Reader

ACTIO QUARTA.

In nomine Domini et dominatoris Jesu Christi veri Dei nostri. Imperio piissimorum et amicorum Christi dominorum nostrorum Constantini et Irenae a Deo redimitae matris ejus, octavo anno consulatus eorum, Kalendas Octobris, indictione undecima.

Conveniente sancta et universali synodo, quae per divinam gratiam et piam sanctionem eorumdem divinitus confirmatorum imperatorum congregata est in Nicaeensium clara metropoli Bithyniensium provinciae: id est, Petro reverendissimo archipresbytero sanctissimae Romanae Ecclesiae sancti apostoli Petri, et Petro reverendissimo presbytero monacho et abbate venerabilis monasterii sancti Sabbae Romae siti, retinentibus locum apostolicae sedis almi et sanctissimi archiepiscopi senioris Romae Adriani; Tarasioque almo et sanctissimo archiepiscopo magni nominis Constantinopoleos novae Romae, et Joanne ac Thoma reverendissimis presbyteris monachis et vicariis apostolicarum sedium Orientalis dioeceseos.

Sedentibusque ante sacratissimum ambonem templi sanctissimae magnae Ecclesiae quae cognominatur Sophia; praesentibus et auscultantibus gloriosissimis et magnificentissimis principibus, id est, Petrona famosissimo exconsule patricio, et comite Deo conservati imperatorii obsequii, et Joanne imperiali ostiario et logotheta militaris logothesii, et omni sancta synodo secundum ordinem in prima actione signatum; praesentibus etiam et Deo amabilibus archimandritis et hegumenis, atque omni monachica plenitudine; propositis sanctis et intemeratis Evangeliis

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Per antecedentes attentius[ proxime] actiones, flatu Domini omnitenentis nos docente secundum proverbiatorem, veritatem meditatum est guttur nostrum; quia litteris quae lectae sunt, sanctissimorum virorum, Orientis videlicet et Occidentis, concordes effecti sumus. Sed quia propheticus nobis sermo praecipit: Super montem excelsum ascende, qui evangelizas Sion: praedica in fortitudine, vocem tuam exalta qui evangelizas Jerusalem: praedicate, ne timeatis. Hanc ergo propheticam praeceptionem sequentes, sacerdotes viri, praedicemus, voces nostras exaltemus, pacem annuntiantes Ecclesiae catholicae, quae est vera Sion et civitas coelestis regis Christi Dei nostri. Quomodo autem fiet hoc? Deferantur nobis in medium ad audientiam gloriosissimorum sanctorum Patrum volumina; et ex ipsis haurientes, potemus singuli gregem nobis commissum. Taliter enim et in omnem terram exibit sonus noster, et in fines terrae verborum virtus nostrorum: pro eo quod non transferimus terminos quos posuerunt patres nostri, sed apostolice docti tenemus traditiones quas accepimus.

Constantinus sanctissimus episcopus Constantiae Cypri dixit: Secundum assertionem Tarasii sanctissimi patriarchae deferantur in medium libri, et testimonia beatorum Patrum, et liquido sanctae huic synodo relegantur.

Leontius clarissimus a secretis dixit: Proficuae ac salubri jussioni sanctissimi patriarchae, et consensui universalis synodi hujus parentes, et hanc terminare satagentes, attulimus et exhibuimus sacrosanctos libros. Quorum primus est divinitus electus et scriptus liber, quem et nunc prae omnibus legam. Omnes igitur attentius et prudentius audiamus, et dictorum virtutem certius agnoscamus, quatenus integrae utilitatis fructum capessere valeamus

Idem legit:

De Exodo filiorum Israel.

Locutus est Dominus ad Moysen: Facies propitiatorium de auro mundissimo; duos cubitos et dimidium tenebit longitudo ejus, cubitum ac semissem latitudo. Duos quoque cherubim aureos et productiles facies ex utraque parte oraculi. Cherub unus sit in latere uno, et alter in altero. Utrumque latus propitiatorii tegant, expandentes alas et operientes oraculum: respiciantque se mutuo versis vultibus in propitiatorium, quo operienda est arca, in qua pones testimonium, quod dabo tibi. Inde praecipiam, et loquar ad te super propitiatorio ac de medio duorum cherubim, qui erunt supra arcam testimonii, cuncta, quae mandabo per te filiis Israel.

Ex Numeris.

Haec oblata sunt in dedicatione altaris, quando unctum est. Cumque ingrederetur Moyses tabernaculum foederis, ut consuleret oraculum, audiebat vocem loquentem ad se de propitiatorio, quod erat super arcam testimonii inter duos cherubim, unde et loquebatur ei.

De Ezechiele.

Et introduxit me in templum, et mensus est frontes, sex cubitos latitudinis hinc, et sex cubitos latitudinis inde, latitudinem tabernaculi. Et post alia: Et templum interius, et vestibula atrii, limina, et fenestras obliquas, et haec tecta in circuitu per tres partes contra uniuscujusque limen, stratumque ligno per gyrum in circuitu: terra autem usque ad fenestras, et fenestrae clausae super ostia, et usque ad domum interiorem, et forinsecus per omnem parietem in circuitu, intrinsecus et forinsecus ad mensuram: et fabrefacta cherubim et palmae, et palma inter cherub et cherub; duasque facies habebat Cherub, faciem hominis juxta palmam ex hac parte, et faciem leonis juxta palmam ex alia parte expressam per omnem domum in circuitu.

Ex Epistola S. Pauli apostoli ad Hebraeos.

Habuit quidem et prius justificationes culturae, et sanctum saeculare. Tabernaculum enim factum est primum, in quo erant candelabra et mensa et propositio panum, quae dicitur Sancta. Post velamentum autem secundum, tabernaculum quod dicitur Sancta sanctorum, aureum habens thuribulum, et arcam Testamenti circumtectam ex omni parte auro; in qua urna aurea habens manna, et virga Aaron quae fronduerat, et tabulae testamenti: superque erant cherubim gloriae obumbrantia propitiatorium.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Perspiciamus, sacrati viri, quia Vetus Testamentum habuit divina signa, cherubim obumbrantia propitiatorium: et ex hoc Novum accepit.

Sancta synodus dixit: Etiam, domine, sic se habet veritas.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Si Vetus habebat cherubim obumbrantia propitiatorium, et nos iconas Domini nostri Jesu Christi, et sanctae Dei Genitricis, sanctorumque ipsius habeamus, obumbrantes altare.

Magnificentissimi principes dixerunt: Veraciter Dei praeceptio est.

Constantinus sanctissimus episcopus Constantiae Cypri dixit: Uti lectum est, vultum hominis habebat cherubim et quomodo quidam dicunt, quia quis vidit vultum cherubim? Etenim dixit sculptilem vultum.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Omnes sancti qui meruerunt angelos videre, in specie hominum eos viderunt, quemadmodum in diversis legimus Scripturae locis, propter quod de cherubim Deus Moysi locutus est dicens: Vide, ut facias omnia secundum formam quae ostensa est tibi in monte. Et hinc famulus Moyses, quales formas vidit, tales et fecit, cum quibus et cherubim

Constantinus sanctissimus episcopus Constantiae Cypri dixit: Quando autem movebatur populus ad idololatriam, tunc Deus dicebat Moysi: Ne facias omnem similitudinem ad serviendum eis.

Joannes reverendissimus presbyter et vicarius apostolicarum sedium Orientis dixit: Excelsius his est, quia et Jacob titulum erexit Deo. Unde et benedixit ei repromittens donationes, quae omne verbum excedunt. Et alibi in specie hominis luctatus est cum eo, et appellavit eum Israel, quod est interpretatum mens videns Deum. Ipse autem ait: Vidi Dominum facie ad faciem, et salva facta est anima mea: et ecce non solum intelligibiles virtutes visae sunt, sed et ipse qui natura invisibilis est Deus, et incorporeus, cum ostensus est in specie nostra.

Demetrius reverendissimus diaconus et scevophylax sanctissimae magnae Ecclesiae Constantinopoleos legit:

Sancti Patris nostri Joannis Chrysostomi de praeconio in Meletium, cujus initium est hoc:

Ubique inter hunc sacratum gregem oculos circumferens, et universam civitatem hic praesentem aspiciens, non habeo quem beatificem. Et post alia: Et erat reverentiae magisterium, quod fiebat. Jugiter enim coacti ejus vocabulum memorari, et sanctum illum habere prae animo, nomine ipsius fugabant omnem a se passionem et cogitationem irrationabilem: et sic multum factum est hoc, ita ut ubique in vicis, et in foro, et in agris, et in itineribus hoc undique nomine personarent. Non autem circa tam magni nominis affectum[ Gr., circa nomen tam magnum affectum] passi estis tantummodo, verum etiam et circa ipsam ejus corporis formam. Quod ergo in nominibus fecistis, hoc et super illius iconam gessistis. Etenim in annulorum circulis, et in calicibus, et phialis, et in thalamorum parietibus, et ubique iconam sanctam illam exaraverunt multi: ut non solum audirent sanctum vocabulum illud, sed et viderent corporis ejus ubique figuram, et duplici quadam migrationis illius consolatione fruerentur.

Petrus sanctissimus episcopus Nicomediae dixit: Si Joannes aurei oris talia dixit de iconis, quis adhuc audet dicere contra eas quidquam?

Basilius sanctissimus episcopus Ancyrae dixit: Recepit eas veraciter; et talem amorem habebant pii qui tunc erant, circa imaginem ejus, ut ubique formarent iconam sancti Meletii. Unde et Pater hic supra modum illos laudat.

Sanctissimus patriarcha dixit: Et nos a patribus nostris percipientes doctrinas, dicimus eas et venerabiles iconas, et sanctas, et sacras.

Theodosius reverendissimus hegumenus monasterii sancti Andreae Nesii attulit librum ejusdem Joannis oris aurei, petens relegi: quem accipiens Antonius monachus legit:

Sanctae memoriae Patris nostri Joannis Chrysostomi sermo: Quod Veteris et Novi Testamenti unus sit legislator, et in vestem sacerdotis, cujus initium est:

Christi regni Evangelium ante quidem praedicavere prophetae. Et post alia: Ego et cera perfusam dilexi picturam pietate repletam. Vidi enim angelum in icona pellentem barbarorum cuneos. Vidi conculcatas barbarorum nationes, et David veraciter dicentem: Domine, in civitate tua imaginem eorum ad nihilum rediges.

Sanctissimus patriarcha dixit: Si is qui auro pretiosius os habebat, perhibuit dicens: Ego et perfusam dilexi picturam; quid dicemus de his qui oderunt?

Basilius sanctissimus episcopus Ancyrae dixit: Illo dicente, quia ego dilexi, quis audet effari contrarium?

Joannes reverendissimus presbyter et vicarius Orientalium pontificum dixit: Quis autem est iste angelus, nisi ille de quo scriptum est: Quia angelus Domini percussit centum octoginta millia Assyriorum in una nocte circa Jerusalem hostiliter militantia?

Nicephorus sanctissimus episcopus Dyrrachii dixit: Sed propitius nobis sit Dominus super delictis quae peccavimus[ patravimus] circa sacras imagines.

Gregorius diaconus et notarius legit:

Ex sermone sancti Gregorii Nyssae, habito Constantinopoli, de deitate Filii et Spiritus, et in Abraham, cujus initium est:

Veluti quiddam patiuntur ad multum florida prata. Et post alia: Vidi saepe in pictura imaginem passionis, et non sine lacrymis aspectum transivi, dum evidenter ars ante vultum afferret historiam. Caeterum ponitur Isaac apud ipsum altare super genu locatus, et ligatas habens manus retrorsum. At ille ascendens post tergum pueri suffragine[ Gr., suffragini innixus] juncta[ vincta], laeva manu comam pueri ad se reflecti, et incurvatur vultui miserabiliter ad se[ Gr., ad ipsum] respicienti, et dexteram armatus gladio ad occisionem dirigit; et tangit jam corpus gladii acie: et tunc ei fit divinitus vox prohibens opus.

Gloriosissimi principes dixerunt: Vide, quomodo doluerit[ jucundatus sit] Pater noster in pictura, ita ut et lacrymaretur.

Basilius sanctissimus episcopus Ancyrae dixit: Multoties Pater legit historiam; sed forte nunquam lacrymatus est: at vero postquam picturam vidit, lacrymatus est.

Joannes reverendissimus presbyter et monachus, et vicarius Orientalium pontificum dixit: Si tali doctori pictura praestitit utilitatem et lacrymas, quanto potius indoctis et idiotis praestabit compunctionem et utilitatem?

Sancta synodus dixit: In diversis locis vidimus Abrahae picturam, sicut Pater ait.

Theodorus sanctissimus episcopus Catanae dixit: Si sanctus Gregorius vigilans in divinis intellectibus, Abrahae historia visa, lacrymatus est, quanto magis depicta incarnata dispensatio Christi Domini nostri, qui propter nos homo factus est, videntes ad profectum et lacrymarum effusionem hortabitur?

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Si vidissemus iconam crucifixum ostendentem Dominum, nonne et nos lacrymaremur?

Sancta synodus dixit: Magnifice; nam in ipsa liquido consideratur humilitatis celsitudo Dei, qui propter nos incarnatus est.

Stephanus reverendissimus diaconus et notarius ac referendarius legit:

Sancti Cyrilli Alexandrini episcopi, ex epistola ad Acacium Scythopoleos episcopum, de apopompaeo[ Capro emissario], cujus initium est:

Missis nunc a sanctitate tua nuntiis gavisus sum valde. Et post alia plurima dixit: Dicimus ergo, quod figura et umbra erat lex, et quasi quaedam pictura posita ad visionem his qui conspiciunt res. Umbrae autem artis sunt eorum qui pingunt in tabulis, principia exarationum: quibus si superinducantur colorum flores, tunc profecto picturae pulchritudo nitescet. Et post pauca: Scriptum est igitur in mundi facturae libro: Et factum est post verba haec, tentavit Deus Abraham, et dixit ad eum: Abraham, Abraham. At ille respondit: Adsum. Ait ei: Tolle filium tuum unigenitum, quem diligis, Isaac, et vade in terram Visionis, atque offer eum ibi in holocaustum super unum montium quem monstravero tibi. Igitur Abraham de nocte consurgens, stravit asinum suum, ducens secum duos juvenes et Isaac filium suum. Cumque concidisset ligna in holocaustum, abiit ad locum quem praeceperat ei Deus. Die autem tertio, elevatis oculis, vidit locum procul, dixitque ad pueros suos: Exspectate hic cum asino; ego autem et puer illuc usque properantes, postquam adoraverimus, revertemur ad vos. Tulit quoque ligna holocausti, et imposuit super Isaac filium suum. Ipse vero portabat in manibus ignem et gladium. Et post alia: Veneruntque ad locum quem ostenderat ei Deus, in quo aedificavit altare, et desuper ligna composuit. Cumque ligasset Isaac filium suum[ Gr., pedes Isaac filii sui], posuit eum in altari super struem lignorum, extenditque manum et arripuit gladium, ut immolaret filium suum. Ergo si quidam nostrum desiderat videre depictam in tabula historiam de Abraham, quomodo scilicet eum designaverit pictor[ Gr., quomodo eum des. pictor]: utrumnam simul, an sigillatim gesserit quae de illo dicuntur? Siquidem nonnulli in alia atque alia specie diversis eumdem locis depingunt[ Gr., Siquidem in al. atque al. sp. d. eumd. loc. depinxerit]: utputa aliquando sedentem quidem asino, assumpto puero, sequentibus famulis: aliquando autem remanente rursus asino deorsum una cum famulis onerantem Isaac, et habentem prae manibus gladium simul et ignem. Necnon et alibi eumdem in specie iterum alia compedientem super ligna[ super ligna adolescentem], et armasse gladio dexteram, ut necem inferat. Sed non alter et alter erat Abraham diversis in locis aliter atque aliter visus: sed idem ipse ubicunque semper, secundum rerum necessitatem, pictoris arte repraesentatus. Neque enim erat conveniens, imo impossibile, in uno eodemque loco videri omnia gerere quae de illo dicuntur.

Constantinus sanctissimus episcopus Constantiae Cypri dixit: En et sanctus Cyrillus consona sancto Gregorio Nysseno dicit.

Cosmas diaconus, notarius et cubuclesius legit:

De carminibus sancti Gregorii theologi, ex sermone de virtute habito, cujus initium est:

Deum omnium auctorem primum invoco. Et post alia: Nec Polemon a me silentio praeteribit. Etenim miraculum est ex illis quae oppido sunt praedicanda Erat quidem prius iste non inter pudicos, Et valde turpis voluptatum minister. Ast cum affectu boni detentus esset, Consiliarium inveniens( non autem habeo dicere quem) Sive ergo sapientem aliquem, sive semet, audacter Tantum apparuit passionibus superior, Ut unum quoddam ponam miraculorum ejus, Meretricem advocat quidam incontinens juvenis: Quae cum juxta portam venisset, ut aiunt, In qua erat prospiciens Polemon in icona: Hanc cum vidisset( etenim erat colenda) Abiit confestim, et aspectu superata, Ut viventem verecundata depictum.

Basilius sanctissimus episcopus Ancyrae dixit: Et sanctus Gregorius deiloquus Pater mirabilem retulit iconam Polemonis.

Sanctissimus patriarcha dixit: Etenim castitas ex illa patrata est: nisi enim vidisset scortum iconam Polemonis, nequaquam a stupro cessasset.

Nicephorus sanctissimus episcopus Dyrrachii dixit: Mirabilis est imago et admiratione dignissima, quoniam potuit mulierculam liberare ab exsecrabili et turpi operatione.

Gregorius[ Georgius] Deo amabilis diaconus et notarius venerabilis patriarchii legit:

Antipatri episcopi Bostrensium, ex sermone in mulierem quae fluxum sanguinis passa est, cujus initium est:

Quod prior quidem fuerit Judaeorum vocatio, Scriptura docuit. Et post alia:

Haec salutari fimbria comprehensa dicebat mulier quae fluxum sanguinis patiebatur, ut regem naturae tenens Dominum, et passionis tyrannidem edocens: perceptoque dono, statuam erexit Christo. Et quidem divitias in modicos expenderat, sed divitiarum residua obtulit Christo.

Sanctissimus patriarcha dixit: Itaque et imaginem qui depingit, Deo illam offert, quemadmodum et mulier statuam.

Basilius sanctissimus episcopus Ancyrae dixit: Proprie dicere[ ut proprie dicam], jubet, et recipit amplissime facientes imagines.

Thomas reverendissimus monachus monasterii Chenolacci dixit: Librum beati Asterii affero, et offero sanctae synodo: et ut jubetis.

Sancta synodus dixit: Legatur.

Et accipiens Constantinus Deo amabilis diaconus et notarius legit:

Beati Asterii episcopi Amasiae relatio in Euphemiam martyrem.

Pridem, o viri, Demosthenem habebam in manibus illum optimum, et Demosthenis illa, ubi Aeschinem amaris immittit[ Gr., impetit] cogitationibus. Retardatus vero sermone, et densus intelligentia, quietem deprecatus sum, et ambulacrum[ Gr., quiete egebam et ambulatione], quo mihi solveretur pusillum animae dolor: et procedens de habitaculo, pauxillum cum notis comitatus in forum, illinc ad Dei templum profectus sum, oraturus in vocatione. Cum autem et hoc consecutus, in obscuro porticus domorum incederem, vidi illic picturam quamdam, et me in summitatem visio tulit[ cepit]: ut Euphranoris autem diceres esse diligentiam artificii, vel cujusque illorum veterum, qui sculptibilem Junonem in magnitudinem, cum modica esset, erigentes, etiam tabulas animatas operabantur[ Gr., qui picturae plurimum dignitatis conciliarum]. Veni ergo, si velis( etenim nunc vacatio narrationis est) edisseram tibi scripturam. Neque enim magis prava quam pictores, nos utique musarum pueri habemus remedia[ pharmaca]. Mulier quaedam virgo sacra et incorrupta, Deo pudicitiam vovens, Euphemiam vocant eam. Cum autem tyrannus aliquando pie viventes persequeretur, nimis alacriter mortis elegit periculum. At vero cives et communicatores religionis, pro qua obiit, utpote virilem et sacram virginem admirantes, juxta sacrarium theca constructa, et posito loculo, honores ei concelebrant, et annuam festivitatem[ communem et publicam celebritatem], novum et publicum facientes commercium. Ergo alii quidem Dei mysteriorum sacri disputatores hierophantae verbo quoque memoriam semper honorant, et qualiter consummaverit sufferentiae certamen, diligenter eos qui simul adsunt, edocent. Pictor autem pie agens, et ipse per artem pro viribus totam historiam ejus designans in sindone, juxta thecam sacram posuit visionem. Habet autem ita se illud amabile artificium. Excelsus super thronum stabilis est judex, amare ac maligne aspiciens in virginem. Irascitur enim quando vult ars etiam in inanimatis materiis. Adsunt autem satellites principatus, et milites multi: quorum alii quidem monumentorum descriptores libros ferunt et codicillos: quorum alter a cera manu suspensa[ Gr. add. iracunde] aspicit ad eam quae judicabatur, totam inclinans faciem, veluti jubens magis[ clarius] loquendum, ne laborans circa auditum, mendosa scribat ac reprehensibilia. Stabat autem virgo in aquilo indumento ac veste philosophiam designans; et ut visum est pictori, etiam vultu urbano: ut vero mihi videtur, anima virtutibus decorata. Ducunt autem ad principem duo milites, unus quidem illam ante trahens, alter autem post tergum urgens virginis temperatum pudore atque constantia morem. Etenim innuit quidem in terram, ut erubescens a vultibus marium. Stabat autem nequaquam perculsa, nihilque passa penes agonem timendum[ timidum]. Cumque ego alios interim laudarem pictores, quando intuitus sum illius mulieris Colchidis opus: quae filiis cum esset gladium illatura, misericordia et furore dividit faciem. Et unus quidem oculorum insinuat iram, alter vero matrem indicat parcentem et trementem. Nunc autem miraculum ab illa cogitatione ad hanc commutavi scripturam: et vehementer admiror artificem, quoniam magis miscuit colorum morem, et reverentiam simul et virilitatem temperans, affectiones per naturam repugnantes. Procedente vero anterius imitatione, carnifices quidam in tunicis parvis nudi jam veniebant ab opere[ jam aggrediebantur opus]. Et quidam apprehenso quidem capite, inclinans post tergum, praebebat alteri praeparatam ad supplicium virginis personam[ faciem]: quidam vero astans incidebat dentes: malleus autem et terebra supplicii organa apparent. Praeterea lacrymor hinc, et mihi passio intercidit sermonem: sanguinis enim guttas sic evidenter supercoloravit pictor, ut diceres has labia veraciter distillasse, et lamentatus abires. Ad vincula post haec, et iterum virgo venerabilis in fulvis vestibus, sed et sola extendens manus in coelum, et invocans Deum procuratorem inter atrocia. Cui oranti apparet super caput signum, quod nunc lex est Christianis adorare atque praescribere: quodque indicium autumo fuisse passionis, quae illam exspectabat. Mox ergo et post modicum, ignem alibi validum pictor succendit, rubeo colore hinc et inde rutilanti corpoream faciens flammam: statuitque in medio illam, manus quidem ad coelos expandentem, molestiam vero nullam in facie demonstrantem, sed e contrario gaudentem, quoniam ad incorpoream et beatam vitam abibat. Usque huc et pictor statuit manum, et ego sermonem. Tempus autem tibi est et eam, si volueris, picturam perficere, ut perspicias subtiliter, nisi[ si non] multum post narrationem venimus.

Gloriosissimi judices dixerunt: Pia igitur est ars pictorum, et non ut eam quidam insipienter vituperant: ipse quippe Pater pictorem pie agere asseruit.

Constantinus sanctissimus episcopus Constantiae Cypri dixit: Sed et sacrum illud monumentum appellat. Et theologus venerabilem imaginem, et Chrysostomus sanctam appellat; at vero Pater qui lectus est, sacram. Et quid ulterius ad haec potest aliquis contradicere?

Theodorus sanctissimus episcopus Myrensium dixit: Audientes universi patrum nostrorum magisteria, compuncti sumus anima, et praeteritos annos deflemus. Sed gratias agimus Deo, quia per doctrinas patrum nostrorum venimus ad agnitionem veritatis.

Theodosius sanctissimus episcopus Amorii dixit: Sacratissime et Deo honorabilis domine, nos et tota sancta synodus audientes sanctorum patrum nostrorum magisteria de sacris imaginibus, credimus, et confitemur, et sacras et sanctas eas vocamus: et qui ita non dixerit, sit anathema.

Sancta synodus dixit: Sit anathema!

Nicephorus sanctissimus episcopus Dyrrachii dixit: Semper bonus pictor per artem res exhibet, quemadmodum et is qui martyris Euphemiae imaginem designavit: propter quod et in his doctor picturae artem collaudat.

Constantinus sanctissimus episcopus Constantiae Cypri dixit: Utique dicendo: Laudabam quidem ego primitus quae erant Colchidis, usque dum veni ad imaginem martyris.

Sancta synodus dixit: Et haec contemplatus, et perculsus.

Basilius sanctissimus episcopus Ancyrae dixit: Et Pater qui lectus est, ea passus est, quae sanctissimus Gregorius[ Nyssenus]: ambo enim in imaginibus lacrymati sunt.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Praecipit Pater, et licentiam dat in fine sermonis volenti depingere certatorum martyrum narrationem; ait enim: Tempus autem tibi est, et eam si volueris picturam perficere: ut perspicias subtiliter, nisi multum post narrationem venimus.

Joannes Deo amabilis presbyter, et locum retinens apostolicarum sedium Orientis, dixit: Itaque major est imago sermone: et hoc Dei providentia factum est propter idiotas homines.

Constantinus sanctissimus episcopus Constantiae Cypri dixit: Si sanctis viris talem compunctionem fecerunt sacrae imagines, quanto magis nobis?

Theodorus sanctissimus episcopus Myrensium dixit: Patribus nostris talia dicentibus, non habemus quod dicamus.

Joannes Deo amabilis presbyter et locum retinens apostolicarum sedium Orientis, dixit: Non adversantur pictores Scripturis, sed quidquid Scriptura dicit, id demonstrant; ita ut assertores sint eorum quae scripta sunt.

Theodosius sanctissimus episcopus Amorii dixit: Divinus Apostolus edocet dicens: Quaecunque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt. Ipsae itaque sanctae atque colendae imagines et picturae, tam quae in musivis, quam quae in materiali scriptione fiunt, ad nostram[ Gr., et materiales efformationes, atque musiva, ad nostram] doctrinam et aemulationem et formam sunt, et scriptae consistunt; ut et nos eamdem formam et agonem ostendamus circa Deum: quatenus et nos quoque dignos statione ac portione ipsorum, et cohaeredes faciat regni sui.

Theodorus sanctissimus episcopus Catanae dixit: Beatus et deifer doctor Asterius, sicut stella clarissima, omnium nostrum corda illustravit. Itaque non extra consequentiam catholica Ecclesia suscepit sacras et venerabiles iconas, sed apte sanctorum patrum nostrorum doctrinas secuta.

Gregorius Deo amabilis diaconus sanctae magnae Ecclesiae laudabilium Apostolorum legit:

De martyrio sancti Anastasii martyris Persae, cujus initium est:

Unigenitus Filius et Verbum Dei, per quem omnia facta sunt. Et post alia: Cum autem abundasset in eo desiderium, ut illuminaretur, rogabat multum praedictum virum, ut dignus efficeretur gratia sancti baptismatis. At ille trepidans propter Persarum metum, ne periclitaretur, differebat eum. Verumtamen cum illo ibat ad ecclesias, et orabat, et picturas sanctorum martyrum aspiciebat, et sciscitabatur ab eo, quaenam haec essent. Et audiens ab eo sanctorum miracula, et dura tormenta quae illis a tyrannis illata fuerant, et super hominem tolerantiam, mirabatur et stupefiebat. Manens ergo tempore pauco apud praedictum Christo dilectum virum, optimum sumit in anima desiderium, ut Hierosolymam perveniret, et ibi fieret sancto baptismate dignus.

Theodorus sanctissimus episcopus Myrensium dixit: Apparet, quia venerabilium imaginum traditio solemnis[ legitima] est.

