Reader

ACTIO TERTIA.

In nomine Domini et dominatoris Jesu Christi veri Dei et Salvatoris nostri. Consulatus Deo coronatorum dominorum nostrorum, Basilii quidem anno tertio, Constantini autem filii ejus anno secundo, imperatorum perpetuorum Augustorum, indictione tertia, quinto Idus Octobris. Propositis et vivificis lignis, et intemeratis salutis nostrae Evangeliis in dextris partibus catechumenorum opinatissimi templi sanctae ac magni nominis Sophiae, convenientibus autem Donato Deo amicissimo episcopo Ostiensi, et Stephano Deo amicissimo episcopo Nepesino, ac Marino reverendissimo diacono sanctae Romanae Ecclesiae: locum habentibus? Adriani sanctissimi et beatissimi archiepiscopi senioris Romae et Ignatio honorabilissimo archiepiscopo magni nominis Constantinopoleos novae Romae ac sanctissimis vicariis Orientis, Thoma scilicet sanctissimo metropolita Tyri, locum habente sedis Antiochiae, eo quod viduata esset eadem Ecclesia, et Helia Deo colendissimo presbytero et syncello, locum possidente Theodosii sanctissimi archiepiscopi sedis Hierosolymorum: Deinde per jussionem amicorum Christi et Dei cultorum magnorum imperatorum Basilii et Constantini; praesentibus et audientibus etiam magnificentissimis principibus, videlicet Christophoro magnificentissimo magistro, Bahane magnificentissimo patricio et praeposito, Paulo magnificentissimo patricio et praefecto, Leone magnificentissimo patricio et domestico excubitorum, Joanne magnificentissimo patricio et logotheta acuti[ lege velocis] cursus, Manuele magnificentissimo patricio, Theophylacto magnificentissimo patricio, Petrona magnificentissimo patricio, Oreste famosissimo protospathario et domestico icanatorum: considentibus autem et Deo amicissimis episcopis, id est, Nicephoro Deo amicissimo metropolita Amasiae, Niceta Deo amicissimo metropolita Athenarum, Metrophane Deo amicissimo Smyrnae, Theodoro Deo amicissimo metropolita Cariae, Euthymio Deo amicissimo metropolita Catanae, Michaele Deo amicissimo metropolita Rhodi, Photio Deo amicissimo Nacoliae archiepiscopo, Athanasio Deo amicissimo episcopo Anilii Magnesiae, Georgio Deo amicissimo episcopo Heliopoleos, Stephano Deo amicissimo episcopo Cibyrae, Niceta Deo amicissimo episcopo Cephaludis, Stephano Deo amicissimo archiepiscopo Cypsallorum, Theodoro Deo amicissimo episcopo Sinopae, Basilio Deo amicissimo episcopo Pyrgii, Gregorio Deo amicissimo episcopo Mesinae, Eustathio Deo amicissimo Aemoniae, Xenophonte Deo amicissimo episcopo Milassi, Leone Deo amicissimo episcopo Daphnusiae, Petro Deo amicissimo episcopo Troadis, Samuele amicissimo episcopo Antri, Antonio Deo amicissimo episcopo Aliseos, Nicephoro Deo amicissimo episcopo Crotonae, Michaele Deo amicissimo episcopo Cercyrorum. His ita convenientibus, surgens Metrophanes Deo amicissimus metropolita Smyrnae, una cum Nicephoro Deo amicissimo metropolita Amasiae, et Niceta metropolita Athenarum, dixit: Omnia honeste, et secundum ordinem facere Paulus magnus apostolus jubet et sancit. Videtur autem omnibus nobis honestum esse, ac perfecto ordini proximum, ut deinceps haec sancta et universalis synodus audiat epistolas amici Christi imperatoris nostri, quas misit ad sanctissimum papam Romanum, et Orientis praesules; et rursus sanctissimi patriarchae nostri, deinde beatissimi papae Adriani ad sanctissimum dominum nostrum; ut et sancta synodus satisfactionem adhuc majorem accipiens, glorificet Deum, qui cooperatus est piissimo imperatori nostro in conciliis et optimis studiis, gratiasque agat et sanctissimo patriarchae nostro, et vobis sanctissimis vicariis. Donatus et Stephanus sanctissimi episcopi, et Marinus reverendissimus diaconus, vicarii senioris Romae dixerunt: Audivimus quia sunt quidam errantes ex consecratione beatissimi Methodii et sanctissimi Ignatii, et nesciunt quid sit pietas et misericordia sanctae Dei Ecclesiae atque judicium; et ideo renuunt scribere Romanum libellum, quem misit sanctissimus papa Adrianus. Ante omnia ergo mandamus bono cultui vestro, ut eatis ad eos, et secundum canonicam auctoritatem accersatis eos, ita dicentes: Sancta synodus advocat vos, ut faciatis quod decretum et censitum est auctoritate, et suscipiamini a sancta synodo; neque enim vult claudere viscera sua; invitat ergo vos venire: ac secundum libelli satisfactionem facite, quemadmodum et caeteri fratres vestri fecerunt; et suscipit vos sancta et universalis synodus. Thomas et Helias sanctissimi vicarii Orientalium sedium dixerunt: Secundum solitas et canonicas praeceptiones apostolorum ac sanctarum synodorum et nos providemus, nutu misericordiae ducti, ut adsciscantur ad hanc viam salutis, ad quam et fratres eorum succurrerunt[ al., cucurrerunt]. Congruum ergo est, ut eatis ad eos, et provocetis illos ad salutem animarum suarum. Dicite itaque eis cum benevolentia et convenienti fraterno affectu: Advocamus vos: si ergo feceritis quae videntur sanctae synodo, introite in ea, et suscipiet vos. Et abeuntes Metrophanes Deo amicissimus metropolita Smyrnae, et Nicephorus Deo amicissimus metropolita Amasiae, ac Niceta Deo amicissimus metropolita Athenarum, dixerunt quae sibi fuerant impetrata ad Theodulum reverendissimum metropolitam Ancyrae, et Nicephorum reverendissimum metropolitam Nicaeae, qui responderunt ita: De proposita subscriptione rationem reddimus sanctitati vestrae, quia propter rationabiles et irrationabiles subscriptiones, quae ante factae sunt, gravati definivimus nos, et vinculum imposuimus non ulterius subscribere, praeter id quod subscripsimus, et professi sumus fidei nostrae symbolum, quod jacet in chartophylacio venerabilis patriarchae, tempore consecrationis nostrae. Propter quod dicimus vobis, et rogamus sanctam synodum, si possibile est, indulgeat nobis quod deliberavimus conservare usquedum vixerimus. Deo amicissimis metropolitis deferentibus hujusmodi responsionem, sanctissimi vicarii senioris Romae dixerunt: Legatur responsio eorum in audientiam omnium. Et accipiens Thomas venerabilis subdiaconus ac devotus vicarius in auditionem sanctae synodi legit. Et iterum vicarii senioris Romae dixerunt: Legatur epistola a Deo muniti imperatoris nostri, quam misit ad sanctissimum papam Nicolaum. Et accipiens Theodorus devotus a secretis legit.

