Reader

DISSERTATIO CHRONOLOGICO-HISTORICA De aetate PETRI Senioris, JOANNIS, MARINIANI et JOANNIS utriusque. CAPUT VI. Joannes ejus nominis duo. Utriusque episcopi anni. Agnellus ex Paulo suppletur. Saecularia Agnello narrata perpenduntur.

Occurrunt post Marinianum Ravennates episcopi duo ejusdem nominis, quos proinde Rubeus in unum conflandos sensuit. Nil tamen eorum quae Rubeum moverunt me ab illis distinguendis retrahit. Plures ejusdem nominis in unum alibi conflatos facile credam, unum in plures distinctum difficilius. Agnellus unum ab altero distinguit, et utriusque sedis tempus certis annis, mensibus et diebus definit; incredibile est id ex arbitrio factum hic a scriptore, qui alias tempora hujusmodi silet. In Vita secundi Joannis tempora quidem confundit, et pleraque, quae prioris aevo consignanda fuissent, refert; at id ejus momenti non est, ut a sententia sit recedendum, cum chronologiam in his passim negligat, nec hic tantum, sed alibi saepe in unius Vita narret quae ad alterius episcopi vitam spectant.

Prioris itaque Joannis sedes durasse dicitur annis V, mens. X, diebus XVIII. Is autem cum ordinari non potuerit nisi circa initia anni 605, cum Marinianum obiisse statuerimus die 23 Octobris praecedentis anni 604, mortuus itaque fuerit circa Septembrem anni 610. Alter sedisse dicitur anni XVIII, mens. VI, dieb. VIII, quare circa Julium defunctus credi potest anni 629 vel 630. Carolus Sigonius dissentit, dum Joannem alterum priori successisse tradit anno 618, de Regno Italiae lib. II, at ab Agnelli sensu mihi recedere nefas est absque antiquioris testis suffragio, cum Sigonius ipse in aliorum episcoporum Ravennae temporibus designandis saepius labatur.

Ut autem quae in posterioris Joannis vita narrantur ad calculos revocemus, illud primo animadvertendum, quod hic relata paucis mutatis a Paulo Warnefridi descripsit Agnellus, quae tamen duplici loco ab Amanuensi sunt detruncata, quaeque ex Pauli lib. IV, cap. 37, suppleri debent. Prior locus est, ubi narrantur nonnulla ad Phocae imperium assecuti aevum spectantia, deest enim annorum quibus regnavit numerus, ac proinde ita sanari debet:« Igitur, ut diximus, Phocas, exstincto Mauricio, ejusque filiis, Romanorum invadens regnum, per octo annorum curricula principatum tenuit.» Secundus locus mutilatus est, ubi narratis Prasinorum et Venetorum tumultibus, deest, quod rem a re, et Persas a Prasinis et Venetis distinguat. In hunc itaque modum suppletis ex Paulo quae desunt verbis, integer sensus restitui debet:« Interea exagitatum est bellum in Orientis partibus et Aegyptiorum. Prasini et Veneti inter se civili certamine gravissimas strages mactantes,» se mutua caede prosternunt. Persae quoque adversus rempublicam gravissima bella gerentes,« multas Romanorum provincias, etiam ipsam Hierosolymam, etc.»

