Reader

MONITUM.

Mox ut inclytus ordo canonicorum Regularium, sub vulgata Regula S. Augustini militantium, vel exortus vel restauratus fuit, diversos ob instituti novitatem, ut putabant, adversarios nactus est. Primi eum aggressi fuisse videntur clerici, quos saeculares appellant, nec ei omnes, sed deterioris plerumque notae, concubinarii, pompae ac vanitatum consectatores, qui apostolicae vitae normam rigoremque adversantes in eorum terga saeviebant, quorum virtutem sanctimoniamque imitari et aemulari taedebat pudebatque. Adversus hocce adversariorum genus acrem ac vehementem Apologiam scripsit Gerhohus, praepositus Reicherspergensis ad Innocentium II, Pont. Max., quam a nobis e Bibliotheca Rotensi erutam tom. II parte altera vulgavimus. Alii iique pro sanctioris vitae ac doctrinae specie robustiores canonicorum Regularium adversarii quidam monachi exstitere, qui viscera pietatis non habentes fratris errantis bovem aut asinum ad ipsum non solum non reducunt, sed etiam furto subripere moliuntur: qui fratri a latronibus vulnerato ac semivivo relicto, non solum non subveniunt, sed vulnus supra vulnus infligunt: et qui quod sibi fieri nolunt, aliis inferunt, dum eorum filios ac discipulos ab his, sub quibus salvari poterant, magistris abstrahere ac sibi attrahere moliuntur, tanquam apud solos eos Christus sit: tanquam regnum Dei ab eis processerit, aut in eos solos pervenerit. Ita ut pene dici audiamus, sicut quondam haeresium temporibus dictum est: Ecce hic Christus, aut ecce illic, etc., quae melius et commodius apud ipsum Anselmum episcopum Havelbergensem in praesenti luculento Opusculo legi possunt, quod in monachos de ordine canonicorum Regularium detrahentes, eleganter ac solide procudit. Notatu dignum caput XVIII est, in quo Anselmus credit, ad honestatem simul et exercitii rationem spectare, ut canonici Regulares in opere manuum non vulgari lingua, sed Latina sermones necessitatis et utilitatis conferant. De prolixitate Psalmodiae ita idem cap. XX censet: Multiplicationem quoque familiarium Psalmorum sicut non requiro, ita nec linguis loqui in hujusmodi prohibeo, maxime hoc approbans, ut id studii psallentes et orantes habeant, quatenus quod ore profertur, mente versetur, et ne operis ac lectionis exercitium, vel secretae orationis turtureum sacrificium per orationis et psalmodiae in communi protelationem excludatur cum haec oporteat fieri et ista non omitti. Capite VIII plura canonicorum Regularium, qui singularibus virtutibus et coelestibus charismatibus praediti fuerint, exempla profert. Capite XXIX maximis laudibus in coelum effert Hugonem a S. Victore, Rupertum Tuitiensem, Bernardum Claraevallensem, et Nortbertum archiepiscopum Magdeburgensem, qui omnes Anselmo coaevi exstitere. Opusculum hoc acceptum refero V. C. et erudissimo Georgio Eccardo, qui id ex codice bibliothecae Hamerslebiensis exscriptum fuisse significavit. Nomen Anselmi tam in initio quam in fine apographi mecum communicati comparet, nec dubito, recentiorem librarium veterem Libelli inscriptionem, qualis in ipso exemplari Hamerslebiensi conspicua fuerit, fideliter expressisse. Quod tamen impedire nunquam poterit, quin vehementer suspicer, longe distinctum ab Anselmo Havelbergensi auctorem praesentis Opusculi esse. Certe caput VIII et XXV difficulter quis cum attentione perlegat, quin illico suspicio in animo suboriatur, scriptionem hanc ex Salzburgensi aut Pataviensi potius dioecesi quam ex ulla alia prodiisse. Sed quantum conjecturae meae tribuendum sit, videbunt illi, quibus aliquando plures veteres codices inspicere licuerit. Ego bona fide typis exprimendum dedi, quod a viro doctissimo et in hujusmodi rebus versatissimo accepi. Praeter librum De ordine canonicorum Reg. Anselmus etiam duo alia ingenii sui monumenta ad posteros transmisit. Primum est insigne Opus contra Graecos a nostro Luca Dacherio in Spicilegii tom. XIII primum editum; alterum nondum typis excusum extat in meis scriniolis, huncque titulum praefert: Tractatus domini Anselmi Havelbergensis episcopi de ordine pronuntiandae litaniae ad Fridericum Magdeburgensem archiepiscopum. Hunc tractatum libenter opusculo De Ordine canonicorum Regularium subjunxissem, nisi tardius a doctissimo amico ad me curatus fuisset. Sed quae editio hic fieri non potuit, in sequentibus voluminibus fiet.

Incipit Tractatus de ordine Canonicorum Regularium editus per reverendum in Christo presbyterum et dominum, dominum Anselmum Havelbergensis Ecclesiae ejusdem ordinis episcopum, qui floruit tempore Bernhardi.

Ordinis canonici Patres et filii, miseremini vestri et nostri; miseremini ordinis canonici, saltem vos amici ejus, quia manus Domini tetigit eum. Qui in primordiis nascebatur Ecclesiae, magnus erat inter omnes orientales filios ac filias, septiformi Spiritu robustas ac sanctae Trinitatis fide, pulchros habens boves et oves, asinas et camelos in millibus conversorum ex Judaeis et gentibus possidens, in fractione Dominici panis quotidiana sanctae epulationis cum exsultatione convivia faciens.