« In nomine Patris, et Filii, et sancti Spiritus unius, et solius, et veri Dei, Basilius fidelis imperator Romanorum Nicolao sanctissimo papae Romano, et spirituali quoque Patri nostro.

« Qualiter se habet mentis nostrae voluntas super ecclesiasticis negotiis nostris, o divinum et sacrum atque instar Aaron reverendum caput, in priori epistola innotuimus. Nescientes autem, si sanctis vestris, et secundum Moysen Deo gratissimis, sit posita palmis( multae namque in longinquo itinere impedientes accidunt causae), necessarium conspeximus primum quae in eadem continebantur epistola in brevi commemorare, et nunc quae defuerunt supplere. Habebat itaque in quibus malis Ecclesiam nostram, quando imperii divinis orationibus vestris gubernacula suscepimus, invenerimus male jacentem, insanabiliter languentem, legitimo rectore denudatam, tyrannide detentam, alieni pastoris servituti subjectam, omnia instar ancillae patientem magis, quam more reginae quidquam gerentem. Haec sunt quae illa significabat epistola. Et quaedam a nobis agenda fore visa sunt, quaedam vero paternae sanctitati vestrae penitus relinquenda. Verum nobis nihil amplius debere fieri visum est, nisi, ut Photius quidem a sede removeretur, et secum quiescere hortaremur: quippe qui multa contra veritatem et contra sacrum pontificium vestrum commovit; in tantum enim rabies illius profecit. At vero Ignatius sanctissimus et spiritalis pater noster, qui clare injurias et tyrannidem pertulit secundum judicium et justificationem, quae in diversis epistolis vestris inventa est( quanquam per easdem litteras vix nunc omnibus manifestum constituimus: sic enim ipsae litterae obrutae, et nullatenus quibusdam ostensae fuerint ab iis qui ante nos principatum tenuerunt) per aequam et justam veritatem ad proprium thronum revocaretur: reliquis autem finem imponendum, imo vero et haec eadem approbandum, atque horum sequentia terminandum, spirituali sanctitati vestrae dimisimus. Videlicet de his sacerdotibus qui ex utraque parte peccaverunt, et ante a sanctissimo patriarcha Ignatio consecrati secundum scripturae suae confessionem, in veritate minime permanserunt, quam qui a Photio viro impudenti manus impositionem susceperunt: nec non et de his summis sacerdotibus, et sacerdotibus, atque abbatibus, qui diversimode scripserunt: quorum quidem alii vi vel tyrannide, alii vero simplicitate aut levitate, quidam vero seductione ac versutiis, quidam vero muneribus et honoribus diversimode decepti sunt. Pauci enim superiores laqueo illius prorsus effecti sunt; imo vero dicendum est, quia pene omnes sacrati, tam priores, quam posteriores, qui sub nobis sunt, male, et ut non oportebat tractati sunt. De quibus decretum et judicium mittere paternam sanctitatem vestram praescribentes poposcimus, et nunc expetimus: addentes huic epistolae pro his, qui ceciderunt benignissimam postulationem, et maxime de iis qui poenitentiae locum requirunt, et ad legitimum summum sacerdotem recurrunt: quatenus non Ecclesiae nostrae summis sacerdotibus, et sacerdotibus qui sub omni regimine nostro consistunt, commune occurrat naufragium, propemodum universis illis de falsis et impotabilibus gustantibus iniquitatis rheumatibus. Super his itaque postulamus compatientissimum sacerdotium tuum, ut manum porrigat humanitatis, et eorum dispenset salutem, qui proprium duntaxat peccatum pronuntiant, et veniam accipere de eo[ ut veniam accipiant ab eo] qui male ac nequiter ab ipsis molestatus est summo sanctissimo sacerdote deposcunt: eos enim qui permanent in malitia, et nolunt ad veritatis semitam repedare, nullus modus vel ratio a condemnatione liberabit. Ut autem manifesta etiam iis qui ex sorte sunt Photii vestra divina et apostolica fiat sententia, tam de sanctissimo patre nostro et patriarcha Ignatio, quam de miserrimo Photio, destinati sunt ab amabili Christo imperio nostro ad paternam sanctitatem vestram ab utraque parte apocrisiarii; a sanctissimo quidem patriarcha Ignatio Joannes metropolita Silaei, a Photio vero Petrus metropolita Sardis, cum quibus et a divinitus munito imperio nostro missus est Basilius spatharius; quos volumus ut paterna sanctitas vestra suscipiat, et in conspectu episcoporum, qui ex utraque parte directi sunt, quae videbuntur sanctitati tuae ecclesiasticis legibus atque canonibus de summis sacerdotibus et sacerdotibus sanciat: cum hisque mittat nobis reverendissimos apocrisiarios, ut certificetur expressius et purius sanctissima ecclesia nostra, cujus voluntatis sanctitas tua super utrisque consistat. Ita pater spiritalis, et divinitus honorande summe pontifex, accelera pro Ecclesiae nostrae correctione et conflictu contra injustitiam atque ad veritatis satisfactionem multam nobis congeriem bonorum donare, id est unitatem mundam, compagem spiritalem ab omni contentione ac schismate liberam, Ecclesiam in Christo unam, et ovile uni obsecundans pastori, cujus tu minister ac immolator existis verissimus. Saluto sanctum et desiderabile mihi caput quasi labiis per litteras. Vale. Missa est mense Decembris, die undecimo.»

Et post lectionem praedictae epistolae accipiens Stephanus Deo amabilis diaconus et devotus notarius epistolam sanctissimi patriarchae Ignatii, quam ad sanctissimum papam Adrianum miserat, legit:

Deo honorabili, dilecto fratri et comministro Nicolao sanctissimo papae senioris Romae Ignatius misericordia Dei archiepiscopus Constantinopolitanus.

