Reader

PARS I. DE DEO UNO ET TRINO.

Adesto mihi, lumen verum, Deus Pater omnipotens. Adesto mihi, verum lumen de lumine Verbum, Filius Dei, Deus omnipotens. Adesto mihi, vera illuminatio sancte Spiritus, Patris et Filii unitas, sanctitas et charitas, Deus omnipotens. Adesto mihi, o Trinitas, et trina Unitas, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, unus Deus omnipotens. Invocat te, Domine, fides mea, quam dedisti mihi propter bonitatem tuam ad salutem meam. Invocat te, Deus meus, casta scientia et suavis amor fidei meae, quam decussis ignorantiae meae tenebris ad veritatis intelligentiam perduxisti, quam tulta[ Leg. sublata] saeculi amaritudine et adhibita tuae charitatis dulcedine saporam mihi et mellifluam reddidisti. Invocat te, Trinitas beata, vox clara et sincerus clamor fidei meae, quam ab ipsis mihi enutriens cunabulis, illuminasti semper per inspirationem gratiae tuae, quam adaugens confirmasti in me per ministerium praedicationis matris Ecclesiae. Quam dulcis facta est in ore cordis mei! quam suaviter sapit in ipso palato gaudiorum animae meae! quam fortiter, quam crebro pulsat mentem meam, et movet, monens omnia sensa spiritus mei, ut te laudare delectet; quia fecisti nos ad laudandum te; sed inquieta est mens nostra, donec requiescat in te, et increpitans meae desidiae, ac colligens a dispersione, qua frustatim discindor, dum ab uno te aversus in multa evaneo, ut reversus in me, et surgens supra me, atque cunctis transcensis perveniens ad te, exsultem tibi cordis jubilo, et laudes promam oris officio; quatenus in meditatione confessionis gloriae tuae incalescat cor meum, et inhiet tibi spiritus meus, atque ardeat mens mea in amore tuo, oblita vanitatis et miseriae, dum tibi soli intendit, dumque attonita et stupens adhaeret incommutabilitati gloriae tuae, oculisque fidei intuetur te, solem justitiae, sicut scriptum est: Qui adhaeret Domino, unus Spiritus est.

Fugiam itaque, Domine, et libenter fugiam obstrepentes tumultus omnium vanitatum. Sed quo fugiam, ut illos declinem, illos calcem sub pedibus, et procul pellam a serenitate jucundi intuitus? Ad te, qui es solus confugium et unica spes miserorum. Ad te, gloria mea, et exaltans caput meum. Ad te consurgam de lacu miseriae et de luto faecis: tibi inhaeream, prout ipse dederis, suavitas melliflua; ut tu dulcescas mihi, dulcedo non fallax, dulcedo felix et secura. Quaeram ergo te, Domine, invocans te; et invocabo te, credens in te; ut quaerens te, inveniam te, et inveniens benedicam te, qui benedixisti nos omni benedictione. Deus meus, una spes mea, exaudi me, ne fatigatus nolim quaerere te, sed quaeram faciem tuam semper ardenter. Tu da quaerendi vires, qui invenire te fecisti et magis magisque inveniendi te spem dedisti. Illumina, Domine, cordis mei oculum intimae visionis perspicua luce: velatus enim et caecus est tetra caligine peccatorum et ignorantiae. Illumina eum lumine gratiae tuae, ut sinceris fidei oculis, et puro lumine cordis, inspiciam mysteria regni tui. Verum quia non est pulchra laus in ore peccatoris, et fides sine condignis operibus non laudatur, rogo Patrem per Filium, rogo Filium per Patrem, rogo Spiritum sanctum per Patrem et Filium, ut et omnia vitia elongentur a me, et omnes sanctae virtutes plantentur in me, quatenus acceptabile tibi fiat sacrificium laudis fidei meae, Deus meus, et ascendat ad te in odore suavitatis.

Obsecro, et misericordiam tuam supplex imploro, cunctarum fons et origo, largitor et conservator virtutum Deus, adauge mihi semper fidem; fidem sanctam, rectam, et immaculatam; fidem eruditam, catholicam et prudentissimam; fidem ferventem, insuperabilem et orthodoxam, quae in me omne quod tibi placet, per dilectionem et humilitatem operetur, quae nec queat vinci inter verba altercationis in tempore persecutionis, vel in die necessitatis. Scrutans corda et renes Deus, coram te est sanitas et infirmitas mea: illam precor serva, istam sana. Coram te est scientia et ignorantia mea. Ubi mihi aperuisti, suscipe intrantem: ubi clausisti, aperi pulsanti; ut audiens intelligam te, et intelligens diligam te, et diligens laudem te, atque in toto corde meo desiderem visionem pulchritudinis tuae semper. Audio quid nobis intimare vult Scriptura tua, quam sanctificasti et misisti in mundum. Audio et credo ei; dicit enim: Spiritus est Deus, et eos qui colunt eum, oportet in spiritu et veritate credere et adorare( Joan. IV, 24). Sed spiritus incomprehensibilis et incorporeus, incommutabilis et incircumscriptus, ubique totus, nusquam divisus, secundum ipsius veridicum Scripturae testimonium. Hoc enim modo discerneris Creator a creatura, in qua sunt, qui et spiritus dicuntur. 386

Si ita est, imo quia ita est,« quomodo invocabo Deum meum, Deum et Dominum meum? quoniam utique in me ipsum invocabo eum, cum vocabo eum. Et quis locus est in me, quo veniat in me Deus meus, quo veniat Deus, qui fecit coelum et terram? Itane, Domine Deus meus, est quidquam in me, quod capiat te? An vero coelum et terra quae fecisti, et in quibus me fecisti, capiunt te? An quia sine te non esset quidquid est, fit ut quidquid est capiat te? Cur itaque ego peto, ut venias in me, qui non essem, nisi esses in me? Non enim ego jam sum in inferis, et tamen tu ibi quoque es. Nam etsi descendero ad infernum, ades. Non ergo essem, Deus meus, non omnino essem, nisi esses in me. An potius non essem, nisi essem in te, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia? Etiam sic, Domine, etiam sic. Quo ergo te invoco cum in te sim? aut unde venies tu in me? quo enim recedam? quo ibo? extra coelum et terram fortasse, ut inde veniat in me Deus meus, qui dixit: Coelum et terram ego impleo? Capiunt ergone te coelum et terra, quoniam tu imples ea? an imples et restat, quoniam non te capiunt? Et quo refundis quidquid impleto coelo et terra restat ex te? Annon opus habes, ut a quoquam continearis, qui contines omnia: Quoniam quae imples, continendo imples? Non enim vasa, quae te plena sunt, stabilem te faciunt; quia etsi frangantur, tu non effunderis; et cum effunderis super nos, non tu jaces, sed erigis nos: nec tu dispergeris, sed colligis nos. Sed quae[ Aug., qui] imples omnia, te toto imples omnia. An quia non possunt te totum capere omnia, partem tui capiunt? Et eamdem partem simul omnia capiunt? An singulas singula, et majores majora, et minores minora capiunt? Ergone est aliqua pars tui major, aliqua minor? An ubique totus es, et res nulla te totum capit?

