litteris Leonis ad ipsum eadem die datis, in quibus Eutychetis zelum laudat quo contra Nestorianos depugnabat; ea est epistola sexta. Haec inserenda putavi, ut eos corrigerem qui Petrum Chrysologum circa annum 440 obiisse scribunt, quae fuit Hieronymi Rubei et communis scriptorum Ravennatum sententia, quae si vera esset, sane ante annum 440 Germanus Antissiodorensis Ravennae Chrysologo praesule diem obiisset.» Rubeus Petri Chrysologi obitum non anno 440, sed 450, consignat, Hist. Raven. lib. II, unde immerito refellitur. Porro cum ad Kal. Junias anni 448 Eutyches in Italia bene audiret, non potuit eo anno a Petro Eutycheti epistola quae exstat, conscribi, cum enim conscripta est, Eutyches in Italia male audiebat, ut ex ejusdem epistolae tenore constat; quare epistola Chrysologi non potuit ante annum 449 conscribi. Epistola sancti Leonis, quae Leoni seu Neoni dicitur scripta ex dictis supra in dissertatione, non probat intentum, licet cum Pagio contra Quesnellum ad annum 451 retrahatur, ac propter conjecturam, quam in dissertatione exhibui de Ravennii nomine in inscriptionis ejus mendo forte cubante, adjicere placet, Joanni fortasse scriptam fuisse, qui exscriptorum vitio in Leonem mutatus sit. Id tamen si admittatur, nil argumentum juvat, cum Quesnelli argumenta cogant eamdem epistolam ad annum 458 transferre, et in primis quaestio de redeuntibus a barbarorum captivitate, quae referri nequit ad extorres illos qui ob Geinserici persecutionem solum vertere coacti sunt, quandoquidem illi non redibant a barbaris, quod quaestio ipsa supponit. Quod probat Joannem ante annum 452 sedisse, est Attilae incursio, quae anno eodem evenit, cui Joannes ipse occurrit, ut narrat noster. His omnibus perspectis, efficitur Petrum Chrysologum anno 450 vel 451 obiisse, eodemque Joannem suffectum, nec Neoni inter hos locum esse, qui ob multa praeclare gesta, quae in ejus Vita narrantur, pluribus annis sederit oportet.

Ut autem ordo temporum servetur ab Agnello neglectus, observanda est Petri electio ad episcopatum Numinis nutu, et sanctorum Petri ac Apollinaris apparitione peracta. Rem omnium primus ex nostro in publicam lucem produxit Ferretus, inde diserte, ut solet, in sua Historia narravit Rubeus, ex eo Baronius, caeterique. Verum, quod fluminum aquis accidit, qui pro soli unde fluunt natura vario imbuuntur sapore, ita quod demum non sint quales a fonte manarunt, id narrationi huic accidisse facile deprehendet, qui Agnelli fontes gustaverit, quamvis rei substantia servata sit. Verum mirari subit hominum plures ita comparatos, ut facile nimis omnia credant; alios autem, e contra, ut omnia in dubium vertant. Dupinius in Bibliotheca Auctorum ecclesiasticorum de hacce historia haec ex Gallico in Latinum versa habet:« At nequit historiae hujusmodi narrationi credi, etenim illam nullus fide dignus auctor exhibet.» Agnellus tandem in lucem prodiens an Dupinio auctor fide dignus futurus sit ignoro. Illud aio hinc agnosci ejus historiae traditionem, prout ab Agnello narratur, antiquitate eximie commendari.

Notari meretur privilegia a Valentiniano Ravennati Ecclesiae tributa, si qua fuere, quae quidem Joannes Petri immediatus praedecessor nactus sit, Agnello ipso teste, licet alias primatus Romani impatiente, nullo modo episcopos ipsos a Romani pontificis jure exemisse; etenim si quando id exemptionis efficere valuissent, tum idipsum fieri debebat, cum ipso Valentiniano imperante, qui privilegium paulo ante tribuerat, novum episcopum ordinandum esse, mors illius, cui privilegium tributum fuerat, efficiebat. Qui itaque narrat populum et sacerdotes( quorum nomine intelligendos etiam puto episcopos provinciales) facto de certi viri electione decreto, cum eo Romam properasse ad Sixtum sanctum apostolicae sedis papam,« ut eorum ordinaret electum;» quique in subsequentibus adjicit dissidente et tumultum agente Ravennatum plebe, Sixtum visione narrata dixisse:« Et si istum non vultis Patrem, a me recedite, et a sancta catholica Romana Ecclesia alienati vos omnes;» quare cuncti una voce clamaverunt:« Ordinetur,» et conscripto celeriter decreto« per impositionem manus recepit( Petrus) Spiritum sanctum, ordinatusque est in pontificem;» manifesto ostendit Valentinianum privilegium dedisse, si quod unquam dedit( potuit enim nobis ignotum dedisse) quod nullo modo sanctae sedis jura et Ecclesiae canones violaret; nec inde factum ut Ravennates episcopi autonomi quodammodo essent. Haec et similia, quae suis locis pro opportunitate observabimus ab Agnello narrata, efficiunt ut satis mirari nequeam quid rei fuerit ut ipse, qui alicubi Pontificale suum scribens erga Romanae sedis primatum se rite recteque affectum ostendit, alibi, et hic putido commento praemisso, schismaticarum partium sectatorem se prodat. At ea mendacii et malae causae conditio est ut suo se gladio perimat.