Eorum vulnerum atque livorum qui in membris hominis consistunt multos medicos protulit ars; hanc quidem passionem alio accipiente et alteram altero, ex per experientiam amputante et medente; eorum vero quae in membris sunt Christi et Dei salvatoris, omnium nostrum capitis, et sponsae catholicae et apostolicae Ecclesiae, unum et singularem praecellentem atque catholicissimum medicum ipse princeps summus, et fortissimus sermo, et ordinator, et curator, et solus ex toto magister Deus omnium produxit, videlicet tuam fraternam sanctitatem et paternam almitatem: propter quae dixit Petro magno et summo apostolorum: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Et iterum: Tibi dabo claves regni coelorum: et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis; et quodcunque solveris super terram, erit solutum et in coelis. Tales enim beatas voces non secundum quamdam utique sortem apostolorum principi solum circumscripsit et definivit, sed per eum ad omnes qui post illum secundum ipsum efficiendi erant summi pastores, et divinissimi sacrique pontifices senioris Romae, transmisit: et ideo ab olim et prisco tempore in exortis haeresibus et praevaricationibus eradicatores et interemptores malorum zizaniorum, et tabefactorum, et penitus insanabiliter aegrotantium membrorum, multi multoties facti sunt eorum, qui sanctitatem et summam paternitatem tuam illic praecesserunt; successores scilicet principis apostolorum, et illius zelum in fide, quae secundum Christum est, imitantes: et nunc nostris temporibus beatitudo tua digne tractavit datam sibi a Christo potestatem. Et quemadmodum quis peritus belli, et optimus praetor, sanctissime et amantissime frater noster, omnibus potentiorem et omnia vincentem veritatem, tanquam quaedam valde fortia et inexpugnabilia proponens arma, hujus aemulos dejecisti, et cum Christo et per Christum mundum vicisti, et eum qui divina furatus est, et dispoliavit aliena, et per fenestram in atrium ovium more latronum intravit, et praedatus est animas multorum, deinde etiam se arroganter extulit, et cervices erexit contra Deum omnipotentem, et in tantum jactanter elatus est, ut conventum sine subsistentia et sine persona fingeret contra irreprehensibile et divinissimum et sacrum pontificium tuum, quemadmodum fabula hippocentauros et tragelaphos; quod etiam latenter ad principem misit. Hujusmodi ergo non sanctum operatorem, atque omni opere malo repletum, videlicet eum qui secundum antiphraseos tropum Photius nominatur, opere manus pontificalis, et apostolicae potestatis tuae a communi Ecclesiae resecasti corpore, et summo te Petro aequiparans, tanquam novum Ananiam, sententia potentium verborum tuorum occidisti, et privatione spiritalis vitae, ut alterum Simonem, per anathema morti transmisisti; et nos qui injuriam passi sumus, sicut justissimus et fratrum amicissimus, et juste justificasti, et Ecclesiae, quae apud nos est, et proprio throno, propter quae sategisti atque scripsisti, utpote apostolicae et summae potestatis susceptor, digne ac rationabiliter restituisti, et fluctum qui hic inerat dissipasti, et tranquillitatem Ecclesiis contulisti. A Deo quippe provectus et a Christo dilectissimus et mansuetissimus et justissimus noster imperator, voto et consilio et decreto et judicio tuae sanctitatis, favens olim, etiam nunc alacriter obediens, ut filius vester proprius, et fidelissimus utrique, quae digna sunt exhibuit, et multa tribulatione fessam nostram senectutem, adhuc etiam omnes qui pro justitia Dei multas et varias tribulationes sustinuerunt, imperialissima prudentia usus, animavit et consolatus est. Pro quibus omnibus gratificas laudes atque voces referentes super