Euthymius reverendissimus diaconus et monachus, pro Deo amabili episcopo Gothiae[ Gr., notarius rever. episcopi Gothiae], legit:

Ex miraculis sancti Anastasii martyris, quorum initium est:

Miraculorum relationem proponere volo. Et post pauca: Eia nunc et ea quae apud Caesariam Palaestinae a sancto facta sunt, secundum quod possibile fuerit, enarremus. Cum appropinquasset sanctae civitati almum cadaver, notum factum universae civitati, et laetitia magna repleti sunt omnes. Et surgentes, sacraque ligna percutientes congregaverunt semetipsos in venerabilissimo templo Dei Genitricis, quod dicitur Novae. Et deinde cum crucibus et litania obviam venerunt sancto lipsano, cum glorificatione gaudentes et exsultantes: et quasi reflorentes, imo recreati in praesentia martyris a paucitate fidei quae erat in illis, et aliarum nequitiarum mortificatione, magnam acceperunt consolationem. Orantibus autem illis, et deosculantibus, et se circa tumulum volutantibus, atque debitum praemium recompensantibus lipsano ac memoriae sancti hujus, mulier quaedam quae quasi ex claris erat Caesariensium( si ita oporteat dici, et non magis aliter quemadmodum res ipsae manifestarunt) nomine quidem Arete, id est virtus, sed moribus virtuti omnino contraria, in diffidentiam versa dicebat: Ego lipsanum a Perside veniens non adoro. O miseram et sine intellectu animam, quae non audivit infelix sacratissimum psalmistam David increpantem flagitiosorum audaciam, ac dicentem: Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum! Quid ergo Deus, qui glorificat glorificantes se, facit in ea, consequenter ego dicam. Ingresso civitatem sancto lipsano, communiter consiliati cives ejusdem urbis coeperunt construere oratorium sancto juxta Tetrapylum, quod erat in medio civitatis. Statuerunt autem et imaginem ejus ibidem. Cum autem adhuc aedificaretur, astans martyr infelici illi in somnis in habitu monachi, dixit ei: Lumbos tuos doles? Illa vero ad eum: Non, domine; nihil mali habeo, sana sum: et una cum sermone expergefacta, et sentiens in se validum cecidisse dolorem, coepit clamare, gemere, ac indesinenter affligi; ita ut non posset omnino respirare, importabilia patiens, ut vacationem agens reputaret secum, et requireret, quinam esset, et ex qua causa tam subitaneus dolor, qui sibi foret illatus. Sed in his consummavit dies quatuor. Quinta vero die illucescente vidit astantem sibi sanctum, atque dicentem: Descende ad Tetrapylum, et roga sanctum Anastasium, et sanaberis. At illa surgens, et in memoriam veniens improborum sermonum suorum quos locuta est adversus caput suum, advocatis pueris suis, ait eis: Tollite me, tollite me, ut eamus ad Tetrapylum sancti Anastasii; novi enim et nunc edocta, etiam a Perside veniens lipsanum adorare et honorare, et quae Deus mundavit, non communicare, id est, commune dicere[ seu potius, ducere]. Levantes ergo eam pueri ejus in phorio, id est portatorio, pergebant. Cumque appropinquarent loco, illa de longe attollens oculum, et videns sancti imaginem, coepit magna voce cum effusione lacrymarum clamare: Iste est in veritate, quem vidi in somnis praedicentem mihi de malis quae me obtinent. Et cum se projecisset supra pavimentum, et plorasset multum, placato sancto erecta est sana. Et quae paulo ante ab aliis portabatur, et in extremis posita periclitabatur, propriis pedibus ambulans abiit domum suam, concorditer cum caeteris laudans et glorificans Deum, et magnificans martyrem.

Petrus et Petrus, Deo amabiles presbyteri et vicarii Adriani papae senioris Romae, dixerunt: Haec imago sancti Anastasii usque in hodiernum diem est Romae in monasterio ipsius cum pretioso ejus capite.

Joannes sanctissimus episcopus Tauromeniae dixit: Verum dixere honorabilissimi vicarii, quoniam et in Sicilia fuit mulier daemonium patiens: et Romae posita, per praedictam sacratissimam imaginem sana effecta est.

Joannes Deo amabilis presbyter, monachus et vicarius Orientalium pontificum dixit: Ad ea quae dicta sunt ostensum est ex his quae lecta sunt, quia et imagines sanctorum miracula operantur, et sanitates perficiunt.

Petrus sanctissimus episcopus Nicomediae dixit: Librum defero sancti Athanasii, et sanctae synodo offero ad legendum.

Sancta synodus dixit: Legatur.

Et accipiens Stephanus diaconus et notarius legit:

Sermo sanctae memoriae Patris nostri Athanasii de imagine Domini nostri Jesu Christi veri Dei nostri, facto miraculo in civitate Beryto.

Sustollite oculos mentis vestrae, et videte novum miraculum hoc quod factum est nunc. In infinitam admirationem Dei aspicite, et date ei gloriam. Contemplamini ineffabilem misericordiam ejus, et magnitudinem dispensationis ejus; atque lamentum cum laetitia sumite. In Deo quidem nihil extraneum. Deus enim cum sit, omnia potest. Quia vero in diebus nostris et in nobis factum est, expavescet omne cor audientium. Vere expavit coelum in eo quod temere factum est. Conturbatae sunt abyssi, et sol obtenebratus est, et luna, et stellae similiter super hoc quod patratum est. Sed iterum laetatae sunt in eo quod a Domino dispensatum est, omnes coelorum virtutes. Audite, et admiramini quod factum est in diebus nostris intelligentes intelligite, et aurem vestram inclinate, foras quod cordis[ et quidem ante exteriorem aurem, quae cordis] est porrigite, et audite. Civitas est Berytus vocata, in finibus Tyri et Sidonis sita, Antiochiae subdita. In hac civitate Beryto multitudines erant copiosae Judaeorum. Porro juxta synagogam ipsorum, quae valde esse magna videbatur, Christianus quidam accepit ad pensionem cellulam a quodam, in qua habitans, contra accubitum suum fixit imaginem Domini nostri Jesu Christi[ Gr., in tabula] honeste depictam, et integrae staturae habentem Dominum nostrum Jesum Christum. Transacto autem modico tempore, perquisivit mansionem majorem ille Christianus, quemadmodum et indigebat. Hoc autem Domini nostri Jesu Christi gratia dispensavit, ut credo, qui vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire; ostendens miracula sua se colentibus, et omnibus in se credentibus, in redargutionem impiorum, et stabilitatem fidelium. Quaesivit ergo Christianus, ut dixi, majorem domum, et invenit in quodam loco civitatis, et transtulit se illuc a domo quae erat juxta synagogam Judaeorum: et sublatis omnibus suis, per oblivionem( dispensatione tamen Dei) imaginem Domini dimisit oblivioni, ut praefatus sum, traditam. Quidam vero Judaeus accepit domum illam ad pensionem, in qua imago Domini stabat. Intromissis autem omnibus suis permanebat in domo, minime contemplatus iconam Domini, quod staret illic. Neque enim consideravit locum illum, sed ingressus manebat. Quadam vero die invitavit Judaeus unum ex contribulibus suis ad prandium et cum pranderent, elevatis oculis Judaeus qui invitatus fuerat, vidit iconam Domini nostri Jesu Christi; et dicit ei qui se invitaverat: Tu cum sis Judaeus, quomodo imaginem hujusmodi habes? Convicia plurima quoque et nefanda emittens adversus Dominum, quae non audeo scribere( absit) quae dixit contra Salvatorem is qui fuerat invitatus. Tunc is qui invitaverat, videns imaginem Domini, rationem reddidit invitato Judaeo, dicens: Quia usque in praesens non vidi hanc imaginem: et siluit invitatus. Abiit autem ad summos sacerdotes suos, et accusat Judaeum qui in domo manebat, in qua imago Domini erat, dicens, quia ille imaginem habet Nazareni videlicet in domo sua. Qui audientes dixerunt: Si potes hoc ostendere. At ille affirmavit, quia ego ostendam hoc in domo ejus. Illi vero repleti furore vespere quidem siluerunt. Mane vero facto, summi sacerdotes eorum atque presbyteri, assumpto eo qui Judaeo detraxerat, et turba multa gentis suae, pergunt ad domum Judaei, in qua imago Domini stabat. Pervenientes autem ad locum summi sacerdotes insiluerunt, et seniores, cum eo qui indicaverat, et vident imaginem Domini stantem. Tunc vehementer irati, Judaeum quidem qui habitabat in domo illa, extra synagogam facientes, expulerunt; imaginem vero Domini nostri Jesu Christi deponentes, dixerunt: Quia sicut patres nostri illuserunt ei aliquando, ita et nos illudamus illi. Tunc coeperunt conspuere in faciem sanctae imaginis Domini, et dare alapas coram his qui convenerant, hinc et inde imaginem Domini in faciem percutientes, atque dicentes: Quaecunque fecerunt ei patres nostri, omnia faciamus et nos imagini ejus. Et dicunt: Audivimus quia illuserunt ei; et hoc ipsum nos faciamus. Infinitis ergo ludibriis illuserunt iconam Domini, quae nos neque dicere audemus. Deinde dicunt: Audivimus, quia clavis infixerunt manus ejus et pedes: hoc et nos etiam faciamus ei; tunc in manus et pedes imaginis Domini infixerunt clavos. Iterum saevientes dixerunt: Audivimus, quia aceto et felle potaverunt eum cum spongia: faciamus ei et nos; et fecerunt apponentes ad os imaginis Domini spongiam aceto plenam. Rursus dicunt: Didicimus, quia calamo percusserunt caput ejus patres nostri: id ipsum et nos faciamus; et accipientes calamum, percutiebant caput Domini. Caeterum novissime dicunt: Ut liquidius edocemur, quia lancea latus ejus aperuerunt, nihil praetermittamus, sed addamus et hoc; et facientes deferri lanceam, praeceperunt cuidam suorum tollere lanceam, et percutere contra latus imaginis Domini. Mox ergo emanavit multitudo sanguinis et aquae ab ea. Christe, gloria tibi: incomprehensibilis, gloria tibi: quis sicut tu, Deus? quis praeter te, Deus, faciens terribilia et obstupescenda? O miraculum Salvatoris nostri majestatis! Horruerunt veraciter et jam super hoc supernae virtutes tuae. O quantus es, Domine, ad humilitatem[ Gr., humanitatem]! o quantus ad longanimitatem! o quantus es in misericordia! Prius enim propter nos et propter salutem nostram, cum esses sine carne, incarnatus ex Virgine Maria, crucifixus es in illa carne, cum esses ipse impassibilis deitate. Nunc vero iterum in imagine crucifixus es, Domine, in redargutionem impiorum et omnium incredulorum, atque stabilitatem eorum qui veraciter in te credunt. Sed gloria tibi, Domine, qui solus omnia potes, una cum benedicto Deo nostro et Patre, atque cum Spiritu sancto. Amen. Vos autem, o filii, audite reliqua, quae dispensata sunt ab eodem Domino: ipsius enim erat permissio. Denique postquam percussum est lancea latus ejusdem imaginis Domini, et emanavit sanguis et aqua, ut superius dictum est, dicunt summi sacerdotes eorum et seniores: Quoniam susurrant colentes eum, quod sanitates multas fecerit, sumamus ergo sanguinem hunc et aquam, et deferamus ad synagogam, et colligamus omnes qui male habent in populo et ungamus eos ex illo, et videamus si vera sunt quae dicuntur. Tunc afferentes lateri iconae Domini vas secundum locum imaginis percussionis lanceae, unde exivit sanguis et aqua, repleverunt ampullam ad locum jugulationis lanceae: et inferentes, illudebant: ut injuriis appeterent, sicut putabant, coram omnibus universorum Dominum. Et collectis omnibus qui male habebant, ante omnes paralyticum, quem a nativitate noverant, adducentes unxerunt: et statim saliit, et exsiliit sanus homo penitus. Deinde caecos adduxerunt, qui et ipsi visum receperunt. Daemonium vero patientes[ Gr. add. innumeri] mox emundati sunt. Turbatio quoque magna et infinita per totam civitatem effecta est, cunctis confluentibus propter infinita miracula. Commotae autem sunt omnes multitudines Judaeorum: plures enim civitatem habitabant. Currebant ergo ferentes eos quos in domibus suis habebant, quotquot habebant languentes, aut paralyticos[ Gr. add. aut claudos], aut debiles, aut aridos, aut leprosos, omnes cucurrerunt: ita ut neque synagoga eorum, licet magna fuerit, caperet illos, neque locus multitudine infiniti populi propter miracula concurrente. Omnes autem principes sacerdotum ac seniores, et populus Judaeorum, virorum, puerorum, et mulierum crediderunt in Dominum Jesum Christum, clamantes: Gloria tibi, Christe, quem patres nostri crucifixerunt, qui et a nobis nunc crucifixus es in imagine tua. Gloria tibi, Fili Dei, qui tanta fecisti miracula: tibi credimus: propitius nobis esto, et suscipe nos. Haec clamabant lugentes omnes, et voces emittebantur, et miracula perficiebantur, summis sacerdotibus ungentibus, et cunctis curatis et vivificatis. Postquam autem omnes sanati sunt, confestim ad episcopum sanctissimae constitutae illic ecclesiae, qui jam quae fuerant facta didicerat, multitudines currebant clamantes: Unus Deus Pater, unus Deus Filius, et ipse unigenitus: unus Christus, quem patres nostri crucifixerunt. Ipsum Deum novimus, huic nos credimus. Multis itaque laudibus glorificantes Deum, imaginemque archiepiscopo demonstrantes, et annuntiantes quae fecerant imagini Domini, qualiter et sanguis et aqua exierunt ex latere imaginis, necnon et infinita miracula quae facta sunt; ita omnes multitudines, ut sancto baptismate digni fierent, supplicabant. Quos episcopus una cum clero suo assumptos[ Gr. add. et initiatos], omnes baptizavit per multos dies, et synagogam eorum ecclesiam Salvatori nostro Christo dicavit. Illis autem rogantibus, etiam caeteras synagogas eorum martyria fecit: et sic gaudium magnum factum est in civitate illa, non solum corporibus sanatis et vivificatis, sed et tot animabus in vitam a mortuis redeuntibus aeternam. Haec agnoscens ego festinavi indicare vobis, fratres amantissimi, ad utilitatem animarum vestrarum: ut cognoscentes et in hoc Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi virtutem, plus aliquid in fide ipsius confirmemini, et exsultetis super magnalibus ejus, quae nunc etiam operatus est. Date ergo ipsi gloriam cum laetitia in compunctione et lamento, gaudentes et gratias agentes, quia sua nos fide, et sua fecit agnitione dignos[ in Christo Jesu Domino nostro], cum quo et Patri una cum Spiritu sancto gloria nunc et semper et in saecula saeculorum. Amen.

Constantinus sanctissimus episcopus Constantiae Cypri dixit: En et is qui ab immortalitate cognominatus est, totam sanctam synodum hanc fecit compungi et lacrymari: quoniam non solum venerandas esse cognovit, verum etiam maximas gerere sanitates.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Sed ne quis dicat cur illae iconae, quae apud nos sunt, miracula minime faciunt? Ad quem respondemus Quia, sicut Apostolus ait, signa infidelibus, non fidelibus data sunt. Nam qui ad imaginem accedebant, infideles erant: propterea signum fecit Deus per imaginem, ut illos traheret ad fidem nostram Christianorum. Generatio enim mala et adultera signum quaerit, et signum non dabitur ei.

Theodorus Deo amabilis diaconus et notarius legit:

Ex epistola beati Nili ad Heliodorum silentiarium.

Per ea quae per singula loca et in diversis temporibus quotidie fiunt miracula, Dominus hos quidem qui modicae sunt fidei, necnon et infideles ad stabilitatem fidei invitat: fidelium vero fidem, imo et spem crescere facit, et gravem et immobilem demonstrat prudentiam[ sensum]. Et volo tibi quid unum ex denis millibus Platonis nostri tropaea reportantis et martyris modo narrare: qui non solum in patria nostra, sed in omni civitate ac regione paratissime gratiam donat, et ostendit his qui Deum per eum postulant, admirabilem fortitudinem. In monte quippe qui vocatur Sina, ubi Moyses a Deo legem accepit, monachis habitantibus indigenis et peregrinis, unus quidam virorum genere Galata una cum proprio filio singularem[ monasticam] amplexus vitam degebat, continentiae certamina transigens multo tempore in deserto. Et ecce quadam die repente quidam in praedicto monte religione barbari[ Gr., pagani] et detestabiles irruentes comprehendunt eos, qui in promptu ex his et impraesentiarum inventi sunt monachi una cum filio senis Galatae, et in captivitatem ducunt. Quos et ligantes post tergum, multas transeunt mansiones desertas, jejunos et nudos minantes eos, nec calciatos penitus aliquo calciamento, per illa inaquosa et asperrima, et nullius consolationis loca, vi et necessitate circumeuntes, et infinito pavore detentos. Solus autem in quodam abdito specu occultatus senior luctu tabefiebat, non ferens privationem Deo amabilis filii: et Dominum flagitabat Christum per Platonem compatriotam martyrem, ut incurvaretur ad miserationes. Id ipsum autem et filius per eumdem sanctissimum martyrem rogabat Deum in captivitate vinctus, ut sui misereri, et miraculum facere dignaretur. Utroque autem exaudito, patre scilicet in spelunca montis, et filio in captivitate, ecce subito martyr Plato noster astat super equum apparens, trahensque alterum equum opportunum[ vacuum], manifestatur puero vigilanti, et hunc agnoscenti ex eo, quod saepe videret sancti characterem in imaginibus: et statim jubet eum de medio cunctorum exsurgere, et accipere equum, et insidere. Et confestim more araneae vincula dissoluta sunt; et solus ipse liberatus per invocationem, nutu Dei surgens, insedit equo, et sequitur ducentem se sanctum martyrem constans et gaudens. Compendiose autem et acute[ celeriter] ambo, sanctus scilicet Plato, et novitius monachus, quemadmodum pennati perveniunt ad habitaculum senis orantis atque lugentis: et restituens salvum victoriosissimus martyr corde dolenti patri desiderabilem filium, disparet. Itaque in omni loco his qui per eos invocant Deum, omnes res mirandas et gloriosas Domini Christi memorabiles et inclyti athletae perficere valent. Porro haec tibi scripsi, ut amico martyrum existenti, et nunquam aliquando satietatem memoriae beatorum martyrum accipienti.

Sancta synodus dixit: Ostensum est, quia per imaginem martyris, quae sibi ante fuerat cognita, agnovit eum astantem, cum salvare illum venit.

Theodorus sanctissimus episcopus Myrorum dixit Quia et ego praeostensae historiae similia passus sum. Nam cum injuriam paterer a quibusdam principalibus manibus, dixit mihi archidiaconus meus, vir religiosus ac timens Deum: Quia vidi patriarcham in visione dicentem, quia ascendat ad nos metropolita, et omnes res ejus dispensabuntur, ut expedit ei. Interrogavi ergo ego archidiaconum, dicens: Quali forma apparuit tibi patriarcha? et respondit mihi: Quia rubicundus facie, et senili coma. Aio ego ei: Quia patriarcha non est talis visionis[ formae], sed vestis habet sancti Nicolai imaginem: et bene asseris. Nam hujusmodi formae est, quem vidisti. At ille respondit mihi, quia etiam talis revera formae vidi virum, qui haec mihi locutus est. Ex hoc ergo cognovi, quod sanctus Nicolaus ei apparuerit, per similitudinem, quae in icona erat. Mox ergo credens verbo, ascendi ad Deo conservandam regiam urbem: et omnia negotia mea, quae meo pertinebant episcopio, facta sunt apta.

Thomas reverendissimus presbyter et locum retinens Orientalium pontificum dixit: Susurrant quidam de sancto Nilo, quia contra iconas scripserit; et ideo prae manibus habeo librum ejusdem Patris: et si jubetis legatur.

Sancta synodus dixit: Legatur.

Cosmas Deo amabilis diaconus et cubuclesius legit:

Ejusdem sancti Patris Nili ad Olympiodorum praefectum.

Scribis mihi, si putas, decorum sit tibi exstructuro templum maximum ad honorem tam sanctorum martyrum, quam Christi, quem ipsi per certamina et dolores ac sudores testificati sunt, vel imagines etiam ponere in sacrario, et variis animalium bestiis[ venationibus] parietes implere a dextris et a sinistris: ita ut videantur in terra quidem extensa lina, et lepores, et caprae, et caetera animalia fugere: porro illi capere festinantes cum catellis alacriter insequi: in mari vero laxari retia, et omne genus piscium capi, et ad aridam piscatoriis manibus ferri: insuper et gypso fingi omnes species, et ostendi ad desiderium oculorum in domo Dei: sed et in communi domo mille cruces infigi, et picturas volucrum ac jumentorum, et repentium, ac diversorum germinum fieri. Ego ad ea quae scripta sunt, dixerim; quia nimirum infantium est, et parvulos decet his, quae praedicta sunt, seducere fidelium oculum: firmi vero et virilis sensus proprium est, in sacrario quidem ad orientem divini templi unam et solam crucem formare. Per unam enim et salutarem crucem salvatur hujusmodi genus, et desperatis quidem spes ubique praedicatur: historiis autem Veteris et Novi Testamenti replere hinc et inde manu optimi pictoris templum sanctorum, quatenus qui nesciunt litteras, neque possunt legere divinas Scripturas, contemplatione picturae memoriam sumunt fortis facti eorum qui vero Deo proprie servierunt, et ad aemulationem erigantur gloriosarum et memorabilium actionum, pro eo quod terram pro coelo commutaverint, quae non videntur visibilibus praeponentes. Porro in communi domo multis ac diversis domunculis insignita, sufficere unicuique mansiunculae infixam pretiosam crucem, et superflua dimitti necessarium aestimo. Sit autem contenta prolixis orationibus; et indubitabili fide ac eleemosynis, humiliationibus et spe ad Deum perenni, et divinorum verborum meditationibus, et compassione contribulibus, et humanitate famulis attributa, omnibusque mandatis Domini nostri Jesu Christi circumvallare se, et conjugem suam, ac filios, et totam substantiam circumtegere et ornare atque munire, admoneo et rogo.

Theodorus sanctissimus episcopus Myrensium dixit: Epistola haec primitus lecta est, cum esset depravata, perdidit[ Gr., Epistola haec quae lecta est, depravata pridem perdidit, etc.] et seduxit nos: putabamus enim simplicem esse illam et absque insidiis.

Sanctissimi episcopi dixerunt: Nos si audissemus tunc quod dicit Pater, quia hinc et inde pinge domum veteribus et novis narrationibus, non in vanitatem versi credidissemus. Ipsi enim pro eo quod dixit, hinc et inde pinge, dealba posuerunt: quod nos fortiter decipiebat.

Petrus, et Petrus Deo amabiles presbyteri et vicarii Adriani papae senioris Romae, dixerunt: Tale quid et divae memoriae Constantinus Magnus imperator olim fecit: aedificato enim templo Salvatoris Romae, in duobus parietibus templi historias veteres et novas designavit, hinc Adam de paradiso exeuntem, et inde latronem in paradisum intrantem figurans: et reliqua.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Si veraces erant prisci Christianos calumniantium propugnatores, cur ipsum librum sancti Nili non ostenderunt in collegio suo ad satisfactionem omnium? Dicant ergo reverendissimi episcopi qui pseudosyllogo interfuerunt, Gregorius Neocaesariae, et Theodorus Amorii, si protulerunt libros tunc in concilio.

Gregorius et Theodorus Deo amabiles episcopi dixerunt: Nequaquam, domine; sed pro libris pittacia nobis ostenderunt et ex eis decipiebant nos.

Euthymius sanctissimus episcopus Sardis dixit: Et quomodo vos cum essetis summi sacerdotes, non requisistis integra testimonia ex codicibus?

Gregorius sanctissimus episcopus Neocaesariae dixit: Crede, frater, non nobis erat curae, neque studium inde habuimus; sed ut scriptum est, obscuratum est insipiens cor nostrum: et dicentes nos esse sapientes, stulti facti sumus.

Theodorus sanctissimus episcopus Myrensium dixit: Plane et nos ipsos illa pittacia perdiderunt, quae vos attulistis. Novit enim Deus, quia hoc testimonium sancti Nili non positum, ut fuerat editum, obcaecavit nos, praecipue meipsum: sed nunc integrum lectum convertit et emendavit, et salvavit nos.

Constantinus sanctissimus episcopus Constantiae Cypri dixit: Quoniam adest alius liber aequalis formae, legatur.

Et sumens Constantinus diaconus et notarius venerabilis patriarchii, legit alterum librum habentem praescriptam epistolam ejusdem Nili.

Constantinus sanctissimus episcopus Constantiae Cypri dixit: Ecce ostensum est liquido, quia ipse sanctus et egregius Pater Nilus sanctas iconas suscipiebat. Accusatus est autem a pseudosyllogo illo, quod contra iconas locutus fuerit. Unde miseri non solum Christianorum calumniatores, sed et sanctorum calumniatores existunt, et parricidae, accusantes falso sacratissimos Patres.

Euthymius sanctissimus episcopus Sardis dixit: Librum sancti confessoris Maximi habeo prae manibus, et offero eum ad legendum.

Et accipiens Constantinus diaconus et notarius venerabilis patriarchii, legit:

Ex his dogmatibus, quae mota sunt inter sanctae memoriae Maximum, et Theodosium episcopum Caesariae Bithyniae, et consules qui cum ipso erant; cujus initium est.

Quae mota sunt de immaculata fide nostra Christianorum. Et post alia: Domini, postquam placuit hoc fieri, exitus fiat eorum quae praedicantur[ placuerunt]: et quo vultis, sequor vos. Et in his surrexerunt omnes cum gaudio et lacrymis, et miserunt metanoeam, et oratio facta est: et unusquisque ipsorum sancta Evangelia, et pretiosam crucem, et iconam Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi, et dominae nostrae quae eum genuit, sanctissimae Dei Genitricis, salutaverunt, ponentes et proprias manus in confirmationem eorum quae dicta fuerant. Et paulo post: Conversus ergo ad episcopum abbas Maximus, cum lacrymis dixit ei: Domine magne, diem judicii exspectamus omnes: nosti quae signata et placita sunt super sanctis Evangeliis, et vivifica cruce, et imagine Dei et Salvatoris nostri, ac sanctissimae et semper Virginis matris ejus, quae peperit eum.

Constantinus sanctissimus episcopus Constantiae Cypri dixit: Salutaverunt, hic pro adoratione Pater assumpsit, quoniam sanctum Evangelium et vivificam crucem adoravit; cum quibus etiam colendas imagines Salvatoris et ejus immaculatae Matris.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: ConNumerantur cum sanctis vasis honorabiles imagines.

Sancta synodus dixit: Manifestum est.

Sanctissimi episcopi Siciliae insulae dixerunt: ut sancta cum sanctis connumeruntur.

Petrus sanctissimus episcopus Nicomediae dixit: Habemus et nos eumdem librum sancti Maximi; et si jubetis, relegantur quae praedicta sunt.

Cosmas diaconus et cubuclesius sumens, legit praescriptum sancti Maximi testimonium.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Conspiciamus, fratres, qualiter dixerit, quia salutaverunt: quod et nos honoris affectu facere debemus. Nam latria nostra ad unum Deum refertur.

Joannes reverendissimus presbyter et vicarius Orientalium sedium dixit: Nisi essent necessariae imagines, nequaquam ad cautelam eas salutavissent: ita ut aequae potentiae honorabiles imagines cum Evangelio et pretiosa cruce sint.

Petrus sanctissimus episcopus Nicomediae dixit: Et hoc non qualiscunque vir, sed Maximus ille Deo sapiens, et sanctorum consimilis; insuper et confessor, et veritatis propugnator: qui et sufficit nobis ad imitandum in salutando sacras imagines.

Elias reverendissimus presbyter[ primus presbyter] sanctae Ecclesiae dominae nostrae Dei Genitricis in Blachernis sitae, legit ex charta habente definitiones sanctae ac universalis sextae synodi.

Canon sanctae ac universalis sextae synodi octogesimus secundus.