Quid ergo es, Domine Deus meus, quid ergo[ Aug., Quid rogo], nisi Dominus Deus? Quis enim Deus praeter Dominum? aut quis Deus praeter Deum nostrum?» Nemo plane, nemo. Non enim est Deus alius praeter te trinum et unum, unum et trinum, neque in coelo sursum, neque in terra deorsum. Quis tui similis? quis magnificus in sanctitate, terribilis atque laudabilis in omni virtute, sicut tu Deus noster, qui facis magna et mirabilia, et inscrutabilia, quorum non est numerus? Te cuncta magnificant, te omnis spiritus laudat. Te adorant et benedicunt cuncta illa beatorum spirituum et supernorum civium agmina. Tibi mater Ecclesia in toto orbe offert preces, et incessanter dicit laudes. Te ego ultimus servorum tuorum laudo et benedico. Tibi mens mea jubilat, tibi omnia ossa mea clamant: Quis similis tui, Domine? Et merito cuncta quae operatus es, tibi Creatori obediunt, serviunt, et tremunt ad nutum tuum. Facis quaecunque velis. Tu es enim vere Dominus solus, Deus invisibilis, inaestimabilis, incircumscriptus, illocalis, immensus, et incomprehensibilis, ubique totus, ubique praesens, ineffabiliter omnia penetrans, omnia continens, omnia sciens, cuncta prospiciens, omnia potens, et universa gubernans. Totus in coelo, totus in terra, totus etiam ubique, et non est alius Deus praeter te Deum nostrum, in quem credit et quem adorat mater Ecclesia, apostolica et universalis. Tu es jure colendus et venerandus, timendus et amandus, cum omni semper devotione, Domine Deus noster; qui cum non essemus, potenter fecisti nos, et cum perditi fuissemus culpa nostra, pietate et bonitate tua mirabiliter recuperasti nos. Unde confiteor tibi, Rex coeli et terrae, et honorifico te sacrificio laudis: et quia exteriora munera desunt, totis medullis cordis, quae in me sunt, vota laudationis reddo tibi.

Sed quia nihil nisi de tuo acceptabile tibi offerri potest, tu Deus, in cujus lumine lumen videmus, da quaeso lucem in corde, da verbum in ore, da menti coelestem conscendere sedem, da fontem lustrare boni, da luce recepta in te conspicuos animi defigere visus. Et quoniam altera pars sumus coeli, altera terrae, unde corpus quod corrumpitur, aggravat animam, et terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem, disjice terrenae nebulas et pondera molis, atque tuo, quaeso, splendore illumina obscuram interioris hominis faciem. Siste vagas mentes per devia multa ruentes. Subde carnem spiritui, appetitus rationi, vitia virtutibus, corpus animo, atque tuae me intus exteriusque subde per omnia voluntati, ut universis suo bene compositis ordine per gratiam tuam et perfecte te diligere, et digne te laudare merear, labiis et corde, omnique qua valeo virtute clamans ad te atque ita dicens: Summe, omnipotentissime, misericordissime, justissime, secretissime, praesentissime, pulcherrime, fortissime, suavissime, invictissime Domine Deus noster, stabilis es et incomprehensibilis, immutabilis mutans omnia, invisibilis videns omnia, immortalis, illocalis, interminus, incircumscriptus, nusquam finitus, ineffabilis, inaestimabilis, indicibilis, inscrutabilis, immotus, tangens omnia, investigabilis, metuendus atque terribilis, honorandus atque verendus,« nunquam novus, nunquam vetus, innovans omnia, et in vetustatem perducens superbos, et nesciunt. Semper agens, semper quietus, colligens et non egens, omnia portans sine onere, omnia implens sine inclusione, omnia creans et protegens, nutriens et perficiens, quaerens, cum nihil desit tibi; amas nec aestuas, zelas et securus es, poenitet te et non doles. Irasceris et tranquillus es, opera mutas, sed consilium nunquam, recipis quod invenis, et nunquam amisisti; nunquam inops et gaudes lucris, nunquam avarus et usuras exigis: supererogatur tibi, ut debeas; et quis habet quidquam non tuum?

Reddis debita nulli debens, donas debita nihil perdens:» qui solus vivificas omnia, qui creasti omnia, qui ubique es et ubique totus, qui sentiri potes et videri non potes, qui nusquam dees, et tamen ab iniquorum cogitationibus longe es; qui nec ibi dees ubi longe es: quia ubi non es per gratiam, ades per vindictam. Qui omnia tangis, nec tamen aequaliter omnia tangis; quaedam enim tangis ut sint, nec tamen ut vivant et sentiant; quaedam tangis ut sint, vivant et sentiant, nec 387 tamen ut discernant; quaedam tangis ut sint, vivant, sentiant atque discernant. Et cum tibimetipsi nunquam dissimilis sis, dissimiliter tamen tangis dissimilia. Qui ubique praesens es, et inveniri vix potes: quem stantem sequimur et apprehendere non valemus: qui tenes omnia, imples omnia, circumplecteris omnia, superexcedis omnia, sustines omnia; nec ex alia parte sustines, atque alia superexcedis; neque ex alia parte imples, atque alia circumplecteris; sed circumplectendo imples, et implendo circumplecteris, sustinendo superexcedis, et superexcedendo sustines. Qui corda fidelium doces sine strepitu verborum, qui attingis a fine usque ad finem fortiter, et disponis omnia suaviter. Qui locis non distenderis, nec temporibus variaris, neque habes accessus et recessus. Qui habitas lucem inaccessibilem, quam nullus vidit hominum, sed nec videre potest. In te manens quietus, ubique circuis totum. Nec enim scindi vel dividi poteris, quia vere unus es. Nec in partes efficeris, sed totus totum tenes, totum imples, totum illustras et possides. Hoc mysterium mens humana concipere non potest, nec oratoria lingua enarrare, neque diffusi sermonis bibliothecarum volumina queunt explicare. Si totum mundum libri repleant, tua scientia inenarrabilis non potest enarrari. Quoniam vere indicibilis es, nullo modo scribi poteris, neque concludi, qui es fons lucis divinae, et sol claritatis aeternae.

Magnus enim es sine quantitate, et ideo immensus: bonus sine qualitate, ideo vere et summe bonus, et nemo bonus nisi tu solus, cujus voluntas opus est, cui velle posse est, qui omnia quae ex nihilo creasti, sola voluntate fecisti, qui omnem creaturam tuam absque indigentia aliqua possides, et sine labore gubernas, et absque taedio regis, et nihil est quod perturbet ordinem imperii tui, vel in summis, vel in imis. Qui in omnibus locis sine loco haberis, et omnia contines sine habitu, et ubique praesens es sine situ et motu. Qui nec mali auctor es, quodque facere non potes, qui nihil non potes. Nec unquam te quidquam fecisse poenituit, nec illius commotionis animi tempestate turbaris, nec totius terrae particula regnum tuum est. Nulla flagitia vel scelera probas aut imperas. Nunquam mentiris, quia aeterna veritas es, cujus unius bonitate facti sumus, et justitia poenas luimus, et clementia liberamur. Nam nihil coeleste, nihil igneum, nihil terrenum, nihilque quod corporis sensus attingit, pro te colendum est. Qui vere es quod es, et non mutaris, cui maxime ac specialiter illud convenit, quod Graeci dicunt ὢν, Latini est; quia semper idem ipse es, et anni tui non deficient. Hinc etenim patenter datur intelligi, quia tu Deus noster quem colimus, Deus verus et Omnipotens es sine dubio: invisibilis, etsi intellectu pio videaris, incomprehensibilis, etsi per gratiam repraesenteris: inaestimabilis, etsi humanis sensibus pie credaris, sancte cogiteris: ineffabilis, etsi humanae locutionis usualibus verbis abusive utcunque dicaris; ideo verus et tantus. Caeterum quod sciri, quod comprehendi, quod cogitari, quod dici de te potest, minus est: quod vero incomprehensibile est et immensum, indicibile et infinitum, tibi soli duntaxat notum est. Hoc namque est, quod omnem superat sensum.