Regrediendum modo ad ea quae Agnellus de sancto Petro priori loco narrat, licet postremis ejusdem annis evenerint, quaeque pertinent ad Eutychetis abbatis Constantinopolitani haeresim. Ea vero tanta sermonis stribiligine rerumque confusione infecit noster, ut divinandum sit quid mente tenuerit. Actorum in causa Eutychetis hic ratio habenda est, ut suis apte temporibus restituantur vera, si quae ex Agnelli Historia elici poterunt; id etiam ei, quod numero primo diximus ad postremos Chrysologi annos spectanti, lucem affundet. Damnata itaque Nestorii haeresi in Ephesina generali synodo, partium studia effecere, ut qui quammaxime ab ea discedere voluere, in oppositam aeque impiam dilaberentur. Eutyches omnium absurdius peccavit, qui in Christo naturarum distinctionem pertinax negavit, et oppositum sentientes Nestorianismi accusavit, datis Leoni summo pontifici litteris, quibus Leo ipse respondit prima Junii anni 448. Anno eodem in concilio Constantinopoli Novembri mense habito a Flaviano ejusdem urbis episcopo, accusante Eusebio Dorileense, Eutyches saepe citatus, ac tandem comparens, asserensque proterve haeresim, damnatur. Hinc e vestigio Leoni denuo scribit, seque per nefas damnatum lamentatur, agitque apud imperatorem ut concilium generale cogatur, qui interim conventu Constantinopoli triginta episcoporum habito prima Aprilis die anni 449 rem majoribus tricis implicuit. Leo die 18 Februarii Flaviano scripserat ac Theodosio, inquirens causas ob quas Eutyches damnatus fuerat, quibus a Flaviano intellectis ejusdem zelum pietatemque commendavit epistola data die 21 Maii anni ejusdem. Ante hanc diem non potuit a Chrysologo Eutycheti epistola scribi, in qua disertis verbis haeresim suggillat, alias, quod summus pontifex nesciverat, ipse agnovisset. Ephesi inde coacta nova synodo, Leo ipse sanctae sedis legatos misit, eosdemque litteris datis munivit, inter quas omnium laudibus communique Ecclesiae consensu ea laudatur quae in editione Quesnelliana est num. 24, data 13 Junii ad Flavianum, in qua incarnationis mysterium ea elegantia, puritate ac claritate explicatur, ut vix in tota antiquitate monumentum illustrius ad rectum dogma firmandum invenire sit. Synodus Ephesi coepta est in die 8 Augusti ejusdem anni 449 quae ob in ea per nefas gesta praedatoria postmodum dicta est, catholicamque fidem in summum discrimen conjecit, Eutychete absoluto, et Flaviano damnato, qui paulo post aerumnis injuriisque affectus, dum in exsilium duceretur, e vivis excessit. Ob haec Leo pontifex pluribus epistolis egit apud Theodosium, ut concilio generali res catholica restitueretur. Exstant epistolae ad Augustum binae sub die 13 et 15 Octobris, aliaeque ad alios. Egit etiam ea de re cum Valentiniano, Placidia Eudoxiaque, et legatos Constantinopolim misit. Nil tamen in re gravissima a Theodosio obtinuit. At eo defuncto, substitutoque Martiano, Pulcheria hujus uxore agente, concilium primo Constantinopoli ab Anatolio habitum est, cui interfuere apostolicae sedis legati, in quo lecta Leonis epistola ad Flavianum, et episcoporum subscriptionibus signata, Nestorius aeque ac Eutyches damnati sunt, deinde in Chalcedonensi generali concilio, coepto celebrari die octava Octobris ejusdem anni, epistola eadem magni Leonis regula fuit, qua firmatum est dogma de duabus in Christo naturis contra Eutychetis haeresim, illique actionibus secunda et quarta concilium lectae subscripsit.