In quibusdam venerabilium imaginum scripturis Agnus digito praecursoris ostensus designatur, qui in figuram admissus est gratiae, verum nobis per legem praeostendens Agnum Christum Dominum nostrum. Veteres ergo formas et umbras, ut veritatis symbola et praefigurationes Ecclesiae traditas amplectentes, gratiam praeferimus et veritatem, ut plenitudinem legis hanc suscipientes. Quatenus ergo perfectio et in colorum operationibus universorum vultibus ascribatur, Agni Christi Dei nostri, qui tollit peccatum mundi, secundum humanitatem characterem et in imaginibus ex nunc pro veteri agno titulari[ depingi] definimus, per eum humilitatis celsitudinem Dei Verbi considerantes, et ad memoriam conversationis in carne factae, tam scilicet passionis ejus, quam salutaris mortis, et ex hac redemptionis effectae, redeuntes. Et postquam legit, conversus ad sanctam synodum dixit: Honorabiles Patres et sancti, persecutionem Ecclesiae plus me nullus elegit pro peccatis meis; sed divinus hamus facta est mihi praesens charta, in qua subscripserunt Patres sancti sextae synodi, et traxerunt me ad orthodoxiae fidem. Non autem solum hoc, sed et sanctissimus patriarcha, cui praebeat Deus pro me mercedem.

Sabbas reverendissimus monachus dixit: Cujus rei gratia in charta, et non in codice legit?

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Quia principalis charta est, in qua subscripserunt sancti Patres.

Petrus sanctissimus episcopus Nicomediae dixit: Et alium codicem habeo, qui continet easdem regulas sacrae sextae synodi.

Quo accepto, Niceta reverendissimus diaconus et notarius legit eumdem canonem.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Quidam ignoratione languentes in hos canones scandalizantur, asserentes: Putas sextae synodi sunt? Cognoscant autem qui hujusmodi sunt, quod sancta et magna sexta synodus sub Constantino fuerit celebrata contra illos, qui unam dicebant operationem et voluntatem in Christo: in qua haereticis anathematizatis, et orthodoxa explanata fide, domum reversi sunt quartodecimo anno Constantini. Ergo post quatuor sive quinque annos iidem ipsi Patres convenientes sub Justiniano filio Constantini, praesignatos canones exposuerunt: et nemo dubitet de illis. Illi enim qui subscripserunt sub Constantino, ipsi et sub Justiniano praesenti chartae subscripserunt, ita ut hoc manifestum sit ex eorum propriae manus scripturae immutabili similitudine. Oportebat enim eos qui synodum universalem praesentaverant, etiam canones ecclesiasticos exponere. Ut autem ad recordationem conversationis ejus in carne factae, et salutaris mortis manu quodammodo ducamur, dixerunt et de venerabilibus iconis: et si per eas manu ducimur in dispensationem Christi Dei nostri, quales habemus aestimare illos qui subverterunt venerandas iconas?

Sancta synodus dixit: Ut sine Deo, et Hebraeos, et veritatis inimicos.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Sed nonus est Dominus Deus noster ad suscipiendum omnes nos: non enim relinquet virgam peccatorum super sortem justorum.

Leo sanctissimus episcopus Rhodi dixit: Ecce ostensum est ex divinis Scripturis, quia Ecclesia nostra tot annis impugnata est et dispoliata; sed gratias agimus Christo Deo nostro, qui erexit sacratissimum Dominum nostrum ad erectionem ejus.

Petrus et Petrus Deo amabiles presbyteri, et locum retinentes Adriani papae senioris Romae, dixerunt: Librum habemus prae manibus beati Leontii Neapoleos Cypri, et postulamus legi eum.

Et accipiens Stephanus reverendissimus diaconus et notarius, legit:

Leontii episcopi Neapoleos Cypri, ex quinto sermone pro Christianorum apologia contra Judaeos, ac de imaginibus sanctorum.

Eia nunc de caetero super veneranter pictis imaginibus apologiam faciamus, quo obstruantur ora loquentium injustitiam. Legalis enim est haec traditio: et audi Deum dicentem ad Moysem: Imagines duorum cherubim aureorum sculptilium construe, obumbrantium propitiatorium. Et iterum: Templum quod Deus ostendit Ezechieli, Facies[ al., habebat], dixit, palmarum et leonum et hominum, et cherubim a pavimento ejus usque ad laquear tecti. Vere terribilis sermo, qui mandat Israeli non facere omne sculptile, neque iconam, neque similitudinem eorum quaecunque sunt in coelo, et quaecunque sunt super terram: et ipse praecipit Moysi facere sculptilia animalia, cherubim, qui et Ezechieli plenum imaginibus et similitudinibus sculptilium, leonum, palmarum et hominum templum ostendit. Unde et Salomon ex lege accepta figura, plenum fecit templum aeneis et sculptilibus et fusilibus leonibus, et bobus, et palmis, et hominibus: et tamen non est in his reprehensus a Deo. Si igitur me reprehendere vis super imaginibus, reprehende Deum qui haec facere jussit, ut in recordationem ejus essent apud nos. Judaeus dixit: Sed non adorabantur illae similitudines sicut dii, sed ad recordationem solam efficiebantur. Christianus dixit: Bene dixisti, quia et penes nos sicut dii non adorantur sanctorum characteres et iconae vel formae. Si enim ut Deum adorarem lignum imaginis, possem profecto et ligna reliqua adorare. Nam si ut Deum lignum adorarem, minime utique deleto charactere iconam incenderem. Et iterum, usquequo compacta sunt duo ligna crucis, adoro figuram propter Christum, qui in ipsa crucifixus est: postquam autem ab invicem separata fuerunt, projicio ea et incendo. Et sicut is qui jussionem imperatoris suscepit, et salutavit sigillum, non lutum adoravit, aut chartam, aut plumbum, sed imperatori adorationem et cultum impendit: ita et nos Christianorum pueri figuram crucis adorantes, non naturam ligni adoramus, sed signum et annulum et characterem Christi, eum aspicientes, per eum illum qui in eo crucifixus est, salutamus et adoramus, et sicut pueri proprii patris cujusdam, qui peregre profectus est ad tempus ab illis, multo erga eum affectu ex anima flagrantes, sive virgam ejus in domo videant, sive sedem, sive chlamydem, haec cum lacrymis deosculantes amplectuntur, et non illa adorant, sed patrem desiderant et honorant: ita et nos omnes fideles ut virgam Christi, crucem adoramus; ut sedem vero et cubile, ipsius sanctissimum monumentum; ut domum, praesepe et Bethlehem, et sancta ejus caetera tabernacula: porro ut amicos, ejus apostolos et sanctos martyres ac reliquos sanctos ejus: at vero ut civitatem ejus colimus Sion, ut autem villam ejus iterum Nazareth salutamus; atque ut divinum ejus lavacrum Jordanem amplectimur. Multa quippe et ineffabili erga ipsum affectione ubi ascendit, vel sedit, vel illuxit, vel tetigit, aut omnino obumbravit, colimus et adoramus ut locum Dei: non locum, neque domum, neque regionem, vel civitatem aut lapides honorantes, sed eum qui in illis conversatus est, et illuxit, et in carne innotuit, atque ab errore liberavit, Christum videlicet Dominum nostrum, et per Christum ea quae sunt Christi, passionem in ecclesiis, et domibus, et plateis, et in imaginibus, et in sindonibus, et in penetralibus, et in vestimentis, et in omni loco formamus: ut incessanter aspicientes haec commoneamur, et non obliviscamur, ut tu es oblitus Domini Dei tui. Et sicut tu adorans librum legis, non naturam pellium vel atramenti, quae in ipso est, adoras, sed verba Dei quae rejacent in eo: ita et ego imaginem Christi adorans, non naturam lignorum et colorum adoro( absit), sed inanimatum characterem Christi tenens, per eum Christum tenere spero[ Gr., mihi videor], et adorare. Et sicut Jacob acceptam a filiis suis tunicam variam et sanguinolentam Joseph deosculatus est cum lacrymis, et propriis oculis hanc circumposuit, et non vestimentum amans vel honorans, hoc fecit, sed per id aestimans Joseph osculari, et in manibus eum habere: ita et Christiani universi imaginem Christi vel apostolorum aut martyrum tenentes aut salutantes carne, anima ipsum Christum aestimamus vel martyrem ejus habitum retinere. Dic ergo mihi tu, qui opinaris nihil manu factum, vel nihil omnino creatum adorandum, nunquamne multoties muliere tua, vel filiis mortuis, tunicam, vel ornamentum ejus visum in cubiculo tuo osculatus es, et lacrymis illud infudisti, et in hoc non es condemnatus? Non enim ut Deum vestimenta adorasti, sed amorem per osculum circa illum ostendisti, qui hoc aliquando fuerat circumamictus. Nam et ipsi natos nostros et patres creatos existentes et peccatores multoties salutamus, et in hoc minime condemnamur: non enim ut deos salutamus eos, sed affectionem naturae nostrae erga illos per osculum demonstramus. Ut ergo saepe dixi, intentio exquiritur in omni salutatione, et omni adoratione. Porro si me accusas, quod quasi Dominum lignum adorem crucis, quare non calumniaris Jacob, qui adoravit super summitatem virgae Joseph? Sed manifestum est, quia non lignum videns adoravit, sed per lignum virgae, Joseph; quemadmodum et nos per crucem Christum. Nam et impios homines qui vendiderunt sepulcrum, Abraham adoravit, et genu curvavit super terram; sed non ut deos eos adoravit. Et rursus Jacob Pharaoni benedixit impio et idololatrae, sed non ut Deo illi benedixit. Et iterum: Esau cadens adoravit, sed non ut Deum. Vidisti quot salutationes et adorationes demonstravimus tibi ex Scripturis, non habentes reprehensionem? Et tu quidem conjugem tuam fortassis et impudicam ac vitiosam per singulos dies osculans non reprehenderis, cum certe nusquam Deus tibi corporale osculum mulieri offerre praeceperit. Quia vero me vidisti iconam Domini nostri Jesu Christi, vel immaculatae Matris ejus, vel alterius cujuspiam justi salutare, indignaris et mox blasphemans salis, et nos idololatras appellas. Deinde non confunderis? dic mihi, non horrescis? non tremis? non erubescis, videns me in toto terrarum orbe templa idolorum destruere, et templa martyrum aedificare? Si idola adorarem, cur martyres, qui destruxerunt idola, adoraremus[ honoro]? Si ligna ut deos honoro et glorifico, quomodo honoro et glorifico martyres, qui lignea simulacra destruxerunt? Si lapides ut deos glorifico, quomodo honoro et adoro martyres et apostolos, qui contriverunt et perdiderunt lignea signa? quomodo honoro et laudo, et templa erigo, et festivitates celebro tribus pueris, qui in Babylone imaginem auream non adoraverunt? Certe multa est iniquorum obduratio, vere multa est Judaeorum caecitas, multa impietas. Injuriam patitur ab eis veritas: Deus contumelias sustinet a lingua ingratorum Judaeorum. Per reliquias martyrum et imagines multoties effugantur daemonia: et haec injuriis appetentes homines sordidi, subvertunt et illudunt atque derident. Quot, dic mihi, visitationes, emanationes[ Gr., obumbrationes], sed et frequenter sanguinum fluores ex iconis et reliquiis martyrum facti sunt? et insensati corde videntes non credunt, sed fabulas ac deliramenta haec existimant; videntes taliter per singulos dies in toto pene terrarum orbe viros impios et iniquos, idolorum cultores et homicidas, et fornicatores, et latrones subito per Christum et crucem ejus compungi, et ad agnitionem veritatis venire, et mundo toti renuntiare, atque omnem operari virtutem. Dic mihi, quomodo sumus idololatrae, qui et ipsa ossa, et cinerem, et pannos, et sanguinem, et tumulum martyrum ideo adoramus et honoramus, quia idolis non sacrificarunt? Judaeus dixit: Et quomodo per totam Scripturam praecipit Deus non adorari omnem creaturam? Christianus dixit: Dic mihi, terra et montes, creaturae Dei sunt? Qui ait: Utique. Christianus dixit: Quomodo ergo docet inquiens: Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate scabellum pedum ejus, quoniam sanctum est? Et iterum ipse dixit: Coelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum? Judaeus dixit: Sed non ut deos, sed per haec eum qui fecit, adoras. Christianus dixit: Fidelis sermo; ergo scito, quod et ego per coelum, et terram, et mare, et ligna, et lapides, et lipsana, et templa, et crucem, et per angelos, et homines, atque per omnem creaturam visibilem et invisibilem, soli cunctorum Conditori, Dominatori et Creatori adorationem et culturam offero. Non enim creatura per seipsam factorem adorat, sed per me coeli enarrant gloriam Dei, et per me adorat Deum luna, et per me glorificant Deum stellae, per me aquae, imbres, rores, et omnis creatura per me adorat et glorificat Deum. Et quemadmodum regis cujusdam benigni, qui coronam variam et pretiosam sibi propria manu paravit, omnes qui germane adhaerent regi, salutant coronam et honorant: non aurum et margaritam honorantes, sed verticem regis honorantes, et sapientissimas manus ejus, quae coronam struxerunt: sic, o homo, Christianorum populi quotquot figuras crucis et iconarum salutant, non ipsis culturam lignis, vel lapidibus offerunt, vel auro, vel corruptibili imagini, vel arcae, vel reliquiis, sed per ea Deo et ipsorum et cunctorum Creatori gloriam et salutationem et cultum impendunt. Honor enim qui sanctis ejus impenditur, ad eum recurrit; sicut e contra quidam imagines imperiales demolientes, principem offenderunt, et non ipsam tabulam. Imago igitur Dei est, qui ad imaginem Dei factus est homo, maximeque quia eum Spiritus sanctus habitationem accepit. Ergo juste qui imaginem Dei servorum honorat et adorat, etiam domum Spiritus sancti glorificat. Inhabitabo enim in ipsis, inquit, et inambulabo. Confundantur Judaei, qui reges proprios et alienos adoraverunt, potius quam Christianos pronuntient idolatras. Nos autem Christiani per omnem civitatem et regionem, et per omnem diem et horam contra idola armamur, contra idola psallimus, contra idola scribimus, contra idola ac daemones oramus. Et quomodo idololatras nos appellant Judaei? Ubi enim nunc sunt exhibita idolis ab eis sacrificia ovium et boum et filiorum? Ubi nidores, ubi arae et perfusiones[ profusiones] sanguinum? Porro nos Christiani neque aram, neque sacrificium qualiter vel quid sint, novimus. Et quidem pagani ab adulteris hominibus et homicidis et pollutis templa nominabant et idola, et illos deificabant: non autem prophetarum, vel sanctorum martyrum templum, vel aram nominaverunt. Sicut enim Israelitae qui Babylone fuerunt, habebant organa et citharas, et alia quaedam, quemadmodum et Babylonii; et alia quidem in gloriam Dei, alia vero in culturam daemonum: ita et de imaginibus gentilium et Christianorum intelligamus, quia illi quidem in servitutem diaboli, nos autem in gloriam et memorationem Dei. Verumtamen et multa miracula Deus per lignum audire fecit, lignum vitae et lignum scientiae nominans: et aliud virgultum nominans Sabec, indulgentiam ponit. Deinde virga Pharaonem operuit, mare scidit, aquam dulcem fecit, serpentem exaltavit, petram dirupit, aquam protulit, lignum germinans in tabernaculo Aaron sacerdotium confirmavit. Sic et Salomon ait: Benedictum est lignum, per quod justitia fit. Sic et Elisaeus ligno in Jordanem jacto, ferrum in typum Adae quasi ex inferno reduxit: sic praecipit puero suo per virgam suscitare puerum Sunamitidis. Deus ergo, qui per tot ligna miracula operatus est, non potest, dic mihi, mira facere etiam per pretiosum lignum sanctae crucis? Si impium est adorare ossa, quomodo cum omni honorificentia detulerunt ossa Joseph ex Aegypto? quomodo mortuus homo ossa Elisaei tangens surrexit? Porro si per ossa miracula operatur Deus, perspicuum est, quod possit etiam per imagines, et per lapides, et per alia multa. Nam et Abraham non permisit sepeliri corpus Sarae in monumentis alienis, sed in proprio sepulcro causa honoris. Nam et Jacob honorat per lapidem Deum, statuens et ungens eum in typum Christi angularis lapidis. Et item acervum lapidum in Laban nominavit testem. Et Jesus Nave duodecim lapides statuit in recordationem Dei. Si enim essent tibi, o Judaee, in templo tuo duo cherubim illi, qui obumbrabant propitiatorium, sculpti, et intrasset quisquam paganus idolorum cultor, et visis his arguisset Judaeos quasi et ipsos adorantes simulacra, quid putas haberes, dic mihi, respondere illi de duobus cherubim fusilibus, et bobus, et palmis, et leonibus, qui erant in templo sculpti? Nihil haberes utique verum ad eum dicendum, nisi hoc: quia non ut deos habemus ea in templo, sed ad recordationem Dei et gloriam istos cherubim habemus in templo. Si ergo haec ita se habent, quomodo me super iconis accusas? Sed dicis mihi, quia Deus Moysi praecepit facere in templo sculptilia; et ego hoc dico: Sed Salomon hinc directus etiam plura in templo construxit, quae neque ei Deus praecepit, neque tabernaculum testimonii habuit, neque templum quod Ezechiel ex Deo contemplatus est; et non est in hoc Salomon reprehensus: in gloriam enim Dei hujusmodi formas construxit, quemadmodum et nos. Habuisti autem tu, o Judaee, et alia quaedam in memoriam et gloriam Dei, videlicet virgam Moysi, fabrefactas divinitus tabulas, incombustum rubum, aridam et irriguam petram, manna gestantem urnam, arcam, altare, Dei nominis laminam, Deum manifestans ephod, Deo habitabile tabernaculum. Utinam et tu prius haec adorans vacasses, et invocans eum, qui est super omnia Deus, et ipsum memorasses per has pusillas iconas et figuras, et non vitulum et muscas haberes super tabulas a Deo patratas. Utinam sanctum ac aureum altare desiderasses et tu, et non vaccas Samariae. Utinam et virgam quae germinaverat, et non Astartem, quae desolavit civitatem tuam. Utinam divinitus imbrem dantem petram salutavisses, et non Baal deum tuum. Sed ideo haec omnia non adoras, prisce Israel, quia non dilexisti Deum ex toto corde. Qui autem diligit amicum, aut imperatorem, et praecipue benefactorem suum, sive filium ejus videat, sive virgam, sive sedem, sive coronam, sive domum, sive servum, tenet, osculatur, et honorat per ista bene meritum, et maxime Deum. Cum ergo videris Christianos adorare crucem, scito quia crucifixo Christo adorationem offerunt, et non ligno. Nam si naturam ligni coluissent, profecto et arbores et nemora adorassent: sicuti et tu quondam, Israel, adorabas haec, dicens arbori et ligno: Tu es deus meus, et tu me genuisti. At nos iterum non sic dicimus cruci, neque figuris sanctorum: Dii nostri estis; non enim sunt dii nostri, sed similitudines et imagines Christi et sanctorum ejus, ad recordationem et honorem, et decorem ecclesiarum propositae ac adorandae. Qui enim honorat martyrem, Deum honorat: et qui matrem ejus adorat, ipsi honorificentiam exhibet. Et qui apostolum honorat, illum qui misit, honorat. Utinam et tu Mosaicas iconas faceres, et propheticas, atque per singulos dies in eis adorares Dominum et Deum ipsorum, et non imaginem auream Nabuchodonosor. Et quomodo non confunderis contra me commotus, et clevatus super imaginibus, et cruci calumniam inferens? Si Abraham idololatrae adoravit, et Moses Jethro idololatram, et Jacob Pharaonem, et Daniel Nabuchodonosor: si isti cum essent prophetae ac justi, propter quaedam beneficia adorabant eos super terram idololatras existentes, in me efferris adorantem crucem et characteres sanctorum, ex quibus dena millia bona a Deo per eos percipio? Qui enim regem timuerit, non inhonorat filium ejus. Et qui Deum timet, honorat utique, et colit, ac adorat ut Filium Dei Christum Dominum nostrum, et figuram crucis ejus, et characteres sanctorum ejus. Quia ipsum decet gloria cum Patre ac Spiritu sancto, nunc et semper, et in saecula saeculorum. Amen.

Constantinus sanctissimus episcopus Constantiae Cypri dixit: Hic qui lectus est pater, in una urbium Cypri decore sacratissimo claruit, et multa praeconia, et festivos sermones ejus habemus, cum quibus est etiam sermo ejus in transfigurationem Salvatoris nostri. Conscripsit autem et Vitam sancti Joannis archiepiscopi Alexandriae cognomento Eleemonis, id est misericordis, quin et sancti Symeonis simplicis, et alia quaedam; atque in omnibus sermonibus suis orthodoxus cernitur. Floruit autem temporibus Mauricii imperatoris.

Joannes Deo amabilis presbyter, et vicarius apostolicae sedis Orientis, dixit: Quia vero haec ita se habent ad gloriam praedicti Patris, manifestum est. Vicarii quippe sanctissimi papae attulerunt ejus librum sanctae synodo; et maxime, quia latius demonstravit sacrarum imaginum receptionem.

Item Joannes Deo amabilis presbyter et vicarius apostolici throni Orientis, librum ostendens synodo, dixit: Librum istum, honorabiles patres, in regia urbe reperi apud dominum Procopium silentiarium: et invento valde gavisus sum, quoniam exemplar ejus habemus in Oriente simillimum. Docet autem in eo beatus Anastasius de diversa adoratione; et si jubet sancta synodus, legatur.

Sancta synodus dixit: Legatur.

Et accipiens Stephanus reverendissimus monachus legit:

Sancti Anastasii episcopi Theopoleos epistola ad quemdam scholasticum, per quam respondit ei ad illatam sibi ab eo aporiam cujus initium est.

Si tantum interroganti sapientiam sapientia reputabitur. Et post aliqua: Et nemo offendatur adorationis significatione. Adoramus enim homines et angelos sanctos, non tamen servimus illis. Dominum enim, inquit Moyses, Deum tuum adorabis, et illi soli servies: et vide quomodo in eo quidem quod dixit, servies, praeposuit, soli: in eo vero quod ait, adorabis, nequaquam; itaque adorare quidem licet: honoris quippe indicium est adoratio; servire autem nequaquam: ergo nec orare. Haec quidem dicet aliquis interim ad primum. Secundus autem multorum opinionibus subjicitur, nondum interioris percepta lectionis peritia.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Videamus de adoratione quid dicat Pater.

Sancta synodus dixit: Diversitatem adorationis ostendit. Dixit enim, quia Dominum Deum tuum adorabis, et ipsi soli servies. In hoc quod dixit, servies, posuit, solum; in adoratione vero, nusquam: porro pseudosyllogus ille hunc locum in suam accipit quasi justificationem. Evidens tamen est, quod impie hoc assumpserit.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Sed vide qualiter sanctissimus[ sapientissimus] Pater id interpretetur. Quod autem in medio posuit, valde nos omnes et eos qui contentiosius adversantur, ad imaginum receptionem ac adorationem deducit. Honoris quippe est indicium adoratio. Cuncti ergo, qui sacras imagines se profitentur honorare, et adorationem recusant, convincentur a sancto Patre, quod in hypocrisi hoc dicant. Re enim vera qui adorationem non suscipiunt, quod est honoris indicium, contrarium noscuntur facere, id est inhonorare.

Leo sanctissimus episcopus Phociae dixit: Opportunum est prophetice dicere: Convertisti planctum meum in gaudium mihi: conscidisti saccum meum, et praecinxisti me laetitia. Converterunt enim divinae Scripturae intellectus nostros ab omni impietate, et repleverunt nos divina scientia et disciplina.

Constantinus sanctissimus episcopus Constantiae Cypri librum tradidit sancti Anastasii episcopi Theopoleos: quem susceptum Stephanus diaconus et notarius legit:

Sancti patris nostri Anastasii ad Symeon episcopum Bostrae, sermo de sabbato, cujus initium est:

Si patres oportet, secundum quod dictum est, et sicuti ipse fateris, interrogare, necnon et seniores. Et post pauca: Sicut enim dum diligitur[ Gr., abest] imperator, imago ejus pro ipso adoratur: cum vero jam praesens fuerit, superfluum est deserto primitivo adorare imaginem. Ergo quia non[ Gr., non tamen quia] adoratur, eo quod praesto sit is propter quem adoratur, inhonorari eam oportet. Et post pauca: Sicut enim qui contumeliam infert imagini imperatoris poenam justam perpetitur, ac si eidem imperatori contumelias irrogasset; quanquam imago nihil aliud sit quam lignum et colores cerae commisti et temperati: eodem modo qui figuram aliquis inhonorat in eumdem ipsum, cujus figura est, refert injuriam.

Joannes reverendissimus monachus, presbyter et vicarius Orientalium principum sacerdotum dixit: Ostendit Pater, quod absente imperatore imago ejus honoratur: alioqui inhonoratur[ Gr., non tamen eo praesente inhonoratur]. Ita et nunc dominatore omnium Jesu Christo sensibiliter nobis absente( invisibilis est enim carnis nostrae oculis, at vero sicut Deus ubique adest), ergo honoranda ejus imago est, quemadmodum et Pater intellexit.

Gregorius reverendissimus monachus et hegumenus monasterii Hormisdae, obtulit librum sancti Sophronii: quem accipiens Stephanus reverendissimus monachus legit.

Sancti patris nostri Sophronii archiepiscopi Hierosolymorum laus in sanctos Cyrum et Joannem.

Alii quidem aliter sanctos honorificent, multifarie dona eorum divulgantes, et beneficia multimode praedicantes: alii quidem templorum excelsorum erectionibus, alii vero variorum marmorum ornamentis, alii autem deauratorum musivorum compositionibus: alii splendidis pictorum artificiis, et aureis: alii etiam argenteis monumentis: porro alii sericis et bombycinis[ bambacinis] texturis: et ut semel absolute dicamus, omnes in honorem martyrum satagant, ut unicuique facultas et voluntas suppeditat: et invicem in his vincere gestiant, circa sanctos unitum[ Gr., suum] affectum demonstrantes et exhibentes, pro corruptibilibus quidem immarcescibilia, et pro temporalibus terminum non habentia praestolantes. Talibus enim suos amatores egregii recompensare consueverunt.

Ex eadem conscriptione ejusdem Patris de sanctorum eorumdem miraculo[ tricesimo sexto], cujus initium est.

Alexandriam Aegypti et Libyae audio metropolim. Et post alia: Venientes ergo ad templum quoddam perfectum, specie quidem terribile et praeclarum, altitudine vero ad coelum ipsum pertingens: quod intrantes maximam imaginem et admirabilem videbamus, in medio quidem Dominum Christum pictum coloribus habentem, Christi autem Matrem et Dominam nostram Dei genitricem et semper Virginem Mariam sinistrorsum, et dextrorsum Joannem Baptistam et praecursorem ejusdem Salvatoris, qui ex utero eum exsultationibus praenuntiavit[ Luc. I]( nam et loquens cum esset intus, non audiebatur, et quidam ex apostolorum et prophetarum glorioso choro, et martyrum coetu: cum quibus et aderant ipsi Cyrus et Joannes martyres, qui ante imaginem stantes, Domino procidebant genua incurvantes, et capita in pavimentum ferentes, et pro juvenis medela intercedentes. Et post alia: Et ad imaginem tertio venientes, praemissis modis utebantur et verbis. Et cum hora multa deprecarentur, et deorsum jacentes, Jube, Domine[ Si jubes], tantum clamarent: Christus miseratus, ut revera misericors, annuit: et, Date ei, per imaginem fatus est; et de humo exsurgentes martyres, primo quidem gratias agebant Christo Deo nostro, qui eorumdem deprecationem exauderat deinde gaudentes et tripudiantes, ecce, aiunt, nobis[ aiunt nobis: melius mihi] donavit gratiam Deus. Ingredere itaque Alexandriam, et in magno Tetrapylo jejunus dormi: et modico olei de candela, quae sursum ante imaginem Salvatoris ardet, accepto in ampulla parva, rursus jejunus ad ista perveniens, etiam hoc pedibus unctis, donum sanitatis habebis. Et post alia: Ipse autem surgens post exstinctionem candelae sumit oleum, et ad sanctorum pervenit templum: ubi sicut jussus fuerat, manus et pedes unxit; et continuo languorem deposuit, et incolumitatem recepit.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Omnia recipienda esse fatetur, et pictorum et reliquarum artium monumenta, ad decorem sacrarum domorum.