Hoc quoque est, quod te facit aestimari, et pro certo credi Deum, dum ad perfectum usque reperiri non vales, dum totus intelligi, capive non potes. Ita te vis magnitudinis et notum nobis objicit et ignotum. Et haec est summa delicti spernentium te scire, nolentium tibi Creatori servire. Habent quod scientes venerentur, habent quod ignorantes mirentur, habent quod timeant, habent quod diligant. Si enim totus nostrae pateres cognitioni, Deus vivus et verus minime potuisses credi. Ideo falsi reperti sunt, qui putabantur dii, quoniam sciri per omnia potuerunt, qui et quales fuerunt. Ast tu, Deus noster, mirabilis et potens, qui totam istius mundi molem cum omni instrumento elementorum, corporum, spirituum, verbo quo jussisti, ratione qua disposuisti, virtute qua potuisti, ex nihilo expressisti, in ornamentum majestatis et gloriae tuae. Qui tempus ab ipso tunc aevo ire jubes, stabilisque manens das cuncta moveri. Qui terram multiplici germine fructuum, et coelum pulchro decorasti lumine siderum, quorum tu solus nomina, signa, potestates, cursus et tempora nosti. Tu mitis et benigne, fortis Zelotes, et Sabaoth invictissime, visitans peccata patrum in filios usque in tertiam et quartam generationem, et faciens misericordiam in mille millia his qui diligunt te et timent nomen tuum. Si opera tua ita sunt magna et inscrutabilia, pulchra atque stupenda, dicant, qui volunt, quomodo capi poteris tu pulcherrimus Creator eorum. Constat enim opificem omnium longe aliter se habere, quam ea quae a se fieri voluit: ex pulchritudine tamen circumscriptae naturae, et mundialium rerum mirabili specie, pulchritudo tua, quae tu ipse es, quia simplex es, ex excellentia gloriae tuae, quae circumscribi non potest, intelligi aliquatenus valet. Quanquam magnitudinem divinitatis tuae infinitam et incomprehensibilem nullus possit sensus attingere, neque etiam illorum quoque supernorum civium; miro tamen modo essentia tua scitur, dum esse creditur.

Quotiescunque recolo vel audio duas breves syllabas, et quatuor litteras quibus scribitur Deus( hoc enim nomen tibi soli, omnipotens, jure debetur), atque intueor tuae virtutis magnalia et mirabilis cosmopoeiae decorem considero, simulque mecum tacitus reputo miserationes tuas, quae a saeculo sunt,( mirentur enim, qui volunt, potentiam tuam, sed ego plus stupeo animadvertens misericordias tuas) profecto his quatuor in litteris et duabus brevibus syllabis, infinitum quid et incomprehensibile, immensum et inenarrabile mentis intuitu, et sinceris fidei oculis pro scire et posse, quod mihi tantillo dignaris largiri, comtemplor. Nunquid enim duae breves syllabae tu Deus noster es? aut duas breves syllabas adoramus, vel ad duas breves syllabas pervenire desideramus, quae pene ante desinunt sonare quam coeperunt; nec in eis secundae locus est, nisi prima ante transierit? Manet quippe magnum aliquid, et vere summeque est, quod incomparabile et omnium praecellentissimum, cunctisque 388 dissimillimum, quod dicitur Deus; quamvis non maneat sonus cum dicitur Deus. Verum quia caro nescit spiritum, et invisibilia a visibilibus non videntur; humanae tu, Deus noster, nimis bonus et pius, consulens infirmitati, dignaris te nobis insinuare, non tua proprietate, sed alia quadam similitudine. Unde et nostrorum qualitatem membrorum habere describeris, volens passionum indigna de te ipso ad hoc proferri, ut quia sicut es, te nequimus scire in praesenti miseria, per nostra ad tua nos trahas; et nos, dum condescendis nobis, facilius consurgamus tibi. Multis siquidem modis ad significandum te hominibus, de rebus inferioribus ad te species ducis, quem revera juxta propriam naturam, invisibilem constat esse, et incorporeum, incomprehensibilem atque incircumscriptum; ac per hoc nunquam alicui apparuisse secundum propriam essentiam, sed modis quibus voluisti per assumptam creaturarum speciem ad efficientias causarum.

Falluntur itaque Anthropomorphositarum haereseos sectatores, qui dum legunt hominem ad imaginem et similitudinem Dei factum, asserunt stulta temeritate, te speciem humanam habere; cum illo in loco credaris mentem, non carnem, ad imaginem tuam creasse. Enimvero nihil dignum humanus de te loquitur sermo, quia nec secundum qualitatem aut quantitatem, situm vel habitum, seu motum aliquid digne dicitur: et tamen latitudo, et longitudo, altitudo, et profunditas tibi quodammodo inesse legitur. Sed latitudo quidem charitatis, qua nos ab errore colligis, et contines in veritate: longitudo vero, qua nos longanimiter malos portas, donec emendatos futurae patriae restituas: altitudo autem, qua omnem sensum et hominum et angelorum immensitate scientiae superexcellis: profunditas quoque, qua damnandos inferius juxta aequitatem disponis, atque recto judicio Judex justus praeordinas. Omnem igitur supergrediatur creaturam, et mentis intuitum ultra omnia dirigat, qui aliquid voluerit de tua praelibare proprietate, summa Dei bonitas. Tunc enim homo procul positus a vanitate, plenius in veritate tenetur, quando in corde ejus quidquid est Deus, reliquis cunctis ab intuitu dimotis pacifico, et pie creditur et sancte cogitatur. Sed licet nemo sit, qui te in hac convalle lacrymarum valeat efficaciter comprehendere vel definire, magnum tamen et mirum valde nostrae aetati datum est scire de te summo bono, tua nimirum nobis gratia revelante.