Deinde Satan expetivit eum, ut cribraret sicut triticum, incipiens a persecutione, quae in Stephano facta est. Sic vero et nostro tempore magistrorum quorumdam torpente desidia, et falsorum fratrum vigilante perfidia data est in eum Satanae potestas a Domino; perdiditque omnem substantiam ejus ac filios; et ita ut plerisque locis, ubi quondam floruit, pene in nihilum redactus sit ordo noster canonicus, non ab hominibus neque per homines, sed divinitus institutus.

CAPUT II. A quibus ortus sit ordo canonicus.

Nempe in sacerdotio Aaron ac Levitico ministerio in typo floruit; in Christo, et apostolis ejusque discipulis, inque ipsis primitiis credentium, in quibus cor unum et anima una erat in Deo, fructum suavitatis et salutis protulit. In sanctis Romanis pontificibus usque ad Urbanum papam et martyrem, a beato Petro apostolo sextum decimum, et in toto fere illorum temporum clero, ut idem beatus Urbanus papa testatur; in sanctis quoque postmodum confessoribus et pontificibus, Hilario, Ambrosio, Augustino, germen plantationis justitiae mundo protulit.

CAPUT III. De ejus aemulis.

Qui aliquanto quidem post tempore mortuus fuerat, sed revixit; perierat, sed inventus est; per cujus symphoniam et choros jam ecce domus Ecclesiae exhilarata est; unde oportuerat fratres nostros monachos gaudere et non eidem ordini in quibusdam membris suis insultare morienti, vel haereditatem semivivi invadere. Quod si inimicus ejus, acephalorum siquidem[ f. scilicet] clericorum coetus, maledixisset ei, sustinuisset utique; et si is qui oderat eum, sua quaerens, non quae Jesu Christi, magna locutus fuisset super eum, abscondisset se forsitan ab eo. Nunc vero filii matris suae pugnant contra eum, et homo unanimis dux ejus et notus ejus, qui simul cum eo dulces verbi Dei capiebat cibos, in domo Dei ambulabat cum consensu, homo pacis ejus, in quo sperabat, ampliavit adversum eum supplantationem, ut jam cum Apostolo valeat dicere, non solum periculis ex gentibus, sed et periculis ex genere et periculis ex falsis fratribus possum gloriari.

Sed falsae fraternitatis nota solis imputetur illis, qui viscera pietatis non habentes fratris errantem bovem aut asinum ad ipsum non solum non reducunt, sed etiam furto subripere moliuntur; qui fratri a latronibus vulnerato ac semivivo relicto non solum non subveniunt, sed vulnus supra vulnus infligunt; et qui, quod sibi fieri nolunt, aliis inferunt, dum eorum filios ac discipulos ab his, sub quibus salvari poterant, magistris abstrahere ac sibi attrahere moliuntur, tanquam apud solos eos Christus sit, tanquam regnum Dei ab eis processerit, aut in eos solos pervenerit. Ita ut pene dici audiamus, sicut quondam haeresium temporibus dictum est: Ecce hic Christus, aut ecce illic.

Sed ire nolumus neque sectabimur. Non enim ita pauper vel tam durus est Christus, ut solos de labore manuum viventes monachos suos habeat; ut pellicea veste carentium frigore mortifero delectetur vel multitudine lanearum tunicarum servos suos cupiat usque ad succumbendum onerari, aut vermibus multiplicatis morderi praecipiat, quae sunt omnia ad non parcendum corpori interita in ipso usu. Sed in domo Dei mansiones multae sunt, et novit Dominus qui sunt ejus; et discedat ab iniquitate, qui nominat nomen Domini. Et religio munda et immaculata haec est: Visitare infirmos, pupillos, ac viduas in tribulatione eorum, et immaculatum se custodire ab hoc saeculo. In his profecto aliisque verae religionis cultibus ac pietatis exercitiis in quantum nobiscum sunt, sive praecedant, sive comitentur, aut praecedentes subsequantur, domini ac fratres nostri monachi, cujuscunque coloris utantur vestibus, vere Domini ac fratres sunt nostri; nosque omnes hos diligimus qui inter eos sapiunt et suos fratres ac domesticos recognoscunt, et sicut in coelo cherubim et seraphim, sic in terris una nobiscum consone et unisone Sanctus, Sanctus, Sanctus cantantes, Deum Sabaoth socia exsultatione concelebrant.

Nec vero invidemus iis sub nomine seraphim sex alarum volatum, dum tamen et ipsi ordinem canonicum sub nomine cherubim secum in socia exsultatione patiantur. Alioquin, ut taceam de cherubim et seraphim, sed nec inter angelorum sortem censeri possunt. Non enim superbientium et de sua superlativa sanctitate in aliorum derogantiam gloriantium ac superlativum Sanctus sanctorum, Sanctissimus cantantium, sicque unanimem Ecclesiae concentum perturbantium; sed parvulorum et humilium est regnum coelorum, in quo, qui major effici voluerit, opus est ut omnium minimus, ut omnium minister efficiatur. Jam vero quandoquidem gloriari oportet, licet non expediat, glorietur et ordo canonicus, glorietur autem non in se, sed in Domino, dicatque in quo quis audet in insipientia, audeo et ego; sectatores paupertatis Christi sunt, et ego; aemulatores apostolicae perfectionis sunt, et ego; professores et observatores communis ac coenobitalis vitae sunt, et ego.

CAPUT IV. De gloria tribulationis.