Thomas reverendissimus monachus, presbyter ac vicarius Orientalium principum sacerdotum, dixit: Haec imago, honorabiles Patres, Alexandriae in Tetrapylo stat usque nunc, et diversas infirmitates curat.

Sancta synodus dixit: Gloria Deo, qui etiam per sacras imagines miracula perficit!

Eustathius reverendissimus monachus, presbyter et abbas monasterii Maximini[ Maximi], dixit: Et ego, sancti Patres, librum fero ejusdem Patris, conscriptionis habentem Vitas multorum sanctorum virorum; et sicut placuerit coetui vestro.

Sancta synodus dixit: Legatur.

Et accipiens Stephanus monachus legit.

Ejusdem Patris nostri Sophronii ex libro Prato.

Dicebat abbas Theodorus Aeliota, quia quidam inclusus erat in monte Olivarum, valde certator. Impugnabat autem eum daemon fornicationis. Quadam ergo die cum immineret ei vehementer, coepit senex lamentari, et dicere daemonio: Usquequo non parcis mihi? recede jam a me, consenuisti mihi. Apparet ei daemon visibiliter, dicens: Jura mihi, quod nemini dicas, quod dicturus sum tibi; et ultra te non impugnabo. Et juravit ei senex, quod per eum qui in altissimis habitat, nemini dicam, quae mihi dixeris. Tunc dicit ei daemon: Ne adores hanc imaginem, et te amplius non impugnabo. Habebat autem imago effigiem dominam nostram sanctam Mariam Dei genitricem, portantem Dominum nostrum Jesum Christum. Dicit inclusus daemoni: Sine ut mecum tractem. In crastinum autem nuntiat hoc abbati Theodoro Aeliotae, qui tunc habitabat in laura Pharorum. Et venit, cui omnia indicavit. At vero senex dicit incluso: Sic, abba, illusus es, ut daemoni jurares? Verumtamen bene fecisti hoc dicere. Expedit autem tibi potius, ut non dimittas in civitate ista lupanar, in quod non introeas, quam ut recuses adorare Dominum et Deum nostrum Jesum Christum cum propria matre sua in imagine. Confirmato ergo eo, et confortato multis sermonibus, abiit in proprium locum suum. Apparet itaque rursus daemon incluso, et dixit ei: Quid est, male senex? non jurasti mihi, quod nemini diceres? et quomodo cuncta dixisti ei qui venit ad te? Dico tibi, maligne senex, ut perjurus habes judicari in die judicii. Respondit ei inclusus, dicens: Quia[ Gr., Quod] juravi quidem, juravi: et quia perjuravi, scio. Verumtamen minime[ Gr., meum] Dominum et factorem perjuravi: te autem non audio.

Constantinus sanctissimus episcopus Constantiae Cypri dixit: Quemadmodum aurea monilia, ita sunt deiferi Patres nostri, concordantes in adoratione sacrarum imaginum.

Joannes reverendissimus monachus, presbyter et vicarius Orientalium pontificum, dixit: Et aliud significat sermo Patris nostri Sophronii, quia expedit ei qui juravit, magis perjurare, quam omnino servare jusjurandum in destructionem venerabilium imaginum. Hoc autem dicimus, quoniam quidam hodie excusant se propter juramentum.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Quoniam sciebat bonitatem Dei, quia poenitentes suscipit, ideo disposuit transgredi impium juramentum. Et nunc qui in haeresi ista juraverunt, si quidem aliud peccatum non fecerunt, rationabilis eis est excusatio, et non habent quod dicant: nam si in alia peccata incidunt, debent Deum placare, et obsecrare de remissione illiciti juramenti.

Theodorus sanctissimus episcopus Subritensium dixit: Princeps apostolorum Petrus negavit, sed acta poenitentia receptus est.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Herodes non perjuravit, sed periit. At vero Petrus negavit cum juramento: deinde foras egressus et lacrymatus, salvus factus est. Omne quippe peccatum benignus Deus ignoscit, si ex tota anima quis poenitentiam gesserit.

Sancta synodus dixit: Etiam, Domine; sic nos sancta Scriptura docet.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Primus theologiae princeps, sanctus videlicet Joannes ait: Nos, filioli, si dixerimus, quia peccatum non habemus, mendaces sumus. Si ergo rogaverimus Deum pro peccatis nostris, propitius nobis sit, et dimittit delicta nostra.

Nicephorus sanctissimus episcopus Dyrrachii dixit: Pavore multo detinemur, Domine, quia plurima mala egimus, et compendiosam poenitentiam et confessionem precamur.

Leo sanctissimus episcopus Phociae dixit: Scriptum est, quia juramentum mendax ne diligatis: et hujus rei gratia mendax juramentum nostrum parvipenditur, tanquam nullam fortitudinem habens.

Joannes Deo amabilis presbyter et vicarius Orientalium pontificum dixit: Si jubetis nunc, quaerantur illa quae de juramento sunt.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Jam quae ad id pertinent, dicta sunt. Si quid autem amplius est, in alia examinatione requiratur. Nunc autem proposita exsequamur.

Theodosius Deo amabilis diaconus et notarius legit:

Ex miraculis sanctorum Cosmae et Damiani.

Alius quidam vir clemens valde, fistulam habens in femore, et multis usus medicamentis, ita ut sese etiam gladiis medicorum traderet, per annos circiter quindecim miseriis afflictus est in passione, a qua superatus amplius crevit languor, quadrati oris effectus, et superjacente rheumate fatigatus: frequenter etiam immisso corpori potu inde profluente[ Gr., amp. auxit languorem, q. o. effectum et rheuma quod inerat, emittentem], medicisque dicentibus, quod languor ita dominaretur ei, ut non posset manus hominis inveniri, quae passioni auxiliaretur. Postposuit[ Gr., Desperavit] ergo se vir, et accepit a multis consilium, ut ad sanctorum Dei famulorum Cosmae et Damiani sanctificatam pergeret domum. Et cum hoc facere voluisset videt sanctos in somnis dicentes sibi: Veni ad nos, et sanaberis. Fiducia ergo accepta per exhortationem sanctorum, pervenit ad gloriosam eorum domum; et per singulos dies non cessavit obsecrare, ut liberaretur a passione. Porro cum permansisset anno, et nullam visitationem fuisset adeptus, in fine egressus liminare, quod appositum erat domui sanctorum, et intuens in imaginem Salvatoris, quae posita erat in dexteriori porticu( picta vero erat in ea tam sancta Maria Dei Genitrix, quam sancti famuli Christi Cosmas et Damianus, et quidam ex magnis viris, Leontius nomine) deprecationibus factis prolixis, flevit per multas horas amare; atque obsecratis sanctis, abiit in locum cubiculi sui. Et aspicit per noctem venientes ad se famulos Christi Cosmam et Damianum, mediam habentes gratia plenam Virginem, et dicentem sibi[ Gr., ipsis]: Ecce iste est, adjuvate eum velociter.

Item ipse legit ex eisdem miraculis. De uxore Constantini Laodicensis.

Contigit quemdam virum fidelissimum, qui in militia exercebatur, nomine Constantinum, qui gloriosorum sanctorum Cosmae et Damiani patrocinium sedulus implorabat, profectum fuisse ab hac amabili Christo regia civitate, causa injunctae sibi militiae. Qui in unaquaque peregrinatione sua, in fide deferebat effigiem sanctorum in parva imagine ad proprium munimentum. Cum autem pervenisset ad Laodicensium civitatem, quae cognominata est Trimetria[ Gr., Trimitaria, seu Trimitania, al., Trimetaria] ibique moratus esset occasione commissi sibi praecepti aliquo tempore, nuptias legitimas assecutus est. Paucis vero diebus transactis, uxor quae huic fuerat nupta infirmata in maxilla sua sinistra, et apostema faciens, ac a doloribus acriter agitata, non mediocres viro ingerebat labores. Qui consolatus est mulierem suam, multum habens sanctorum experimentum. Porro oblitus, quia secundum consuetudinem suam eos secum deferret, dicebat ei: Quid tibi faciam? hospes sum. Si enim in civitate mea essem, sumerem cerotem dominorum meorum Cosmae et Damiani, et statim dolores tui quiescerent, et infirmitas curaretur. Quae cum esset fidelis, ad sanctorum celerem sanitatem[ Gr., sanationem] admirata oravit, quo digna fieret post reversionem suam in gloriosa eorum et famosa domo adorationem ipsorum adire. Nam et ex solo auditu compuncta prae amore quem circa sanctos habebat, conticuit; somnoque detenta postera nocte aspicit magnos hos et terribiles medicos et famulos Christi Cosmam et Damianum schemate quo erant depicti, stantes ad stratum suum, et dicentes sibi: Quid habes? quid certas? quid tribulationes infers viro tuo? hic sumus vobiscum, nihil tibi curae sit. Quibus ad eam dictis recesserunt. Illa vero evigilans interrogabat conjugem suum, sciscitari ab eo volens habitus gloriosissimorum sanctorum Cosmae et Damiani, vel qualiter pingerentur, et in quo ordine ipsorum ad infirmitates fieret exhibitio. Cumque maritus ei habitum indicasset, et eorum schemata[ charismata] enarrasset, illa eidem conjugi suo eorum formis expositis, et caetera quoque sibi a sanctis in visu dicta narravit. Caeterum et vir in recordationem ex narratione veniens, quod haberet sub axilla sua sanctorum in imagine parva effigiem, eductam protinus uxori monstravit. At illa cum vidisset, eam adoravit, et cognovit, quod vere secum ibidem degerent sancti secundum vocem ipsorum[ Gr. add. et statim liberata est femina morbo].

Joannes reverendissimus presbyter, et monachus, ac vicarius Orientalium pontificum, dixit: Ostensum plane nobis est, quia et per imagines apparent sancti miracula facientes. Per imaginem enim manifesti sunt mulieri, sanantes eam.

Manzo sanctissimus episcopus Pracanensium dixit: Postquam recessi anno praeterito a regia urbe, et veni ad servilem civitatem vestram, in qua dego, infirmitatem incurri saevissimam, ita ut propinquos colligerem ad faciendum testamentum. Et in his languore comprimente, attuli augustissimam imaginem Salvatoris nostri Jesu Christi, et dixi: Domine, qui das gratiam sanctis tuis, visita me. Et mox ut posui eamdem colendam imaginem in membrum quod patiebatur, confestim expulsus est languor, et restitutus sum sanus.

Exsurgens autem Theodorus sanctissimus episcopus Seleuciae dixit: Et nobis innotuit hoc; juxta nos enim est.

Item Theodorus[ Gr., Theodosius] diaconus et monachus, et vasorum custos venerabilium patriarchalium oratoriorum, legit:

Ex eisdem miraculis, de muliere tortionem habente.

Bene sapientissimus Paulus, columna et magister Ecclesiae, clamat, quia spes non confundit, et quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris. Hanc spem possidens una fidelis mulier, et a saevis infirmitatibus eruta diverso modo per gloriosos sanctos Cosmam et Damianum, sine oblivione cum gratiarum actione faciebat erga illos memoriam, crebrius ad hanc mirabilem eorum domum accedens, et debitum honoris eis persolvens: et ut compendio dicam, per singulos dies, magnos et admirabiles sanctos Cosmam et Damianum habens in mente non satiabatur, sed in omni pariete domus suae hos depingebat, insatiabilis ex visione eorum existens. Unde et ex eminente amore suo hoc agebat[ Gr., egit]: et nemo suspicetur hoc, o fideles[ Gr., incredibile]: sine accusatione quippe super utilitate animae ubique quod non creditur[ Gr., accusatione quippe digna s. u. a. u. incredulitas], judicatur. Hanc contigit interioribus doloribus ac incessabilibus infirmatam in propria domo comprimi, volutarique in lecto indesinentem habentem dolorem; et nec una dilatio cruciatuum erat in ea. Taliter autem accidente, solam contigit hanc ad modicum inveniri. Cum autem vidisset se periclitantem, tracta descendit de strato, et appropinquans loco, in quo in pariete erant depicti sapientissimi sancti isti, fide sua pro baculo utens, et erigens semetipsam, ungulisque manuum suarum radens ex unctione[ id est, linimento], ac mittens in aquam, bibit temperatum: et continua sana facta est, doloribus qui erant in illa, cessantibus sanctorum adventu. Quae postquam sana facta est, venit in hanc magnam domum, gratias agens Domino Deo, qui dedit tanta charismata sanctis suis: et narravit omnibus curationem quae sibi facta fuerat per sanctos in hujusmodi habitu.

Symeon, reverendissimus monachus et hegumenus regionis, tradidit librum: quem suscipiens Niceta Deo amabilis diaconus et notarius venerabilis patriarchici secreti, legit:

Sancti Patris nostri Joannis Chrysostomi sermo in lavationem quintae feriae.

Omnia facta sunt propter gloriam Dei et usum nostrum. Nubes ad imbrium ministerium, terra ad fructuum abundantiam, mare ad mercatorum copiam. Omnia tibi ministrant, imo autem imagini Dei. Nam quando impertales characteres et imagines in civitatem introducuntur, obviam veniunt principes et vulgus cum laudatione, non tabulam honorantes, neque perfusam cera picturam, sed characterem imperatoris: sic creatura non terrenum habitum, sed coelestem figuram veneratur.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Libri qui lecti sunt, de templo sanctorum Anargyron sunt, quod est in divinitus conservanda regia urbe. Porro clerici, qui inde sunt, detulerunt eos ad nos, et adjuraverunt nos, ut legeremus illos in sancta synodo.

Sancta synodus dixit: Et oportebat illos, Domine, legi: ad utilitatem enim omnium nostrum allati sunt:

Petrus, reverendissimus lector ac notarius venerabilis patriarchii, legit:

Sancti Athanasii ex sermone quarto contra Arianos, cujus initium est:

Ariani, ut apparet, semel judicaverunt praevaricatores fieri. Et post alia: Hoc et a paradigmate imaginis imperatoris attentius quis considerare poterit. In imagine quippe imperatoris species et forma est: in imperatore vero eadem quae in imagine species est. Parilis autem est in imagine imperatoris similitudo: ita ut qui videat imaginem, in ea imperatorem cernat; et rursus qui viderit imperatorem, cognoscat quod hic sit, qui in imagine est. De eo vero, quia non mutetur similitudo, volenti prae imagine[ Gr., et ms. Jol. post imaginem] videre imperatorem, imago dixerit: Ego et imperator unum sumus. Ego enim in illo sum, et ille in me. Et quod aspicis in me, id et in illo vides: et quod intuitus est in illo, hoc vides in me. Qui ergo adorat imaginem, in ipsa adorat imperatorem. Illius enim forma et species est imago.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Ipsa rerum natura docet, quia imaginis honor ad principale refertur: similiter autem et inhonorantia. Pater autem nunc in exemplum sumpsit quae lecta sunt.

Epiphanius Deo amabilis diaconus ecclesiae Catanae, et locum retinens Thomae reverendissimi episcopi Sardiniae, dixit: Paradigmata in manifestis accipiuntur, quemadmodum et deiloquus Pater imperatoris imaginem.

Niceta reverendissimus diaconus et notarius legit:

Sancti Basilii de triginta capitulis ad Amphilochium scriptis de sancto Spiritu, capitulo decimo septimo.

Quia rex dicitur et regis imago, et non sunt duo reges. Nam neque imperium scinditur, neque gloria dividitur. Sicque enim principatus noster, qui nobis imperat, et potestas una est, et[ Gr. add. ita et laus quae a nobis datur, una est et] non multae, eo quod imaginis honor ad primitivum transeat.

Joannes reverendissimus presbyter et locum retinens Orientalium summorum sacerdotum, dixit: Librum hunc quem prae manibus habemus, nobiscum detulimus ab Oriente, et poscimus recitari.

Constantinus reverendissimus diaconus et notarius legit:

Sancti Basilii sermone contra Sabellianos, et Arianos, et Anomaeos, id est dissimiles, cujus initium est:

Impugnat Judaismus paganismum, et uterque Christianismum. Et post alia: Sed veritatis ratio utrimque adversantia refugit. Ubi enim unus est principatus[ Gr., unum principium], et unum quod ex eo est, et unum quidem est principale, una vero est imago, unitatis ratio non corrumpitur; pro eo quod genitus ex Patre Filius existat, et naturaliter in se Patrem figuret. Ut imago quidem est, incommutabilitatem habet: ut autem genimen, substantiam unam salvat. Neque enim qui in foro imperatoriae imagini intendit, et imperatorem dicit eum qui in tabula est, duos imperatores confitetur, imaginem scilicet, et cujus est imago. Neque si ostendens tabulam pictam, dixerit, hic est imperator, privavit principale imperatoris appellatione, cum magis illi honorem stabiliat per hujus confessionem.

Joannes reverendissimus presbyter, monachus et vicarius Orientalium pontificum, dixit: Pseudosyllogum illud susurravit, quia qui adorat imaginem, dividit Christum in duo: et qui videt imagines, et dicit vel superscribit, quia hic est Christus, dividit Christum: quod stultissimum est. Deifer enim Basilius, utpote luminare et magister existens Ecclesiae Dei, et Spiritu sancto divina initiatus, ait, quia imaginis honor ad primitivum pertransit: et qui imagini imperatoris intendit, videt in ea imperatorem? qui autem adorat eam, non duos imperatores adorat vel videt, sed unum imperatorem. Dixit namque Pater lucide, quia imperator dicitur et imperatoris imago, et non duo imperatores. Itaque qui adorat imaginem, et dicit, quia hic est Christus Filius Dei, non peccat. Manifestum autem est, quia Christus est verus Dei Filius, et Patri confessor in coelis, et cum proprio corpore suo: sed per imaginem quae de coloribus facta patet, adoratur imperium ejus, et glorificatur, et in memoriam venimus ipsius praesentiae, qua in terra conversatus est. Unde et hic Pater ostendit non duas adorationes, sed unam esse et imaginis et principalis, cujus imago est.

Petrus et Petrus Deo amabiles presbyteri ac vicarii Adriani papae senioris Romae, attulerunt librum: quem accipiens Demetrius Deo amabilis diaconus, et vasorum custos sanctissimae magnae ecclesiae, legit:

Sancti Patris nostri Basilii ex epistola ad Julianum transgressorem.

Secundum immaculatam fidem Christianorum, quam divinitus sumus sortiti, confiteor et polliceor credere in unum Deum Patrem omnipotentem, Deum Patrem, Deum Filium, Deum Spiritum sanctum: unum Deum tria adoro et glorifico. Confiteor autem incarnatam Filii dispensationem, et Dei genitricem sanctam Mariam, quae illum secundum carnem peperit. Suscipio autem et sanctos apostolos, prophetas et martyres: et ad supplicationem, quae est ad Deum, hos invoco; ut per eos, id est interventionem eorum, propitius mihi sit misericors Deus, et culparum mihi redemptio fiat, et detur. Unde et characteres imaginum eorum honoro et adoro, praecipue cum hoc traditum a sanctis apostolis, et non prohibitum sit: quin et in omnibus ecclesiis nostris ostendatur depictum.

Gregorius Deo amabilis diaconus sanctissimorum et laudabilissimorum apostolorum legit:

Theodoreti episcopi Cypri de vita Symeonis Stylitae, cujus initium est:

Symeon, qui valde magnum erat miraculum orbis. Et post alia: Aiunt enim hunc virum in maxima Roma famosissimum fuisse, ut in omnibus ergasteriorum foribus iconas ipsi breves erigerent, custodiam quamdam sibi ex hoc et munimen acquirentes.

Joseph, reverendissimus monachus et hegumenus monasterii Heracliae, dixit: Et ego peccator librum fero continentem vitam sancti Symeonis Mirabilis Montis, et ut jubetis.

Sancta synodus dixit: Legatur.

Et accipiens Cosmas Deo amabilis diaconus et cubuclesius legit:

Ex Vita sancti Patris nostri Symeonis Mirabilis Montis, capitulum centesimum decimum octavum. De femina quae Rhosopoli sterilis erat, valido daemonio pressa: quae sana et fecunda facta, imaginem justi imposuit domi suae, quae magnifice miracula operabatur.

Mulier quaedam erat Rhosopoli Ciliciae, Theotecna dicta, quae habitaverat cum viro annis viginti, et filium non habuit. Contigit autem eam etiam a daemonio a pueritia vexari, et mandere linguam. Vir autem ejus ultra non valens sufferre tribulationis ejus angustiam, dimisit illam a domo sua, et per quatuor annos cum nulla est femina sociatus. Illa vero invento comitatu confugit ad justum. Cum autem vidisset eum daemon, statim fremuit, et torquebatur coram eo, videns cum muliere spiritualem ejus imaginem, dicentem humana voce: Separabo te ab ea, maligne et immunde spiritus, et revertetur ad virum suum, et efficietur illi anno sequenti puer. Et ejulavit daemonium ferociter conturbatum: O violentia adversus me! non est tuum matrimonii solutiones efficere; utquid autem et filium eis das, cum a me filium minime fecerit? quid mali feci tibi? vel quid peccavi in conspectu tuo, quia separas me a muliere mea? si servum me comparasses, dares me forsitan et in servitium hominibus. At vero Symeon ait: Quia malus servus es, recognosce teipsum, maligne, et curre in flamma ignis arsurus; et fer aquam, et collige ligna. Et statim veluti ventus cursim et vehementer incendens daemon, et tollens in muliere amphoram aquae minabatur; et impletam illam, et collecta de silva ligna attulit ululans et dicens: Vae mihi, vae mihi malo servo et inventori malorum; quid passus sum? Nam a muliere mea separat me sanctus Symeon; et quid faciam infelix, nescio. His autem dictis coram populo qui convenerat, postquam adimplevit ministerium quod sibi fuerat imperatum, clamavit altisone loquens; et aspiciens contra se veniens fulgur ignis, currebat in muliere per circuitum status ejus, plurimum et dolenter cruciatus; et taliter protinus exiit: et muliere pristino ordini restituta, dimisit eam Symeon sanam, dicens ad illam: Vade, mulier, in domum tuam, et cohabita cum viro tuo. Ecce enim direxit Dominus cor ejus, ut recipiat te cum gaudio magno: quod et factum est. Cumque illa reversa fuisset, statim rectum factum est cor viri sui ad diligendum eam: et ingressus est ad illam, et confestim concepit in utero: et completo anno, tulerunt puerum ad servum Dei, laudantes et glorificantes Deum. Cum autem complessent orationem suam, et rediissent ad propriam domum, erexit mulier fide ducta imaginem sancti in interiori domo sua: quae operabatur miracula, obumbrata Spiritu sancto, qui habitabat in sancto: et a daemonio vexati emundabantur illic, et ex variis passionibus infirmati curabantur. In quibus et una mulier fluxum sanguinis incessanter per quindecim annos passa, in fide accessit ad videndum imaginem, et continuo fluxus stetit. Dixit enim intra se, quia si tantum videro similitudinem ejus, salva ero.[ Gr. add. Videns autem, quod exsiccatus esset fons sanguinis sui, ad hominem Dei protinus accurrit, adorans coram eo, laudans et glorificans Deum, ac enuntians miraculum in se perpetratum.]

Item legit aliud miraculum sancti Patris Symeonis.

Accidit autem in diebus illis quemdam virum forensem urbis Antiochiae dira pressura detineri a daemonio maligno, et angustari per aliquot tempora, ita ut strangularetur ab ipso, constrictis spiraminibus suis. Hic ascendens ad sanctum, et consecutus remedium intercessionibus ipsius, et factus tanquam nihil fuisset mali perpessus, et rediens ad propriam domum, pro gratiarum actione erexit illi imaginem in publico et clarissimo civitatis loco, super januas ergasterii sui. Videntes autem eam quidam ex infidelibus tam honorabiliter eum luminibus et velis glorificari, repleti zelo, conturbaverunt similes suos, inordinatos scilicet homines: ita ut conveniret multitudo, et cum tumultu clamaret: Tolle a vivendo qui hoc fecit, et imago deponatur. Contigit autem per dispensationem Dei, ut vir non inveniretur tunc in domo sua. Procurabant enim, ut in eum manus injicerent, aliis alia vociferantibus. Malitia enim eorum multa et magna erat in conspectu Dei vehementer, et invidia immensa, et[ Gr., furiis incitati] operantes ad hoc convenerant, tempus invenisse putantes simultates excitandi, et sanctum injuriandi, utpote illum qui crebro redarguerat malitiam fidei et errorem eorum qui in ipsis gentiliter conversabantur. Cum ergo non possent ferre tantam insaniam, praeceperunt uni militum ascendere scalam, et ejicere imaginem. Qui ascendens, et extendens manus ut faceret quod sibi praeceptum fuerat, mox elisus est a sursum usque deorsum, cadens in terram: et facto magno tumultu in turba, apposuerunt exardescentes alium imponere. Sed et ille manus suas extendens, pari modo elisus cecidit super terram. Quod factum timentes omnes, coeperunt signaculum crucis sibi imponere. Porro infideles illi per amplius insurgentes, adjecerunt tertium imponere ad hoc: et cum extendisset et ipse manus, ut ejiceret imaginem, similiter et ipse corruit super terram. Timor tunc venit magnus super omnes qui circumstabant fideles, qui et perculsi super caecitate et audacia infidelium, et non sanctorum virorum illorum, adorata cum oratione imagine, recedebant.

Constantinus sanctissimus episcopus Constantiae Cypri dixit: Haec quidem, honorabiles Patres, de his quae lecta sunt, audivimus, et credimus. Ego autem humilis signa quae facta scio, similia referam. Vir quidam Cyprius in civitate Constantia minans jugum suum, et pergens ad opus suum, ingressus est ad orandum in orationis domum Dei genitricis. Et cum oraret, suspiciens videt imaginem sanctae Dei genitricis ex coloribus factam in pariete, et dicit: Hoc quid facit hic? Et accepto stimulo suo effodit oculum imaginis dextrum: et exiens de templo, pulsavit boves aculco. Cumque rumperetur stimulus, rediit fragmen stimuli in dextrum oculum hominis, et obcaecavit eum. Hunc ego vidi virum, et novi luscum effectum. Alius homo in civitate Citio, festivitate sanctae Dei genitricis, die scilicet decimo quinto mensis Augusti, ingressus est in templum, ut adornaret illud velis: et assumpto clavo, fixit eum in pariete, in ipsa fronte imaginis sancti Petri. Cum ergo funem ligasset, et explicuisset velum, eadem hora dolor apprehendit eum in capite et fronte intolerabilis: et mansit duobus diebus solemnitatis jacens, et cruciatus patiens. Quo comperto episcopus Citii redarguit, et jussit pergere et educere clavum ex imagine. Qui pergens, et hoc gerens, cum educeret clavum, alleviatus est dolor. Interrogetur autem hinc et episcopus: adest enim. Interrogatus ergo episcopus Citii, cum juramento firmavit haec coram synodo sic se habere. Ante biennium navigaverunt viri[ Citienses] in duabus navibus in civitatem. Syriae, quae vocatur Gabala. Cum autem essent Gabalae secundum consuetudinem, taxati Agarenorum descenderunt ad maritima: et venientes quidam eorum Gabalam, divertunt in quoddam templum civitatis. Porro unus ex Agarenis videns imaginem in pariete de calculis, interrogavit quemdam Christianum qui aderat, quid prodest imago haec? Ad quem Christianus ait, quia his quidem qui eam honorant, prodest: his autem qui illam inhonorant, nocet. Et Saracenus: Ecce ego, inquit, effodiam oculum ejus, et videbo quid mihi noceat. Haec dixit, et extendens contum suum, imaginis oculum dextrum effodit. Protinus ergo et suus dexter oculus in terram exsiliit, idemque ignea est febre detentus. Hi autem qui simul cum illo aderant, acute illum aegrotasse videntes, tulerunt, et ad civitatem ipsius reduxerunt. Haec nobis retulerunt viri qui remearunt ad Cyprum, numero triginta duo.