omnia Deo et vestrae beatitudini, misimus debite Joannem beatissimum et sanctissimum metropolitam Sylaei, virum Dei cultorem, et divino intellectu repletum, qui etiam per totos novem annos pro verbo veritatis cum nobis ipsis persecutionem et mala caetera passus est, et Petrum Dei amantissimum episcopum Troadis, qui eadem et ipse passus est, et pariter decertavit cum regali homine, rationem simul vobis posituros pro nobis, et quae epistolae desunt viva voce adimpleturos et manifestaturos qualem et quantam et quam magnam dilectionem habeat et affectum humilitas nostra circa fraternam sanctitatem vestram: simul autem et de caeteris ecclesiasticis ordinibus accepturos, quae Deo placeant, et vestro intellectui et sapientiae et potestati distinctiones atque dispositiones. Duplex est enim sacerdotalis catalogi consecratio: nam quidam a nobis hanc susceperunt, et propria manu pro nobis sua sponte scripserunt; quidam vero ab iniquo et interfectore Photio. Multi quidem de nostra consecratione, gratia Dei confortati, restiterunt ei fortissime, per nullum modum in inhonorantiam et contumeliam nostram, et in eam quam putant depositionem communicantes; sed et multas et varias tribulationes, et angustias, ac dira exsilia, et custodias perpetientes; quos praecipue suscipiens et tua beatitudo, bene scio quod supremis extollat honoribus, ut certatores veraciter pietatis. Plures autem propria chirographa transgressi sunt, et ceciderunt, et pro temporis et utilitatis suae causa in omnibus Photii temeritatibus et malignis actibus ab initio usque ad finem sectatores et communicatores et cooperatores effecti sunt, frequenter contra nos subscribentes, licet non voluntarie, sed vim et tyrannidem passi. Sunt autem apud eos, qui contra veritatem postea in rabiem versi, et quemadmodum quadam Satanae operatione furentes, validissimam etiam contra nos ostenderunt insaniam. Primum igitur de hujusmodi imploramus dari dispositionem; deinde de his qui ab illo manus impositionem susceperunt et secundum ea etiam ipsi similiter per omnia frustra nequiter egerunt; insuper de presbyteris, qui ex nostra consecratione consistentes, semel ei communicaverunt, vel fortassis bis et ter ex arcta angustia, non tamen subscripserunt injustitiae chirographo, et rursus recesserunt, et usque in praesens voluntarie vacant; adhuc etiam de iis qui cum communione etiam subscriptionem gesserunt, mox autem otium complexi sunt; et super hos etiam de his qui manus quidem impositionem a Photio et voluntarie, et non voluntarie susceperunt, reveriti tamen, sacerdotio prorsus nullo modo functi sunt. Porro manus impositionem ab eo accepit Caesareae Cappadociae archiepiscopus reverentissimus et perseverantissimus Paulus post concilium vanitatis, quod contra humilitatem nostram tenuit prius: in secunda vero synodo reproborum, ut dicit propheta, viriliter valde propugnans ob veritatem et triumphans, et divulgans eorum interfectricem mentem, et nullo tempore vel modo contra humilitatem nostram subscribens, sed ob idipsum multa passus, et multimodas necessitates sustinens, alio quodam melior scilicet affectu dignus habebitur a fraternitate vestra. Haec igitur sunt capitula, pro quibus exposcimus solutionem et ordinationem in scriptis mitti humilitati nostrae. Insuper autem et vicarios vestrae beatitudinis episcopos dignos et rationabiles, ut cum eis bene et convenienter disponamus ecclesiam, quae apud nos est, quam providentia Dei per intercessionem summi Petri, et instantiam atque interventionem vestram recepimus: et accipiant negotia finem utilem et congruentissimum in gloria Dei, et vestrae fraternae sanctitatis, Christique imitatricis beatissimae paternitatis.