Quis ante nos, in quos fines saeculorum devenerunt, talia et sic manifesta audire potuit vel cognoscere de Trinitate et Unitate, de personis et substantia? de te quidem, Pater Deus, quod sis a nullo, et ideo ingenitus dicaris; de Filio autem tuo, quia genitus et a te sit, non a se, de Spiritu namque sancto, quia procedens, et a se non sit, sed a te et Filio, quorum est Spiritus. Ita tenus, ut sicut tu Pater nec genitus, nec procedens dici potes; sic Filius nec ingenitus, nec procedens; sic Spiritus sanctus nec ingenitus, nec genitus dici debeant: quatinus personarum proprietas te unum Patrem simul cum uno Filio, et uno sancto Spiritu nobis patenter ostendat. Quis prioribus saeculis in te unum credere Deum, et te confiteri trinum, neque substantiam separans, neque personas confundens, sic prudenter intellexit, sic palam sapuit, sicque vere cognovit? Filius sane tuus missus ad publicum nostrum de sinu tuo hanc rectae fidei normam evidentius huic ultimae patefecit aetati. Priusquam creaturae ostenderes Creatorem, in sola notus eras Judaea Deus, et in Israel magni nominis tui fama et cultus audiebatur; sed nunquid sic liquido, aut tantum, quantum apud nos sub gratia constitutos? De Trinitate vero individua parum quid perpauci tunc senserunt. Legislatorum enim filii, quid de una Trinitate, vel trina unitate scire debeant, digna perculsi caecitate adhuc ignorant; aliud praeter unum Deum confiteri miseri nolentes, et garrientes in nos verbis malignis, dum dicitur te habere Filium. Nobis autem, qui ex gentibus venimus, quam multa et vera de trino unoque Deo datum sit sapere, probant corda, quae credunt, nec non et ora, quae confitentur; atque nihilominus flagella ipsa et mors, quae pro hac ipsa Confessione illata sunt; scriptum est enim: Super senes intellexi.

Domine Deus noster, Deus vivus et verus, nisi tu trinus esses, non diceretur voce Veritatis: Ite, baptizate omnes gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Neque enim baptizari juberemur, Domine Deus, in ejus nomine qui non esset Dominus Deus. Et rursum nisi tu Trinitas unus procul dubio Deus esses, nequaquam diceretur voce tua: Audi Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est. Ergo nisi tu Deus Pater ipse, et Filius Verbum tuum Jesus Christus ipse esset, et donum vestrum Spiritus sanctus ipse esset, non legeremus in litteris veritatis: Misit Deus Filium suum. Nec tu Unigenite diceres de Spiritu sancto: Quem mittet Pater in nomine meo; et: Quem ego mittam vobis a Patre; et alibi: Ego et Pater unum sumus; et: Qui videt me, videt et Patrem: ego in Patre et Pater in me; et: Pater in me manens, ipse facit opera. Quid enim his verbis aliud nisi trinum et unum Deum doces nos credere, tu magister veritatis, in cujus pectore reconditi sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae? Dicis quoque: Mea doctrina non est mea; et: Sermonem, quem audistis, non est meus. Res mira! Dic, rogo, Verbum Patris. Responde, quaeso, virtus et sapientia summi principii, sed tu ipse principium de principio; non duo principia, sed unum certe principium. Dic, Verbum semper manens, doce servum humiliter interrogantem. Quid enim tam tuum quam tu? Sed tu tuus et non tuus, quia non es a te ipso, sicut in multis saepe locis testaris, sed a Patre, cujus es Verbum, non sonabile per syllabas et volatile, sed semper ens, vivens atque manens; et ideo Verbum, non quod desinit prolatum, sed quod permanet natum; non transitorium, sed aeternum: non factum, sed genitum; nec solum genitum, sed etiam unigenitum, cui ratio adest disponenti, et virtus praesto est perficienti, ut pote vero Deo et summo Domino. 389

Te quippe unigenitum Verbum Pater genuit de se ipso, per quod omnia creavit ex nihilo: et idcirco indubitanter credimus, quia nisi tu, omniscium et cunctipotens Verbum, Deus esses, nullo modo per te omnia facta fuissent. Quomodo creatura creare aliquid potest? Creare certe solus Deus valet, qui creatus non est. Nihil enim, excepto Deo, non creatum est. Absit ab intellectu nostro, ut aliquid fateamur ex Patre nisi Filium; et ideo non nisi Deus nasci potuit ex Deo. Unde mihi te Patris Verbum considerare volenti nulla sufficiunt verba, quibus te valeam explicare. Quando autem abunde vel digne loqui potero? Quis? de quo? Homo de Deo, opus de opifice, mortalis de immortali, creatura de Creatore, parvus de immenso, temporalis de aeterno; cujus est venerabilis omnipotentia, qua nos gratuita bonitate fecisti: nec minus tamen inenarrabilis gratia, qua nos omnipotentissima misericordia salvasti. Qui et opus creatricis omnipotentiae gratis fecisti, et opus gratiae salvatricis omnipotenter implesti: habens nimirum perpetem potestatem, et condendi incondita, et perdita reparandi. Nec igitur ille praecipuus theologorum, summa profundius caeteris aquilinis contemplatus obtutibus, scriptitans eructaret: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; hoc erat in principio apud Deum; nisi tu Deus Verbum semper apud Patrem, semper cum Patre, semper de Patre, semper esses in Patre: non sicut vas in vase, vel civitas apud urbem; sed uti sapientia in sapiente, veritas in verace, bonitas in bono, aeternitas in aeterno; quia nihil aliud in Patris substantia nisi Deus, aequalis, et coaeternus illi, a quo genitus es, esse potes. Obmutescat itaque et cum suis auctoribus pereat omnis haeretica pravitas, qua inimica semper lite nunc substantiam dividit, nunc personas confundit. Crescat, rogo, fide, et magis magisque piis fecundetur actibus mater Ecclesia, quae tres deos colere, trinitatem in personis non distinguere, profanum et nimis impium judicat. Haec denique coelestibus erudita disciplinis credit, confitetur et docet unam procul dubio substantiam et tres personas, sciens omnia quae ad fidei regulam pertinent.

Hujus magisterio et doctrina coelitus inspirata a puero doctus, corde credo, ore confiteor te, o summa Trinitas, virtus una, et indiscreta majestas. Confiteor te Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, in personis trinum, in substantia unum verum Deum omnipotentem, visibilium et invisibilium conditorem. Non corpus aut in corpore positum, neque ex diversis speciebus ammixtum, aut memborum compaginibus effigiatum, sed unius simplicis et incorporeae, invisibilis et incircumscriptae naturae. Te quidem verum Patrem, summae bonitatis et totius Deitatis principium, incircumscriptae et ingenitae majestatis Deum, ex nullo ducentem initium, sed omnibus initium dantem, credo et confiteor; non corporali progenie, neque extrinsecus, non necessitate, neque voluntate, sed natura Filium generantem.« Confiteor et te verum Filium, ex Patre sine initio ineffabiliter natum, verum Deum unigenitum, per quem facta sunt omnia, et verum Patris Verbum; non factum, non creatum, non adoptativum, sed genitum et unius cum Patre substantiae, atque ita per omnia aequalem Deo Patri, ut nec tempore, nec gradu, nec potestate esse possis inferior. Tantumque esse confiteor te, qui genitus es, quantus est ille, qui te genuit. Non autem quia dico genitum a Patre Filium, divinae et ineffabili generationi aliquod tempus ascribo: sed nec Patrem dico aliquando incoepisse, nec te ejus Filium. Non enim aliter confiteri possumus aeternum Patrem, nisi confiteamur etiam te coaeternum Filium. Ex Filio enim Pater dicitur, et qui semper Pater fuit, semper habuisse Filium non dubium est.» Te quoque credo Spiritum sanctum, verum Deum, non factum, nec creatum, nec genitum, neque ingenitum, sed ex Patre Filioque inenarrabiliter procedentem, et in Patre, simulque Filio substantialiter permanentem: atque ita per omnia Deo Patri et Filio aequalem, coaeternum, et consubstantialem, ut neque voluntate, nec potestate, neque aeternitate, neque substantia differri possis ab eis, vel praecedi, a quibus procedis. Igitur aeternum Patrem sine nativitate, aeternum Filium cum nativitate, aeternum Spiritum sanctum cum processione, sine nativitate. Totum Patrem in Filio et Spiritu sancto, totum Filium in Patre et Spiritu sancto, totum Spiritum sanctum, in Patre et Filio manentem. Patrem, Filium, et Spiritum sanctum, unum Deum, omnipotentem, una potestate unoque regno, una majestate, unaque aeternitate ex tunc, et nunc, et semper ubique regnantem, corde credo et ore confiteor.