Theodorus sanctissimus episcopus Catanae tradidit librum: quem accipiens Gregorius Deo amabilis diaconus sanctissimorum et laudatissimorum apostolorum, legit:

Sancti Basilii de sermone in beatum Barlaam, cujus initium est:

Prius quidem sanctorum mortes. Et post alia: Assurgite nunc mihi, o clarissimi athleticarum virtutum pictores, et militis abbreviatam imaginem vestris magnificate artibus: obscurius a me, qui coronatus est, scriptum vestrae sapientiae fulgorate coloribus. Ibo in victoriarum martyris per vos pictura victus: gaudebo tali vestrae fortitudinis hodie victoria superatus. Videbo manus ad ignem subtilius a vobis depictum certamen. Videbo clariorem in vestra depictum imagine luctatorem. Plorent daemones, martyris factis fortibus et nunc perculsi: combusta illis manus et vincens ostendatur: et pingatur in tabula similiter et ipse agonotheta luctaminum Christus, cui est gloria in saecula saeculorum. Amen.

Constantinus Deo amabilis diaconus et notarius legit.

Photini Deo amabilis presbyteri et defensoris sanctissimae magnae Ecclesiae Constantinopoleos.

De Vita sanctae memoriae Joannis Jejunatoris, qui fuit episcopus ejusdem urbis.

Adhuc nec hoc lateat miraculum, nec indulgeamus egregio Patri hoc dudum maxime celare acceleranti. Nam nox quidem erat, et deambulamus cum velocitate multa, utpote in terram ultra positam Mauricium imperatorem adituri: Mauricium, qui dudum quidem justissimus et mitissimus fuit, nunc autem et martyr; hoc enim profundissimus ei draco et tyrannus etiam nolendo donavit. Cum ergo festine ambularemus, mulier quaedam speciosa valde, tam veste, quam vultu et anima, quae dives admodum fuerat, sed non putabatur propter calamitatem quae inerat ei, procul apparuit mihi mista cum multitudine fratrum nostrorum pauperum, quae persecutionem ab his[ Gr., rejecta ab his] passa, qui super isto erant ordinati, nequaquam recedebat, sed cum lacrymis, licet verecundata propter naturam, necessitatis tamen causa impudenter inferebat molestiam. His visis ordinem in quo fueram deputatus, relinquo, et apprehendo mulierem, et quidnam vellet, interrogabam. At illa: Virum, inquit, habeo et daemonium habet: et tertius annus est iste, ex quo denis millibus, ut ita dicam, venerabilibus locis et religiosis hominibus hunc miserum obtuli, et nihil obtinere amplius valui. Ad extremum ego nunc ab eremo veni. Nam ille ipse, qui in ea prae omnibus fere sanctis miracula facientibus, in patrandis miraculis testimonium habebat[ habet], ad curationem exhortans[ Gr., ad curationem et ipse nihil proficiens]: Vade, inquit, ad Joannem patriarcham magnum, indeque feres cum benedictione summi sacerdotis Dei omnipotentis imaginem Virginis matris Dei; et ibis, et portabis imaginem in domum, in qua habitasti in terra tua. Ecce enim mittes de caetero virum tuum, et locabis eum in atriis domus tuae; et non videbit vitatem regis magnam, ad quam nunc proficisceris: et exaltabis, et pones similitudinem, et fiet sanctificatio domui tuae: et erit ut omnis quicunque habitaverit in ea, benedictione benedicatur: et ecce fuga fugiet, et alienatus erit spiritus, et ultra non appropinquabit ei, eo quod Dominus prope sit, et in saecula gloria ejus. Amen. His dictis, adduco eam ad patriarcham die sequenti qui sexta feria consueverat in Dei genitricis templo juxta ingressum facto celebrare[ Gr., dum sexta feria de more in Dei genitricis propinquum templum esset ingressurus]: et refero negotii circumstantiam, nunc quidem valde juveniliter simul et rhetorice, nunc autem submisse ac dolenter: et gaudebam, suadere sperans pariter et laudari, eo quod ita pias assererem propositiones. Adhuc autem mihi moesto et docenti, quoniam[ Gr., Adhuc autem mihi docenti, et cum libertate dicenti, q.] eremita, o domine, dixit a Deo motus, quod merito vos, domine, expulsurus sis: interdicit sermonem meum, et furore fervens: etiam, domine, etiam, domine, vocem extollens eremita clamabat; etiam, ut ego dominus ejiciam daemonem; ut dicam, tibi dico immundo, exi a figmento, et vade huc atque illuc, et ad invisibile: talia jubes ut garriam homo sordidus et peccator: si estis mira operantes, meum ejicite spiritum. Orationum eges multarum, frater Photine, per orationes sanctorum. Sic praeter spem inhonoratus, recedebam erubescens: et silenter effugiens, efferebar retrorsum, et fortuito, et in obviantes quasi crapulatus incidebam; et apprehendo vix quamdam sacelli extremitatem: et furore commotus( plurimum namque tristitiae jam in furorem efferebatur, eo quod non invenerim gratiam in conspectu summi sacerdotis Dei magni) multa silentio in memetipso reputabam[ Gr., conquerebar], et quod non esset ab isto quidquam boni ulli ovium sperandum, pastore videlicet nobis ad lupi naturam perveniente. In his ergo cum essem haesitans, mihi consilium fit. Et mittens domum ex sequentibus quemdam, defero dominae imaginem ex his quae illic positae erant, satis oppido speciosam: et adornans valde bene, et ut erat possibile ad evidentius apparendum et reputandum, quia oportebat a maximo patre, utpote jam inclinato, accipere imaginem[ Gr., quia a maximo patre ut. i. inc. acceptam haberem imaginem], tenui hanc, et dedi mulieri; orareque pro nobis, et patriarchae gratias multas confiteri, atque abire cum gaudio jubebam. At illa liberabatur modicum[ Gr., propemodum] et exsultans, et non habens quod faceret[ Gr., fieret]. Unde et erat utriusque quasi dimidium gaudium. Nam ego quidem putabatur[ Gr., putabar, seu, videbar], non autem gaudebam. Illa vero et putabatur, et gaudebat: sed intentio et rei finis non habebat initium. Tunc ergo animi defectionem, quae nos obtinuerat, consolari taliter opinatus, acquisivi aliud[ Gr., aliam], contemplans et reputans, quem, quando, et ubi, et in quo, et quomodo, vel qua nobis mediante abirem seductus et circumveniens[ Gr., seduxissem et circumvenissem] mulierculam miserrimam, et ita miserabilem, et tantas fiducias nobis commendantem. Maxime autem contristabar, utpote separans mulierem a meliorum protectione, et per alium talia sapientem ad ea[ Gr., quae opus illi erant exhibitione] quae dealbari verebatur. In his rursus, et propter hujusmodi seductionem, et dicere atque oblatrare spiritum existimavi: et quia ipse ego e contrario firmaverim atque locaverim stabilitatem, quae erat daemoni circa hominem. Et quod factus sum ei et materia et occasio calumniarum justarum, non dum dico contra memetipsum solum, ergo[ Gr., sed] contra omnes quidem Christianos, et contra sacerdotes primum, eo quod uxorem quidam presbyter altero typho, aiunt, altero daemone, qui erat mendacii, praejudicavit: quod nihil profecto est aliud, quam in Beelzebub ejicere velle daemonia. Haec quidem mihi et hujusmodi indesinenter animam ingressa atrociter conturbabant, et inficiebant, et magna exspectare dabant mala tam ab hominibus, quam ab ipso Deo. Verumtamen recogitabam, et referebam mihimetipsi excusationem[ simulationem], et quamdam quasi consolationis phantasiam ad praesens imponebam, dicens apud me: Deus enim de futuro faciet curam. In hoc quippe anno intra locum forte[ Gr., In hoc quippe intermedio tempore forte] nobis morietur sive muliercula, sive ipse vir, sive alius quisquam. Moriar autem multoties ego, et cessabit qui[ Gr. et ms. Jol., quod] tristitiam inferebat. Igitur in his tunc a dyscolis, quae circa miseram mulierem erant, ut rebar, liberatus, rebar a turba liberari. Post annos reor ferme tres stabam penes ipsas sacras portas magni templi. Et ecce mulier elevans supercilia, et vehementer ac indefesse pronuntians et respirans, intuita est in me, et proximam interrogabat: ipse, putas, est? vel quid? et locuta, etiam ipse est veraciter; cursim movetur, et procumbit mihi ad genua; et flexa comprehendit mihi talos, et osculabatur circumplexans, et jacens in pavimento. Ego quidem sinebam interim et gaudebam, et huc atque illuc ad turbas circumspiciebam praeeminens[ delicias faciens], et his qui circumstabant jacentem videndus[ Gr., et ms. Jol., videri dans], et ostendens quod essem utique alicubi et ipse eorum qui multa possunt. At illa alia quaedam quae egenarum erant, saepius allocuta( erat enim inde)[ Gr. add., et veneror dominum, saepius locuta; erat enim ibi] deinde tamen et constringens nos valde, deponit vi tergis suis: et jacebam cadens, risus factus hinc circumstantibus multum; et vix prae reverentia exsurgens, dedi ei alapam, et decanos vocabam, et ad decanum[ decanicum] rapere sceleratam jubebam. Nam et faciem[ Gr., post vero f.] intuitus, arbitrari coepi hanc illam esse quae olim. Apponebat quippe et hoc, quia Deus mercedem domus meae det tibi, domine. Tunc plane, tunc cuncta videbam, pariterque gaudens et agonizans[ certans], hoc solum interrogabam: Sana facta es? vel: Quomodo sana facta es? et assumens secreto[ Gr., in otio], enarravit adventum ad regionem, et deportationem imaginis ad domum suam: et quia in excelsum elevata, et superposita est in parietibus domicilii sacro pariter et decentissime. Ut autem et per tempus frequens imagini oblatrans atque delusum figmentum[ Gr., insultans, ac fere figmentum, etc.] discerpens spiritus, in fine insonuit[ Gr., discesserit]: et facta est nobis medicina, dixit, quod patiebatur[ Gr. patiebamur] olim in veritate. Eos enim qui similia patiuntur, locus, imo figura Virginis matris curat. Hic est enim finis causae.

Leo sanctissimus episcopus Phociae dixit: Scriptum est, quia in duobus vel tribus testibus stabit omne verbum: et hodie exhibiti sunt nobis plurimi sacri libri, qui mentes nostras rigaverunt, et satisfecerunt de restitutione sanctarum imaginum.

Et legit Petrus lector:

De vita beatae Mariae Aegyptiae, cujus initium est:

Secretum regis celare bonum est, opera vero Dei praedicare gloriosum est. Et post alia: Alios quidem templum habebat, nemine impediente; me vero miseram non recipiebat, veluti quadam militari multitudine ad hoc ordinata vel jussa, ut mihi excluderet aditum: taliter me quaedam audax[ Gr., conferta] prohibebat virtus. Et iterum steti in atriis: hoc ter et quater patiens sive faciens, deficiens, ultra jam pelli et repelli non valui: factum enim mihi est corpus prae vi defessum. Desinens ergo recessi, et steti in quodam angulo aulae templi: et vix tandem ad conscientiam perveni causae prohibentis me videre vivificum lignum. Tetigit enim mihi oculos cordis sermo salutaris, ostendens mihi, quod coenum esset operum meorum, quod introitum mihi claudebat. Coepi igitur flere ac plangere, atque pectus percutiebam, gemitus ex profundo cordis attrahens. Cumque plorarem, video de loco in quo stabam, imaginem sanctissimae Dei Genitricis desuper stantem, et aio ad eam indeclinabiliter intuens: Virgo domina, quae Deum Verbum secundum carnem genuisti; novi quidem, novi, quod non sit decibile, neque rationabile, me ita sordidam et ita luxuriosam, imaginem contemplari tuam, quae semper es Virgo casta, corpus et animam habens mundam et impollutam. Justum enim est, ut luxuriosam me munditia tua odio habeat et detestetur. Verumtamen quoniam, ut audivi, ideo factus est Deus quem genuisti, homo, ut vocet peccatores ad poenitentiam, auxiliare mihi, quae sola sum, non habens quemquam in adjutorium. Jube etiam mihi indulgeri ecclesiae ingressum, ne prives me visione ligni, in quo secundum carnem affixus Deus quem genuisti, sanguinem proprium pro me in redemptionem dedit. Jube mihi etiam, o domina, januam aperiri sacratissimae crucis adorationis. Ecce te do Deo, qui ex te genitus est, vadimonium, quod ulterius carni huic injuriam non inferam per turpem quamcunque commistionem: sed cum lignum crucis filii tui videro, mundo et his quae in mundo sunt confestim abrenuntiem, et statim ibo quocunque ipsa, utpote salutaris vades[ vas], insinuaveris et duxeris me. His dictis, ac si quadam certitudine percepta, fidei fervore, miserationis Genitricis Dei confisa, et movens meipsam de illo loco, in quo stans deprecationem faciebam; et venio rursus, et ingredientibus memet commiscui: et non erat jam ullus qui me impelleret et repelleret[ Gr., repelleretur], nullusque prohiberet januae appropinquare, per quam in templum ingrediebantur. Comprehendit ergo me horror et ecstasis, et tota ex toto torquebar atque tremebam. Deinde cum pervenissem ad januam, quae usque tunc mihi fuerat obserata, ac si omnino virtus, quae prius me impedierat, nunc mihi praeparasset ingressum, ita sine labore ingressa sum: ita intra Sancta sanctorum ingredi digna effecta sum. Nam et vivificam crucis visionem promerui, et Dei vidi mysteria, quin et quam sit paratus ad suscipiendam poenitentiam. Projiciens itaque me ipsam super terram, et sancto illo adorato pavimento, currebam postulatura[ egressa], penes eam quae mihi fidem dixerat, accelerans. Fio itaque in illo loco, in quo vadimonii chirographum scriptum est: et genu flexo coram sanctissima Virgine Dei genitrice, his usa sum verbis: Tu quidem, bonitatis amatrix domina, tuam in me ostendisti misericordiam: tu indignae non es abominata deprecationem! vidi gloriam, quam juste non videmus nos luxuriosi. Gloria Deo, qui per te peccatorum suscipit poenitentiam. Quid enim habeo, peccatrix, amplius considerare, vel fari? Tempus est, domina, ut compleantur jam foedera vadimonii, cui fidem dixisti. Nunc deduc quo jusseris. Nunc esto mihi magis salutis magistra, manu ducens in viam quae ad poenitentiam dirigit. Et cum haec adhuc dicerem, audivi quemdam a longe clamantem: Si Jordanem transieris, bonam invenies requiem. Ego vero hanc vocem audiens, et hanc propter me factam fuisse credens, lacrymata clamavi, et Dei genitrici vociferata sum: Dei genitrix, domina, ne derelinquas me. Et his dictis, exivi de atrio templi, et constanter ambulabam.

Joannes reverendissimus monachus, presbyter et vicarius Orientalium pontificum sedium, dixit: Talem imaginem nos vidimus in sancta Christi Dei nostri civitate, et crebrius eam salutavimus.

Stephanus Deo amabilis diaconus, notarius et referendarius venerabilis patriarchici secreti, legit.

Ex passione sancti martyris Procopii, cujus initium est:

Per illa tempora regnavit Diocletianus tyrannus. Et post alia: Adolescens autem gaudio magno percepto in fide roboratus est, similiter omnes qui cum eo erant; et eadem noctis hora reversus est cum militibus, et venit Scythopolim. Et advocatis occulte omnibus auri et argenti artificibus, interrogabat eos, dicens: Potestis mihi facere vas, quod ego vobis expono? Qui timentes austeritatem viri, consilio facto statuerunt coram eo unum, qui erat major eorum, artificem nomine Marcum, dicentes: Iste faciet, domine, voluntatem tuam. Et post pauca: Marcus autem non parebat ei. Adolescens vero persuasit illi, dicens, quia usque ad mortem non indicabo imperatori secretum. Qui credens, per noctem in secreto operatus est crucem de argento et auro. Et factum est ut consummata et erecta cruce, apparerent tres in ea imagines: et erat superscriptum Hebraica dictione sursum in principio, Emmanuel: et in utrisque initiis, Michael, et Gabriel. Voluit ergo Marcus reveritus delere imagines, et non potuit. Manus enim ejus manebat veluti arida. Cum autem gallus vocem dedisset, venit dux qui dicebatur adolescens[ Neanias], ad domum Marci, ut tolleret crucem: et videns eam, adoravit illam, et dicit Marco: Quae sunt hae facies, et quae superscriptio: Dicit ei: Domine, in ea hora, qua consummatum est opus, ortae sunt iconae istae; et nescio cujus, vel quae sit superscriptio. Porro adolescens[ Neanias] cognovit quamdam virtutem in ea esse. Et adorata cruce, involvit purpura, et ivit viam suam gaudens, latis artifici Marco pretiis pluribus, et introivit cum duobus numeris in civitatem suam.

Stephanus reverendissimus monachus et librorum custos venerabilis patriarchii legit:

Ex Vita sancti Patris nostri Theodori archimandritae Sicensium, cujus initium est:

Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi. Et post alia: Cum autem esset quasi annorum duodecim, facta est mortalitas ex bubone in illa villa, ita ut ipse infirmaretur pene ad mortem. Porro detulerunt eum in oratoriam domum sancti Joannis Baptistae, quae erat juxta villam, et statuerunt[ straverunt] eum ad introitum altaris. Porro super illud in receptaculo crucis stabat imago Salvatoris nostri Jesu Christi. Cumque ex dolore bubonis cruciaretur, repente de imagine ceciderunt super eum roris guttae, et statim gratia Dei a dolore convaluit, et sanus effectus est, et ivit domum suam. Et post brevia: Imitari igitur volens David in Deo decibili hymnodia, coepit discere psalterium. Cumque difficile cum multoque labore didicisset usque ad decimum sextum, imminentem decimum septimum psalmum non valebat memoriae commendare. Meditans ergo in oratorio sancti martyris Christophori, quod erat de proxima villa, et non valens ediscere, prosternens se supra faciem, deprecabatur Deum, ut docibilem se faceret ad psalmorum meditationem. Porro amator hominum Deus, qui dixit: Petite, et dabitur vobis, dedit ei petitionem ipsius. Itaque surgens de pavimento, et imagini Salvatoris intendens, et supplicans sensit dulcedinem melle suaviorem illatam in os suum. Qui agnita Dei gratia, et percepta dulcedine, gratias egit Deo: et ab hora illa facilius ac bene[ docibilius] doctae memoriae psalterium commendabat.

Cosmas Deo amabilis diaconus et cubuclesius egit:

Epistola Gregorii sanctissimi papae Romani ad sanctissimum Germanum, qui fuerat patriarcha Constantinopoleos.

Qualis et quae delectatio meam sic laetificare animam novit, sicut gratificus nuntius super tuo nomine, quod reverendum revera mihi et magnificandum decenter est, o sanctificate et divinitus acte? Hoc enim et nunc ego per honorabiles litteras tuas evangelizatus exsultavi, et prae nimio gaudio, spiritu laetificatus sum. Deinde in coelum extendens oculum, gratiarum dominatori omnium Deo retuli actiones: qui taliter etiam modo voluit, et fine tenus vobis cooperatur, et omnia vestra in lucem educit. Hoc enim et orandum mihi est noctu et interdiu, et nunquam aliquando hoc desiderium deserendum esse in Christo confidens pronuntiabo. Testimonium autem perhibet sermoni meo, o superlaudabilis et a Deo dilecte, etiam tuae per omnem horam benevolentiae recordatio: quam habitatricem habens in labiis, et dolorem verbi ferre non valens, illico ad affatum per litteras properavi. Est enim debitum mihi, et debitis cunctis insignius, te fratrem meum et propugnatorem Ecclesiae salutare ac alloqui, et luctaminum tuorum collaudare materias. Etiamsi quis dicat et valde convenienter: clamet potius ea impietatis praecursor, qui nunc passus est, bona actione malam actionem tuis commutaturus felicitatibus. Nam arbitrabatur secundum illum qui desursum cedidit, fremere simul et praevalere adversus pietatem: sed impeditur coelitus spe fraudatus: et audiebat quidem ab Ecclesia ea quae et Pharao prius Aegyptius tyrannus, Moyse de illo canente: Dixit inimicus: Persequens comprehendam, partibor spolia, replebo animam meam. Sed et audiebat quae et ipse diabolus, cum prophetica illi praenuntiaretur maledictio: Propterea destruet te Deus in finem, evellet te, et emigrabit te de tabernaculo tuo, et radicem tuam de terra viventium. Ita et ille praeter spem conatibus, qui in spe erant, frustratus periit, superno agone vestro et robore, apostatae enervata impugnatione adversus Deum, deorsum effecta, et ad novissimum propemodum expulsa exitium Christum impugnantis ferocitate: ita ut super eo Scriptura veraciter impleatur, quae dicit: Arcus fortium superatus est, et infirmi accincti sunt robore: pro eo quod nulla est ad infirmum Dei firmitas abominationis eorum qui Deum impugnant, et pugnare pro Deo mundum contra insensatos asserit[ scriptum est]. Quomodo ergo non cum Deo pugnans, o tu sanctissime, adversus eos qui sine Deo et contra Deum sunt, commoveris? Qui videlicet inveniunt eum qui invisibiliter oppugnatur, imo, ut verius dicamus, simul pugnat, et hostes in fugam vertit: ac ubi sic coepisti praelium, ut Deus ipse tibi monstravit? praeesse praecipiens in castris regni Christi gloriosum vere ac insigne labarum, id est vivificam crucem, magnum contra mortem magnitudinis suae tropaeum: in quo mundi quadrifarie terminos circumscripsit, lineamentis distinguens. Deinde et sanctam imaginem omnium dominae ac verae Dei Matris, cujus vultum divites plebis deprecabuntur. Etenim sancta est, quemadmodum patribus videtur, quae taliter a vobis pie honorata tribuit vicissitudines. Nam imaginis honor ad principalem transit, secundum Basilium magnum. Et pietate est plena venerabilium imaginum causa, sicut dicit Chrysostomus: Ego et cera perfusam amavi picturam pietate refertam: vidi enim in imagine angelum cuneos barbarorum persequentem, et David veritatem dicentem: Domine, in civitate tua imaginem eorum ad nihilum rediges. Et nequaquam Ecclesia erravit, licet ita fuerit aestimatum. Indulgeat Deus, neque secundum gentilem consequentiam est traditio( absit) et intentio rei secundum quid probatur, et nequaquam considerantur quae perficiuntur. Nam neque in Paneade civitate haemorrhoissae pie motae in recordationem facti in se miraculi repudiabatur, cum orta esset herba circa pedes statuae, quae ab ea in nomine Domini Jesu Christi erecta est: et extranea erat, incognitaque specie, positaque omnibus in variorum languorum remedium condescensione et bonitate Dei et Salvatoris nostri. Imo legalis, ut jam[ ita] dicamus, hujusmodi est in Deo erectio; licet figuris magis signanda[ Gr., figuris expressior], et umbrae praeferenda sit gratia et veritas. Unde maximam salutis causam sanctorum coetus Dei consilio hoc capitulum tradidit[ Gr., h. cap. Ecclesiae trad.] in universorum vultibus, et colorum operationibus venerabilem et sanctum characterem secundum humanitatem ejus qui tollit peccatum mundi, erigamus, per eum humilitatis celsitudinem Dei verbi considerantes, et ad memoriam conversationis in carne factae, tam videlicet passionis ejus et salutaris mortis, quam redemptionis quae hinc mundo effecta est, manu quodammodo ducti: et nulla est hinc a divinis dissonantia. Si enim propheticae praelocutiones terminum minime perceperunt, ne scribantur res ad ostensionem eorum quae adhuc facta non sunt: id est, si non est incarnatus Dominus, non formetur sancta imago ejus secundum carnem. Si non est natus in Bethlehem ex gloriosa Virgine Dei genitrice, neque magi munera obtulerunt, neque pastoribus supra stetit angelus, neque multitudo coelestis exercitus nato hymnum obtulit; si non in ulnis genitricis ut infantulus ferebatur, qui portat universa, et lactis alimoniam pertulit, qui dat escam omni carni: nec hoc figuretur. Si non a sene suscipiebatur, qui vitae tenet principatum et mortis, et omnium Dominus per eum agnitus simul et praedicatus, et ut demissionem concederet, postulatus: si non in Aegyptum causa dispensationis pergebat super nubem levem omni scilicet lumine illustratam matrem ac sanctitate robustam, qui in excelso sedet: et redit ex Aegypto, et habitat Nazareth: ne figurentur coloribus. Si non mortuos suscitavit, et erexit paralyticos, et leprosis praebuit purgationem, et caecos illuminavit, deinde et expressam fecit linguam mutorum, et bases claudorum firmavit, et expulit daemones: nisi aperuit aures surdorum, et omnia operatus est gloriosa, et in Deo signa perfecit; ne pingantur; et nisi passionem voluntarie suscepit, et infernum spoliavit, et surgens in coelum ascendit, qui venturus est judicare vivos et mortuos: neque figurent[ Gr., nec scribantur, nec figurentur] scripturae vel historiae, quae ista enarrant, tam per litteras, quam per colores. At, si haec omnia facta sunt, et magnum est pietatis mysterium, utinam esset possibile, ut coelum et terra et mare, animantia quoque omnia et virgulta, et quidquid aliud est, enarret illa et per voces et per litteras, et per picturas. Eorum enim quae non sunt, formatio, idolica pictura nominatur, quae et paganae fabulationis poema finxit, eorum quae unquam fuerunt per essentiam, facturam desipienter asseverans. Et certe nulla est condescensio Ecclesiae Christi cum idolis: absit. Neque enim vitulas adoravimus, neque vitulum in Choreb fudimus, neque a nobis creatura Deus aestimata est: sed neque rursus sculptili procidimus, et Beelphegor initiati sumus, neque natorum occisores aut sacrificatores fuimus, aut occulta mysteria celebravimus: neque filios nostros et filias immolavimus unquam daemonibus, ut in nos ea quae a Salomone idolorum cultoribus dicta sunt, assumantur. Nunquid a nobis infecta est terra in sanguinibus? vel imaginem in templo fecimus, quadriforme habentem idolum, et hanc adoravimus? Nunquid abominationem repentium et pecorum supra murum templi depinximus? Aut iterum nos Ezechiel vidit plangentes Adonidem, et incensum soli offerentes, de quibus dicit Apostolus: Servierunt creaturae potius quam Creatori. Putasne statuimus imagines duarum fornicariarum in Aegypto, Oola scilicet et Ooliab, et eas adoravimus? An rursus a nobis sacrificia Bel in Babylone, et Dagon in Palaestina oblata sunt? vel aliis diis gentium procidimus? Non sunt haec, non sunt: calumnietur nullus: quoniam in nullo eorum quae consistunt et facta sunt, nomen quod est super omne nomen populus Christi usque hodie, praeter sanctam vivificam Trinitatem, coluit, vel servivit[ Gr., latria adoravit]: absit. Nam modus idololatriae manifestus est. Christianis autem Dei cultoribus omnium dominator est adorandus. Porro si quis Judaico more ad accusationem motus, quae olim contra idolorum cultores dicta sunt, diffamaverit, et idololatriam Ecclesiae nostrae ascripserit ex venerabilium imaginum deifico et mirabili ad meliora ducatu, nihil aliud arbitremur, quam ut canis latret, et in funda procul abjectus audiat sicut Judaeus: Utinam et Israel per visibilia visus esset Deo adorationem offerre, et per typica memor esset creantis, et non vitulum retineret ac muscas super tabulas testamenti. Utinam sanctum altare magis desiderasset, et non vitulas Samariae. Utinam attendisset Aaron virgam, et non Astartem. Bonum quippe simul et justum esset ei, petram salutare quae impres divinitus dedit, et non Baal. Utinam ad virgam Moysi magis intuitus esset, et urnam auream, arcam, propitiatorium, petalum, ephod, mensam, tabernaculum interius et exterius: quae omnia in gloriam Dei patrata; licet manu facta, Sancta tamen, appellabantur sanctorum, deinde et cherubim sculptiles, quorum memoriam faciens Apostolus ait: Cherubim gloriae adumbrantia propitiatorium: quibus et divinam vehi gloriam a Scriptura docemur. Si his intendisset, non utique idolis procidisset. Omne namque opus quod in nomine Domini fit, pretiosum et sanctum est. Et quid opus est epistolam in longum extendere? et maxime ad virum Deo placitum, et vas electum a Deo, gratiam adeptum spiritus, et in profunda divinorum dogmatum valentem prospicere, atque Deo ductore considerare summam scientiae altitudinem. Verum hinc ad propositum redeamus, propugnatricis tuae, o sanctissime, et omnium Christianorum dominae magnificationes: et qualis ipse ostensus fueris in cunctis ab illa directus et salvatus, et contra inimicos confortatus, admirantes. Illi vero qui ex multo jam tempore contra eam debacchati sunt, tanto invenerunt resistentem, quanto invenerunt sibi contradicentem. Et hoc mirum non est. Si enim Bethulia per manum Judith mulieris Israelitidis salvabatur, cujus opus Holofernis peremptio fuit; et hanc salvatricem Israel, qui per idem tempus fuerunt, praedicaverunt: quomodo non oporteret amplius tuam amplissimam sanctitatem tali propugnatrice usam aggredi fidei hostes, et victoria coronare subjectos? Sed ejusdem supplicationibus et omnium sanctorum potens in praelio Deus noster, fortis et longanimus, qui deduxit te super Joseph ut ovem, custodiat te sanctissime in annos prolixos, universae Christianae bene operantem conversationi, et sacro canoni obtemperare cunctos docentem et incitantem, et custodire depositum quod a Patribus suscepimus; convertentem eos qui ad modicum quid non intellexerunt: o juge gaudium nostrum, et communis utilitas et refectio, sanctissime et omnibus Christianis amabilis.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Petrum divinum apostolum aemulatus, tuba cecinit nobis a Roma veritatem etiam Pater iste beatus.

