Reader

INCIPIT EXPOSITIO IN EPISTOLAM PAULI APOSTOLI AD HEBRAEOS CAPUT X.

VERS. 1.-- Umbram enim habens lex futurorum bonorum, non ipsam imaginem rerum.« Hoc est, non ipsam veritatem. Usquequo enim veluti in pictura aspiciat quis lineamenta umbrarum, significans quid pingere velit, umbra quaedam est, et non imago: si enim flores ipsos quis colorum intinxerit, et imposuerit super lineamenta, tunc imago efficitur. Tale quiddam erat etiam lex, umbra veritatis.» Per singulos annos eisdem ipsis hostiis, quas offerunt indesinenter, nunquam potest accedentes perfectos facere: Alioquin cessassent offerre[ Al., offerri]: ideo quod nullam habentes ultra conscientiam peccati, cultores semel mundati; sed in ipsis commemoratio peccatorum per singulos annos fit. Impossibile est enim sanguine taurorum et hircorum auferri peccata.« Una est, inquit, ista hostia; illae autem multae sunt. Propterea enim nec fortes erant, quia multae. Quid autem opus erat multis, dic mihi, una sufficiente? Proinde quod multae et semper offerebantur, ostendit nunquam eos purgari. Sicut enim medicamentum, quando fuerit forte et salutis efficax, et valens cunctam valetudinem repellere, semel impositum totum[ operatur. Si ergo semel impositum totum] operatum fuerit, ostendit ejus virtutem, ut non ulterius apponatur.[ Et hoc est ejus opus, ut jam non apponatur.] Si vero semper apponitur, manifestum indicium est minus illud praevaluisse medicamentum. Quippe virtus illius est ut semel apponatur et non frequenter: sic etiam hic. Qua ratione eisdem sacrificiis semper curabantur? Si enim ab omnibus essent liberati peccatis, nequaquam per singulos dies offerret quis sacrificia. Proinde commemoratio peccati fuit, non absolutio,» quia quotidie eisdem purgabantur hostiis etiam et ipsi sacerdotes et populus pariter.« In Christo e contrario semel oblata est hostia, potens ad salutem sempiternam. Quid ergo nos? Nonne per singulos dies offerimus? Offerimus quidem, sed ad recordationem faciendam mortis ejus. Et una est haec hostia, non multae. Quomodo una est, et non multae? Quia semel oblata est. Illa oblata est in sancta sanctorum; hoc autem sacrificium exemplar illius est, idipsum[ Ms., ad ipsum] semper offerimus: nec nunc quidem alium agnum cras, alium hodie, sed semper idipsum. Proinde unum est hoc sacrificium: alioquin hac ratione, quoniam in multis locis offertur, multi Christi sunt? Nequaquam: sed unus ubique est Christus, et hic plenus existens et illic plenus, unum corpus. Sicut enim qui ubique offert[ Chrys., offertur], unum corpus est, et non multa corpora; ita etiam et unum sacrificium. Pontifex autem noster ille est, qui hostiam mundantem nos obtulit. Ipsam offerimus et nunc, quae 696 tunc oblata quidem consumi non potest. Hoc autem quod nos facimus, in commemoratione fit ejus, quod factum est. Hoc enim facite, inquit, in meam commemorationem. Non aliud sacrificium, sicut pontifex; sed ipsum semper offerimus: magis autem recordationem sacrificii operamur.»

VERS. 5- 9.-- Ideo ingrediens in mundum dicit: Hostiam et oblationem noluisti, corpus autem aptast mihi; holocautomata et pro peccato non tibi placuerunt. Tunc dixi, ecce venio; in capite libri scriptum est de me: Ut facerem voluntatem tuam, Deus meus volui. Superius dicens: Quia hostia et oblationes e holocautomata pro peccato noluisti, nec placita sunt tibi quae secundum legem offeruntur. Tunc dixi: Ecce venio, ut faciam, Deus, voluntatem tuam. Ablata sunt signa promittentia, quia exhibita est veritas promissa. Ideo ait: Holocautomata et sacrificia noluisti, corpus autem aptasti mihi; hoc est, peccatum humani generis legalia sacrificia non potuerunt expiare; Corpus autem aptasti mihi. Hoc ex persona dixit ejus qui corpus suscepit nostrae mortalitatis, ut pro nobis haberet quid offerret. Tunc dixi: Ecce venio. Dum tempus fuit, ut ablata essent signa, et veritas promissa veniret, tunc dixi: Ecce venio. Illa ablata, haec impleta. Ubi sunt sacrificia Judaeorum? Transierunt et non sunt in Ecclesia Christi; quia venit ille qui figurabatur illis sacrificiis, de quo in capite, sive in capitulo libri scriptum est. Cujus libri? Utique Psalterii, ubi dicitur: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum non stetit, et in cathedra pestilentiae non sedit, sed in lege Domini voluntas ejus. Qui psalmus capitulus[ Ita Cod.] libri totius dicitur a quibusdam; ideo et Apostolus hic dicit: In capite libri scriptum est de me, ut faciam Deus voluntatem tuam. Hoc est, quod in Evangelio dicitur: Non veni, inquit, facere voluntatem meam, sed voluntatem ejus, qui misit me. Aufert primum, ut sequens statuat. Id est, primum testamentum, quod Moysi datum est in monte Sinai. Ut sequens statuat; hoc est Evangelium quod per Christum allatum est, firmum statuat