Ad hanc fidei regulam dirigens intentionem meam, quantum me posse fecisti, Deus meus, quaesivi te et desideravi intellectu videre quod credidi. Hujus rei gratia ingressus sum multarum apothecam deliciarum, quibus pascitur mater Ecclesia: ubi consideravi plurima, et coepi explorare singula. Et cum huc illucque anxius avidusque discurrerem, tu bonus adjuvare cupiens desiderium quod dedisti, misisti manum pietatis tuae, et solvisti nodum ambiguitatis meae; et ideo delectat me jam valde de te cogitare, de te loqui, laudesque tuas pro modulo exiguitatis meae desideranti corde depromere; ut in praesenti quidem miseria solo corpore, tecum autem mente, et omni aviditate tenear. Mi Domine, Deus trine et une, scientiae lumen accende in me, per quod te intelligere merear trinum et unum Deum, sicut es trinus et unus Deus: et ignorantiae tenebras magis magisque, sicut coepisti removere a me; ut spiritualia spiritualiter videam, quantum possibile est humanae fragilitati. Da mihi in via hac, qua te duce gradior, intellectum, atque inspira mihi et semper doce per gratiam tuam, qualiter in te irreprehensibiliter sit credendum, ut te unum Deum essentialiter sapiam, et incomprehensibiliter trinum personaliter capiam, Patrem ingenitum, de Patre unigenitum, de utroque procedentem et in utroque permanentem Spiritum sanctum. Nullum tribus anticipationis vel posteritatis intervenire momentum, nec habere indispertitum imperium. Non in creandis consilium, regendis perficiendisque creaturis auxilium, opusque divinum. 390 Quidquid illic naturale est indisruptum; quidquid personale est inconfusum. O mysterium ineffabile et prae caeteris intellectu difficile!

Reliqua vero sacramenta, quae tenentur in Ecclesia tua, Domine, stupenda sunt et veneranda; sed istud tui sacramentum praecellit universa. Hoc nempe tui individuae Trinitatis mysterium, et illud coelestis mensae sacramentum, quae fideles et pias animas pascit carne, et potat sanguine, ne esuriant neque sitiant in aeternum; fac me, Deus meus, pura et simplici conscientia praecipue inter caetera sentire et credere, sumere et retinere. Ne sinas, quaeso, Domine, fidem in eis meam aliquatenus vacillare, sed ita semper de illis pro tua tribuas pietate mihi credere ac intelligere, sicut veritas eorum se habet. Intret in cor meum gratia tua, quae sonet sine sono, et sine strepitu loquatur tantorum omnem veritatem mysteriorum. Luce et dulcedine intus ubique, et foris undique perfundat animam meam illa magistra virtutum et index omnium veritatum: et sic irradiando et saporando eam, in ipso veritatis centro stabiliat atque confirmet, ut nec velim nec possim de tantis mysteriis aliter sentire, nisi sicut oportet et decet. Mirum est quod gestio dicere, sed lingua non explicat quod mens optat. Omnipotens bonitas, cujus pietatis aures ipsis pauperum tuorum desideriis patent, intellige clamorem cordis servi tui, et fave votis meis. Praesta, Domine, ut ipso mentis palato sentiam, gustem et sapiam haec ineffabilia sacramenta. Magna enim sunt et mira valde: et ego parvulus in eorum consideratione deficio, quotiens ad intuenda ea fidei oculos attollo. Sed quia uno modo utraque nobis necessaria sunt ad salutem, Deus auctor omnium, invisibilis Creator, qui es in substantia summa et una divinitas, atque in personis vera et perfecta Trinitas, te Deum Patrem exoro, ex quo omnia, et Filium tuum, per quem omnia, simulque Spiritum sanctum, in quo omnia. Te Dominum meum, quem unum et verum in Trinitate confiteor Deum, quo creati, liberati et illuminati sumus, supplex rogo, tantorum avidus mysteriorum, lacta me, nutri me, et in mensuram aetatis usque perfecti viri meam extende exiguitatem, ut solidum hunc et perfectorum cibum capere valeam. Imperfectum enim meum vident oculi mei.

Dator omnium bonorum Deus Pater, cui nunquam sine spe misericordiae supplicatur, cum Filio tuo, et Spiritu sancto, da quod desiderat et a te postulat anima mea. Quorum enim una est substantia, unum est et datum, et adeo una operatio, unum donum, unaque potestas, ut in ipsa quoque personarum proprietate juxta profundiorem intellectum quaedam unitas sentiatur. Inseparabilis nimirum naturae tuae unitas non potest separabiles habere personas, quia sicut Trinitas es in unitate, et unitas in Trinitate, sic separationem non potes habere personarum. Nominantur quidem illae personae aliquando singulae; sed ita voluisti te, Trinitas Deus, inseparabilem ostendere in personis, ut nullum ibi nomen sit in qualibet persona, quod ad aliam personam secundum relationis regulam non referatur, sicut Pater ad Filium, et Filius ad Patrem, vel Spiritus sanctus ad Patrem et Filium verissime refertur. Ea vero nomina, quae substantiam vel potentiam, vel essentiam tuam significant, vel quidquid proprie dicitur Deus, omnibus personis aequaliter conveniunt; ut Deus magnus, bonus, aeternus, omnipotens, et omnia quae naturaliter de te Deo dicuntur. Non est igitur aliquod naturae nomen, quod sic tibi Deo Patri possit convenire, ut aut Filio tuo, aut Spiritui sancto convenire nequeat. Dicimus te Deum Patrem naturaliter esse Deum; sed naturaliter est et Filius Deus, naturaliter est et Spiritus sanctus Deus: non tamen tres Dii, sed unus naturaliter Deus, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus. Idcirco inseparabilis es sancta Trinitas Deus in personis sensu intelligenda, quamvis in voce separabilia habes nomina, quia pluralem numerum in naturae nominibus nullatenus recipis. In hoc enim ostenditur personas non posse dividi in sancta Trinitate, quae unus verus Deus es, quia cujuslibet personae nomen semper ad alteram respicit personam. Si Patrem dico, Filium ostendo; si Filium nomino, Patrem praedico; si Spiritum sanctum appello, alicujus esse spiritum necesse est intelligi, id est, Patris et Filii.