Ministri Christi sunt, et ego; ut minus, sed sapiens dicam, plus ego. In laboribus multis, in carceribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus frequenter. A Judaeis simul et gentibus multoties scorpionibus et taureis, plumbatis et flagris attrectatus sum millies: virgis caesus sum multoties, lapidatus saepius, naufragium feci, multoties ignibus traditus, multoties aquis immersus, multoties bestiis expositus, centies in eculeo sublevatus, centies in catasta extensus, saepe ferreos pectines passus, non semel in craticula assatus, millies gladio animadversus sum. In itineribus saepe periculis fluminum, periculis latronum, periculis ex genere, periculis ex gentibus, periculis in civitate, periculis in solitudine, periculis in mari, periculis in falsis fratribus. In labore, aerumna, in vigiliis multis, in fame et siti, in jejuniis multis, in frigore et nuditate. Praeter illa quae extrinsecus sunt, instantia mea quotidiana sollicitudo omnium ecclesiarum. In quibus omnibus laboribus, periculis, anxietatibus et passionibus, qualiter in sacerdotibus ac levitis aliisque Christi de mea professione confessoribus ac martyribus tempore persecutionis exstiterit, constat.

CAPUT V. Monachi in solitudine progeniti.

Nam dum persecutionis tempore solitudinem peteret, necessitate in voluntatem conversa, sic demum ordo monasticus progenitus invaluit. Ut autem se sacerdotis et confessoris filium agnoverit, cur itaque filius quantumcunque strenuus ac nobilis se super parentis verticem, virtutem, dignitatem et nobilitatem extollat? Aut quomodo unum omnes patrem invocamus Deum? Omnes autem nos fratres sumus, sumus nos duo, ego videlicet ordo canonicus ac monasticus, tanquam duo fratres uterini veri Jacob filii, de quibus idem patriarcha Jacob ad decem filios suos: Vos scitis, ait, quod duos filios genuerit mihi uxor mea. Egressus est unus, et dixistis: Bestia devoravit eum, et adhuc usque non comparet. Si tuleritis etiam istum Benjamin, et aliquid ei in via contigerit adversi, deducetis canos meos cum dolore ad inferos.

Simus nos, inquam, duo ordines, tanquam isti duo patriarchae Jacob filii, fratres uterini ex una nobili matre Rachele ambo progeniti, visendae veritatis et sectandae pietatis ambo studiosi. Simque ego canonicus ordo, ut jam dictum est, major natu Joseph sacerdotalis dignitatis, et Ecclesiastici regiminis Domino accrescens; sit vero junior ordo monasticus Benjamin, qui a matre filius doloris a patre vero filius dextrae vocatus. Siquidem eum mater Ecclesia in dolore passionis suae, ut superius dictum est, ac mortis amorem solitudinis et necessitatem in voluntatem convertit. A patre autem in filium dextrae utpote aeternorum bonorum haeres dilectus deputatus est, Nam ego major horum filiorum Joseph, ordo videlicet canonicus a fratribus in Aegyptum venditus tempore persecutionis carceres sustinui, cum etiam ferrum multimodae passionis animam meam simul et carnem pertransivit, donec verbo meo usque ad praefinitam a Deo testificationem perveniente, mundus sub jugo fidei adductus est.

CAPUT VI. Canonici cum Joseph in Aegypto nutriti.

Tempore autem Silvestri papae et Constantini principis per ipsum pium principem Ecclesiis Dei pace reddita, in jam dicto papa et in clero mirifice etiam apud homines sublimato, non solum de carcere velut alter Josephus eductus sum, insuper in curru Pharaonis consedi, dominusque Aegypti ac princeps orbis terrarum, rectorque regnorum effectus sum. Hoc nempe in ipso Silvestro papa pene historialiter et seeundum litteram completum est, cum ei imperator in urbe Roma super equum imperialem sedenti per medium civitatis servatoris officium exhibuit.

CAPUT VII. De persecutione haeresium.

Sed tempore haeresium quis infirmabatur? et ego non infirmabar? quis scandalizabatur et ego non urebar? Cum interim me Joseph veri Jacob et Rachelis primogenitum fera pessima devoravit. Etenim et tunc in meo Hilario et Athanasio aliisque illius temporis episcopis, sacerdotibus et ministris in exsiliis actus sum, et innocens in lacum missus sum. Sed mortuo, in ipsa discessione impio rege Constantio ac de medio sublato Apostata Juliano, vero Antichristo, qui etiam sine manu contritus, ac Spiritu oris Dei interfectus est, iterum miserunt reges, et absolverunt me, principes populorum et dimiserunt me. Quo etiam in tempore per meos archimandritas Hilarium, Augustinum, Ambrosium ac caeteros meae scholae didascalos tanta spiritualium frugum abundantia in horreis Aegypti, in armariis Ecclesiae, de gentibus congregatae, posita est, ut nunc etiam in hujus temporis famem et inopiam repellendam sufficiat.

Verum, ut ait quidam: Nihil omni parte beatum.( HORAT. Nam, ut dictum est, Ecclesiis Dei pace simul et abundantia divitiarum cum gloria dignitatum reddita, rursum saecularis pompa et hujus mundi vanitas devoravit me ordinem canonicum, Rachelis, ut dictum est, primogenitum, ut jure pater coelestis super me lamentando dicere possit: Fera pessima devoravit filium meum Joseph. Cum interim refrigescente charitate et abundante iniquitate etiam Benjamin, id est ordo monasticus patri absentatus in hujus mundi Aegyptum peregrinus proficiscitur patrisque Jacob dolor augetur.

Sed ecce nostro tempore Dei nutu florescente canonico ordine nuntiatur patri meo, vero Jacob, quod filius ejus vivat Joseph, et ipse quasi de gravi sommo evigilans, dicit: Si adhuc filius meus Joseph vivit, sufficit mihi: vadam et videbo eum antequam moriar. Quod est dicere: Si videro viventem meum ordinem canonicum, quodammodo in posteritate mea moriturus non sum. Sed etiam nunc reviviscens et florens, quanta ab impiis regibus pro defensione libertatis ecclesiasticae ego canonicus ordo in hoc fine saeculorum sustinuerim, non est facile paucis evolvere.

CAPUT VIII. De persecutionibus canonicis.