Theodorus[ Gr. Theodosius] reverendissimus monachus et notarius legit:

Epistola Germani beatissimi, qui fuit patriarcha Constantinopoleos, ad Joannem episcopum Synadensem.

Epistolam vestrae Deo amabilitatis tradidit nobis Tarasius laudabilissimus patricius, in qua continebatur de Deo amabili episcopo Nacoliae. Significamus ergo ei, quod et antequam suscepissemus litteras vestrae Deo amabilitatis, cum huc pervenisset idem ipse Deo amabilis episcopus, ad sermonem venimus cum eo, dijudicantes sensum ejus, qualis haberetur sententiae super his quae audieramus de illo: et hanc nobis proposuit traditionem[ Gr., rationem, seu apologiam: rationem habet ms. Jol.]( opportunum est enim, ut omnia subtiliter significemus Deo amabilitati tuae) quod audisset divinam Scripturam dicentem: Non facies omnem similitudinem, ad adorandum eam, eorum quae sursum in coelo et super terram sunt. Contra[ Gr., Juxta] hoc dixi, quia non oportet adorare manufacta, id est, quae ab hominibus sunt confecta. Nam sanctos Christi martyres, veras fidei margaritas, omni honore dignos arbitramur, et intercessiones eorum invocamus. Ad haec igitur nos respondimus ei: quia Christianorum fides et cultus et adoratio in unum est et solum Deum, sicut scriptum est: Dominum Deum tuum adorabis, et ipsi soli servies; et glorificatio nostra, et obsequium nostrum ipsi soli offertur tam a sanctis qui in coelis sunt, et intelligibilibus incorporalibusque virtutibus, quam ab eis, qui in terra cum essent[ sint], viam cognoverunt veritatis: quemadmodum et in ecclesiis Christi, quae ubique positae sunt, sancta laudatur et glorificatur Trinitas in singulari dominatione ac deitate: secundum quod et unus a nobis Deus praedicatur et non est praeter eum qui dominetur in potentatu suo saeculo, et ex non exstantibus omnia, ut essent, produxit, quotquot visibilia et invisibilia sunt; id est, Pater et Filius et Spiritus sanctus, sancta scilicet consubstantialis et vivifica Trinitas. In quam etiam credentes, et quam confitentes, baptizati sumus in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, quemadmodum tradidit ipse Deus Verbum, qui incarnatus est, Dominus videlicet noster Jesus Christus, qui unus est ejusdem sanctae et incomprehensibilis divinae Trinitatis: et non creaturas adoramus( absit) neque culturam quae deificae dominationi debetur, ad conservos inflectimus. Neque enim reges vel principes in terra adorantes, aequalem adorationem ei quam Deo exhibemus, facere noscimur. Etenim Nathan prophetam constat super terram adorasse David hominem existentem et regem; sed non ideo accusabitur, quasi qui hominem veneratus sit praeter Deum. Neque imaginum facturam, quae per ceram et colores formantur, in subversionem perfectionis quae circa divinum efficitur cultum, admittimus. Neque enim invisibilis deitatis imaginem et similitudinem, vel schema vel figuram aliquam formamus, quam ne ipsorum sanctorum angelorum sublimes ordines considerare et investigare penitus valent. Sed quoniam unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, revocans proprium figmentum a mortis damnatione, beneplacito Patris sanctique Spiritus homo dignatus est fieri, similiter nobis participatus carnis et sanguinis, uti magnus ait Apostolus, per omnia similis nobis factus absque peccato: humanum ejus characterem, et humanae speciei quam per carnem suscepit, imaginem, et non incomprehensibilis ejus, et invisibilis deitatis, formantes, hinc quae sunt fidei repraesentare urgemur[ satagimus], ostendentes quod non per phantasiam et umbratice naturam nostram sibi univerit, quemadmodum quidam antiquorum haereticorum errantes dogmatizaverunt: sed quod ipsa re ac veritate homo sit perfectus per omnia, excepto solo peccato, quod seminatum est nobis ex inimico. Est hoc sensu tutae fidei quam in illum habemus, sanctae ipsius carnis characterem in imaginibus formantes, et salutamus, et omnium cultu ac honore decenti dignum decernimus, in recordationem hinc venientes divinae illius et vivificae ac ineffabilis incarnationis. Similiter autem et intemeratae secundum carnem matris ejus sanctae Dei genitricis juxta eumdem modum depingimus similitudinem, ostendentes, quia cum mulier esset natura, et extranea massae nostrae minime facta, Deum invisibilem et cuncta moderantem super omnem sensum et hominum et angelorum in suo concepit utero, et ex se incarnatum peperit. Etenim ut proprie ac veraciter matrem Dei veri colimus eam, et magnificamus, et omni visibili ac invisibili creatura superiorem arbitramur. Et sanctos quoque martyres Christi, apostolos et prophetas, conservos quidem nostros et veros famulos Dei factos, actibusque bonis et praedicatione veritatis, et patientia in passionibus, quas pro ipso Deo pertulerunt, probatos et amicos Dei ostensos, et multam fiduciam apud eum consecutos admiramur et beatificamus, et ad recordationem virilitatis eorum, ac germanae circa Deum servitutis, similitudines eorum depingimus: non eos ut divinae naturae communicatores pronuntiantes, debitum deificae gloriae atque potestati honorem et adorationem illis impendimus; sed amorem nostrum, quem circa eos habemus, per hoc demonstrantes, quae per auditum vera esse credimus, haec et per picturae imitationem ad firmiorem certitudinem nostram statuimus. Etenim carne ac sanguine connexi, et per visionem ea quae animae satisfacere possunt, certissime noscere compellimur[ Gr., etiam per vis. plenam animae nostrae certitudinem confirmare studemus]. Nam et ipsi sancti Dei in unum et solum Deum servitutem atque glorificationem et adorationem conservantes, et ad hoc omnes advocantes atque docentes, suum effuderunt sanguinem, et verae confessionis corona redimiti sunt. Hic est modus faciendarum imaginum: non quo decentem incomprehensibili et inaccessibili deitati in spiritu et veritate adorationem transferamus in manufactas imagines, vel artis opera hominum, vel omnino in eas quae a Deo factae sunt creaturae sive in visibilibus, sive in invisibilibus: sed quo dilectionem, quam juste possidemus circa veros servos Dei nostri, per talem modum monstrantes, per illorum honorem in Deum qui ab his glorificatus est et illos glorificavit in confessione dominationis ejus, glorificationem et cultum referamus: ut et nos imitatores virilitatis eorum et charitatis quae in Deum est, per bona opera et refragationem contra vitia demonstremur. Juxta ergo hunc modum imaginum fracturam in Ecclesia Christi fieri, et non aliunde nos quae sunt salutis exspectare, unusquisque certissime noverit, tam in visibili mundo, quam in futuro saeculo, nisi a solo unigenito Filio Dei una cum Patre et Spiritu sancto, qui divina dona largitur. Neque enim aliud nomen est datum hominibus, in quo nos salvos fieri oporteat. Porro et si Domini et Salvatoris nostri, et intemeratae Matris ejus, quae vere Dei genitrix est, et sanctorum ejus imagines salutamus, sed non secundum eumdem affectum etiam fidem circa illos ipsos habemus. Verumtamen Deum quidem novimus[ Gr., Deum quidem illum nov.] sine initio et infinitum, et in manu omnia continentem, factoremque nostrum et omnis creaturae, et veraciter salvatorem Deum, habentem potestatem in coelo et in terra, pro genere hominum incarnatum fuisse. Porro hanc ancillam, et proprie matrem ejus, ac intercessionem potentissimam generis nostri suscipimus. Illum quidem ut dominatorem, et quae salutis nostrae sunt tribuentem; hanc vero ut materne pro nobis petentem: et sanctos omnes, tanquam conservos quidem nostros et nostrae naturae consistentes, sed placentes Deo, quemadmodum praedictum est, et supernam confidentiam et beatitudinem apud eum adeptos, et gratiam consecutos a Deo ad ministrandum nobis beneficia ipsius, sanitatesque passionum, et periculorum ereptiones in invocatione Dei nostri, cum per memoriam eorum in hymnis et canticis, beatitudinem et honorem ipsorum recolimus. Memoria enim justorum, ut Scriptura inquit, cum laudibus. Haec omnia jam exposuimus jam fato Deo amabili episcopo Nacoliae: quae et suscepit, et professus est tanquam coram Deo universorum sic se tenere, et nihil aliud dicere vel agere ad scandalizandos populos, vel turbationis eis causam praestandum. Hoc ergo sciens Deo amabilitas vestra, neque Deo amabilem synodum suam vexari faciat, neque in hoc scandalum ei aliquod fiat. Sed de caetero accersito eo, et praesentibus litteris nostris lectis satisfactioneque consensus ejus per eas[ Gr., in his] percepta, exoret quidem pro optimorum dominorum nostrorum et imperatorum longaevitate atque victoria: postulet autem et Christianorum plebi pacem Dei, quae exsuperat omnem sensum.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Pater noster sanctus Germanus concordat cum praedecessoribus sanctissimis Patribus.

Sancta synodus dixit: Vere, domine, in omnibus concordat.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Has litteras suscipiens Nacoliensis abscondit, et non dedit eas metropolitano suo. Ad hoc iterum scribit ad Nacoliensem beatus Germanus. Initium enim haereseos ex illo fuit.

Theodorus[ Theodos] Deo amabilis diaconus, notarius et scevophytax venerabilium patriarchicorum oratoriorum, legit:

Ejusdem Patris nostri sanctae memoriae Germani ad Constantinum episcopum Nacoliae.

Joannes Deo amabilis Synadensium metropolitanus scripsit nobis, quod non tradidit sibi Deo amabilitas tua litteras nostras: in quibus non mediocriter super te contristati sumus, eo quod postposueris, ut liquet, et Dei amorem[ Gr., timorem], et debitum membris Christi ab alterutris amorem pariter et honorem. Hujus rei gratia per praesentes litteras nostras praecipimus Deo amabilitati tuae, ut statim per semetipsam det praedictam epistolam nostram praedicto Deo amabili metropolitano suo, et omnem ei honorem impendat, et subjaceat ei secundum ordinem qui condecet sacerdotes: et quemadmodum sermones nostros Deo amabilitas tua suscepit, et hos sectari professa est, permaneat, non in sensu suo abundans. Non enim ignorat, nec obliviscitur, ut existimamus, quia et pro abrenuntiando episcopatu proprio nos rogavit, praetendens incursionem meditari contra se, in quibus, ut dicebat ipsa, non erat conscia: affirmans nihil ad injuriam Domini vel sanctorum ejus propter horum imaginem se dicere vel agere, sed tantummodo Scripturae sectari magisterium, eo quod nihil in creaturis divinum mereatur honorem. Quod et nos ita se habere di dicimus, et firmiter retinemus et profitemur. Quae autem scripta sunt a nobis ad jam memoratum Deo amabilem metropolitam ejus, legimus ei; et in his permanere professa est; et exemplaria hujuscemodi epistolae praebuimus ei. Ne ergo velis scandalum fieri plebi experti malorum, memorans terminum judicii domini, quod etiam his qui unum pusillorum scandalizant, inferre minatus est. Hoc autem sciat, quod donec epistolam nostram tribuerit Deo amabilissimo metropolitano suo, ex auctoritate sanctae ac consubstantialis Trinitatis non habeat potestatem qualemcunque contingere sacerdotale officium. Oportet autem magis nos austerius eam aggredi, quam non correctam divinitus referendae damnationi eam[ ream] deserere.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Sicuti et praedixi, fratres, introductio illatae novitatis hujus ex praedicto viro, id est episcopo Nacoliae, facta est.

Constantinus Deo amabilis diaconus et notarius legit:

Epistola Germani episcopi Constantinopoleos ad Thomam episcopum Claudiopoleos.