Tu vero unitas Deitatis personarum pluralitate multiplex, numerabiliter es innumerabilis, ac idcirco mensurabiliter immensurabilis, et ponderabiliter imponderabilis. Non enim summae bonitatis, quae tu ipse es, profitemur originem, ex qua omnia, per quam omnia, in qua omnia, sed ejus participatione dicimus bona omnia. Nam tua divina substantia semper caruit ac caret materia, licet non careat forma, quam dum imprimis quasi sigillum rebus singulis, eas sine tui augmenti aut detrimenti mutabilitate procul dubio a te facis differri. Quidquid in natura creaturarum est, creatura tua est, o trina Unitas, et una Trinitas Deus, cujus omnipotentia omnia gubernat, regit et implet quae creavit. Nec ideo te omnia implere dicimus, ut te te contineant, sed ut ipsa potius a te contineantur. Nec particulatim imples omnia: nec ullatenus ita putandum est, ut unaquaeque res pro magnitudine portionis suae capiat te; id est, maxima majus, et minima minus; dum sis potius ipse in omnibus, sive omnia in te. Cujus omnipotentia omnia concludit, nec evadendi potentiam tuam quis aditum invenire poterit. Qui enim te non habet placatum, nequaquam evadet iratum. Immensitas quippe divinae magnitudinis tuae ista est, ut intelligamus te intra omnia, sed non inclusum; extra omnia, sed non exclusum. Et ideo interior es, ut omnia contineas; ideo exterior es, ut incircumscriptae magnitudinis tuae immensitate omnia concludas. Per id ergo quod exterior es, ostenderis esse Creator. Per id vero quod interior es, omnia gubernare et regere demonstraris. Ac ne ea quae creata sunt sine te essent, tu intra omnia es. Verum ne extra te essent, tu exterior es; ut omnia concludantur a te, non locali magnitudine, sed potentiali potentia, quia ubique es praesens, et omnia tibi praesentia; quamvis quidam hoc intelligant, quidam vero non intelligant. 391

Haec et alia multa docuit me mater Ecclesia, mater sancta, universalis et orthodoxa, cujus me fieri membrum voluisti per gratiam tuam, et de cujus coelesti doctrina me ita certum atque securum in omnibus pro tua reddere pietate dignatus es, Domine, per assiduam tuae inspirationis illuminationem, ac si multa, quae clausa mysteriis latent, non per speculum, sed facie ad faciem intuerer. Docuit igitur, te solum vivum, et verum Deum, non esse corporeum, vel passibilem, aut palpabilem: nullam tui partem corporeis oculis posse sentiri: nihil de substantia tua atque natura ullo modo esse violabile, aut composititium, aut fictum. Nihil in te majus aut inferius habentem; sed per omnem modum ex omni parte sine deformitate perfectum, sine quantitate magnum, sine qualitate bonum, sine tempore sempiternum, sine morte vitam, sine infirmitate fortem, sine mendacio veritatem, sine loco ubique totum, sine situ ubique praesentem, sine extensione omnia implentem, sine contractione ubique occurrentem, sine motu omnia transcendentem, sine statu intra omnia manentem, sine indigentia omnia creantem, sine labore omnia regentem, sine tui initio omnibus initium dantem, sine tui mutatione omnia mutabilia facientem, atque semper et ubique sine fine regnantem.

Domine Deus une, Deus Trinitas, quae incomprehensibiliter rebus omnibus antecellis, adeo es ineffabilis, infinita, et incomprehensibilis, ut parvissimum sit valde omne, quod de te dici potest. Multa enim dicimus, sed plene id, quod es, dicere non possumus, et quia universorum consummatio sermonum ipse es. Cum ergo pervenerimus ad te, cessabunt procul dubio multa ista quae dicimus, et manebis unus omnia in omnibus, et sine fine dicemus unum, laudantes te unum, et in te facti etiam nos unum; videntes te jugiter sine fine incorruptibilem, summe inseparabilem, vereque immutabilem Trinitatem; et in te omnia scientes, et omne gaudium in te perpetualiter mansurum habentes ab omni sanati languore et in illam immortalitatis gloriam transformati, cum venerit visio haec, quae danda facie ad faciem promittitur, quando palam nobis de cunctis annuntiabitur mysteriis, et fidei species, atque spei res succedent, tunc clarius certiusque scientes intuebimur nihil creatum aut serviens in te, Trinitas una. Nihil inaequale, nihil gratia aequale, nihil anterius, posteriusve, aut minus; nihil extraneum aut officiale alteri, nihil pervasione aut subreptione insertum, nihil moribus vel voluntate diversum, nihil officio singulare, nec alteri communicabile, nihil confusum: sed totum perfectum, quia totum ex uno, et unum, non tamen solitarium, quoniam summum bonum, et summam sapientiam, et summam benignitatem te( sancte Pater) omnium principium, et veritatem tuam, per quam te intelligimus, nulla ex parte tibi dissimilem, quae forma est omnium et quae sola implet, quod appetunt omnia, simulque ipsum utriusque donum, quo beata sunt, quaecunque beata sunt in te, et cum te colimus et adoramus; unam scilicet et incommutabilem Trinitatem.

Cum enim tertio repetitur, quod unum est, non numerus coacervatur, sed unum illud esse asseritur. Gignens, genitus, et procedens, tres quidem personae, sed una substantia; sicut ignis, candor, calor, tria nomina, sed res una: sicut memoria, intellectus, voluntas, quae separabiliter demonstrantur, et inseparabiliter operantur. Si hoc in creaturis invenitur, quid de te Creatore intelligendum est? Natura quippe summae divinitatis tuae immobilis est omni modo et immutabilis. Personae vero mobiles sunt secundum relationem, non juxta proprietatem; et ideo in relatione personarum Trinitas, in naturae vero substantia unitas. Unitas siquidem propter inseparabilem Deitatis essentiam, Trinitas autem propter diversitatem nominum. Non enim nomina tantum, sed etiam nominum proprietates, hoc est, personas vel, ut Graeci exprimunt, ὑποστάσεις, id est, subsistentias confitemur, haec tamen dicimus de te, Deus noster, ut potest intelligentia humana capere. Caeterum quis in hac vita positus vel cristallino pectore sufficiat penetrare tui ipsius Trinitatis interna mysteria? Quomodo Pater, Filius et Spiritus sanctus tres personae estis, et una natura; quomodo tu Pater diceris ingenitus, Filius genitus, Spiritus vero sanctus, nec genitus, nec ingenitus, sed procedens dicatur; quomodo Filius de te, Pater, natus est, Spiritus sanctus de te procedit et Filio; quomodo Filius nascendo non procedit, Spiritus sanctus procedendo non nascitur; quomodo Filius non de se, sed de te est, nec tamen tui est posterior, de quo est; quomodo Spiritus sanctus de te procedit et Filio, nec tamen a vobis praeceditur, a quibus procedit; quomodo tria unum estis, et unum tria; quomodo invicem relative tria estis, essentialiter unum; quomodo trinus et unus Deus, non localiter sed ubique es, et non particulatim ubique, sed ubique totus, ubique praesens, sine situ, loco et motu.