Siquidem in commotione schismatis in meo Erlebaldo Mediolanensi, mortis atrocitatem, in Gregorio septimo et Urbano pontificibus persecutionem sustinui; in Paschali papa ejusque clero, Manegoldo quoque Luctenbactense aliisque quamplurimis captivatus et carceratus sum; in Eppone meo Salzburgensi luminibus orbatus sum; in fratribus Pataviensibus de ecclesia Sancti Nicolai aliisque multis persecutiones passus sum. Insuper etiam usque ad horrorem videntium in quibusdam de praenominata domo virgis caesus sum, cum velut in tempore Mathathiae Machabaei quisque meorum inquinationes excommunicationis refugiens, qua temporis illius principes detinebantur, vix in publico apparere potuit, quod non statim ab omnibus quasi monstrum proclamaretur abominandum.

Attamen ille pusillus grex meus, sic confidentiam regnaturae veritatis non amisit; sed coram regibus et principibus veritatem confitens sermones Christi non erubuit. Unde etiam Pater coelestis ipsum non erubescet. Sed etiam in illa tempestate frater meus monasticus ordo quieti suae consulens vel inter sui se silentii claustrum continuit; vel, quod erat deterius, etiam iniquitati consensit, cum ego canonicus ordo in meis filiis usque ad mortem privatim ac publice agonizarem. Quis enim etiam tunc scandalizabatur, et ego non infirmabar? Si gloriari opus, non expedit quidem, veniam autem ad visiones et revelationes Dei. Scio quosdam institutionis meae adhuc in carne viventes non laneis, sed lineis tunicis et camiseis utentes, ac, ne sit eorum notabilis habitus, caventes, neque vestibus, sed moribus placere affectantes, qui inter jejuniorum ac lectionum et orationum studia ac caetera spiritualium exercitationum commercia crebrius ac diutius odores paradisiacos naribus hauserunt, nonnunquam coelestium hymnodiarum sonos mellifluae dulcedinis plenos; extra carnis sensum rapti, auditu divinissimo audierint: et quod inter amoris Dei ac laudum cantica nonnunquam verbi Dei oscula intus in anima perceperint, quorum venter super sensibili attactu spiritalis sponsi, ad opus eos spiritale suscitantis, saepius intremuit. Quorum oculis spiritalibus multoties ab amicis sponsi murenulae aureae vermiculatae argento factae sunt, formulis videlicet visibilibus ad similitudinem doni spiritalis in eos collati per angelorum ministeria mentibus eorum ostensis.

Scio hominem ejusmodi meae scholae discipulum, adhuc viventem in carne, Theophilum ante annos quatuordecim, qui factus in agonia ac prolixius psallens et hymnizans inter odores paradisiacos ad inusitatum quemdam carnis ac spiritus in Deum exsultantis tremorem tam fortem quam suavem raptus sit, prae cujus fortitudine vix se anima intra thecam carnis continuit; prae cujus suavitate paulo minus resoluta in paradiso habitaverit, ut non inaniter ejusmodi gloriari possit, quod benedictionibus dulcedinis praeventus, et ad portam paradisi coronatus sit.

Et scio hominem ejusmodi, qui cum, post vigilias et orationes ac laudes matutinas publicas et privatas in amaritudine animae suae intra sepem claustri, loco quodam a conventu fratrum semoto, membra sedens tradere vellet quieti; corde vigilante divinissime soporatus, non parvum illius experimentum a Domino accepit miraculi, quod super discipulos in coenaculo residentes quinquagesimo post resurrectionem die ostensum est. Nam subito sonum de coelo factum tanquam spiritus vehementis audivit, qui modice incipiens et in majus crescens domuique, in qua erat, approximans, se per fenestram, quae capiti sedentis erat contigua, infudit; in quo etiam spiritus impetu ignea quaedam non urens, sed lucens substantia, auritalento seu aurichalco in camino similis, eidem fenestrae, ut erat vitro obducta, fortissime impacta est. Quae introgressa, mox velut in nebulam tenuem dissoluta, replevit totam domum, ubi erat sedens. Cujus nebulae atomi suavitatis ac benedictionis pleni quodam impetu se corpori et animae sedentis per poros undique infuderunt, donec talis impetus fluminis animae illius abundanter impletae, civitatem laetificasset. Et tum etiam ille, ad se reversus, abiit secum in plenitudinem sanctam admirans ac Deum laudans taliter consolantem, sentiens nimirum longo post tempore etiam in extremis corporis partibus tantae plenitudinis suavitatem ac suavitatis plenitudinem, cujus etiam gratia non vacua usque huc ad sancta eum suscitans studia, ut suis ipse in Christo secretalibus fateri solet, perseverat, ambulans in fortitudine cibi illius in mediis vitae hujus tentationibus usque hodie, et ambulaturus, ut ipse sperat, usque in bonae consummationis finem. Omne enim datum optimum et omne donum perfectum de sursum est descendens a Patre luminum, apud quem non est transmutatio nec vicissitudinis obumbratio.

Est item alius institutionis meae domesticus, cui inter tractandum verbi Dei in ecclesia visa sit a quibusdam indubitatae fidei hominibus jugiter velut flammea lingua de ore procedere; ipso tamen nihil aliud quam bonam in loquendo Dei gratiam sentiente.

Cui item in alio tempore visus est digitus manus cujusdam invisibilis os jugiter signaculo crucis inter verbi Dei tractatum consignare. Qui ipse in alio tempore factus in agonia ac prolixius orans, quasi scintillarum in se discurrentium, maximeque faciem ejus replentium virtutem et gratiam non parvo miraculo persensit.

Ipse in quodam natalitio die beati Ambrosii cum solemnia missarum celebraret, visus est ipse beatus Ambrosius eidem sacrificanti assistere, ac simul cum ipso oblatam consecrare.