His ex Eutychianae haeresis historia delibatis, ad Agnelli tricas revertamur. Primo itaque ait Eutychetem a sanctissimo Leone per epistolam monitum minime resipuisse, aitque epistolam in conventu multorum episcoporum lectam. Leonis epistola nulla ad Eutychetem data in concilio ullo lecta est; quinimo in nullo ex praecedentibus Constantinopolitanum sub Anatolio lecta est epistola celeberrima ad Flavianum, de qua in superioribus. De hac igitur ut loquatur reliquum est; at illi concilio Eutyches non adfuit, nec res amplius integra erat. Subjicit paragraphum omnium implicatissimum:« Sanctus igitur, inquit, Leo ad beatum Petrum hujus Ravennatis urbis pontificem res notas celeriter fecit, qui scribens epistolam ad ipsum haereticum direxit, per quam in Chalcedonense synodo non consensit, demersus est.» Ex his, ut puto, argumentum nonnulli habere credidere, quo dicerent Petri Chrysologi epistolam in Chalcedonensi concilio lectam fuisse, quod tamen repugnat Actibus ejusdem concilii, in quibus nil de ea re, nec potuit fieri, ut episcopi Ravennatis pro regula fidei epistola legeretur apud eos qui primum sentiebant solummodo insistendum Symbolis conciliorum Nicaeni, Constantinopolitani, et Ephesini, admissis secunda sancti Cyrilli ad Nestorium epistola, et altera ejusdem ad Joannem Antiochenum, et eo nomine laudatam sancti Leonis epistolam ad Flavianum recepere, quod a dictorum sensu minime abluderet, explicaretque dilucide quid de Eutychetis haeresi sentiendum. Dominicus Mita rem in hunc modum dirimi posse censet in Responsionibus ad opposita Vitae Chrysologi a se conscriptae, n. 5, 6, 7 et 8, ut sanctus Leo, intellecta a Flaviano Eutychetis haeresi et causa, Romam vocaverit Petrum, qui, pontifice jubente, epistolam illam omnium celeberrimam conscripserit pontificis ipsius nomine ad Flavianum, quae primum in Constantinopolitana sub Anatolio, deinde in generali Chalcedonense synodo credendorum regula contra Nestorium aeque ac Eutychetem, lecta fuit. Ut autem effugiat, quod contra regeri ex styli diversitate ab aliis Petri monumentis potest, conjecturam ita circumscribit, ut sentiat Leonem conscriptam a Petro epistolam« proprio transcripsisse stylo, et aliqua» suo marte ascripsisse. Id omne ex sermone 75 Chrysologi confirmare nititur, ubi se ex itinere Ravennam quadragesimali tempore reversum, ac propterea fessum admodum dicit. Conjectura se veritatem assecutum credidisset fortassis Mita si nostrum legisset, cum ex allato loco astrui videatur Petrum a Leone vocatum epistolam scripsisse, quae in Chalcedonensi concilio Eutychetis haeresim jugulaverit. At ex subsequentibus agnoscitur Agnellum de epistola a Petro omnibus consentientibus scripta locutum; ait enim« ostensam beati Petri Chrysologi epistolam,» cujus etiam partem exhibet, de qua statim. Mitae itaque conjectura hinc nullo modo fulciri potest, quae aliunde etiam dehiscit ruitque; etenim post quadragesimam anni 449 scripta est epistola Leonis, de qua fit quaestio, die videlicet 13 Junii, cum praecedens ad eumdem Flavianum data fuerit etiam post quadragesimam, die videlicet 21 Maii. At qui de ea re dubitari possit, cum stylus ac verba ipsa Leonem sonent?