Quis ista, rogo, consideret? quis haec comprehendat quantalibet probitate vel scientia praeditus? Hoc tamen in spe promissionis repositum est, quia videbimus te, Domine; et tanto unusquisque perspicacius, quanto hic vixerit purius; quia mundicordes, teste Scriptura, videbunt Deum. Aperte namque videbitur, cuncta mentis jam detersa caligine, quomodo Filius, qui oriendo est, tibi, Pater, de quo oritur, subsequens non est; et quomodo Spiritus amborum, qui per processionem producitur, a vobis proferentibus non praeitur; quomodo et unum divisibiliter tria, et tria indivisibiliter unum estis. Visa enim claritas, ac in patefactam nobis tuae majestatis speciem purum amantis mentis intuitum rapiens sublevabit. Sed ipsa claritas natura est, et ipsa natura claritas est. Quae nimirum visio nunc fide inchoatur, sed tunc in specie perficietur, quando coaeternam tibi sapientiam, quam modo per ora doctorum sumimus in ipso fonte biberimus. Omnia autem sacramenta, et cuncta nobis tunc patebunt arcana. Non doctorum verbis, non ibi ullis indigebimus mysteriis. Facie ad faciem videbimus te, sed inde, nisi fallor, unde angeli te vident. Quid nos tunc latere poterit, quando tu Deus noster, vita viventium, causa causarum, forma formarum, forma formosissima, 392 forma informata, te nobis clara visione insinuabis? Non enim indignum tibi videtur, cum te formam vocamus. Nam tua essentia et species dici potest et forma. Non frustra tam speciosissimum quam formosissimum in laude tua ponitur. Sed forma quae materia caret et motu, tempore et loco, atque ideo unum est, et est id, quod est. Reliqua vero non sunt, id quod sunt. Haec sola verissime dicere potest: Ego sum qui sum. Haec tanta et talis est, ut de ejus pulchritudinis visione nil in hac vita usurpare sibi mens humana audeat, quod solum electis tuis praemium in subsequenti remuneratione reservas.

Cum ergo ad te pervenerimus, fontem vitae, et aeternum lumen, et dulcissimam speciem, ex visione tua erit nobis delectabiliter impressa sitis, simulque satietas. Sed longe aberit a siti necessitas, longe a satietate fastidium, quia et sitientes satiabimur, et satiati sitiemus. Tu denique aeterna nobis vita, gaudium et corona eris, tua beata visio erit nostri laboris praemium, ut post mortalitatis hujus tenebras accessa tuae gloriae luce gaudeamus. Videbimus itaque tuae incommutabilitatem essentiae, ut per hanc et nos efficiamur incommutabiles; sed non sicut vides te. In nobis enim quidquid erimus, poterimus nosse: in te autem, qui comprehendi non potes, quod es, quidquid illud est, quando possumus nosse? Et si poterimus, nondum possumus: et tamen cum poterimus, nunquid sic te nosse valebimus, sicut te nosti Deus? Ipsa quoque rationabilis et electa creatura, non aequaliter visione tui potietur. Unusquisque enim pro mercede laboris sui. Sed plene sufficiet quod singulis dabitur intueri: Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine! Beati qui habitant in domo tua! Felices qui jam pelagus hujus mortalitatis transierunt, et ad portum perpetuae securitatis pervenire meruerunt. Infelices nos, qui adhuc in salo hujus vitae circumflantibus agitamur procellis, et inter pericula multa variosque casus incerti navem laborantes trahimus. Domine, da nobis te rectore, te duce, inter Scyllam et Charybdim sic iter tenere per medium, ut integra nave et salvis mercibus pervenire possimus ad te tutissimum portum.

Felix anima, quae terreno resoluta carcere libera coelum petit, quae beatis admista spiritibus majestati tuae assistit, quae te incircumscriptum lumen cernit, quae nullo motu vel mortis vel hostis afficitur, quae incorruptionis perpetuae munere laetatur. O vita vitalis, dulcis et amabilis, ubi non est hostis impugnans, ubi nulla peccati illecebra, sed summa et certa securitas, et secura tranquillitas, et tranquilla jucunditas, et jucunda felicitas, et felix aeternitas, et aeterna beatitudo, et beata tui sine fine visio atque laudatio Deus. Ut haec succedat, et mortale hoc induatur immortalitate, utinam desinat et quam cito finiatur vita ista, quae mors dicenda est, non vita; vita dubia, caeca et aerumnosa; quam humores tumidant, dolores extenuant, ardores exsiccant, aera morbidant, escae inflant, jejunia macerant, joci solvunt, tristitiae consumunt, sollicitudo coarctat, securitas hebetat, divitiae jactant, paupertas dejicit, juventus extollit, senectus incurvat, infirmitas frangit, moeror deprimit, et post haec omnia mors interimit, universis gaudiis finem imponens, ita ut cum esse desierint, nec fuisse putentur. Jam jamque adveniat, Domine, adveniat, obsecro, regnum illud carens morte, vacans fine, cui nulla tempora succedant per aevum, ubi continuus sine nocte dies nescit habere tempus, ubi sunt illi hymnidici angelorum chori, et societas supernorum civium; ubi dulcis solemnitas a peregrinationis hujus labore redeuntium, ubi providi prophetarum chori, et judex numerus apostolorum, atque innumerabilium martyrum victor exercitus, simulque confessorum constantia praemii sui perceptione consolata: ubi fideles viri, quos a virilitatis suae robore voluptas hujus saeculi emollire non potuit, et sanctae pariter mulieres, quae cum saeculo sexum vicerunt: ubi pueri, qui dum essent in carne, annos suos moribus transcenderunt; atque senes, quos aetas debiles reddidit, et virtus operis non reliquit.

Ad horum omnium sanctam frequentiam, et tuae inspiciendae pulchritudinis mansuram sine fine laetitiam fac me, Deus meus, toto corde tendere, viriliter currere, feliciter pervenire. Interim dum in isto maneo corpore, in his semper meditationibus mentem meam bonorum insinuator exerce. Munda, rogo, cordis intuitum, acue mentis intellectum, accende coelesti igne animum, ut te solum cogitem, te solum amem, te solum habeam in corde et in ore, qui es futurum nobis sine fine praemium. Et ut pondus mortalitatis meae laevius feram, da lumen in corde, da verbum in ore. Aperi sanctarum Scripturarum secreta et profunda mysteriorum regni tui: da ex amore tui lacrymas, da fidei virtutumque pennas, quibus indutus sursum ad te volitem, et perosus terram, coelum petam. Hanc fidem de te, per te, in te confiteor, o beata et benedicta et gloriosa Trinitas! o vera et summa et sempiterna unitas, Pater et Filius et Spiritus sanctus! Deus, Dominus, paracletus, charitas, gratia, communicatio. Verum lumen, verum lumen ex lumine, vera illuminatio. Vivens vita, vita a vivente, vivificator viventium. Fons, flumen, irrigatio. Unus a se, unus ab ambobus. Ab uno omnia, per unum omnia, in uno omnia; id est, a se Pater, ab altero Filius, ab utroque Spiritus sanctus, a Patre et Filio. Ὤν a se, ὢν ab altero, ὢν ab utroque: omne autem ὢν semper in tribus, et omne ὢν aequaliter in singulis. Verax genitor, veritas genitus, veritas et procedens. Una virtus, aequalis majestas, par gloria, una eademque essentia.