Alio quoque tempore, dum altius[ f. altari.] missam celebraturus assisteret, ubi ad canonem et ad actiones coelestium mysteriorum ventum est, visus est tanquam ignis quidam circa ipsum consurgere, qui paulatim adauctus tandem totum sacerdotem involvit, ita ut nihil aliud in eo quam ignis videri potuisset, mirumque dictu! quod muri, qui medius fuerat, obstacula personae cujusdam fidelis, cui id concessum est, contuitum impedire non potuerint, quin duplici etiam in viso et in vidente miraculo, ignis divinus per obstaculum parietis, non aliter, quam si nihil interfuisset videretur.

Item alio tempore eidem bonae fidei et dilectionis personae super eodem sacerdote quiddam secreti revelatum est, quod scitu forsitan non indignum est. Erat ipse sacerdos inter tabernacula Cedar, alienae cujusdam, ut videbatur, iniquitatis circumdatus caligine, in qua sibi dissimulanda non tutum, quantum ad Deum, fuisset silentium, et quam rursus non sine persecutionis periculo discutere potuisset. Cumque super hac re inter suos sermocinaretur, non sine quodam cordis sui vehementi dolore dicens utrumque esse laudabile, videlicet non existente, vel penitus latente causa, pro qua pugnandum sit, in Christo pace frui, et propter Christum, causa id postulante, persecutiones pati, juxta dictum Sapientis tempus pacis et tempus belli distinguentis, medium vero torporem, in quo neque pax secura neque persecutio sit gloriosa, viro ecclesiastico penitus respuendum, ne videlicet ipse respui mereatur a Domino, dicente ad angelum Laodiciae Ecclesiae: Utinam aut frigidus esses aut calidus; sed quia nec frigidus es aut calidus, incipiam te evomere ex ore meo. Cum, inquam, talia sacerdos praedictus sermocinaretur, seque his atque aliis ejusmodi verbis ad ferendam persecutionem animaret, persona illa praefata Christi et ipsius in Christo dilecti non nesciens, atque fideli pietate recogitans, in suis electis Christum et esse et loqui, dum inter verba multum loquentis, contemplatur, tale sibi incidit desiderium, ut in corde suo optaret ac diceret: Atque utinam Christi in te manentis et loquentis visibile aliquod valeam experimentum agnoscere! Dumque hanc secum mentem tacita cogitatione volveret, subito facies loquentis cum Domino Moysi splendida facta, et quodam divino vultus splendore induta, atque ultra quam dici vel credi forsitan possit, in ipsam Christi faciem splendidam et gloriosam commutata est, ut praedicta persona videns haec et multum delectata in his, a pio desiderio suo fraudata non sit, quo Christum in suo sacerdote concupivit videre, cum tamen inter haec ipse sacerdos non aliud quam divinum quemdam, solito tamen amplius, boni zeli in semetipso fervorem senserit, sicut inter sacrificandum, quo non aliud circa se, quam bonam Dei gratiam sibi inesse persensit.

Et haec sunt dona tua, Christe, atque haec largitas donationum tuarum circa nos, Spiritus sancte, Paraclite Deus, qui sic humiles consolaris, ut moerentibus siceram propinare consuevisti, juxta quod mater tua, o Lamuel, id est vir in quo est Deus, Domine Jesu Christe, a te postulavit, dicens: Noli, inquit, regibus, o Lamuel, noli regibus dare vinum quoniam nullum secretum, ubi regnat ebrietas, ne forte bibant, et obliviscantur judiciorum et mutent causam filiorum pauperis. Date, ait, siceram moerentibus et vinum his, qui amaro sunt animo; bibant et obliviscantur egestatis suae, et doloris non recordentur amplius. De quibus verbis nunc per singula dicendum non est. Et gratias tibi ago, Domine Deus, Pater coeli et terrae, qui abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, regibus videlicet vel praememoratis hujus mundi consolationes habentibus, neque istam consolationem non quaerentibus ac provide recipere non valentibus; revelasti autem parvulis. Ita postquam sic placitum fuit apud te, qui etiam inter ejusmodi visitationes foris apparentes ac praesentiam Spiritus sancti adesse declarantes, intus visibiliter in Sanctis animabus operaris; dum eis juxta visionum formulam aliqua dona spiritalia, verbi gratia, sermonem sapientiae et scientiae, vel etiam fortitudinis constantiam aut aliquod ejusmodi donorum infundis, in quibus humiles tui consolationes habeant, et dum exercentur in his, egestatis suae obliviscantur, et doloris sui non recordentur amplius: per quos loquentes vel scribentes dum quilibet caeterorum vocem Spiritus sancti audierit, nescit unde veniat aut quo vadat.

Parco autem in talibus gloriari; etenim nec expedit, ne forte dicatur mihi: Ecce somniator venit; venite, occidamus eum. Etenim et sic tacenti et in humilitate Domino servienti a malis quibusdam agricolis dictum mihi: Hic est haeres, venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas. Quippe in sedibus episcopalibus non interim timetur ordo monasticus niger aut griseus, braccis vestitus aut spoliatus, sed neque novitiae adinventionis adeo timetur clerus laneis tunicis indutus, ut in ipsis sedibus tanquam haeres legitimus sedere debeat. Sed in meis domesticis, laneis ac pelliceis ad necessitatem et lineis ad sui ordinis honestatem simul et mysterii rationem contectis, byssinus vestium Aaron candor, et Jacobi apostoli collobium album pertimescitur. Unde etiam dicitur ei: Hic est haeres, etc. Nec vero debuerunt oves meae, videlicet domesticae animae, suae innocentiae idcirco abhorrere habitum, quod in eo lupos quamplurimos viderunt contectos, cum et potens sit Dominus de lupis agnos facere, aut lupis ejectis agnos introducere.