Et post lectionem hujus epistolae, accipiens Marinus reverendissimus diaconus et vicarius senioris Romae epistolam, quae missa est a sanctissimo Adriano papa ad sanctissimum patriarcham Ignatium, legit Latine, voce grandi in audientiam omnium, in Graecum sermonem eam vertente ac interpretante Damiano reverendissimo regio clerico ac interprete.

« Adrianus episcopus, servus servorum Dei, reverendissimo et sanctissimo confratri et comministro nostro Ignatio patriarchae Constantinopolitano.

« Nec scriptura pandere...» Reliqua vide inter epistolas Adriani II, Patrologiae tom. CXXII.

Et post lectionem epistolae sanctissimi vicarii senioris Romae dixerunt: Est canonice ac synodice acta epistola haec. Sancta et universalis synodus dixit: Canonica, et ordinata, et plena justitiae est epistola, quae lecta est sanctissimi papae Adriani. Et post hoc surgens Metrophanes Deo amicissimus metropolita Smyrnae dixit: Ex epistolis quae nobis lectae sunt modo, liquidius cognovimus amici Christi, imperatoris nostri diligentiam, et studium quod habet ad pacificandam Ecclesiam Dei, et sanctissimi domini nostri et patriarchae Ignatii humilitatem, et quomodo impleat eloquium Scripturae quod perhibet: Omnia cum consilio fac; nec non et sanctissimi papae Romani solertem locutionem et pudorem, quem in divinis, circa divinorum canonum custodiam et observantiam habet, et ejusdem imitantem, quantum fieri potest, misericordiam et benignitatem; quos et magnifice suscipientes, omnes gratias egimus Deo, qui dignos nos fecit hujusmodi sanctissimos vicarios contueri.

Et post hoc stans in medio Stephanus Deo amicissimus diaconus et devotus notarius laudavit ita: Multos annos imperatorum Basilii et Constantini! Magnorum imperatorum et dictatorum multos annos! Orthodoxorum imperatorum multos annos! Pacificorum imperatorum multos annos! Depositorum injustitiae multos annos! Hostium mendacii multos annos! Amatorum et fautorum veritatis et justitiae multos annos! Eudoxiae piissimae Augustae multos annos! Nicolai beatissimi papae Romanae aeterna memoria! Adriani orthodoxi papae Romani multos annos! Ignatii orthodoxi patriarchae Constantinopoleos multos annos! Orthodoxorum patriarcharum Orientis multos annos! Orthodoxi senatus multos annos! Sanctae ac universalis synodi aeterna memoria.