Dixit in quodam eloquiorum suorum loco sapientissimus Salomon: Frater qui adjuvatur a fratre, quasi civitas firma et alta: valet autem sicut seris munitum regnum. Ego autem non ex his qui adjuvare possunt, memet existimans, sed potius ex illis qui adjutorio egent, praesentem exarare litteram ad vestram studui Deo amabilitatem, cogitationum non ferens molestiam. Quaedam enim eam egisse audivi quae si quidem, ut secundum deiloquum Gregorium dicamus, mendacia aurae ferant: at si veracia, undique mentem meam confusio comprehendit. Putas enim quod et ipsa, secundum multorum desidiam, dilectionis jucunditate labiis tantum fuerit usa[ Gr., fit illicita], et non in profundum descenderit mentis, existimantis videlicet quod non sincera dilectione circa illam flagremus? vel hoc quidem nequaquam, sed imperitiam nostram et pigritiam, et negligentiam circa ea quae Deo sunt placita, respuit; utpote quae nullam curam gesserit in perscrutanda voluntate divina, secundum traditum nobis per sacras Scripturas sanctum mandatum? Aut horum non quidem est apta suspicio, illud vero fortasse opinandum est, ut meliore sibi facta revelatione( piget autem me dicere elatione quadam et prudentia[ sensu tumido]: charitas enim malum non cogitat, ut ait divinus Apostolus[ I Cor. XIII]) in talem devenerit satisfactionem, quam manifestare nobis ex necessitate debeat[ Gr. debet]. Porro facta est nobis ex hujusmodi suspicionibus[ Gr., hujusmodi suspicionum] non irrationabilis occasio: quia tempore multo degens apud nos vestra Deo amabilitas et commorans, quae etiam litteralium nonnunquam verborum et quaestionum[ Scripturae non sententiarum et qu.] interrogationes proponens, nullum sermonem movit nobis aliquando de imaginibus sive sanctorum virorum, sive ipsius Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi, et secundum carnem ejus sanctae et veraciter Dei genitricis Mariae: neque tanquam inquirens, et certitudinem invenire volens, id est interrogans, qualis nobis de hoc sensus existeret: et si secundum rationem esset quod in his fieret, nullam inferendo damnationem ista facientibus: sed neque ad firmam satisfactionem abjectione et interemptione dignum hujusmodi ducens, ad consilium nobis accipiendum tradidit semetipsam utrum[ Gr., ut] et nos similis sensus essemus: sed de his omnino in silentio perfecto se sciens, in civitate sua quasi ex communi dogmate et indubitabili quadam disceptatione imaginum depositionem, sicut didicimus, fecit: si veritas ita se habet; iterum dicemus. Etenim non est nobis facilis animus ad credendum inconsulte his qui crebro dicuntur detrahere proximis. Necessarium ponentes[ add. ex Gr.: Sed nos nec. pon.], in tractatione et fraterna probatione ea quae sensus nostri sunt, manifestare, subtiliter illa quae de hoc sunt, consideramus aggredi; illud primitus commonentes, quia omnino cavere nos oportet rerum novitatem; et maxime ubi inter plebes quae in fide Christi sunt, turbatio quaedam et scandalorum causa subsequitur, deinde et prolixi temporis consuetudo in ecclesiis tenuit. Si enim cum consilio vinum potare Scriptura praecipit, multo magis nos oportet multa inquisitione necessarioribus operam dare, ut non obnoxii terribilis efficiamur judicii, quod et illi qui unum ex minimis scandalizat, praeparatur a Deo[ Matth. XVIII]: et aliter[ alioqui] subversionem verborum vel rerum, quae ad injuriam Christi Ecclesiae ab infidelibus collectae sunt, facere debentes, etiam hujus venerabilem atque divinam ostendere immobilitatem. Hoc igitur in primis scire oportet, quia non tantum nunc, sed frequenter etiam Judaei talia nobis intulerunt in opprobrium, et hi qui vere idololatriae cultores existunt, vituperare solum intemeratam et divinam fidem nostram conantes, et non, ut manufactis intenderent[ Gr., non intendatur: al., non intenderent], perurgentes. Ubi illis omne studium et cultus super hoc perficitur, nihil his quae videntur et sentiuntur, excelsius ponere, sed divinam naturam varie humiliare, aut loco quodam circumcludentes universorum inspectricem ejus providentiam, aut corporalibus specificantes formis quos non ignobiliter quidam praedecessores nostri ut canes mutos, ut cum Scriptura dixerimus, vane latrantes ab ovili Christi repulerunt: quorum non nobis sunt prae manibus studia. Sed et de propriis impiis adinventionibus veritatis sermo hos compescere facit: quorum quidem alius publicat paganorum immolationem et fabularum turpitudinem et exsecrationem. Judaeos autem alius erubescere facit, quod non solum patres eorum ad idola prolapsi sunt, exprobrans, sed et quod contra legem, quam illi tenere se gloriantur, agant: sed loco quodam[ Gr., cum illa loco q.] definito ea quae typicarum sunt hostiarum, offerre decreverit, isti in omni loco orbis terrarum hoc agere non detrectent, consuetam in sanctum Spiritum perfidiam paterna consequentia adinvenientes, et hoc modo immolantes daemoniis et non Deo. Vera enim ad verum Deum servitus atque adoratio in observatione sanctae confessionis quae est circa eum, atque in custodia legum et mysteriorum, quae et ab ipso sive generaliter, sive capitulatim data sunt, certissime dirigitur. Saracenis autem, quoniam et ipsi tale quid obtendere dignoscuntur, sufficit ad confusionem et verecundiam, afferre acclamationem, quae usque in praesens in eremo ab eis inanimato lapidi celebratur, cognomenque illius dicitur[ Gr., invocationemque illius quod dicitur] Chobar, et caetera vanae ipsorum traditionis et conversationis ludicra mysteria, quae in insigni solemnitate gerebant[ gerunt]. Christianorum autem omnium per totum orbem sub uno jugo, Evangelii videlicet, ut propheta dicit, servientium Deo forma peculiarissima est fides et confessio, credens in unum Deum Patrem et Filium et Spiritum sanctum, Trinitatem increatam, sempiternam, incomprehensibilem, invisibilem, unius substantiae ac sessionis: confitens pariter et Filii Dei incarnationem[ Gr., perfectam incarnationem], et alia secundum virtutem sacratissimi Symboli, quod plebs Christi concorditer ante mysticam et sanctam oblationem offert Deo: atque illa spiritualis regeneratio, quae in nomine earumdem trium[ divinarum] Dei principalium personarum per sanctum baptisma celebratur: atque divina cooperatione facta perceptio[ Gr., atque deificans perceptio], et communicatio vivificorum foederum[ Gr., symbolorum] incruenti sacrificii: per quae veritatis illucescit illuminatio, et impietatis tenebrae effugantur, habentes et ipsae proprii erroris manifestissimam cognitionem, multorum videlicet deorum superstitionem. Haec autem ita invicem adversantur, ut apostolice dicam, quemadmodum in principio divisit Deus inter lucem et inter tenebras. Dicat igitur nobiscum beatissimus Evangelista Joannes: Haec est victoria quae vicit mundum, fides nostra; addatur autem et a nobis, et dicatur: Haec est petra, supra quam Christus aedificavit suam Ecclesiam, portis inferi, id est aggressionibus contrariarum virtutum inconcussam et inevertibilem. Hinc novum nomen sortiti sumus, quod, ut Isaias dicit, benedicetur. Dixit enim ita: Benedicent Deum verum; et superignotam atque investigabilem ineffabilis ejus naturae annuntiantes incomprehensibilitatem; invisibilem etiam illam, et incircumscriptam, et omnino incommutabilem indubitabili certitudine praedicantes; atque sempiternam ejus virtutem et divinitatem a creatura mundi, secundum sacratissimum Paulum, per ea quae facta sunt, intellectam, conspicientes. Sicque servire Deo vivo et vero meruimus, et libertate qua Christus nos liberavit, honorificati sumus et glorificati, ab omni erepti idolico errore et impietate: cujus praecipua cognitio, dicere lapidi, Tu me genuisti: et ligno, Tu me fecisti, secundum prophetae vocem: et non aspicere in coelum, ut Isaias clamat, ut existimetur quis est, qui ostendit haec omnia: qui educit per numerum mundum suum, per nomen vocabit prae multa gloria, et in multitudine virtutis; cujus manus plasmaverunt universam militiam coeli, quemadmodum alius quidam ait prophetarum: caeterum creaturae universae in apto ordinem intuentes, per eam intellectu animae similiter generationis rationem considerare[ Gr., proportione productivum ejus verbum cons.], et per eam veraciter existentem Deum adorare, quemadmodum beatus Athanasius, sermonem contra idola componens, liquidius edocet. Sicut ergo nulla communicatio luci ad tenebras, vel conventio Christi ad Belial: ita nihil est commune Christianis, qui unum Deum inaccessibili claritate et virtute adorandum colunt, ad eos qui fingunt Deum, et hujusmodi a propheta juste miseri vocantur. Illis enim cinis quidem cor est, sicut scriptum est: quorum alii quidem opera idoli a se facti creari sibi Deum recentem ex non existentibus opinantur: et corruente hoc ex qualibet causa et exterminato, firmiter tenent non esse sibi omnino Deum, nisi quiddam aliud pari modo condiderint. Et hoc liquido nos divina docet Scriptura in eo quod factum est in eremo, opere vituli ab Israelitis, quando seditionem commoventes dicebant ad Aaron: Fac nobis deos, qui nos praecedant: ostendentes per hoc, se arbitrari non esse omnino Deum, neque verum, neque falsi nominis, nisi forte idolum sibi artificio fieret vel exquisitum[ Gr., quod exquirebant]; cui post hoc exitum eorum ex Aegypto commodarent[ Gr., attribuerent], impietatis eorum et amentiae ostendentes nimietatem. Alii autem post haec gentilis religionis aggressi confusionem, et hanc circumtegere festinantes sub nomine deorum qui apud eos colebantur, simulacrorum curas studio[ Gr., structuras] peragebant, tam scilicet Jovis, quem et patrem et consulem, id est sublimissimum deorum ac hominum nuncupabant, quam caeterorum, quorum non est incerta nominatio pluribus. Quorum purgationes[ venerationes] et honores, qui per sacrificia quae ab eis celebrantur, fiebant, fornicationes quoque atque luxuriae, ac totius immunditiae demonstrationes, ut parum sit dici, turpia verba pariter et blasphemiae: cum apud eos homicidia in honorem Dei studio agerentur, et pompa turpibus operibus eorum honorabatur, in honorem eorum qui adorabantur assumpta, utpote haec illis agentibus, et his factis congratulantibus. Porro quae apud Christianos sunt imagines sanctorum virorum, qui usque ad sanguinem restiterunt peccato secundum Apostoli vocem, quique verbo veritatis ministraverunt, prophetarum scilicet et apostolorum: sive etiam eorum qui pia vita et directione operum bonorum veraciter Dei servi ostensi sunt, nihil aliud sunt quam fortitudinis exemplum, conversationisque venerandae ac virtutum norma, atque ad glorificandum Deum, cui in praesenti vita bene placuerunt, incitamentum et excitatio. Sermo enim bonorum virorum actus edocens, juvat audientes, et ad zelum imitationis frequenter invitat. Id ipsum autem fit secundum competentem rationem, si finis attendatur imaginum. Quae enim sermo historiae per auditum commendat, haec pictura tacens per imitationem ostendit, magnus clamat Basilius, ex utroque isto ad fortitudinem hos qui attendunt, erigi dicens. Brevis enim, ut quis dixerit, et capitularis narratio gestorum a pictore in imagine[ Gr., ab eo qui depictus est in im.] fit nobis, qui aspicimus, imitabilis visionis ipsius formatio. Ut ergo et cum[ Gr., quemadmodum et cum] idolis falsorum deorum scelestae ipsorum coexistunt[ Gr., simul apparent] actiones, et alium quidem ex auditu percipientem ea quae per sanctos viros gesta sunt, in recordationem auditorum hujusmodi contemplatio impellit. Alium vero ignorantem ad diligenter percunctandum instruit, et quae per illum docentur[ Gr., illius acta edoctum], in amorem et laudem Dei fervide suscitant: ita ut per utrumque istorum aspicientes sanctorum opera bona, glorificent Patrem nostrum qui in coelis est, secundum Evangelii vocem. At si per Moysem legislatio praecipit populo filum hyacinthinum in fimbriis quae sunt in summitatibus vestium, imponi ad recordationem praeceptorum atque custodiam: quanto magis non convenit per similitudinem picturae sanctorum virorum aspicere proventum conversationis eorum, et horum imitari fidem secundum apostolicum magisterium? Domini autem secundum carnis visionis imaginibus formari characterem, in redargutionem quidem est haereticorum, qui phantasia et non veritate hominem eum factum maledice perhibent, et in manuductionem quamdam eorum qui non omnino ad celsitudinem ascendere spiritualis contemplationis valent, sed indigent etiam quadam corporali consideratione ad auditorum firmamentum, quanto videlicet utilius et sollicitius fuerit[ Gr., rerum auditarum fir. quaecunque utiliores sunt, et majori prosequendae affectu]. Mysterium enim quod et coelos operuit majestate, absconditum a saeculis et generationibus in Deo, qui omnia creavit, et quod non solum ex auditu fidem habet, sed etiam per visionem firmatur in eorum mentibus qui vident: et virtute illud vociferatur; quia se Deus manifestavit in carne, et creditum est in mundo, omnibus sanctius atque salubrius invenietur. Ita ut ea quae scripta sunt per evangelicas praedicationes de conversatione ejus, qua secundum carnem in terra cum hominibus conversatus est, in populorum, ne delerentur, descripta sint monumentis: ut et cultus claritatis ejus, et circa nos bonitatis, manifestius praedicaretur et adoraretur. Non enim lignorum et colorum adoratur mistura, sed invisibilis Deus, qui in sinu Patris ipse adorationem assumit in spiritu et veritate, per se nobis oblationem quae ad Patrem est, donans, ipse quoque cum ipso pariter adorandus. Nam et Jacob adorasse dicitur super summitatem virgae Joseph, non ligno cultum impendens, sed honorem ei qui hanc possidebat, ostendens. Sic itaque et sanctae Domini et semper gloriosae Matris effigies intelligitur a Christi populo, et honoratur: sic a priscis sanctissimarum Ecclesiarum praelatis talia recepta sunt, et hi nullam prohibitionem adepti sunt[ Gr., nulla prohibitione vetita sunt]. Quanquam post persecutionem transitus in adventum fidei, haec ubique retenta concilia universalia etiam usque ad generationem nostram parati sunt, quae plurimorum capitulorum super imaginibus regulas exposuere[ Gr., Cum tamen persecutionibus transactis, et fide cum libertate ubique praevalente, generalia quoque concilia usque ad nostra tempora facta sint, et ea canones ediderint de pluribus capitulis longe minoris momenti, quam sit de imaginibus disputatio]. Quas non esset congruum indiscusse super hoc et perfunctorie derelinquere, si secundum quorumdam opinionem cum idolorum formis et exsecramentis, quae continentur in divinis Scripturis, etiam consuetudo quae antiquitus apud nos tenebatur, discebat, vel ad Dei alienationem ducatur[ Gr., a priscis temporibus apud nos viget, in idem tendit, atque ad Dei alien. ducit]. Is enim qui se cum apostolis esse usque ad consummationem saeculi dixit, hoc videlicet etiam his qui post eos inspectores Ecclesiae sunt, repromittit. Non enim cum illis corporaliter perseveraturus erat usque ad instantis saeculi transitum; quin et cum his qui in nomine ejus duo vel tres congregandi erant, adesse perhibuit: et non utique tot multitudines zelo congregatas suae pietatis, divinae intelligentiae ac ducatus exsortes desereret, quo minus viderent pervenisse usque ad perseverantiam perfectionis Ecclesiae ipsius, quam exhibuisse sibi credidimus non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi: licet non in paucis vel ignobilibus civitatibus, sed, ut ita dixerim, pene in omnibus regionibus, et in illustribus ac principalibus Ecclesiis hujusmodi more retento. Quod vero antiquum sit historicas narrationes Scripturarum frequenter in imaginibus formari, probat sanctae memoriae Gregorii Nyssae sermo, de Abraham habens superscriptionem; in quo de sacrificio Isaac historiam in picturis assumptam docet. Quod si secundum illos taliter se res habet, multo[ Gr., Quod si gesta illorum ita, multo, etc.] magis Dominicae dispensationis miracula et passiones hujusmodi debent consequi approbationem[ Gr., expressionem], quemadmodum et sanctorum martyrum triumphi certaminum, qui ad zelum bonum adducunt aspicientes. Quod manifeste factum ostenditur etiam in fortissimi et mirabilis testis veritatis Anastasii certamine. Sed illud fortasse dixerit aliquis, tueri[ Gr., vereri] necessarium nobis sanctae Scripturae praecepta. Ut puta: Non facies tibimet idolum, neque omnem similitudinem, quaecunque in coelo sursum, et super terram deorsum, et quaecunque in aquis subtus terram: non adorabis ea, neque servies illis. Et rursus: Non accipies nomen Dei tui in vanum. Et in Deuteronomio: Neque inique agatis, et faciatis vobisipsis sculptilem similitudinem, et quae cum illis. Sed haec omnia manifestum habent sensum, quod divina natura sempiterna sit[ Gr., forma carens sit] atque incomprehensibilis, et nulli similis aestimanda eorum quae cernuntur: sed neque tractatibus et ingeniis ferenda ad corporales opiniones[ Gr., ut nequis conjecturis et suspicionibus ducatur ad corporeas conceptiones]. Praedicens enim Moyses: Custodite valde animabus vestris, quia similitudinem non vidistis in die qua locutus est Dominus ad vos in Choreb de medio ignis; haec praedicens, intulit statim: Neque inique agatis, neque faciatis vobis ipsis sculptile, et quae cum ipsis: recordatus vituli confectionis quae facta fuerat, atque praecavere hortatus, ne et ipsi secundum Aegyptiorum consuetudinem, quam sciebant, ad talem laberentur impietatem, et divinitatem aestimarent similem istis. Hoc enim et magnus Apostolus in concione facta apud Athenienses perhibuit: Genus ergo cum simus Dei, non debemus aestimare auro, aut argento, aut lapidi, sculpturae artis et cogitationis hominis, divinum esse simile; eidemque sensui continuat: Et ne accipias nomen Domini Dei in vanum, id est, ne voces et aestimes Deum quod non veraciter hoc est, sed frustra opinionem et cognomen tale promeruit. Sed nobis, ait magnus Apostolus: Unus Deus Pater ex quo omnia, et unus Dominus Jesus Christus per quem omnia, et unus Spiritus sanctus in quo omnia: non naturali alternitate pro praepositionum commutatione inducta. Absit: tria enim unus Deus cum alterutris intelligitur, ut docet Gregorius sapiens. Nulli ergo nomen quod est super omne nomen[ Gr. add., aut cultum, aut latriam] populus Christi usque hodie, excepta sancta et vitae principali Trinitate, applicuit. Absit. Nam ubi nos servire talibus divina Scriptura prohibet, et alienos seu exsortes a tali vult errore modis omnibus exhiberi[ Certe enim latriae cultum non exhibendum hujusmodi rebus, addendo, Scriptura alienos nos et omnino exsortes ostendit a tali errore]. Denique manifestus est idolorum servitutis modus. Apud nos autem unus est Deus adorandus, et una et eadem in ipsum est fides, et unum ac salutare baptismum: sic et una quae offertur ei servitus a nobis, sicut traditum est a sacris apostolis, et conservatum; sacrificiumque laudis, quod per Christum referendum est Deo et Patri, ut divinus ait Apostolus, id est labiorum fructus confitentium nomini ejus; et divinissima traditio quae est in vivificis mysteriis, quam praenuntiavit Malachias propheta quasi ex persona Dei locutus: Quia ab ortu solis usque ad occasum glorificatum est nomen meum in gentibus, et in omni loco incensum offertur nomini meo, et sacrificium mundum. Nullus igitur est consensus templo Dei, id est ipsius Ecclesiae cum idolis. Absit. Haec est enim columna et firmamentum veritatis, ut apostolice nuncupata est: idolorum autem nomina exterminabuntur a terra, propheta Zacharias clamat: quando omnis locus domui David, id est Ecclesiae Christi, cujus domus nos sumus, per receptionem[ Gr., receptioni] fidei ejus adaperietur. His utique addentur tam ea quae sunt in sapientia quae dicitur Salomonis, quam et illa quae apud magniloquum rejacent Isaiam. Ibi enim dicitur: Initium fornicationis excogitatio idolorum. Adinventio autem eorum corruptio vitae. Neque enim erant ab initio, neque in saeculum erunt. Inani enim gloria hominum introivit[ Gr., introierunt] in mundum, et ideo brevis eorum finis excogitatus est, et caetera; apud prophetam autem: Confundentur qui fingunt Deum et sculpunt: et omnes unde facti sunt, exsiccati sunt, et surdi ab hominibus facti sunt, et ea quae cum ipsis efferuntur, fabri lignariae artis excogitatio: et lignorum quae in ministerium hominibus sunt, efficientia[ Gr., transmutatio] in viri formam, et publicatio amentiae eorum qui adorant ea quibus infertur. Videte, non dicetis, quia mendacium in dextera mea est: quod ad praescriptae impietatis destructionem intulit. Nos ergo scientes et credentes in Filium Dei, qui est veritas et dextera Patris, alieni a praedicta prophetae damnatione ostendimur et secundum hoc opportune propheticum verbum dicam: Quid paleae ad frumentum? Quae familiaritas non subsistentis levitatis, quae ventilatur a spiritibus nequitiae, eorum qui serviunt creaturae potius quam Creatori, ad verae Dei cognitionis alumnum in omni[ Gr., nutritium sermonem qui in omni] plebe Christi invenitur? Illi enim de quibus Isaias dixit, super vertices montium immolabant, et super colles sacrificabant, subtus quercum et populum et arborem obumbrantem: quia bene tegit[ Gr., bonum tegumentum], quemadmodum alius prophetarum Isaiae coaevus clamat. Populus autem Christi regem saeculorum incorruptibilem, invisibilem, solum et sapientem Deum adorat in aula sancta ejus, adorationem in spiritu et veritate faciens, omnemque laudem et glorificationem vivificae Trinitati incessanter offerens. Brevis autem finis idolorum, quem sapientia concionatur, id est horum demolitio, et quod non in sempiternum maneant, non aliunde quam ex apparitione factum est magni Dei et Salvatoris nostri Jesu Chisti; quam Ecclesia ejus, quae a finibus usque ad fines orbis terrae sanguine ejus acquisita est, semper pie sentiens confitetur et glorificat. Nihil ergo reprehensionis idolorum, quae in illis scripta est, germanus et verax Trinitatis adorator populus Christi in semet attrahit, sanctorum virorum imagines habendo ad rememorationem virtutis eorum: quemadmodum nec beato Paulo apostolo carnis prohibenti circumcisionem, et eos qui secundum legem justificari volebant, increpanti, culpam aliquam infert aut crimen, quod circumciderit Timotheum legaliter, quod totonderit, atque in templo sacrificium obtulisse claruerit. Neque enim quae patrantur, simpliciter intueri oportet; sed ubique intentionem gestorum convenit comprobari[ Gr., gerentium convenit probari, quae agentem vel crimine absolvit, vel contra damnat]. Nisi enim hoc diligenter observetur, fortasse nec ipsius Dei praeceptum sine calumnia penes infideles efficietur. Quod autem sculptiles lege interdicente[ Gr., Siquidem sculptile sive conflatile lege interdicente], qui obumbrabant propitiatorium super arcam cherubim gloriae, ut Apostolus nominat, talis essent[ erant] facturae[ structurae]: quibus et divinam quoque gloriam contineretur[ insidere], non solum ex Scriptura discimus, sed et beatus Athanasius illud psalmi dictum interpretans, Qui sedes super cherubim, appare, talem de illis tradidit intelligentiam. Et certe illorum cherubim principalia ignota sunt omnimodis natura hominibus: spiritus enim et ignis existunt, et ab omni corporali formatione atque natura extranea. Quae enim de illis corpulentius a propheta dicta sunt, symbolicum et excellentem[ Gr., anagogicum] sensum habent, aliter intelligi valentia[ Gr., non valentia] secundum venerabilem rationem, et id quod incorporalia decet. Illudque dicere necessarium est, quoniam nequaquam Christiani eorum qui sibi sunt secundum carnem agnati, noti vel affines, speciem depingentes, colunt, aut aliquo reddunt dignos honore. Sed neque imperialium praeceptorum potestati succumbentes talia excogitaverunt, super quibus juste accusantur illi, qui dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt, et mutarerunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, ut ait Apostolus: ita ut etiam ex hoc plane modo demonstretur, quod calumnia quae scripturae inest, nobis[ Gr., accusatio, quam infert scriptura, nobis] non possit aptari. Ergo si pias de divinitate opiniones ad corpulentias transferentes, et ea quae Deo decibilis gloriae atque servitutis sunt, deserentes, aut secundum aliquid omnino minorantes de hujusmodi causa ostensi fuerimus, bene utique circumauferri haberent ea quae occupant et abstrahunt nos a cultura et sedulitate, qua circa unum et verum utimur Deum: quod nunc e contrario videmus factum. Intendens enim quis cum disciplina imagini cuidam sanctorum, quemadmodum conveniens est, Gloria tibi Deus, dicit, sancti cujuslibet nomen adjiciens: ita ut per hunc quoque modum compleatur quod in oratione dicitur a nobis, quo et per invisibilia et visibilia glorificetur sanctissimum nomen Christi. Sed neque Deum quemdam sanctorum virorum vocare patimur: quanquam hujusmodi appellationem is qui proprie solus et unus est Deus, illis qui sibi placuerint, largitus sit, quemadmodum in sacro psalmorum scriptum est libro. Neque rursus ut sufficientem habere nos arbitrantes Dei cognitionis certitudinem, tales imagines parvipendimus, vel spernimus concursum qui in ecclesiis Dei fit; sed die ac nocte, imo ut cum psalmo dixerim, vespere et mane et meridie Deo benedicimus, et maxime in tempore divini sacrificii ac officii. Quin potius ut liquido scientes, non aliunde nobis spem provenire salutis, nisi ex pia fide et confessione quae in unum Deum, qui in Trinitate adoratur, efficitur: quarum una quidem in corde consistit, altera vero in ore profertur: semper laudem ipsius Dei qui fecit nos, in ore habemus, et exaltationes ejus in faucibus ferimus, omnisque plebs Christi ad perceptionem sanctissimi corporis ejus et sanguinis, per quae memoriam mortis ejus et resurrectionis secundum ipsius celebramus traditionem, insatiabili desiderio et divinitus mota industria perurgetur magis, quam cervus ad fontes aquarum. Sed nec illud scandalizet quosdam, quod ante imagines sanctorum luminariorum concinnatio et suavis odoris thymiamata fiunt. Symbolice namque talia celebrari ad honorem illorum excogitata sunt, quorum cum Christo requies est, quorum honor in eum recurrit: hoc probante Basilio sapiente, quia honor circa bonos conservorum approbationem habet benevolentiae erga communem exhibitae Dominum. Indicia sunt namque sensibilia lumina divini ac sine materia luminis dati: porro aroma tum incensum purissimae et totius sancti Spiritus inspirationis et refectionis[ Gr., repletionis] insigne. Et haec quidem veluti contra emergentes oppositiones et contradictiones, quae quasi ex Scripturis praetenduntur, scribenda consideravimus; rogantes, ut id quod sine scandalo et turbatione populi sit, omnimodis persequamini: praesertim cum, ne unus ex minimis contemnatur, praecipiat Dominus; similiter autem et ne scandalizetur, importabilem[ cum hoc imp.] ferat et terribilem iis qui hoc fecerint, damnationem. Nunc autem et civitates omnes[ Gr., totae] et multitudines populorum non in pauco super hoc tumultu consistunt: in quo ne nos obnoxii appareamus, omni studio procuremus. Prae omnibus providendum est nobis, quod mentem meam commovet, ne occasionem elationis hinc capiant ii qui contra fidem nostram inimici sunt crucis Christi, dicentes, quod usque nunc Christiani errassent. Nisi enim hoc idololatriam esse cognovissent, nequaquam modo manufactorum abjectionem fecissent. Quod quantam injuriam et depositionem inferat fidei quae in Christum est, unusquisque confessus exstiterit. Siquidem et hoc quasi quid verisimile profecto dicturi sunt, quoniam his qui semel erraverunt, omnino persuaderi non poterit[ Gr., omnino dandae non sunt aures]; quippe penes quos veritas non est. Porro quid plura dixerim, cum et ipsi per cuncta piissimi et amici Christi imperatores nostri tabulam veraciter proprii deitatis amoris, id est imaginem quae ante regalia est, erigentes, et in ea apostolorum et prophetarum imponentes effigies, et horum de Domino inscribentes voces, confidentiae suae glorificationem salutarem crucem esse praedicaverunt? Capitula vero sunt, quae dicunt, per imagines[ Gr., Caput vero eorum qui dicuntur, per imag.] diversas Deum operatum miracula, de quibus multi multam historiam texere volunt; utputa infirmitatum medelas, quas et ipsi nos experti sumus, et circumventionum resolutiones, quas in somnis per picturas crebro conspeximus[ Gr., et crebras depictorum in somnis visiones]. Porro maxime omnium manifestissimum, et nullam controversiam vel ambiguitatem sustinens, est, quod imago quae pridem Sozopoli Pisidiae intemeratae Dei genitricis fuit, ex depicta palma sua unguenti emanationem profuderit. Cujus miraculi testes sunt multi. Licet autem nunc hujuscemodi non fiat opus miraculi, non tamen incredibilia erunt priora, ne pari modo incredibilia judicentur quae in Actibus apostolorum sunt descripta, in principio praedicationis, signa diversa et charismata Spiritus, quae nunc minime patrantur; amatore hominum videlicet Deo per talem condescensionem eos qui infirmiores erant[ sunt], potentiores in fide sua perficiente, et pariter suam virtutem etiam per hos[ per haec] ostendente, quemadmodum apostolorum factum est tempore. Aliquando enim horum umbra, aliquando vero vestium sublata[ Gr., de vestibus pendentia] sudaria sanitates praestabant. Sicut ergo in illis non omnis corporis umbra, sed Petri tantummodo dabat laborantibus medelam: similiter et sudaria non omnis vestimenti, sed Pauli solummodo sanabant infirmos, in satisfactionem fidei ejus qui ab ipsis praedicabatur, qui gratiam suam etiam per inanimata demonstrabat: ita et super imaginibus saepe fieri placuit; non in omni imagine vel pictura talis specie beneficii inter credentes effecta, sed in solis sanctorum, vel etiam ejusdem Domini: quo non suapte intelligerentur sanitates accedere, sed ex sola gratia Dei nostri. Dignum autem, ut reor, est, neque illud praetermittamus, quod Eusebius Pamphili in ecclesiastica Historia posuit, quia in Paneade civitate, quam Caesaream Philippi Evangelium nominat, fertur domum esse sanguinis fluxum patientis[ passae] mulieris, quae fimbria Salvatoris sanata est, sicut scriptum est in Evangeliis. Cujus domus pro foribus aiunt statuam de aere factam stare, imaginem ferentem Domini; contra quam formam mulieris genibus provolutae consistere, palmis extensis supplicanti similem; in recordationem miraculi quod factum est circa se, hoc ab ea sollicite acto: et quod ad pedes statuae in nomine Domini factae, herba quaedam oritur nova specie ac ignota, quae variorum languorum medicamentum est; quod per seipsum vidisse Eusebius ait: manifeste Salvatore propriae gratiae dispensatoriae insignia faciente ad fidem mulierculae; ostendente quod nos superius indicavimus, quia non simpliciter tractanda[ accipienda] sunt quae geruntur, sed intentio ei[ facientis] est comprobanda. Dicit autem idem Eusebius quod et apostolorum imagines Petri et Pauli, atque ipsius Christi, per colores aestimatas[ Gr., conservatas] in picturis aspexerit. Non autem hoc dicimus nos, ut statuas aeneas facere studeamus, sed ut insinuemus quoniam et illud secundum gentilem consuetudinem factum, non renuente, sed volente Domino, ut in ipso demonstretur per plurimum tempus ipsius bonitatis miraculum: quod apud nos venerabilius est qualiter obtinens mos, doceat commemorationis[ Gr., morem, qui apud nos obtinuit magis pie quodammodo, non est fas vituperare. In his igitur absolvatur nostrae com.] sermo. Deus autem veritatis, qui deduxit nos in omnem veritatem, et omnem dissensionis occasionem, et turbationis causam a nostris abigit animabus, unanimiter uno spiritu glorificantes eum supercoelesti regno dignos efficiat.

Tarasius sanctissimus patriarcha dixit: Clamaverunt custodes Ecclesiae catholicae, sancti videlicet Patres nostri, qui semper supra intelligibiles ejus vigilantes arietes[ intelligibilia propugnacula], omne praelium et inane verbum repulerunt; et hanc indiscerptam servantes, universam phalangem adversantium persecuti sunt, et una cum veteribus haeresibus et errorem novae pravitatis Christianos calumniis appetentium pupugerunt gladio spiritus. Dicamus ergo cuncti una voce cum magistro nostro, Paulo videlicet divino apostolo: Christus pax nostra, qui fecit utraque unum. Ipsum decet gloria, honor et adoratio cum Patre et sancto Spiritu, nunc et semper et in saecula saeculorum. Amen.

Sancta synodus dixit: Divinitus sonantium Patrum doctrinae nos correxerunt! Ex ipsis haurientes veritatem potati sumus! Eos sequentes, mendacium persecuti sumus! Ab eis edocti, venerabiles imagines salutamus! Patres praedicant, filii obedientiae sumus, et congratulamur in facie matris, traditione Ecclesiae catholicae! Credentes in unum Deum, in Trinitate laudandum, honorabiles imagines salutamus! Qui sic se non habent, anathema sint; qui ita non sentiunt, procul ab Ecclesia pellantur! Nos antiquam legislationem Ecclesiae catholicae sequimur! Nos jura Patrum conservamus! nos eos qui addunt quid, vel auferunt, ex catholica Ecclesia anathematizamus! Nos subintroductam novitatem Christianos accusantium anathematizamus! Nos venerabiles iconas salutamus! Nos eos qui sic se no habent, anathemati submittimus! Christianos accusantibus, id est, imagines confringentibus anathema sit! His qui assumunt dicta sanctae Scripturae, quae sunt contra idola, in venerabiles imagines, anathema! His qui non salutant sanctas ac venerabiles iconas, anathema! His qui appellant sacras imagines idola, anathema. His qui dicunt, quod veluti ad deos Christiani, ita ad iconas accedant, anathema! His qui communicant scienter injuriam et inhonorantiam inferentibus venerabilibus imaginibus, anathema! His qui dicunt quod, excepto Christo Domino nostro, alius nos eruerit ab idolis, anathema! His qui audent dicere catholicam Ecclesiam idola aliquando recepisse, anathema!

Et postquam prolati sunt praefati anathematismi per chartam, sancta synodus, legente Euthymio episcopo Sardis, pronuntiavit subter annexa.

Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi divinum adimplentes praeceptum, sancti Patres nostri lucernam sibi divinae cognitionis ab eo datam non sub modio absconderunt, sed supra candelabrum posuerunt utilissimi magisterii, ut luceat omnibus qui in domo, id est, qui in Ecclesia catholica nati sunt: ne forte offendat aliquis eorum qui pie confitentur Dominum ad lapidem haereticae et malae opinionis pedem suum. Ipsi enim omnem errorem haereticorum foras expellunt, et putrefactum membrum, si insanabiliter elanguet, excidunt; et ventilabrum habentes, aream purgant: et triticum quidem, id est, verbum quod nutrit, quodque confirmat cor hominis, includunt in horreo catholicae Ecclesiae: paleam autem haereticae ac malae opinionis foras projicientes, comburunt igne inexstinguibili. Quamobrem sancta et universalis haec synodus beneplacito Dei et nutu piorum et fidelissimorum imperatorum nostrorum, Irenae novae Helenae, ac novi Constantini hujus Deo conservandi germinis, congregata secundo in hac Nicaeensium clara metropoli, per lectionem considerans memorabilium et beatorum Patrum nostrorum dogmata, ipsum quidem Deum glorificat, a quo illis datus est sermo ad doctrinam nostram, et ad perfectionem catholicae et apostolicae Ecclesiae: adversus vero eos qui non sentiunt ea quae illi, sed obumbrare moliuntur eam quae vere est veritas, per novitatem suam, psalmi concinunt vocem: Quanta malignati sunt inimici in sancto tuo, et gloriati sunt dicentes, quia non est magister, et nos non cognoscet tractantes dolose verbum veritatis. Nos autem per omnia eorumdem deiferorum Patrum nostrorum dogmata et praecepta tenentes, praedicamus uno ore et uno corde, nihil addentes, nihil auferentes ex his quae ab illis tradita sunt nobis; sed in his roboramur, in his confirmamur: ita confitemur, ita docemus, quemadmodum sanctae ac universales sex synodi definierunt et firmaverunt. Et credimus in unum Deum Patrem omnipotentem, omnium factorem visibilium et invisibilium: et in unum Dominum Jesum Christum unigenitum Filium et Verbum ejus, per quem omnia facta sunt. Et in Spiritum sanctum Dominum et vivificantem, consubstantialemque et consempiternum eidem Patri et Filio ejus, qui una cum eo sine initio est. Trinitatem inconditam, indivisam, incomprehensibilem, incircumscriptam: eamdem totam ac solam servitute[ latria] colendam, et adorandam, et venerandam: unam deitatem, unam dominationem, unam potestatem, unum imperium et potentiam, quae personis dividitur indivise, et substantia copulatur divise. Confitemur et unum ejusdem sanctae et consubstantialis Trinitatis, Dominum nostrum Jesum Christum verum Deum in novissimis diebus propter nostram salutem incarnatum et hominem factum, salvasse per salutiferam dispensationem suam, passionemque ac resurrectionem, et in coelos regressionem, genus nostrum, et nos liberasse ab errore idolorum; et ut ait propheta: Non legatus, non angelus, sed ipse Dominus salvavit nos. Quem et nos sequentes, et hujus vocem propriam facientes, magna voce clamamus: Non synodus, non principum imperium, non conjuratio Deo odibilis, ab idolorum errore liberam fecerunt Ecclesiam, quemadmodum Judaicum deliravit concilium, quod contra venerabiles imagines infremuit; sed ipse gloriae Dominus incarnatus Deus nos salvavit, et ab idolica deceptione eripuit. Ipsi igitur gloria, ipsi grates, ipsi gratiarum actio, ipsi laus, ipsi magnificentia ipsius: redemptio ipsius salus, qui salvare solus in perpetuum[ perfecte] potest, et non aliorum, qui de humo veniunt, hominum. Ipse in nobis, in quos fines saeculorum devenerunt, per incarnatam dispensationem suam praenuntiatos prophetarum suorum affatus terminavit, inhabitans in nobis, et inambulans, et delens nomina idolorum a terra, sicuti jam scriptum est. Salutamus autem et Dominicas et apostolicas et propheticas voces, per quas honorare et magnificare didicimus, primo quidem eam quae proprie ac veraciter est Dei genitrix, et superior coelestibus cunctis virtutibus; sanctasque et angelicas virtutes, atque beatos et laudabilissimos apostolos, prophetasque et gloriosos martyres, qui pro Christo certaverunt; atque sanctos et deiferos magistros, et omnes sanctos viros: et horum expetere intercessiones, ut valentes nos familiares reddere regi omnium Deo, custodientes videlicet mandata ejus, et in virtutibus vivere procurantes. Insuper salutamus et figuram pretiosae ac vivificae crucis, et sancta lipsana sanctorum; et sanctas ac venerabiles iconas recipimus et salutamus, atque amplectimur secundum antiquam traditionem sanctae catholicae Dei Ecclesiae, id est, sanctorum Patrum nostrorum, qui et has susceperunt, et stabilierunt fore in cunctis Dei ecclesiis, et in omni loco dominationis ejus. Porro has pretiosas et venerabiles iconas, ut praedictum est, honoramus et salutamus, ac honoranter adoramus: hoc est, magni Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi humanationis imaginem, et intemeratae dominae nostrae sanctissimae Dei genitricis, ex qua ipse voluit incarnari, et salvare atque liberare nos ab omni impia idolorum vesania: sanctorum etiam et incorporalium angelorum: ut homines enim justis apparuerunt. Similiter autem et divinorum ac famosissimorum apostolorum, deiloquorum etiam prophetarum, et certatorum martyrum, et sanctorum virorum figuras et effigies, utpote per picturam suam in recordationem et memoriam adducere nos valentes, et ad principale attrahere, atque participes facere alicujus sanctificationis. Haec ita sapere et didicimus et roborati sumus a sanctis Patribus nostris, et ab eorum divinitus tradito magisterio. Et gratias Deo super inenarrabili dono suo, quia in finem non deseruit nos, neque reliquit virgam peccatorum super sortem justorum, ut non extendant justi ad iniquitatem manus suas, id est, actuales operationes suas: sed bene fecit bonis et rectis corde, quemadmodum hymnographus David melodice cecinit; cum quo et residuum psallimus: Quia de caetero declinantes in obligationes adducet Dominus cum operantibus iniquitatem: et pax super Israel Dei.

Interpretatio subscriptionis Romanorum.

In nomine Domini Jesu Christi Petrus, misericordia Dei archipresbyter sanctae Ecclesiae catholicae et apostolicae, et locum complens Adriani sanctissimi et apostolici papae senioris Romae, omnes recipiens qui conversi sunt ab impia haeresi reprobantium venerabiles imagines, secundum doctrinam et traditionem sanctorum Patrum nostrorum, omnia quae superius efferuntur, approbans et consentiens, subscripsi.

Petrus, misericordia Dei presbyter et hegumenus monasterii sancti Sabbae, et locum complens Adriani sanctissimi et apostolici papae senioris Romae, omnes recipiens qui conversi sunt ab impia haeraesi reprobantium venerabiles imagines secundum doctrinam traditionemque sanctorum Patrum nostrorum, omnia quae superius efferuntur, approbans et consentiens, subscripsi.

Tarasius, misericordia Dei episcopus Constantinopoleos novae Romae, confirmans sic se habere veritatem omnia quae superius efferuntur, libenter admittens, his subscripsi.

Joannes, misericordia Dei presbyter et patriarcharum syncellus, locum retinens trium apostolicarum sedium, Alexandriae, Antiochiae, et Hierosolymorum, omnibus quae praeferuntur in hoc textu, consentio, et conveniens subscripsi mea manu.

Thomas, misericordia Dei presbyter et hegumenus monasterii sancti Patris nostri Arsenii in Aegypto siti, locum retinens trium apostolicarum sedium, Alexandriae, Antiochiae, et Hierosolymorum, omnibus quae praeferuntur in hoc textu consentio, et concordans subscripsi.

