Reader

ORATIO LXXI. AD SANCTUM MARTINUM. Pro homine in abysso peccatorum existente.

Peccator homuncule, tu multum indigens, tu qui nimis Deum contristasti, excita mentem tuam, intende in necessitatem tuam, et invoca misericordiam super miseriam tuam. Anima mea, evigila; misera mea, expergiscere, scelerata mea, clama ad Deum iratum tuum, si forte migitet super te vultum suum. Sed altissimus est, et infimus sum. Quomodo attinget vox mea ad illum? Levabo super me animam meam, ut intendat in eum qui est super eam si forte vocatus audiat eam. Sed utique justissimus est, et nimis iniquus sum. Quomodo audiet clamorem meum? Intrabo intra meipsum, excludam omnia, praeter illum et meipsum; et effundam animam meam et quae intra me sunt ante ipsum. Excitabo ut dolens et dolendus affectum meum; expandam aerumnas meas ante eum, si forte illa sua magna pietas moveat eum. Sed nimis immensa, nimis infinita sunt delicta mea; non sufficit sine intercessore, nec susceptibilis est oratio mea.

Rogabo aliquem de illis magnis familiaribus Dei, si forte illum audiat pro me Deus. Vocabo Martinum illum magnum confessorem, cujus nomen glorificatum est per orbem. Martine. O si et ipse me audies; tu ille, magne Martine. Sed si Deus me despicit, quis me respicit. Si Deus faciem suam a me avertit, quis suam ad me convertit? Aut si Deus odit me, quem audit pro me? Misericors et miserator Deus, an sic detestaris ad te revertentem, ut pati non possis misereri ejus ullum tibi adhaerentem? aut tantum exsecraris unum dolentem tuum, ut propter eum non audias ullum amicum tuum? Tu, inquam, qui benignus et misericors praestabilis super malitiam vocaris, an ita exardescis in peccatorem poenitentem, ut quod es obliviscaris? Propter temetipsum aut audi me, aut concede aliquem audire me, quem audias pro me. Domine, si contines a peccatore auditum tuum, quia justus es; vel ne prohibeas alienum auditum a misero supplicante, quia pius es. Benigne, plus es clemens quam possum cogitare, non minus hoc sentiam quam praesumo sperare. Tantum confidit, Domine, de tua pietate creatus et recreatus a te servus tuus, ut te petere praesumat intercessorem reus tuus. Nullus enim me respiciet, nisi te jubente: nullus mihi proderit, nisi te annuente. Et tamen spero ut quod mihi propter peccata mea negas, propter alicujus familiaris tui merita concedas. Bone, ne te ultorem exhibeas, a quo peto interventorem; si non das pro pane lapidem, pro pisce serpentem, pro ovo scorpionem. Da ergo, Domine, mihi intercessorem Martinum illum magnum confessorem, cujus per totum mundum beatum glorificasti nomen.

Sancte Martine, per illum te precor, qui totum mundum venerari facit nomen tuum, ne deneges indigenti et supplicanti auxilium tuum. Cur es, domine, per orbem ab omnibus vocatus, nisi ut omnium rogantium sis advocatus? Ad quid sonat in ore omnium: Dominus meus sanctus Martinus; dominus meus sanctus Martinus, nisi ut dicere possint: Adjutor meus sanctus Martinus; adjutor meus sanctus Martinus? Ut quid est ubique nomen tuum diffusum, nisi ut mundo per hoc sit aliquod magnum bonum infusum? Fama tua vocat me ad te, miracula tua mittunt me ad intercessionem tuam, opera tua trahunt me ad intercessionem tuam, opera tua trahunt me ad auxilium tuum. Sed quare narrem miracula tua, cum major sit potentia tua? Ut quid retractem opera tua, cum superemineat apud Deum gratia tua? Cur recitem subventiones, quas multis impendisti, cum meliora sint spiritualia quae potes, quam corporalia quae in coelo habitans facis, et in terra peregrinans fecisti? Non enim ista solum potes, et illa non potes. Non, inquam, in his solis es potens quae ad nihilum deveniunt, et in illis impotens, quae ad aeternitatem proveniunt. Nempe non ad haec tantummodo facienda sic profecisti. Non ad ista solummodo tribuenda tantum ascendisti. Spiritualia impartire, quibus gloriaris; aeternis laetifica, quibus laetaris; celestia infunde, in quibus conversaris. Illorum per te sentiamus indigentes exundantiam, quorum perpetuam plenus suscipis inundantiam.