In quo etiam ordine hoc forsan odit diabolus, quod ad similitudinem primaevae institutionis apostolorum ita mediocriter et communiter omnibus institutus est, ut in eo non solum virorum sed et mulierum agmina in suis turmis convenienti clausura distincta cohabitent, parvuli quoque pueri et puellae, senes cum junioribus nomen Domini laudent, sicut per Isaiam in typo praedictum est; quoniam leone cum haedo, vitulo quoque cum urso et lupo cum agno commorante simul etiam requiem habituri essent catuli eorum; sic videlicet nostro vero Jacob viae suae processum temperante, sicut viderit greges suos et parvulos posse: quod si plus in ambulando cogeret laborare, morerentur una die cuncti greges. Sed et Moyse, meis domesticis viris, vere Israelitis cantante Domino gloriose magnificato, maxime simul cum mulieribus communis vitae choros ducentibus, id est canticum musica melodia concelebrat, dicens: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est. Ut videre sit prope crucem Domini, hinc discipulum in masculino, hinc mulierem in muliebri sexu, discipulo commendatam, assistere. Videant principes et irascantur; dolores obtineant habitatores Philisthiim; Moab obtineat tremor; obrigescant habitatores Chanaan; irruat super eos formido et pavor in magnitudine brachii tui, Deus, dum vera Israel, te duce, ad terram promissionis, terribilis ut castrorum acies ordinata, incedat.

Sed et illud in meis domesticis odit forsitan diabolus omnium bonorum inimicus, quod juxta praeceptum Domini a gemino fermento caveant studiosi. Hinc mundanae superfluitatis pompa et illecebris tanquam Herodis fermento se abstinent; hinc vero a novitatis superstitione tanquam fermento Pharisaeorum cavent, usum videlicet antiquum Ecclesiae tam in habitu, quam in abstinentia ac jejuniorum et officiorum divinorum modis reputantes tenendum. Non facile vel in dextram vel in sinistram declinant, ut, juxta regulare Patris Augustini praeceptum hoc sollicite, tam in mollitie quam in austeritate, tam in pretio quam in vilitate vestium, cavere videantur, ne notabilis sit eorum habitus.

CAPUT IX. De tonsura.

Etenim in tonsuris vel rasuris capitum suorum Christo capiti suo, regi summo et sacerdoti vero, quem et unxit Deus Dominus in regem et sacerdotem ac in prophetam prae participibus suis, ipsi, de quibus loquor, domestici mei, regalis ac sacerdotalis unguenti participes effecti, cupientes etiam in schemate visibili consignari, non modo non, sicut mos quondam haereticorum erat, modicum in summitate capitis circulum radentium, quae etiam usque hodie penes quosdam perduravit abusio, sed juxta Patrum diffinitionem totam capitis superiorem partem radunt, inferius solam circuli coronam relinquentes, ut in rasa vel plana parte capitis sacerdotalis thiarae schema sit, et in circulo capillorum regalis coronae praefulgeat insigne; ne videlicet quempiam illorum, more Absalonis, gravans caesaries, etiam peccaminum mole oppressum, notabilem reddat; vel, tanquam more Judaeorum, velamen adhuc super cor habentium, non coronatus ac infulatus, sed pelliceatus incedat. Nunc vero in rasa parte, ut dictum est, capitis recte sacerdotalis sanctimoniae in nobis est signum; ut quomodo inter summitatem capitis nostri ac coelum nihil medii obstaculi interest, ita mentem nostram curis terrenis spoliatam orationis tempore, quo minus Deo immediate cohaereat, nihil valeat retardantis sollicitudinis tegere.

Verum quanquam in his, non secundum carnem militantes, tamen in carne ambulamus, in qua, ut novit Pater noster coelestis, omnibus etiam terrenis subsidiis indigemus, decet in viro perfecto eadem terrena subsidia congruae dignitati mentis subordinari, juxta quod dicitur: Laeva ejus sub capite meo, ita videlicet, ne gravent mentem aut obnubilent; sed prudentis dispositionis ordinationem coronent, ut hinc sapienter contemplando, hinc prudenter disponendo vel agendo sacerdotalis regni non incassum insignibus decorentur. Jam vero, quoniam ista perfectio ac perfectionis conservatio non unius diei opus est, siquidem et affectionum nostrarum pili non radicitus evulsi, sed propositae semel sanctimoniae novacula rasi, iterum de reliquiis innatis nobis ac residentibus in nobis miserrimae mentis nostrae increscunt, dum curam carnis facientes vel temporalia procurantes metas necessitatis excedimus, et curis superfluis sensum onerantes multiplicamus, juxta quod scriptum est: Corpus, quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. Hinc illa per quotidianam poenitentiam et confessionem mutuam crebra nobis innovatio necessaria est, in qua renovatur, sicut aquilae, juventus nostra, quam Psalmista inquirens: Exercitabar, inquit, et scopebam spiritum meum. Ob cujus innovationem intrinsecam juxta quod dictum est a Domino: Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt; etiam corporum nostrorum capitibus per lavacra, novacula et forfices crebras innovationes admittere solemus, ut in hac quoque parte sacerdotalis vel clericalis ordinis tanquam Ecclesiae sponsi manus sint tornatiles, per mysticas coelestium rationes aureae ac plenae hyacintis.