Sequuntur apud Agnellum quae spectant ad alias Leonis epistolas, ob impetrandum Augustorum auxilium, quo res catholica in pseudo- synodo Nicaena male habita, novo generali concilio restitueretur. Foedo labitur, nisi, exscriptorum vitio, Augustorum et Augustarum nomina sint mutata, Honorium memorans ac Gratianum, qui e vivis dudum ante Eutychianae haeresis tempora abierant. Honorii loco cogitaveram an Honoria substitui posset; at cum nulla exstet Leonis epistola ad eamdem, pessima etiam ob stuprum fama laborantem, emendationem hujusmodi sustineri non posse cognosco. Martiani etiam loco, facili lapsu, Gratianum intrusum suspicabar; at illud obstat quod eadem periodo rem usque ad Martianum prolatum dicit. Theodorum insuper, quem in sancto concilio ait cum Eutychete certasse, et ostensis sanctae Scripturae voluminibus sanctorumque Patrum testimoniis catholicam fidem de duabus naturis stabilivisse, tota veterum Actorum concilii a Flaviano coacti( in quo tantum Eutyches auditus est Eusebio Dorileense, et Flaviano ipso haereticum urgentibus) series ignorat. Omnia itaque hic apud nostrum a veritate abeunt.

Illud e re esse inficiabitur nemo, quod ad epistolae, de qua in superioribus sermo fuit, integritatem pertinet, quam ex hoc Agnelli loco uberrime probatam habemus contra nonnullos, qui contendunt postrema verba ad summi pontificis in fidei dogmatibus supremam auctoritatem spectantia, Chrysologi non esse, sed recentius addita a Romanae sedis studioso eique addicto. Gerardi Vossii hi auctoritate nituntur, qui epistolam Chrysologi Graeco Latinam edidit, cum aliis nonnullis subjunctis Gregorii Thaumaturgi operibus impressis Moguntiae anno 1604, monuitque in duplici Vaticano codice postrema illa verba deesse. Inde Dupinius praelaudatus in Bibliotheca haec, quae Latine versa exhibeo, habet:« Porro littera finiri videtur ante ea verba, et quod sequitur additum est ad sanctae sedis auctoritatem commendandam.» At Agnello, ut adnotavimus, et suis locis constabit erga sanctam sedem non bene affecto, et nihilominus verba ex epistola, seu sensum eorumdem referenti, nullus sane crisis studiosus refragabitur. Constat profecto usque ad Agnelli tempora in Ravennatis Ecclesiae, licet longo schismate afflictae, codicibus integram Chrysologi exstasse epistolam, quam postmodum decurtaverint, qui sanctae sedis auctoritatem in rebus fidei diffiniendis impugnavere, idque potissimum imputandum iis qui Graeca fide in Graecam linguam Latinam epistolam transtulere. Hic operae pretium esse cogitavi Latinam ipsam vulgatam apud Baronium aliosque, et e regione textum ejusdem, qualem in codice Estensi reperi, describere, adjectis suo loco periodis Agnello relatis, ut lector quid in hujusmodi re sentiendum sit dijudicet.

Latina epistola divi Petri Chrysologi vulgata.

Dilectissimo et merito honorabili filio Eutycheti presbytero, Petrus episcopus Ravennae.

Tristis legi tristes litteras tuas, et scripta moesta moerore debito percurri, quia sicut nos pax Ecclesiarum, sacerdotum concordia, tranquillitas plebis gaudere facit gaudio coelesti, ita nos affligit, et dejicit fraterna dissensio, praesertim cum talibus oriatur ex causis. Triginta annis humanae leges humanas adimunt quaestiones; et Christi generatio, quae divina lege scribitur inenarrabilis, post tot saecula disputatione temeraria ventilatur? Quid Origenes principiorum scrutator incurrerit, quomodo Nestorius lapsus sit disputans de naturis, non latet prudentiam tuam. Magi Jesum in cunabulis Deum mysticis muneribus confitentur, et sacerdotes, quis sit, qui virginali partu de Spiritu sancto natus est, dolenda interrogatione disquirunt? Cum vagitus daret Jesus in cunis, gloriam in excelsis Deo clamat coelestis exercitus; et modo, quando in nomine Jesu omne genuflectitur coelestium, terrestrium et infernorum, originis ejus quaestio commovetur? Nos, frater charissime, una cum Apostolo dicimus: Etsi novimus Jesum secundum carnem, sed nunc jam non novimus, nec possumus curiose perscrutari, qui jubemur honorem dare, et timorem reddere, et exspectare, non discutere quem Judicem confitemur. Haec breviter respondi litteris tuis plura rescripturus, si ad me frater et coepiscopus noster Flavianus aliqua de hac causa scripta misisset, si enim tibi displicet, quod quidem scribis, tibi ipsi electum judicium, nos quomodo de his judicare poterimus, quos neque vidimus propter absentiam, et quod intellexerunt eorum taciturnitate nescimus? Justus mediator non est, qui sic unam partem audit, ut nihil alteri parti reservet. In omnibus autem hortamurte, frater honorabilis, ut his quae a beatissimo papa Romanae civitatis scripta sunt obedienter attendas, quoniam beatus Petrus, qui in propria sede vivit et praesidet, praestat quaerentibus fidei veritatem. Nos enim pro studio pacis et fidei extra consensum Romanae civitatis episcopi causas audire non possumus. Incolumem tuam dilectionem Dominus tempore longissimo conservare dignetur, charissime et honoratissime fili.