Deus trine et une, Deus omnipotens, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio, et ideo apud te cursus temporis alternatione diei noctisque nequaquam variatur. Deus lux vera, quae sine accessu ea, quae eligis, illustras, et sine recessu ea, quae respuis, deseris, et ideo in te nullus defectus mutabilitatis venit. Deus qui in temetipso manendo immutabilis, sic in se transeuntia condidisti, ut apud te nequaquam transire possint: et ideo in conspectu tuo tempus non defluit, quod apud nos foris decurrit. Deus in cujus aeternitate fixa manent ea quae non fixa exterius 393 saeculorum volumine emanant: et ideo aeternitas tua dies est una, quae nec fine clauditur, nec initio aperitur. Deus, qui sine mutabilitate simul cuncta respicis, sine distentione comprehendis; et bona, quae juvas, et mala, quae judicas, et quae juvans remuneras, et quae judicans damnas; in his, quae diverso disponis ordine, diversus non es. Deus, qui opera tua extra circumdas, et intra reples, supra tegis, et infra fers: et licet sis superior per potentiam, inferior per sustentationem, exterior per magnitudinem, interior per subtilitatem; tamen superior et inferior es sine loco, amplus sine latitudine, subtilis sine extenuatione: et ideo per molem corporis nusquam es, sed per incircumscriptam substantiam et immensitatem incommutabilis naturae nusquam dees. Sed quia longe distas, Creator, a creatura, cogitare quis valet, qualiter sis in loco, qui non caperis loco? Omnino enim in loco esse non potes, quoniam ubique es, sed non in loco. Ipse tibi locus illocalis crederis esse, Spiritus circumscriptus[ F., incircumscriptus]. Unde difficile invenitur ubi sis, sed multo difficilius ubi non sis. Quis sine te subsistere vel esse potest? Et tamen tecum non omnes possunt esse. Omnia enim a te sunt, et per te subsistunt.

Deus vera et infinita beatitudo, a quo, et per quem, et in quo beata sunt omnia, quaecunque vere beata sunt. Deus vera et summa vita, a quo, et per quem, et in quo vivunt omnia, quaecunque vere summeque vivunt omnia. Deus bonum et pulchrum, a quo, per quem, et in quo bona et pulchra sunt omnia, quaecunque vere bona et pulchra sunt. Deus supra quem nihil, extra quem nihil, sine quo nihil. Deus sub quo totum, cum quo totum, in quo totum. Deus a quo omnia, per quem omnia, in quo omnia. Deus cujus fides nos excitat, spes erigit, charitas jungit. Deus qui petere jubes, et invenire facis, et pulsantibus aperis. Deus a quo averti cadere est, in quem converti resurgere est, in quo manere consistere est. Deus quem nescire mori est, nosse vivere est, spernere perire est, cui servire regnare est. Deus cujus pietatis ope et bene servit subjectus, et bene dominatur praelatus, et ideo sine te neuter eorum recto incedit ordine. Deus invisibilis et immense, ineffabilis et aeterne, incomprehensibilis et incorporee, immortalis et perpetue, incommutabilis et incircumscripte, mirabilis et benedicte, cui esse et vivere, sapere et intelligere, scire et posse, pulchrescere et clarere unum et idem est, qui simplex es, et dividi non potes

Tu es Deus meus vivus et verus, Dominus meus pius, Rex meus magnus. Te unum Deum colo, unum omnium naturarum principium, a quo universitas et inchoatur, et perficitur, et continetur: unum Deum, a quo sumus, per quem sumus, in quo sumus, a quo discessimus, cui dissimiles facti sumus: principium ad quod recurrimus, et formam quam sequimur, et gratiam qua reconciliamur: unum quo auctore conditi sumus; et similitudinem per quam ad unitatem reformamur, et pacem qua unitati adhaeremus: unum Deum, quo Creatore vivimus, per quem reformati sapienter vivimus, quem diligentes et quo fruentes beate vivimus. Te laudo, benedico atque adoro, tuaeque clementiae et bonitati gratias refero pro universis tuis donis ac datis, et pro omnibus beneficiis misericordiae tuae, quae animae corporique meo largiris, et semper largitus es a puero, et a cunabulis meis, propter te et nomen tuum sanctum. Unde expertus didici, quia tu Deus noster, Deus es infinitae misericordiae, et pietatis immensae, qui servos tuos inter adversa et prospera mirabiliter dirigis atque custodis. Sicque moderaris vitam eorum in utraque parte, ut adversa prosperis, et prospera succedant adversis. Confiteantur ergo tibi, Domine, omnia opera tua, et sancti tui benedicant tibi: et ut confitendo resipiscant, non cessent a laudibus tuis ipsi etiam peccatores. Quorum unus ego, licet in peccatis pronior, corde tamen desideranti tuas decanto laudes: si non ea, qua debeo dignitate, facio, qua valeo facultate. Respice, quaeso, sereno vultu ad hoc meae exiguitatis obsequium, et propitiabili dignatione accipe tantillum sacrificium confessionis fidei meae, ut ad te redeat quod a te venit. Non respiciens tantum ad id quod devotus offero, quantum ad ea quae devotissime dicere volui et volo. Quidquid enim dedecet, vel te offendit, abhorret anima mea. Utinam possem talia, qualia illi hymnidici angelorum chori! O quam libenter me in laudibus tuis totum effunderem, et luculenter in medio Ecclesiae carmen tuae gloriae infatigabilis perorarem! Sed quia ut illi nequeo, nunquid prorsus tacebo: vae, Domine, tacentibus de te, qui ora mutorum resolvis, et linguas infantium facis disertas! Verum quia parvulis licet laudes tuas vel balbutire, suscipe sacrificium, precor, de manu linguae meae, de cordis amore.

Sed ignosce, rogo, Domine, indignissimo et infelici, tecum de te diutius colloquenti servo. Ignosce pie, quia non temeritate praesumptionis, sed aviditate tui desiderii huic deflorantiunculae operam dedi, ut breve et manuale verbum mecum de te semper haberem, ex cujus lectione quoties tepefio, in tuum reaccendar amorem. Sumus enim in medio laqueorum positi, et ideo facile a coelesti frigescimus desiderio. Unde indigemus assiduo monumento, quo expergefacti, ad te nostrum verum summumque bonum, cum defluimus, recurramus. Multae denique sunt contemplationes, quibus anima devota tibi excruciatur et proficit, sed nulla earum ita me oblectat, et mens mea intendit, sicut illa quae de tua agitur proprietate. Idcirco necessarium duxi hunc mihi solum decernere[ F., decerpere] sermunculum, ubi de omnipotentia majestatis tuae, sicut corde credo ad justitiam, ita ore confiteor ad salutem, te Deum Patrem ingenitum, te Filium unigenitum, te Spiritum sanctum paracletum, sanctam et individuam Trinitatem, unum Deum, in magnitudine infinitum, in virtute omnipotentem, in bonitate summum, in sapientia inaestimabilem, in consiliis terribilem, in judiciis justum, in cogitationibus secretissimum, in verbis veracem, in operibus sanctum, in misericordiis copiosum, erga delinquentes patientissimum, erga poenitentes pium. Semper idem ipsum aeternum ac sempiternum, immortalem atque incommutabilem, quem nec spatia dilatant, 394 nec brevitas locorum angustat, nec receptacula ulla coarctant, nec voluntas variat, nec necessitudo corrumpit, nec moesta perturbant, nec laeta demulcent; cui nec oblivio tollit, nec memoria reddit, nec praeterita transeunt, nec futura succedunt: cui nec origo initium, nec tempora incrementum, nec casus finem dabit, sed ante saecula, et in saeculis, et per saecula in aeternum vivis, et est tibi perennis laus, et aeterna gloria, summa potestas, et singularis honor, perpetuum regnum, et sine fine imperium per infinita, et indefessa et immortalia saecula saeculorum. Amen.