Agnello suppleto, videndum est eidem narrata conveniantne tempori prioris an secundi Joannis episcopi. Paulus, narrata S. Gregorii morte, et quod ejusdem anni aestate, mense Julio, Adoaldus in praesentia Agilulphi patris Mediolani in Circo rex est salutatus, ipsique regis Theudeberti filia desponsata, pax cum Franchis firmata est, et caeteris minime multis adjectis subjungit:« Sequenti denique mense Novembris rex Agilulphus pacem fecit cum Smaragdo patricio in annum unum, accipiens a Romanis duodecim millia solidorum.» At si, quod supra observatum est Novembri 604 induciae factae sunt in proximum Pascha, vel paulo post, eaedem prorogatae sunt in annum unum, vel hae posteriores induciae pacta pecunia Novemb. sequentis anni 605 factae sunt. Hoc posterius fortassis verius, nam anno sequenti post inducias, videlicet ad Pascha proximum, balneum regis, et urbs vetus a Langobardis invasa est. Verum Aprili Maioque subsecuto iterum pax est sancita inter Langobardos et Romanos ad tres futuros annos. Haec porro ad prioris Joannis aetatem pertinent. Joannis Consini in Neapolim irruptio spectat ad Heraclii tempora. Lucem his afferet Anastasius, qui in Vita Deusdedit pontificis haec habet:« Eodem tempore veniens Eleutherius patricius et cubicularius Ravennam, occidit omnes, qui in nece Joannis exarchi et judicis[ alii ex judicibus] reipublicae fuerant misti. Hic venit Romam, et susceptus est a sanctissimo Deusdedit papa optime[ alii optimo] qui egressus de Roma venit Neapolim, quae tenebatur a Joanne Composino[ seu Consino] intarta[ Forte arctata]; qui Eleutherius patricius pugnando ingressus est Neapolim, et interfecit tyrannum, reversusque est Ravennam, et data roga militibus, pax facta est in tota Italia.» Rursus in Vita Bonifacii:« Eodem tempore ante dies ordinationis ejus Eleutherius patricius et eunuchus exarchus, intrata assumpsit regnum, et veniente eo ad civitatem Romanam in castro quod dicitur Luceolis, ibidem a militibus Ravennaticis interfectus est, cujus caput ductum est Constantinopolim ad piissimum principem.» Probabiliores calculi Deusdedit initia ad primos Januarii dies anni 616, Bonifacii V ordinationem ad Aprilem anni 620, referunt. Sequitur ex his necem Joannis exarchi patratam anno 615, Eleutherium anno sequenti 616 Ravennae in Joannis occisores animadvertisse, inde post aliquot menses Roma Neapolim ivisse, ubi Joannis Consini tyrannidem exstinxit; tandem ante Aprilem anni 620, eumdem ad Castrum Luceolos exstinctum. Pertinent itaque haec omnia ad posterioris Joannis aetatem. Quae sequuntur apud Paulum et Agnellum manifesto ad prioris tempora spectant, imo nonnulla Gregorio, et Mariniano superstitibus acta sunt, uti Mauricii filiorumque ejus laniena, initiaque Phocae. Illud notandum est eidem Bonifacio tribui, quod statutum fuerit Ecclesiam Romanam tanquam omnium Ecclesiarum caput honorandam, et obtentum quod vetus Romanorum Pantheon ad honorem B. Virginis et omnium martyrum Deo dicaretur; constat tamen ex Anastasio, primum sub Bonifacio III autem fuisse, secundum Bonifacio IV concessum. Reliqua facile suis temporibus assignantur. Unum est quod ignoro cui anno consignandum sit, Joannis scilicet posterioris inclitum facinus, quod scilicet« civitatem Classis ab hostili populo ope multa Ecclesiae tribus vicibus emerit, et non solum civitatem, sed et habitantes in ea, cum suburbanis suis omnibus, et factum suum redemerit.» Rubeus a Saracenorum incursionibus urbem liberatam ait, at eo tempore nondum Saraceni Ravennae littora attigerant. Tributum potius Langobardis solutum reor Ecclesiae opibus erogatis, cum aliunde notum sit gentem illam pecunia placari solitam, ut ostendunt Gregorii Magni epistolae plures, et constet non modo ab exarcho solutam ingentem auri vim, sed et pro exercitu Ravennae degente sacellarios exstitisse, qui expensis extra ordinem praestandis paratam servabant pecuniam. Vide Gregorii epist. 34, ind. 13. Redemptam itaque arbitror, quod aiunt, vexationem Ecclesiae pecuniis tribus vicibus, cum res et salus civium in discrimine essent, opera Joannis episcopi, comparandi ob id cum Magno Gregorio, summaque laude dignissimi.