VERS. 10.-- In qua voluntate sanctificati sumus per oblationem corporis Christi Jesu semel. Haec oblatio semel oblata est, sed semper potens est abluere omnes credentes et omnes optantes in ea mundari; ideo subjunxit, et plenius exponens idem beatus Paulus virtutem hujus hostiae: Et omnis quidem sacerdos praesto est, quotidie ministrans, et easdem saepe offerens hostias, quae nunquam possunt auferre peccata; hic autem unam pro peccatis offerens hostiam in sempiternum sedet ad dexteram Dei, de caetero exspectans, donec ponantur inimici ejus scabellum pedum ejus.« Priores enim ostendit inutiles esse hostias ad integram mundationem, sed formam magis eas esse, et multo minus habere: sed quia occurrebat ei adhuc, id est, si formae erant, quomodo veritate veniente non cessaverunt, neque discesserunt, sed adhuc celebrantur? Adhuc ergo[ de] his agit[ Chrys., Hoc ergo his ait], ostendens quia jam non celebrantur, neque velut formae; non enim eas acceptabiles habet Deus.» Et hoc soli habent, qui semper Spiritui sancto restiterunt. Quapropter prophetico testimonio redarguit eos dicens: Holocautomata et pro peccato noluisti.« De nullo alio nisi de Christo hoc dicitur. Et quid mirum si nunc non est voluntas Dei in sanguine hircorum et taurorum, dum per prophetam Isaiam dicitur: Quis quaesivit haec de manibus vestris( Isaiae I, 12)? Dum haec noluisti, tunc dixi: Ecce venio; in qua voluntate salvi facti sumus. Quomodo salvi facti sumus? Id est, per oblationem corporis Jesu semel. Et omnis quidem sacerdos praesto est quotidie ministrans. Ministrare autem famulorum est; sedere vero dominorum; unde et dicit: Sedet ad dexteram Dei. Quapropter unam offerens hostiam, quae salvare potest in perpetuum, sedet ad dexteram Patris, de caetero exspectans, donec ponantur inimici ejus scabellum pedum ejus. Qui sunt inimici ejus? Judaei scilicet et omnes infideles,» qui in die judicii damnandi sunt ab eo.« Et hic nimietatem potentiae significat; non dixit, subjiciantur; sed ut ponantur sub pedibus ejus. Non igitur efficiamur ex numero inimicorum. Non enim soli inimici, qui infideles, sunt; sed etiam qui vita immunda pleni sunt. Prudentia autem carnis inimica est in Deum: legi enim non subjicitur, nec enim potest.

697 VERS. 14- 18.-- Una enim oblatione consummavit in sempiternum sanctificatos. Contestatur autem nobis et Spiritus sanctus. Postquam enim dixit: Hoc est autem testamentum, quod testabor ad illos post dies illos, dicit Dominus: Dando leges meas in cordibus eorum, et in mentibus eorum superscribam eas; et peccata eorum et iniquitatem eorum jam non recordabor amplius. Vera[ Ita Cod.; leg.: Ubi] autem horum remissio, jam non oblatio pro peccato. Una quippe oblatio corporis Christi perfectos faciet sanctificatos, quae remissionem integram facit peccatorum. Hoc autem et ex testimonio probavit prophetico dicens: Contestatur autem nobis Spiritus sanctus: Hoc est autem testamentum, quod testabor ad illos post dies illos, dicit Dominus: Dando leges meas in cordibus eorum. Non ita, ut scripta fuit lex in tabulis lapideis; sed in tabulis cordis carnalibus perpetualiter scribebat illam. Quae est ista lex, quae in cordibus singulorum scripta est? Utique charitas; ut ea quae nolumus nobis fieri, alteri non faciamus; haec est quae cooperit multitudinem peccatorum( Jacob. V, 20): sicut in Evangelio dicitur: Omnia quae vultis ut faciant vobis homines, haec eadem et vos facite illis. Quapropter non est necesse quotidie sacrificiis quotidianis purgare, sicut in veteri lege.