O bonorum tuorum inundantia, et malorum meorum abundantia. Quanta est eo um distantia? quam vehementer illa te facit felicem; quam nimis ista me infelicem? Illa ex plenitudine Dei descendit; ista ex indigentia mea ascendit. Illa fluit ex Dei copia, ista surgit ex mea inopia. O si illius inundantiae exundantia inundabit, ut diluat malorum meorum abundantiam! O si plenitudo illius satietatis replebit vacuitatem meae egestatis! Non dubito, domine, te hoc mihi impetrare, si tantum velis pro me judicem meum dilectum dilectorem tuum exorare. Ne exspectes, Domine, ad exaudiendum meam importunitatem; quia tu scis ad orandum diu meam imbecillitatem. Velox enim sum ad deficiendum; sed esto tu velocior ad 296 subveniendum. Certe si cor meum contritum fuerit, si viscera mea commota fuerint, si liquefacta fuerit anima mea, si rivi diu fluxerint ab oculis meis; tunc sperabo quia Martinus adest precibus meis. Concute ergo, domine sancte Martine, concute spiritum meum, excita cor meum, commove mentem meam ad affectum secundum necessitatem suam, ut sentiam miserationis tuae effectum secundum potentiam tuam.

Sed heu! quanto tempore languet mens mea, quanto stupore induratum est cor meum, quanto torpore obruitur anima mea? Sancte Martine, quid est quod sic me impedit? Quid est quod cervicem meam sic premit? Unde sic tenebratur intuitus meus? Unde sic clauditur circuitus meus? Vult, domine, vult ad Deum et ad te anima mea erigere faciem suam, et plumbeo pondere curvata gravatur. Cupit in vos dirigere intuitum suum, et caliginosis tenebris obscuratur. Conatur se expedire, et ferreis catenis astringitur. Tentat exire, et aeneo carcere clauditur. Quid sunt ista, Deus, quid sunt ista, quae sic animam meam obtenebrant et gravant, claudunt et ligant? Forsan quae sunt peccata mea; imo vere haec sunt peccata mea. Certe haec sunt. Affectus carnalis infatuavit in me saporem spiritualium; intentio infimorum incurvavit animam meam ab intuitu supernorum; amor terrestrium exstinxit in me delectationem coelestium; usu vitiorum evanuit in me sensus verorum bonorum. Ab illis bonis sum elongatus, in his malis occupatus, seclusus ab illis, inclusus in istis; ab illis devolutus, in istis obvolutus. Hinc est ille carcer et vincula. Hinc sunt illae tenebrae et pondera.

Peccata mea, cui servatis in his vinculis et hoc carcere, sub his tenebris et hoc pondere? Cui nisi districto judici, et tortoribus vestris, et tormentis aeternis? Cui, nisi carceri inferni, et vinculis sempiternis? Cui, nisi caligini perpetuae noctis, et ponderi indesinentis mortis? Certe his malis me servatis, ad haec mala me trahitis. Certe in his ero obvolutus, si prius a vobis non fuero solutus. Vere horum illiberabilis servus ero, si liber a vobis prius non fuero. Utique prope est dies illa, prope, inquam, est et incognita. Subito venit, et forsitan hodie erit.

Delicta mea, an eratis tam noxia futura, cum animam meam vestra dulcedine potabatis, cum cor meum vestra voluptate ungebatis? Cur haec me celabatis? Cur me tradebatis? Imo non vos me tradidistis, sed ego me tradidi, qui vobis credidi. Non vos me decepistis; sed ego me decepi, qui vos intra me suscepi. O inaudita insania! sciebam in vobis non esse fidem, et tamen habui vobis fidem. Imo non habui fidem, nec credidi vobis; sed quodam horribili modo videns, caecus commisi me vobis. Videns eram, quia vos cognoscebam, et quae mala vos sequuntur, sciebam; caecus eram, quia non a notis cavebam. Heu peccatum, nomen horrendum, res detestabilis, nulli malo comparabilis! Caecus non videt foveam, in quam cadit; insanus putat se debere facere quod facit: qui autem sponte peccat, videns et sciens praecipitio se tradit. Mors et tormenta quaelibet, tormenta tantum sunt; nec in se foeda sunt, quia ordinata sunt. Peccatum in se habet suam foeditatem, et secum trahit aeternam infelicitatem. Melius ergo erat eligere tormentum aeternum quod per se foeditatem aeternam non attrahit, quam peccatum quod cum foeditate sua dolores aeternos jungit. Et certe, o miser homo, ipsa sola plus tibi vitanda erat peccati foeditas, quam quaelibet tormentorum immanitas. Quippe in peccando foedissima perversitate praeposuisti te Deo Creatori tuo, quo nihil injustius: in tolerantia tormentorum ordine pulcherrimo subjiceret se factura suo factori, quo nihil est justius.