Cum diversissimis verbis iidem sensus explicentur in vulgatis, et apud Agnellum in his quae ipsi referre placuit, argumento id est illum ex Chrysologi epistola sensum sumpsisse, non verba, quae etiam Agnelliana stribiligine vitiata nemo non videt. Quod spectat ad priora, ubi ex praescriptione annorum triginta ab humana lege inducta argumentum desumitur contra Eutychetem, accepta ea sunt( vel ab eodem Chrysologo utrobique dicta) a sermone 145, num. 15:« Humanae leges intra triginta annos litigiosas omnes interimunt quaestiones, et Christus circa quingentos annos nativitatis suae causas praestat, ortus sui lites patitur, status sui sustinet quaestiones? Haeretice, desine judicare judicem tuum, et adora in coelis Deum,» quem« Deum........ adoravit in Terris.» Licet autem post legem a Valentiniano latam Acturo et Protogene coss. XV Kal. Julii de triginta annorum praescriptione sermo ille a Chrysologo sit recitatus, et circa Adventus Domini festa anni 449, attente tamen legenti apparet Nestorii haeresim ibi praecipue impugnari, illosque qui« Graeco turbine Latinam nubilare nisi sunt puritatem ἀνθρωποτόκον χριστοτόκον, ut θεοτόκον tollerent blasphemantes.» Ex quo argumentum minime leve desumitur productae post annum praedictum Vitae, et epistolae a Chrysologo scriptae serius quam vulgo putatur.

Inter opera magnifico sumptu Chrysologo curante excitata secundo loco recensetur domus intra episcopium Ravennatis Ecclesiae, quam dixere Tricoli, eo quod, inquit noster, tria cola contineret, quia videlicet in tria insignia membra distinguebatur, quae Graeci τὰ κῶλα dixere, unde τρικῶλον quod tria membra habet. Audiri ergo non merentur, qui ideo aedem illam Tricoli dictam volunt, quod ad speciem trium collium repraesentandum accederet. At Agnellum Chrysologo Petro tribuisse quod Petro ejus nominis tertio tribuendum erat, evidenter agnoscitur ex versibus quos Agnellus ipse testatur lectos in aede Tricoli a Maximiano episcopo consummata, in quibus pontificum Ravennatum series exponitur qui Tricoli construendo operam impenderunt, et Petrus cognomento Junior, ut distinguatur a Seniori et a Chrysologo, fundator dicitur ejus aedis, quos juvat ex parte a suo in praesentem locum transferre.

Petrus itaque, qui Tricoli fundamenta jecit, is fuit qui Aurelianum praecessit, non Chrysologus, cui Joannes alter successit, ac Agnellum ita Agnellus emendat, qui fortasse hinc errandi ansam habuit, et Petrum cognomento Chrysologum ponendi immediate ante Aurelianum, quamvis dimidio quasi saeculo ille hunc praecesserit.