VERS. 19- 21.-- Habentes itaque fratres fiduciam in introitu sanctorum in sanguine Christi, quam initiavit nobis viam novam et viventem per velamen, id est, carnem suam, et sacerdotem magnum super domum Dei. Hic ostendit distantiam pontificis et sacerdotis, et hostiarum, et tabernaculi, et testamenti et repromissionis, et multam differentiam, si quidem illa fuerunt temporalia, haec autem aeterna; illa quidem ad horam parentia, haec itaque permanentia; illa infirma, haec perfecta; illa formae, haec veritas; hoc autem testamentum novum, habens remissionem peccatorum, illud autem nihil hujusmodi; illud autem manu factum, hoc autem non manu factum; illud quidem sanguinem hircorum, hoc autem, Domini[ Chrys., hoc autem Deum]: illud quidem stantem sacerdotem habebat, hoc autem sedentem. Quoniam igitur illa minora sunt, haec autem majora, habentes igitur, inquit, fratres fiduciam. Unde? Sicut enim confusionem faciunt peccata, sic fiduciam remissio peccatorum; et quod haeredes effecti sumus, et quod tanta dilectione fruimur. In introitu, inquit, sanctorum. Hic coelum dixit et accessum ad spiritalia. Quam dedicavit, hoc est, quam construxit, et quam initiavit. Dedicatio quippe dicitur initium utendi. Quam praeparavit, inquit, et per quam ipse perrexit, viam novam et vivam. Per velamen, inquit, carnis suae. Haec quippe caro primum penetravit viam illam, et dedicavit eam hac ratione, quomodo[ Idem, quoniam] ipse in ea perrexit. Velamen autem merito vocamus; cum enim elevatus est in coelum, tunc apparuerunt coelestia.

VERS. 22.-- Accedamus, inquit, cum vero corde et in plenitudine fidei, aspersi corda a conscientia mala, et abluti corpus aquarum unda. In quo accedamus? Scilicet fide, spiritali cultura, in veraci corde, sine simulatione, in satisfactione fidei; quia nihil est visibile horum. Neque sacerdotes jam, neque sacrificium, neque altare. Propterea inquit, in plenitudine fidei. Sic oportet credere, quomodo certi sumus de visibili. Etenim et adhuc amplius. Hic enim aliquando carnis sensus errant in his quae videntur, illic autem nequaquam: quia spiritu spiritalia percipimus, et non licet haesitare de eis. Ideo ait: Aspersi corda a conscientia mala. Ostendit quia non fides sola, sed etiam vita cum virtute quaeritur, quia fides sine operibus otiosa est: illi autem corpora mundabant, non conscientiam. Et abluti, inquit, aqua munda. Lavacrum baptismatis in hoc loco dicit. Baptisma enim corporis mundatio non est, sed animae,» si fides adest baptizato, sive parentum, sive sui ipsa, si ad rationabilem aetatem pervenerit. Teneamus spei nostrae confessionem indeclinabilem, fidelis est enim, qui repromisit.« Nihil enim scruteris, nil rationis exspectes, fide opus habent haec omnia,» quia sine fide impossibile placere Deo. Sicut Deus fidelis est in promissis suis, ita fideles vult nos esse in promissis nostris, quae vovimus. Diabolo contradicere debemus, et Christo servire.

698 VERS. 24, 25.-- Consideremus invicem in provocatione charitatis et bonorum operum. Non deserentes collectionem nostram sicut est consuetudinis quibusdam. Quid est, intelligamus invicem? Si virtute creditur[ Id., si quis fuerit virtute praeditus], hunc imitemur, et in eum intendamus, ut diligamus et diligamur; ex dilectione quippe bona opera fiunt. Magnum quippe bonum est congregatio: ipsa namque charitatem operatur frequentiorem, et ex ea cuncta bona opera generantur. Nihil quippe bonum est, quod non per charitatem fit. Istam igitur confirmemus invicem, quia plenitudo legis charitas est. Non enim laboribus opus habemus aut sudoribus: si dilexerimus invicem, spontanea nobis via sternitur ducens ad virtutem et ad coelestia.» Sicut est consuetudinis quibusdam. In hoc loco non solum admonuit, sed etiam culpavit et terruit unitatem charitatis scindentes. Sed consolantes, et tanto magis, quanto videritis appropinquantem diem. Quem diem designat, nisi diem judicii, in quo singulorum merita examinantur? Vel etiam extremum diem vitae nostrae; dicit enim alio loco: Dominus prope est, nihil solliciti sitis, id est, de terrenis. Et item: Nunc propius est nostra salus, quam credidimus: tempus enim abbreviatum est.