O homo, quo evanuit humanitas tua? Didiceras quoniam qui facit peccatum, servus est peccati; et ut tanti mali servus esses, peccatum fecisti. Sciebas quia spiritus es vadens et non rediens; et in peccati abyssum irremeabilem et sine fundo te jecisti. Vere abyssus sunt peccata mea, quia incomprehensibilia sunt pondere et profunditate; et inaestimabilia sunt numero et immensitate. Quae abyssus irremeabilis est, quia nullus inde redit, nisi per gratiam retrahatur; et sine fundo, quia qui sponte peccat, merito in infinitum cadit, si non per misericordiam retineatur. O abyssus abyssum invocat peccata mea! tormenta quoque, quibus me servatis, abyssus sunt; quia infinita et omnino incomprehensibilia sunt. Vae, carcer et vincula, tenebrae et pondera peccatorum terrebant me; sed mali nulli malo comparabilis servus factus sum: et sic in abyssum mersus sum, et cum hac dolenda servitute, et abysso, in alteram abyssum sepeliendus sum. Vae super vae timor super timorem; dolor super dolorem. Ecce tertia abyssus, et ipsa nimis terribilis: judicia Dei abyssus multa; forsan in voce harum cataractarum abyssus mea abyssum invocat. Cataractae occultae sunt, judicia Dei occulta sunt: abyssus agitur abyssum in voce cataractarum Dei invocat, quia peccatorum abyssus tormentorum abyssum meretur, quod judicia Dei pronuntiant. Si peccata mea non essent abyssus, timenda tamen multum erat judiciorum Dei abyssus multa; quoniam supra humanum sensum sunt occulta.

Nunc ergo judicia Dei abyssus, peccata mea abyssus, debita mihi tormenta abyssus, abyssus judiciorum os super me, abyssus inferni subtus me, abyssus peccatorum in qua sum, et ipsa intra me. Illam quae supra imminet timeo, ne in me irruat, et me cum abysso mea in illam, quae subtus patet, obruat, ubi tormenta nunquam peccata delebunt; sed peccata semper tormenta tenebunt.

Miser, cui peccavi? quo deveni? quo abii a Deo? ubi perditus sum ab eo? Quis me in abysso inter abyssos quaeret? Aut perditum Dei quis inveniet? aut quis extra abyssum peccatorum audit clamantem de profundo eorum? Sed, o tu Domine, qui intueris abyssos, quo ivi a spiritu tuo, et quo fugi a facie tua? Certe non ubi adhuc sum, abes; quia et si descendero, in infernum ades. Et si ego nequiter fugi te, et in abysso mea damnabiliter abscondi me; ubi quoque vides me. Quis enim, nisi tu, ad poenitendum movet animam meam? Aut tu quomodo moves eam, si in abysso sua non vides eam? Bone Domine, tu pulsasti et excitasti eam in abysso delictorum suorum, velut in lecto dormientem. Tu concussisti torpentem, tu sollicitasti negligentem, tu fecisti poenitentem unde jucundabatur, et dolentem unde delectabatur. Tu, ut peteret intercessorem, consuluisti; tu illi eum exhibuisti. Bone Deus, omnia haec fecisti in abysso; et non audis clamantem de abysso? Haec praeveniendo fugitivo tuo fecisti; et non subsequeris ad te reverti volentem, ut perficias quod incoepisti?

Bone Domine, gratias tibi. Vere quaesivisti in abysso perditum tuum: et invenisti, quem ita de peccatis suis exterruisti. Per merita sancti Martini dilecti tui, reduc de abysso peccatorum, quem quaesitum invenisti perditum tuum; ne perdas amplius inventum tuum, ne in abysso inferni, ubi nullum invenis, perdas quaesitum et inventum servum tuum. Audio, Domine, quia jubes me redire, sed miserabiliter ligatus, et nimio pondere gravatus non possum exire.

Sed, o sancte Martine, cur ergo per merita tua oro Deum: cum te melius hoc possis, qui es ante eum? Precor te, domine, per nomen ejus, ne avertaris quem ipse jam respexit, quamvis reum servum ejus; adesto mihi, rogo, apud Deum, non ut defendas me, sed ut ores pro me. Peccata enim mea coram eo non defendo, sed ostendo; non excuso, sed accuso. Ego sum reus, ego ipse sum sub illo et pro illo accusator meus.

297 Non accuset me, qui fecit me; solus suffeci ad peccandum, solus sufficiam ad accusandum: denique si judex est ad judicandum reum suum, est et Dominus ad tuendum servum suum; est et Creator ad servandum opus suum; est Deus ad salvandum credentem et baptizatum suum. Aut quomodo judicabit peccatorem, ut contemnentem, qui se de peccatis miserum cognoscit et fatetur poenitentem? aut quomodo damnabit ut adversarium peccatorem, qui se peccasse dolet, et fugit ad tam amicum ejus intercessorem? Deus, in te pono spem meam. Sancte Martine, tibi committo orationem meam. Super ambos jacto curam meam; imo vobis jacto animam meam, hoc est, quod a me magis exigitis, tu jubendo, tu consulendo. Suscipite eam vobis jactatam, habete eam vobis prostratam. Reducite eam de abysso peccatorum: quam quaesitam invenistis perditam, ne perdatis inventam. Custodite eam, cum dormio; servate eam, cum aliud facio; videte eam, cum aliud cogito: tu per concessionem, tu per intercessionem, tu propter merita tui tam dilecti confessoris, tu propter nomen tui et mei Creatoris, qui es benedictus in saecula. Amen.