Agapius indignus episcopus Caesariae Cappadociae libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Joannes episcopus Ephesi libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Constantinus episcopus Constantiae Cypriorum insulae, secundum ea quae superius efferuntur, quamque nos confessi sumus orthodoxam fidem, suscipio, et saluto sacras et venerabiles iconas, et honorabiliter adorans, subscripsi.

Theophilus indignus episcopus Thessalonicae libenter omnia praescripta suscipiens, subscripsi.

Basilius indignus episcopus Ancyrae Galatiae libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Leo episcopus Heracliae Thraciae similiter.

Nicolaus indignus episcopus Cyzici omnia quae praescripta sunt, libenter admittens, subscripsi.

Euthymius indignus episcopus Sardorum libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Petrus indignus episcopus Nicomediae libenter quae scripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Elias peccator, episcopus Cretensium insulae, libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Hypatius indignus episcopus Nicaeae Bithyniensium provinciae libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Stauracius peccator, episcopus Chalcedonis, omnia quae praescripta sunt, libenter suscipiens, subscripsi.

Leo, gratia Dei presbyter sanctissimae Dei apostolicae magnae Ecclesiae, et princeps monasteriorum, et defensor sanctissimae Dei Ecclesiae, libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Epiphanius peccator, diaconus sanctissimae Ecclesiae Catanae Siculorum provinciae, et vicarius Thomae sanctissimi archiepiscopi Sardiniae, sequor ut debent rationabiles pecudes pastorum voces, quemadmodum Dominus ait, quia oves meae vocem meam audiunt. Ergo et ego pastorum rectas voces sequens, per vestigia eorum incedere propono: quibus et consentiens in omnibus testimoniis ipsorum quae lecta sunt, subscripsi.

Nicephorus indignus episcopus Dyrrachianensium provinciae, Illyricianensium regionis, libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Nicolaus monachus hegumenus, et ex persona throni Tyanorum, libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Daniel peccator, episcopus Amaseae, libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Georgius indignus presbyter, et ex persona throni Nazianzi, libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Constantinus indignus episcopus Gangrensium, similiter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Nicetas peccator, episcopus Claudiopoleos, libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Gregorius exiguus episcopus Neocaesariae libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Gregorius indignus episcopus Pisinuntensium libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Theodorus indignus episcopus Myrorum Lyciae libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Eustathius indignus episcopus Laodiceae Phrygarum provinciae libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Michael indignus episcopus Synadensium, libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Gregorius[ Georgius] indignus episcopus Antiochiae Pisidiae libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Theophylactus indignus diaconus exarchus, et ex persona clarae metropoleos Cariae, libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Leo indignus episcopus Iconii libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Anastasius indignus episcopus Nicopoleos veteri Epiri libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Constantinus indignus episcopus Pergae, libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Gregorius peccator, presbyter, et ex persona throni Trajanopoleos Thracensium regionis, libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Leo indignus episcopus Rhodi libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Christophorus indignus episcopus Phasidis, id est, Trapezuntinensium, libenter omnia praescripta suscipiens, subscripsi.

Manuel indignus episcopus Hadrianopoleos libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Nicolaus indignus episcopus Hierapoleos Phrygarum provinciae libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi manu mea.

Basilius indignus episcopus civitatis Silaei libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Galato exiguus presbyter, et ex persona[ Stephani] archiepiscopi Siciliae, libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Theophylactus indignus episcopus Euchaitensium libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Cyrillus monachus, et ex persona Joannis[ monachi] episcopi Gothiae, enutritus apostolicis praedicationibus et Patrum traditionibus, et quae nunc praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Theodorus indignus episcopus Seleuciae, libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Stephanus indignus episcopus civitatis Sugdensium[ Sugdaensium] libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Antonius indignus monachus, et ex persona throni Smyrnae, libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi.

Constantinus episcopus Chii[ Gr. et ms. Jol., Rhegii] libenter omnia quae praescripta sunt, suscipiens, subscripsi

Joannes miser et peccator cacomonachus[ peccator monachus], locum faciens Procopii reverendissimi episcopi, consona Patribus per omnia sapiens, subscripsi.

Theodorus indignus episcopus Catanae, ratum ducens semper amatores veritatis et sanctorum Patrum doctrinam et vestigia sequi, atque rectis eorum venustari dogmatibus; his et ego taxari[ id est, annumerari] festinans, consentiens omnibus quae ab eis edicta sunt, iis quae praescripta sunt, subscripsi.

Joannes indignus episcopus Tauromeniae, concorditer per omnia sanctorum Patrum doctrinas et testimonia eorum quae prolata sunt, sequens, subscripsi.

Gaudiosus indignus episcopus Missinae[ Messanae], concorditer per omnia sanctorum Patrum doctrinas et testimonia eorumdem, quae prolata sunt, subsequens, subscripsi.

Theodorus indignus episcopus Panormi, concorditer doctrinas et testimonia eorum quae praescripta sunt, sequens, subscripsi.

Constantinus indignus episcopus Leontinae, concorditer per omnia sanctorum Patrum doctrinas et testimonia eorum quae praelecta sunt sequens, subscripsi.

Stephanus indignus episcopus Bibonensium, concorditer per omnia sanctorum Patrum doctrinas et testimonia eorum quae praelata sunt, sequens, subscripsi.

Joannes indignus episcopus Treocaleos definiens, similiter subscripsi.

Theodoricus[ Theodorus] indignus episcopus Taurianae, concorditer per omnia sanctorum Patrum doctrinas et testimonia eorum quae praelata sunt, sequens, subscripsi.

Cristophorus indignus episcopus sanctae Cyriacae, concorditer per omnia sanctorum Patrum doctrinas et testimonia eorum quae praelata sunt, sequens, subscripsi.

Basilius indignus episcopus Liparetensium insulae, superius latis sanctorum Patrum doctrinis conveniens in omnibus, subscripsi.

Theotimus indignus episcopus Crotonensium, superius prolatis sanctorum Patrum testimoniis consentiens in omnibus, subscripsi.

Constantinus indignus episcopus Carinae, superius prolatis testimoniis sanctorum Patrum consentiens in omnibus, subscripsi.

Theophanes episcopus Lilybaei similiter.

Theodorus episcopus Tropaeorum similiter.

Sergius episcopus Nicoterensium similiter.

Theodorus episcopus Bizyae similiter.

Maurianus episcopus Pompeiopoleos similiter.

Joannes episcopus Salonentianae similiter.

Eustratius episcopus Bithyniensium provinciae similiter.

Petrus episcopus Germiensium similiter.

Joannes episcopus Arcadiopoleos similiter.

Constantinus presbyter, et ex persona throni Sebastopoleos, similiter.

Gregorius presbyter, et ex persona Nicetae episcopi Coloniae, similiter.

Sisinnius episcopus Parii similiter.

Epiphanius episcopus Mileti similiter.

Niceta episcopus Proeconnesi similiter.

Joannes presbyter, et ex persona Nicetae episcopi Coloniae, similiter.

Ursus episcopus Avaritianensium Ecclesiae similiter.

Eustratius episcopus Methymnae similiter.

Leo episcopus Cii similiter.

Joannes episcopus Apri similiter.

Theophylactus episcopus Cypsellorum similiter.

Laurentius episcopus sanctae Apsaretianensium Ecclesiae similiter.

Leo episcopus Carpathi similiter.

Eustathius episcopus Crotadensium similiter.

Cyriacus episcopus Zyparensium[ Drizyparensium] similiter.

Leo episcopus Mesembriae similiter.

Gregorius episcopus Dercensium similiter.

Theodorus[ Gr., Theodosius] episcopus Amorii similiter.

Joannes episcopus Nyssae similiter.

Georgius episcopus imperialium Thermarum similiter.

Georgius episcopus Camulianorum similiter.

Soterichus episcopus Ciscissensium similiter.

[ Theophylactus Typaepensium similiter.]

Theophylactus episcopus Trallae similiter.

Constantinus episcopus Mastaurorum similiter.

Georgius episcopus Briulensium similiter.

Ignatius episcopus Prinae similiter.

Constantinus presbyter, et ex persona throni Agathae[ Agaae], similiter.

Theodosius episcopus Nyssae similiter.

Basilius episcopus Magnesiae similiter.

Basilius episcopus Magnesiae Maeandri similiter.

Sabbas episcopus Ancensium similiter.

Nicephorus presbyter, et ex persona episcopi Gargarensium, similiter.

Georgius episcopus Palaeaspoleos similiter.

Theophanes episcopus Chalchae[ Caloae: Calohae] similiter.

Leo episcopus Algizensium similiter.

Nicodemus episcopus Evazensium similiter.

Lycastus episcopus Varetensium similiter.

Theognius presbyter, et ex persona Philippi episcopi Sion, similiter.

Theophanes episcopus Lebendi similiter.

Stratonicus episcopus Cymae similiter.

Eustathius episcopus Erythrensium similiter.

Theophilus episcopus Tymni similiter.

Cosmas episcopus Myrinae similiter.

Olbianus episcopus Elaeae similiter.

Pardus episcopus Pitanae similiter.

Basilius episcopus Pergamensium similiter.

Basilius episcopus Atrammytii similiter.

Marianus[ Gr., Marinus] episcopus Atandri similiter.

Joannes episcopus Assi similiter.

Leo episcopus Phociae similiter.

Joannes episcopus Rhaedesti similiter.

Joannes episcopus Pannii similiter.

Melchisedech episcopus Calliopoleos similiter.

Theophylactus episcopus Chariopoleos similiter

Leonides episcopus Madyti, id est Colae, similiter.

Sisinnius episcopus Zuruli[ Tzurulli] similiter.

Thomas episcopus Daonii similiter.

Gregorius episcopus Theodoropoleos similiter.

Sisinnius episcopus Chalcidis similiter.

Benjamin episcopus Lizycensium[ Licizensium] similiter.

Joannes episcopus Bryseos similiter.

Spyrido episcopus[ veteris] Palaeae Cythrensium similiter.

Eustathius episcopus Golensium[ Sotensium] similiter.

Theodorus episcopus Citii similiter.

Georgius episcopus Trimithuntensium similiter.

Alexander episcopus Amathuntensium similiter.

Constantinus episcopus Iliopoleos similiter.

Synesius episcopus Nessi similiter.

Theophilus episcopus Anastasiopoleos similiter.

Leo episcopus Minzi similiter.

Petrus episcopus Asponensium similiter.

Anthimus episcopus Verinopoleos similiter.

Michael episcopus Melitupoleos similiter.

Sisinnius episcopus Adriae[ Adraniae, Hadriani] similiter.

Theodorus episcopus Germae similiter

Basilius episcopus Hadranuthyrensium similiter

Leo episcopus Poemaninensium similiter.

Symeon episcopus Ocae similiter.

Strategius episcopus Dardani similiter.

Joannes episcopus Lampsaci similiter.

Theodotus episcopus Palatensium similiter.

Leo episcopus Traculensium similiter.

Niceta episcopus Hylaei similiter.

Theodorus episcopus Abydi similiter.

Leo episcopus Troadensium similiter.

Anastasius episcopus Tripoleos similiter.

Joannes episcopus Tabalensium similiter.

Stephanus episcopus Salensium similiter.

Stephanus episcopus Silandri similiter.

Nicolaus episcopus Pericommatos similiter.

Isoes presbyter, et ex persona throni Thyaterensium, similiter.

Joannes episcopus Setensium similiter.

Constantinus episcopus Acrasi similiter.

Theophanes episcopus Maeoniae[ Lymaeorum] similiter.

Michael episcopus Stratoniciae similiter.

Lycastus episcopus Philadelphiae similiter

Michael episcopus Stallae similiter.

Gregorius episcopus Gordi similiter.

Joannes episcopus Daldae similiter.

Eustathius episcopus Hyrcanae similiter.

Joseph episcopus Attaliae similiter.

Theopistus episcopus Hermocapeliae similiter.

Zacharias episcopus Hierocaesariae similiter.

Michael episcopus Cerasensium similiter.

Daniel[ David] episcopus Helenupoleos similiter.

Cyrion episcopus Lophi similiter.

Basilius presbyter, et ex persona Dascym, similiter.

Theophylactus episcopus Apolloniadis similiter.

Constantinus episcopus Caesariae Bithyniae similiter.

Georgius episcopus Basilinupoleos similiter.

Leo episcopus Neocaesariae[ sive Aristes] similiter.

Nicephorus episcopus Adrani similiter.

Theodorus episcopus Prusae similiter.

Epiphanius episcopus Lampae similiter.

Theodorus episcopus Heracliupoleos similiter.

Anastasius episcopus Cnossi similiter.

Melito episcopus Cydoniae similiter.

Leo episcopus Cisami similiter.

Theodorus episcopus Subritensium similiter.

Leo episcopus Phoenicis similiter.

Joannes episcopus Arcadiae similiter.

Epiphanius episcopus Eleutherniae similiter.

Photinus episcopus Cantani similiter

Sisinnius episcopus Chersonesi similiter

Gregorius presbyter, et ex persona throni Cephalleniae, similiter.

Philippus episcopus Corcyrensium similiter.

Antonius episcopus Troezenae similiter.

Petrus episcopus Monembasiae similiter.

Gabriel episcopus Aeginae similiter.

Leo episcopus Porthmi similiter.

Philippus episcopus Orei similiter.

Leo episcopus Zacynthi similiter.

Leo episcopus Linoae similiter.

Niceta episcopus Mellae similiter.

Neophytus episcopus Gordoversorum similiter.

Joannes episcopus Tennensium[ Stennon: Etennensium] similiter.

Leo episcopus Aspendi similiter.

Constantinus episcopus Zalensium similiter.

Gregorius episcopus Sinopae similiter.

Martinus[ Marinus] diaconus, et ex persona Theodori episcopi Andrapensium, similiter.

Andronicus presbyter, et ex persona Joannis episcopi Zalichensium, similiter.

Constantinus episcopus Sasimensium similiter.

Gregorius episcopus Amastrae similiter.

Heraclius episcopus Junopoleos similiter.

Niceta episcopus Dadybrensium similiter.

Theophanes episcopus Sorensium similiter.

Joannes episcopus Heracliae similiter.

Theophilus episcopus Prusiadis similiter.

Constantinus episcopus Cratiae similiter.

Niceta episcopus Rizaei similiter.

Constantinus episcopus Polemonii similiter.

Theodorus episcopus Comanensium similiter.

Joannes episcopus Cerasuntensium similiter.

Nicephorus episcopus Clanei similiter.

Leo episcopus Trocnadensium similiter.

Joannes diaconus, et ex persona throni Phaselidis, similiter.

Theodorus episcopus Pinnarensium similiter.

Stephanus episcopus Canuae similiter.

Anastasius episcopus Patrensium[ Patarensium] similiter.

Georgius episcopus Nasae similiter.

Constantinus episcopus Candicensium similiter.

Leo episcopus Corydalensium similiter.

Nicodemus episcopus Sidymensium similiter.

Leo episcopus Limyrensium similiter.

Constantinus episcopus Tlensium similiter.

Petrus diaconus, et ex persona throni Oricandensium similiter.

Stephanus episcopus Araxi similiter.

Georgius episcopus Oeniandi similiter.

Constantinus episcopus Combensium similiter.

Stauracius episcopus Zenopoleos similiter.

Gregorius episcopus Cibyrae similiter.

Basilius episcopus Tabensium similiter.

Dorotheus episcopus Neapoleos similiter.

Constantinus episcopus Alabandensium similiter.

David episcopus Jassi similiter.

[ Gregorius episcopus Mylasensium similiter.]

Sergius episcopus Bargylensium similiter.

Gregorius episcopus Heracliae Latomi similiter.

Joannes episcopus Mybdi similiter.

Stauracius episcopus Stadiae similiter.

Gregorius episcopus Stratonicae similiter.

Niceta diaconus, et ex persona throni Halicarnassi. similiter.

Michael episcopus Chaeretopensium similiter.

Pantaleon episcopus Valentiae similiter.

Georgius episcopus Peltensium similiter.

Christophorus episcopus Antanasi similiter.

Leo episcopus Eumeniae similiter.

Philippus episcopus Tranupoleos similiter.

Leo episcopus Aleensium similiter.

Paulus episcopus Acmoniae similiter.

Gregorius episcopus Timenutensium similiter.

Nicephorus episcopus Luidensium similiter.

Georgius episcopus Aptiae similiter.

Joannes episcopus Sybeos similiter.

Zacharias episcopus Trapezupoleos similiter.

Leo episcopus Sebastiae similiter.

Theophylactus presbyter, et ex persona throni, Georgii Hypsi episcopi, similiter.

Constantinus episcopus Eucarpiae similiter.

Andreas episcopus Cedisosi similiter.

Dositheus episcopus Psonuntensium, id est, Collapses[ Gr., Colossensium: Collassais], similiter.

Constantinus episcopus Cottyaii similiter.

Niceta episcopus Nacoliae similiter.

Leo episcopus Docimii similiter.

Joannes presbyter, et ex persona throni Hectorii, similiter.

Michael episcopus Hierapoleos similiter.

Nicolaus episcopus Phytiae similiter.

Theophylactus episcopus Cinnaboreos similiter.

Damianus episcopus Myri similiter.

Christophorus episcopus Prymisi similiter.

Niceta episcopus Augustopoleos similiter.

Georgius episcopus Midaei similiter.

Constantinus episcopus Ambladensium similiter.

Stephanus presbyter, et ex persona throni Ostri, similiter.

Georgius[ Gregorius] presbyter, et ex persona throni civitatis Polybati[ Poleos: Polyboti] similiter.

Sisinnius episcopus Philomelii similiter.

Michael episcopus Papensium similiter.

Sisinnius episcopus Apamiae Ciboti similiter.

Constantinus episcopus Comanae similiter.

Nicephorus episcopus Adadensium similiter.

Petrus episcopus Totiassii similiter.

Theodosius episcopus Sygalassi similiter.

Leo episcopus Barae similiter.

Petrus episcopus Seleuciae similiter.

Nicephorus episcopus Phlogensium similiter.

Marinus episcopus Magydensium similiter.

Leo episcopus Andidensium similiter.

Stephanus episcopus Parnassi similiter.

Bardanes episcopus Doarensium similiter.

Eustratius episcopus Dabellii[ Debelti] similiter.

Euphemius[ Euthymius] episcopus Sozopoleos similiter.

Theodosius episcopus Bulgarophygi similiter.

Georgius episcopus Plotinopoleos similiter.

Basilius episcopus Perberaei similiter.

Michael episcopus Pamphili similiter.

Ruben episcopus Scopeli similiter.

Sisinnius episcopus Garielensium similiter.

Callistus episcopus Eudiociadis similiter.

Constantinus episcopus Ligynensium similiter.

Joannes episcopus Cudrulensium similiter.

Theodorus episcopus Cremnorum similiter.

Constantinus episcopus Hadrianae similiter.

Theophilus episcopus Chii similiter.

Galatius episcopus Meli similiter.

Sergius episcopus Leri similiter.

Manzo episcopus Diocaesariae similiter.

Eustathius episcopus Celentereos[ forte Celendereos] similiter.

Zacharias episcopus civitatis Cardabunthensium similiter.

Sisinnius episcopus Mosbadensium similiter.

Eustathius episcopus Lami similiter.

Theodorus episcopus Germanicopoleos similiter.

Sisinnius episcopus Sycae similiter.

Constantinus episcopus Dalisandi similiter.

Leo episcopus Sibelensium similiter.

Stephanus episcopus Philadelphiae similiter.

Eudoxius presbyter et monachus, et ex persona throni Metellupoleos, similiter.

Constantinus episcopus Andri similiter.

Eustathius episcopus Teni similiter.

Theodorus episcopus Cadensium similiter.

Michael episcopus Tiberiopoleos similiter.

Constantinus episcopus Ancyrae similiter.

Joannes episcopus Azanensium similiter.

Theophylactus episcopus Mosynensium similiter.

Basilius episcopus Dionysupoleos similiter.

Stephanus episcopus Synnai similiter.

Sabbas monachus et hegumenus monasterii Studii similiter.

Gregorius hegumenus Hormisdae similiter.

Symeon hegumenus Chorae similiter.

Joannes hegumenus Pagurii similiter.

Eustathius hegumenus Maximi[ Maximini] similiter.

Joseph hegumenus et archimandrita Heraclii similiter.

Thomas monachus, et ex persona Joannis hegumeni Chenolacci, similiter.

Plato hegumenus et archimandrita Saccudeonis similiter.

Theodorus hegumenus et archimandrita Pandi similiter.

Macarius hegumenus et archimandrita Barda similiter.

Strategius monachus sanctae Sion similiter.

Gregorius hegumenus Hyacinthi similiter.

Joseph hegumenus Acaemitensium[ Acaemitorum] similiter.

Michael hegumenus sancti Petri similiter.

Theodorus hegumenus, et archimandrita Bodi, similiter.

Theophylactus monachus Cathon similiter.

Constantinus hegumenus Calaurensium similiter.

Antonius hegumenus Diu similiter.

Hilarion hegumenus Floron similiter.

Niceta hegumenus sancti Alexandri similiter.

Theodorus hegumenus Xerocepu similiter.

Niceta hegumenus Gudila similiter.

Niceta hegumenus sancti Eliae similiter.

Theoctistus hegumenus Auleti similiter.

Constans hegumenus sancti Cyriaci[ Quirici] similiter.

Stephanus hegumenus Careonis et archimandrita, similiter.

Nicephorus hegumenus sanctae Dei genitricis similiter.

Theophylactus hegumenus sancti Eliae similiter.

Joannes hegumenus Chenolacci similiter.

Paulus hegumenus Baulei[ Bistili, Batilei] simliter.

Stephanus hegumenus sancti Errici[ Quirici, Cyrici] similiter.

Lazarus hegumenus sancti Autonomi similiter.

Ignatius hegumenus Syceos similiter.

Gregorius hegumenus Callistrati similiter.

Gregorius hegumenus Monagri similiter.

Sisinnius hegumenus Aritae similiter.

Anastasius hegumenus Carnehensium similiter.

Bahanes hegumenus et archimandrita Thermarum similiter.

Petrus hegumenus Homericensium similiter.

Stephanus hegumenus Thermizensium similiter.

Thomas hegumenus Hieragathae similiter.

Theophylactus hegumenus Cathodi similiter.

Nicephorus hegumenus sancti Andreae similiter.

David hegumenus sancti Thyrsi similiter.

Leo hegumenus sancti Georgii Cellarum similiter.

Joannes hegumenus Laccensium[ Laccorum] similiter.

Leo hegumenus Leucu hydatos similiter.

Gregorius hegumenus Agauri[ Agabri] similiter.

Isidorus hegumenus Latri similiter.

Dositheus hegumenus Mnemosynon similiter.

Nicephorus hegumenus sancti Sergii Midicionis similiter.

Theodorus hegumenus Amorii similiter.

Theodorus hegumenus Atractensium similiter.

Constantinus hegumenus sanctorum trium Puerorum similiter.

Joannes hegumenus Coeladensium similiter.

Antonius hegumenus Dodecathroni similiter

Paulus hegumenus Agnyon similiter.

Paulus hegumenus sancti Petri civitatis Poemaninensium similiter.

Euschemon hegumenus Crizensium similiter.

Macarius[ Gr., Macaris] hegumenus Psarodi similiter.

Epiphanius hegumenus Paranandi similiter.

Antonius hegumenus Peristereonos similiter.

David hegumenus sancti Georgii[ Prieti] similiter.

Joannes hegumenus sancti Zotici similiter.

Agapius hegumenus sancti Thyrsi similiter.

Daniel[ Gabriel] hegumenus sanctorum apostolorum Magnesiae similiter.

Theodosius hegumenus sanctae Dei genitricis Perizetorum similiter.

Callistus hegumenus diversorum monachorum[ Gr. et ms. Jol., monasterorium] Cypri similiter.

Theophylactus hegumenus Bordae similiter.

Theodorus hegumenus Limbi similiter.

Constantinus[ Gr., Constans] hegumenus Hippi similiter.

Georgius hegumenus Domnicensium similiter.

Euthymius hegumenus Oxybetensium similiter.

Antonius hegumenus Uziae similiter.

Basilius hegumenus sancti Andreae similiter.

Philippus Bescessium[ Beomorum, Besirentium] similiter.

Basilius hegumenus sanctae Dei genitricis Ortycidiensium similiter.

Acacius monachus sancti Orestis similiter.

Joannes hegumenus sancti Salvatoris similiter.

Petrus monachus, et ex persona Cellarum[ Cellariotum], similiter.

Zacharias hegumenus Syndensium similiter.

Theophilus monachus, et ex persona hegumeni sanctae Dei genitricis Photnon, similiter.

Cerycus hegumenus Dolocomae similiter.

Sergius hegumenus Gesinensium[ Germiorum, Gerpensium] similiter.

Joannes presbyter sancti Sergii Germion similiter.

Niceta hegumenus Octaorum[ Octavini] similiter.

Antonius hegumenus Acraborum similiter.

Petrus hegumenus Platanii similiter.

Marcus hegumenus sancti Joannis Theologi similiter.

Leo hegumenus sanctae Dei genitricis Saldalensium similiter.

Constantinus hegumenus sancti Stephani Antiosilii similiter.

Theodorus monachus, et ex persona hegumeni sanctae Dei genitricis Calocetensium, similiter.

Eutychianus monachus monasterii Callistrati similiter.

Theodotus monachus sanctae Dei genitricis Epicanzi similiter.

Joannes monachus, et ex persona Stephani hegumeni Bonisensium similiter.

Callistus monachus ejusdem monasterii Bonisensis similiter.

Niceta hegumenus sanctae Dei genitricis monasterii Castri Tii similiter.

Samuel monachus archangeli Gabrielis similiter.

Theodosius hegumenus sanctae Trinitatis similiter.

Joannes monachus, et ex persona Strategii hegumeni[ sanctae Dei genitricis], similiter.

Hilarion[ Hilarius] monachus sanctae Dei genitricis[ Gr. add. Cellarum, Cellion] similiter.

Dositheus[ Theodosius] monachus sancti Theodori Sicundae similiter

Paulus hegumenus sanctae Dei genitricis Tyrosinun similiter.

Leo hegumenus sancti Cyriaci similiter.

Epiphanius hegumenus sanctae Dei genitricis Limnas similiter.

Georgius hegumenus sanctae Dei genitricis similiter.

Cosmas hegumenus sanctae Dei genitricis Paradisii similiter.

Euschemon monachus sancti Salvatoris juxta Byraicum similiter.

Bardas hegumenus, et archimandrita Prusiadis, similiter.

Petrus hegumenus sanctorum apostolorum Castri Protili similiter.

Basilius monachus civitatis Amorii sanctae Dei genitricis similiter.

Basilius presbyter, et hegumenus monasterii Oxypetri, similiter.

Philippus hegumenus Eumeniae similiter.

Basilius hegumenus sancti Luciani similiter.

Theophylactus hegumenus Pegadii similiter.

Anthimus hegumenus[ Gr. et cod Jol., monachus] Psamathi similiter.

Michael hegumenus sancti martyris Georgii similiter.

Christophorus hegumenus Candelarum similiter.

Nicolaus hegumenus Caenurgon similiter.

Sisinnius hegumenus Lithini similiter.

Thomas monachus Mosynensium similiter.

Michael monachus, et ex persona hegumeni monasterii sanctae Dei genitricis Pyrgi, similiter

Gregorius hegumenus sanctae Dei genitricis symbolorum similiter.

Joannes hegumenus sanctae Dei genitricis Rudensium similiter.

Constantinus[ Cosmas] hegumenus sancti Petri Hydendrensium similiter.

Symeon hegumenus sanctae Dei genitricis Abramitensium similiter.

Gregorius hegumenus sancti Clementis similiter.

Theognis hegumenus monasterii sancti apostoli Timothei Cretensium[ insulae] similiter.

Joannes hegumenus sancti martyris Theodori similiter.

Theodosius hegumenus sanctae Dei genitricis similiter

Petrus hegumenus S. Joannis Deiloqui Cretensium insulae similiter.