VERS. 26.-- Voluntarie enim peccantibus nobis, post acceptam notitiam veritatis, jam non relinquitur pro peccatis hostia. Sponte namque peccantibus nobis, postquam accepimus veritatis agnitionem, ultra non relinquitur hostia pro peccatis, sicut in veteri lege donatum fuit hostias offerre saepius pro peccato. Neque enim Christus ipse iterum immolandus est pro peccatis nostris; hoc enim semel factus est, et secundo non est opus; sed magis opus est post acceptam gratiam permanere in fide et veritate bonorum operum.« Mundatus es, liber es a criminibus, factus es Filius Dei. Si ad primum vomitum reversus fueris, aliud te exspectat judicium,» nisi per poenitentiam renovatus fueris. Ideo subsequenter ait: Terribilis autem quaedam exspectatio judicii, et ignis aemulatio, quae consumptura est adversarios.« In hoc non poenitentiam exclusit, neque propitiationem, quae fit per poenitentiam; neque repellit et dejicit per desperationem delinquentem; non enim ita est inimicus salutis nostrae. Sed quid? Secundum namque exclusit lavacrum baptismi. Non enim dixit: Non est ultra poenitentia; neque dixit: Ultra non est remissio: sed hostia, inquit, ultra non est, hoc est, crux secunda ultra non est. Una namque perfecit in perpetuum eos, qui sanctificantur, non sicut Judaicae. Cautos nos volens efficere, ne ultra vel crucem Christi, vel hostias judaicas exspectemus pro peccatis.» Et quicunque poenitentiae medicamentum neglexerit, ignis aemulatio devoret eum. Quapropter unusquisque ad poenitentiae, dum tempus habet, medicamentum confugiat, ne igni tradatur aeterno. Irritam quis faciens legem Moysi sine ulla miseratione duobus vel tribus testibus moritur. Terrorem enim incutit Christianis de poenis[ eorum] qui sub lege peccaverunt.« Sine miseratione, inquit, ut nulla sit venia, nulla sit misericordia, quanquam Moysi esset illa lex. Si duo vel tres, sicut ille disposuit, testificantur super eum, confestim judices populi judicant eum ad mortem, si legi contrarius fuit aut inobediens. Et si hoc ita est in veteri lege, ubi lex Moysi irrita fit. Quanto magis, inquit Apostolus, putatis deteriora mereri supplicia, qui Filium Dei conculcaverit, et sanguinem testamenti pollutum duxerit, in quo sanctificatus est, et spiritui gratiae contumeliam fecerit?

Quanto major est Christus quam Moyses, gratia quam lex, tanto majora merebitur supplicia. Et quomodo conculcat quisque Filium Dei? Quando enim ex eo indigne participamur per sacramenta, nonne grande peccatum committit? Nonne illum conculcat? Nonne ipsum contemnit? Sicut enim ea quae conculcamus, nullius momenti pendimus, sic et qui libere peccant, absque timore, et absque poenitentia, Christum nullius momenti existimant,» nec eum judicem futurum formidant. Factus est per gratiam corpus Christi, et seipsum facit corpus diaboli; et sanguinem Christi impollutum[ pollutum] facit, in quo mundatus est, et ad vomitum revertitur pristinum, et seipsum per poenitentiam iterum mundare neglexerit[ Forte, negligit]. 699 Et spiritui gratiae injurians.« Qui vero beneficium dantis grata mente non suscipit, injuriam faciens[ Forte, facit] benefacienti. Ille facit te filium, tu vero vis fieri servus peccati. Venit enim ad habitandum apud te;» tu vero non praeparas ei domum dignam habitationis suae, alium, id est, diabolum tibi habitatorem concilians.