Primo tamen loco bene Chrysologo inter caeteras aedes tribuitur fons baptismalis mirae magnitudinis, duplicibus et altis muris conclusus. Cum autem Agnellus diserte tradat fontem hunc« juxta ecclesiam quae vocatur Petriana, quam Petrus antistes fundavit,» constructum, nec hujus operis notitiam Rubeus aliunde haurire potuerit quam ex hoc Agnelli loco, mirum est Chrysologo quidem fontis ascripsisse structuram, pag. 105, at deleto ex Ravennatibus diptychis priori Petro, Petrianam basilicam Petro illi tribuisse, qui Symmachi pontificis tempore floruit, et Aurelianum in Ravennati sede praecessit. Ex hoc itaque loco aperte constat ante Petrum Chrysologum Petrum alterum sedisse, quandoquidem fontem qui eidem Chrysologo tribuitur cogimur basilicae Petrianae additum agnoscere, cui primitus fons erat adjunctus cum exiguo sacello S. Jacobi, Agnelli aetate superstite, in quo Petri episcopi corpus repertum, quod senioris esse Agnellus idem censuit. Altera aedes Chrysologo tributa est monasterium, sive sacellum S. Andreae apostoli, non longe a domo Tricoli, in qua et Petri effigiem, et versus conscriptos fuisse Agnellus asserit. Haec tamen subdubito Chrysologone, an Petro juniori sint ascribenda, cum videatur domus ipsius Tricoli commodo aedificata, et versus ipsi nec Chrysologi stylum, ac ejusdem aetatem sapere videantur, sed recentius quid sonet. Vox postrema secundi versus, τὸ modernum, Cassiodori aetatem sapit, et phrasis ipsa a Cassiodori phrasi minime abludit. Rubeus loco supracitato sacellum hoc elegans quidem dicit,« sed ligneis columnis suffultum.» Versus ascripti nil tale astruunt, sed breve quidem sacellum describunt, ex fenestris angustis diei lumini minime pervium, sed pretiosis marmoribus murice comptis splendidum, excluso externo lumine, suoque lucens, ut sonant priores versus,« aut lux nata est, aut capta hic libera regnat,» cum caeteris quae sequuntur. Postremi versus expiationem peccatorum per secretam exomologesim factam ostendunt, quod merito adnotavit Rubeus. Cum vero scripti sint hi versus post Nectarii Constantinopolitani patriarchae tempora, evidens fit nil a celebri controversoque in Historiis ejus patriarchae facto habere heterodoxos quo sublatam auricularem confessionem existiment, quinimo praxim et post Nectarium perseverasse manifestum hinc efficitur. Effigiem etiam quam super valvas tessellis expressam Agnellus Chrysologi fuisse credidit, existimo Juniori Petro potius, sicut et sacellum, ascribendam esse.

Quae sequuntur de sancto Projecto Corneliense perspicua sunt, sicuti et illa de ecclesia S. Joannis, quam S. Barbatianus Placidiae charus tenuit, et Baduarius aedificaverat, ex S. Barbatiani Actis lumen mutuantur. Clara etiam sunt quae de obitu S. Petri Chrysologi tradit noster, nec quidquam habent quod legentem remorentur. Illud addendum videtur, ex muneribus quae Chrysologus ad Corneliensem Ecclesiam accedens obtulit, pateram argenteam summa veneratione servari, cujus exemplum aere sculptum tradidit Dominicus Mita ante suam Sermonum D. Petri editionem, ad cujus oram versus recentioris modi sunt sculpti, quos ascribendos puto, et sunt qui sequuntur

Idem Mita veram, ut sibi quidem suadet; Petri Chrysologi effigiem libro praefixit, ex ea quam opere musivo elaboratam exstare ait Ravennae in testudine chori metropolitanae ecclesiae. Illa tamen nonnisi post undecimum a Christo nato saeculum fieri potuit, ut et post illud tempus templi pars illa restituta est; sed et pallii forma recentior est. De patera praedicta exspectari ab erudito viro D. abbate Pastrizio doctam lucubrationem audio. Eam fortassis legere dabitur antequam haec mea in lucem edantur. At haec ad Chrysologi Vitam sufficiant.

Eadem ex codice Estensi.

Dilectissimo et merito honorabili filio Eutycheti presbytero, Petrus episcopus.

Tristis legi tristes litteras, scripta moesta moerore et luctu percurri, quia sicut nos pax sacerdotum, tranquillitas plebis, gaudere facit gaudio coelesti, ita nos affligit, et dejicit fraterna dissensio, praesertim cum talibus oriatur ex causis. Triginta annis humanae leges humanas adimunt quaestiones; et Christi generatio, quae divina lege scribitur inenarrabilis, post tot saecula disputatione temeraria ventilatur? Quid Origines principiorum scrutator incurrerit, quomodo Nestorius lapsus sit disputans de naturis, non latet prudentiam tuam. Magi Jesum in cunabulis Deum mysticis muneribus confitentur, et sacerdotes quid sit, qui virginali partu de Spiritu sancto natus est, dolenda interrogatione discurrunt? Cum vagitum daret Jesus in cunis, gloria in excelsis Deo coelestis clamat exercitus; et modo, quando in nomine Jesu omne genuflectitur coelestium, terrestrium, et infernorum, originis ejus quaestio commovetur? Nos, frater, cum Paulo dicimus: Etsi novimus Jesum secundum carnem, sed nunc jam non novimus, nec possumus curiose replicare, qui jubemur honorem dare, et timorem reddere, et exspectare, non discutere, quem Judicem confitemur. His omnibus respondi, frater, litteris tuis... Caetera desunt.