Sane haec coelestis numismatis formula semel in nobis bene coepta, ne per tonsoris vel rasoris incuriam depravetur, ad Patris coenobii diligentiam pertinebit, per singula rasurae tempora capita contemplari, vel alteri diligenti inspectori videnda et emendanda rasurae vitia committere, qui praevidebit, quod et tota capitis monachi superior pars radatur, et inferior coronae extremitas aurium solum summitatem attingat, et auris tota pateat. Hanc vero tonsurae vel rasurae formulam post legalem in Nazareis et evangelicam in apostolis auctoritatem etiam a Toletano concilio tertio trahimus, cujus capitulum quadragesimum ita se habet:« Omnes clerici vel lectores, sicut levitae et sacerdotes, detonso toto capite superius, inferius solam circuli coronam relinquant, non sicut hucusque in Galliae partibus facere lectores videntur, qui prolixis, ut laici, comis in solo capitis apice modicum circulum tondent. Ritus enim iste in Hispanis hucusque haereticorum fuit; unde oportet, ut pro amputando Ecclesiae scandalo hoc signum dedecoris auferatur et sit una tonsura vel habitus, sicut totius Hispaniae usus est. Qui autem hoc non custodierit, fidei catholicae reus erit.»

CAPUT X. De superpelliceis.

Similiter et in toga linea candida talari et ampla, quam superpelliceum dicimus, antiquum Ecclesiae usum retinentes, et crucis in ea Dominicae formulam praetendentes, nihil novitatis admittunt, in lineae vestis candore vitae innocentiam, carnisque munditiam multa castigatione elaboratam; in amplitudine charitatis largitatem; in longitudine usque ad talum operis boni usque in finem perseverantiam significantes, simul et beatos se et pacificos demonstrantes; eo quod et Romani proceres in pace talari toga usi antiquitus sint. Cujus et tunicae lingua semper soluta et aperta est, semper paratos ad satisfactionem poscenti nos rationem et doctrinam demonstrans, et contradicentes redarguere, et utiles esse in sermone aedificationis, docendo et erudiendo, in omni loquendi tempore debere. Sicut lingua camisiae semper clausa et sursum nexa est, cordis nostri et oris in vaniloquiis et malis sermonibus aeternam custodiam vel clausuram significans, qui etiam ab aedificationum colloquiis interdum propter taciturnitatem abstinere debemus, ut in veritate dicere Domino valeamus: Secretum meum mihi, secretum meum mihi. Item: Obmutui et silui a bonis. Et illud: Posui ori meo custodiam, cum consisteret peccator adversum me.

CAPUT XI. De camisia.

Raro namque tacuisse poenituit, saepe nocuit esse locutum. Mors quoque et vita in manu linguae, et qui non offendit in verbo, hic perfectus est vir. Linguam vero nullus hominum domare potuit. Quod ergo apud homines impossibile est, apud Deum possibile non dubitatur. Proinde sursum cordis nostri et oris lingua nectitur, ut quo a terrenis vel humanis eloquiis clauditur, eo divinorum eloquiorum et cum Deo soliloquiorum secretis reseretur. Sicut enim non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo, quod procedit de ore Dei; ita et lingua non solum humani, sed et divini eloquii vel colloquii ministra est serata, nec se abdicat de immoderatione silentii apud homines, cui cum Deo et angelis miscere per orationes colloquia concessum sit.

CAPUT XII. De pelliceo et cappa.

Sane quod in tunica pellicea lingua seu snalla dicitur, non tam ad rationes mysterii, quam ad usum necessitatis pertinere videtur. Sed etiam ad habitum nostrum pertinens cappa vestis lanea, quam procurator domus meae Augustinus birrum nominat, quae corpus undique nigro et quasi exsequiali tegmine capiens, et involvens, humilitatem in nobis mortificationis et abrenuntiationis mundi significat. Sicut enim qui cappa induitur, mundo quodammodo seclusus, ac sibi pene sepulcraliter inclusus est, ita ut facile nequeat retro respicere, vel manus ad pugnandum vel repercutiendum expedire, sed neque ad amplexus mundiales extendere.( Pallium enim hoc breviatum et coangustatum utrinque aperire non potest); ita se domestici mei mundo mortuos et ab omnibus mundialibus pompis operibus et illecebris remotam agere vitam debere meminerint. Et hujus nobis vestis pene quotidianus, maxime vero quadragesimali vel poenitentiali tempore usus est, ut nos non solum justos, sed et quotidianorum delictorum poenitentes esse debere noverimus. Jam vero, si hujus vestis geminas hinc inde nos contegentes alas cum quatuor tunicae talaris partibus, id est anteriore et posteriore, et duabus manicis annumeres, quod miraris de sex alarum cherubim volatu, in nostri quoque habitus sanctimonialis reperies sancto.

CAPUT XIII. De forma jejunii.

In jejuniis quoque et abstinentiis antiquum Ecclesiae tenorem retinere studentes, nunc biduanis vel triduanis, nunc etiam quotidianis se jejuniis castificant. Paschalia ac caetera Dominicalia, sed et apostolorum ac martyrum festa celebria excipiuntur a jejuniorum observantia, ob geminam videlicet epulorum refectionem: illorum gaudio natalitio etiam secundum carnem interim in mysterio communicantes, quorum passionibus ac tristitiae per vigilias et jejunia praecedentia visi sunt condoluisse, ne videlicet in Symbolo apostolico sanctorum communionem inaniter profiteri videantur, quorum neque passionibus condoleant nec laetitiae congaudeant.

CAPUT XIV. De abstinentia carnium.

Dicendum quoque, bonum esse carnes non comedere. Sic in communibus refectoriis esu earum abstinent, ut tamen earum usum infirmis, quousque vires reparent, pueris quoque ac debilibus nec non hospitibus convenientibus temporibus et locis non negent.

Sed et coenobiis pauperioribus in piscibus et lacte minus abundantibus sagiminis usum pro condimento olerum et leguminis, diebus interpositis, non absciderunt, non solum in personis sed et in congregationibus, possibilitatis facultatem pensandam aestimantes. Qui tamen alios coenobitas his penitus abstinentes et consolationes in talibus infirmis suis et pueris denegantes, sed et hospites ad regularis abstinentiae tenorem destringentes, non quidem judicant, licet eos nonnullae indiscretionis coarguant, eo quod a Patribus terminos constitutos excedant. Nam esse velle quempiam nostri temporis hominem Augustino et Benedicto sanctiorem, meliorem, sapientiorem ac discretiorem, superstitioni potius quam religioni deputabitur, cum sufficiat discipulo, ut sit sicut magister ejus, ne forte apostolica illa increpatione denotetur: Ne tetigeritis, neque contractaveritis, etc..