VERS. 30.-- Scimus enim qui dixit: Mihi vindicta, et ego reddam. Et iterum: Quia judicabit Dominus populum suum. De inimicis hoc dixit, et de negligentibus per poenitentiam se purgare; sed securi male faciunt. Judicare enim intelligitur plebem suam, separando[ in] plebe sua bonos a malis, fideles ab infidelibus. Horrendum est enim incidere in manus Dei viventis. Incidit in manus Dei in die judicii, id est, in potestatem ejus judicis, qui reddet unicuique secundum merita sua, qui non vult modo praevenire in confessione et poenitentia faciem ejus, dum tempus habet. Si non poenituerit de peccatis suis, incidit in horrendum judicium omnipotentis Dei. Rememoramini autem pristinos dies, in quibus illuminati magnum certamen sustinuistis passionum.« Postquam vero Paulus concutit animos eorum dicendo: Horrendum est incidere in manus Dei viventis,» fidem faciens, quod omnimodis oportet perire injuriantem gratiam Dei, et Spiritui sancto injuriam facientem, et hoc ex lege Moysi docet.« Proinde ne multo timore desperantem a tristitia et desperatione absorberi faceret, consolatur eos per laudes et hortationes; et aemulationem domesticam eis proferens. Illuminati, id est, confortati per gratiam divinam, magnum certamen sustinuistis passionum. Non dicit simpliciter certamen, sed addidit, magnum. Nec dixit, tentationes, sed pugnam, quod quidem est multae laudis, et nostrarum praedicatio laudum» pro Christi nomine pati. Et in altero quidem opprobriis et tribulationibus spectaculum facti: in altero autem socii taliter conversantium effecti. Nam et vinctis compassi estis. Modo minutatim per partes prosequitur laudes eorum, dicens, eos non solum viriliter sustinere passiones pro Christo verum etiam et vinctis compassos eos esse annuntiat. Et tribulationibus opprobriisque spectaculum facti.« Gravis quippe res est opprobrium; et idonea ad fortitudinem animae subvertendam, et ad excaecandam mentem potens, quoniam valde appetens est gloriae genus humanum; propterea etiam et opprobriis facile captatur[ Chrys., captivatur]. Et non simpliciter dixit opprobriis, sed etiam augmentum fecit, dicens, spectaculum[ Cod. semper, expectaculum] facti. Cum enim quis secrete exprobratur, contristatur quidem; sed multo amplius cum coram omnibus.» Et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis. Mirabiliter laudat eos in fide; quia si fidem non haberent, meliora recepisse pro hac substantia abrepta, non cum gaudio suscepissent rapinam ejus. Proinde subjungit fiduciam fidei. Cognoscentes, inquit, vos habere meliorem et manentem substantiam. Quasi diceret: Vestras futuras videntes divitias sustinuistis cum gaudio. Quod necdum apparet, quasi praesens appareret, cernebatis.« Hoc enim totum apostolicum est opus, et dignum illis fortibus animabus, ut flagellis gauderent, sicut in Actibus apostolorum legitur: Euntes autem a concilio, gaudentes quia digni habebantur pro nomine Jesu contumeliam pati. Cognoscentes, inquit, vos meliorem habere et manentem substantiam; prout diceret, firmam, et substantiam[ Chrys., firmam et stabilem], quae perire non possit, sicut ista terrena perit.» Deinde laudans eos dicit: Nolite itaque amittere confidentiam vestram, quae grandem habet remunerationem apud Deum. Apparet autem quia in magna confidentia erant ad Deum, quam ne amitterent, instantissime eos hortatur; facilius enim integra conservantur quam amissa recuperentur. Nihil enim vobis necessarium est, nisi ut stetis firmiter, et permaneatis in fortitudine vestra, quae magnam habet remunerationem apud Deum.

VERS. 36.-- Patientia enim vobis necessaria est, ut voluntatem Dei facientes reportetis promissionem. O quanta magnitudo exhortationis istius et consolationis! Unum quippe opus habeatis, id est, ut perseveretis in agone, donec recipiatis coronam condignam labori vestro. Quia non qui coeperit, coronabitur, sed qui perseveraverit in certamine usque in finem, hic salvus erit. In patientia siquidem possidebitis, dicit Dominus, animas vestras. Reportetis, dixit, id est, accipiatis promissiones Dei. Adhuc enim modicum aliquantulum, qui venturus est, veniet et non tardabit. Non minima consolatio est laboris, cito sperare venturum judicem, et remuneratorem, et consolatorem, remuneraturum certaminis constantiam. Justus autem meus ex fide vivit: Quod si subtraxerit se, non placebit animae meae. Nos autem non 700 sumus subtractionis filii in perditionem, sed fidei in acquisitionem animae. Hoc propheticum intulit Apostolus testimomonium ad exhortationem fidei. Sicut displicebit qui dubitat, ita qui crediderit, vivet in fide sua recta. Quapropter credamus velociter venisse[ Forte, venturum] judicem Christum, et praeparemus nos obviam in bonis actibus, ne simus abstractionis filii a luce sempiterna; sed acquisitionis in gloriam, cum sanctis in die magno audientes vocem desiderabilem: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum, quod vobis paratum est ab origine mundi.