CAPUT XV. De gratia quarumdam Ecclesiarum.

Sed neque comedentes et usum carnium semel aut bis in hebdomada mensis regularium fratrum temperate admittentes, apostolica conventi sanctimonia spernere audemus maxime si in illis regionibus victitant ubi fratrum ejusdem ordinis districtius viventium major multitudo aliud fieri non requirit. Etenim cum in omni professione meliores imitandi sunt, sicut esse puto superstitionis aliquod praesumere coenobium, quod nove regularia dictat praecepta nec majorum cohortantur exempla; ita flagitii existimo, alios infra bonorum consuetudinem, inter quos conservantur, residere, maxime si causa quae id fieri cogat, nulla rationabilis existat.

CAPUT XVI De silentio.

Scientes quoque scholastici mei, cultum esse pietatis silentium, nocturnis horis et diurnis ac divino officio seu lectioni deputatis temporibus, in locis quoque sepositis, id est oratorio, dormitorio ac refectorio sic student silentio, ut a bonis quoque loquelis linguam cohibeant, nisi illi, qui praeest, aliquid ordinare incumbat, quod tamen tum, quantum potest, verbis paucioribus et minore strepitu ordinabit.

CAPUT XVII. De opere manuum.

Sedentes quoque ad opera domestici mei a mane usque ad tertiam tacent, nisi necessitas operis exigat, ut loquatur quis: quam videlicet loquelam sic moderari studeo, ne cultus pietatis, id est silentium excludatur, dum quisque cum sibi cooperante, quod ad necessitatem solum operis pertinet, sine strepitu vocis colloquitur, sicut Martha sororem suam Mariam, Evangelio referente, vocavit sub silentio, dicens: Magister adest, ubi et paucitas in verbis et in voce modestia silentii gratiam non excluserant. Si vero cuiquam plura loquenda videntur, eum, cum quo loquendum est, extra conventum operantium educet, nisi forte is, qui praeest, aliquid in commune dicendum judicaverit.

Post orationes quoque, cum et missa fuerit completa, si temporis ratio, si non et dies jejunii regularis est, similiter sedent ad opera sua usque ad Sextam. A Sexta vacant lectioni usque ad Nonam, nisi forte propter meridianum et oculis per dies aestivos pausandum, aliquid hujus temporis detrahendum sit. Nam si dies geminae refectionis est, vel mane ante Primam, ut quibusdam est consuetudinis, qui et primam usque in horam secundam differunt: vel dicta missa ante Sextam lectioni vacandum est. Postquam autem dicta Sexta refecerint fratres, simul et mensarum servitores, cum diebus aestivis meridiatum fuerit, dicta etiam Nona sive in horto, sive ubicunque necesse fuerit, ad opus conveniant. Quod item faciendum est, si fratres post Nonam refecti sunt.

CAPUT XVIII. Ne Teutonice loquamur.

In quo nimirum opere hoc ad honestatem simul et exercitii rationem spectare credimus, ut non vulgari lingua, sed Latina sermones necessitatis et utilitatis conserant, hoc omnibus in commune caventibus, ne multiloquium aut vaniloquium grassari incipiat, aut verbum scurrilitatis audiatur. Quod si quis admonitus continuo a talibus non cessaverit, disciplinae regulari subjacebit. Si vero de divino officio aliquid tractandum est, vel in capitolio sedendo, vel post capitolium, aut certe post Nonam, dicto Benedicite, stantes breviter faciant. Quod si opus forinsecum etiam post Nonam defuerit, ad opera sua usque ad Vesperam cum disciplina, sicut in mane, residebunt.

CAPUT XIX. De signis horarum.

Ut aut cursus quotidianae nostrae diaetae honeste et secundum ordinem fiat, non parvae cautelae studium ad observanda horarum signa et suo tempore pulsanda adhibent: videlicet ut ad nocturnas vigilias media nocte surgant, et in tempore hiemis, primo illucescente die, per aestatem vero mox orto sole Prima pulsetur, et per hiemem circa finem Tertiae; per aestatem vero circa mediam ipsam horam ad Tertiam signum detur, quatenus a fine missae, quae Tertiam sequitur, lectioni usque ad Sextam tempus relinquatur, quae videlicet Sexta non ante initium ipsius horae pulsanda est, ne scilicet tempore lectionis excluso, vel antea aut retro mutilato, divini cursus diaeta veluti caeca sit. Siquidem lectio post orationes et Laudes Dominicas ejusdem diaetae nostrae quidam oculus est, qui si nullus vel tenebrosus fuerit, totum diaetae corpus ex ea parte tenebrosum erit, sicuti et mancus judicatur, si opus a valentibus operari negligatur.

Nona etiam diebus vacationis, hora ipsa incipiente, reliquis vero diebus, octava ultra medium vergente, sonet propter somnum per dies aestivos breviandum, et prandium per dies jejuniorum causa infirmioris aetatis vel sexus maturandum per hiemem; non tamen ante horae ipsius initium pulsandum est. Vespera quoque per dies aestivos, incipiente undecima; per hiemales vero, cum lux diurna facientibus opera incipit minui, pulsetur; cum etiam post Vesperas, ubi conventui procedendum vel sedendum erit, laternae duae vel tres pro quantitate conventus deferantur.

CAPUT XX. De cantu psalmodiae.

In psalmodia quoque hoc adnoto, ut mediocriter, id est neque nimis correpte neque nimis protracte, tamen cum distinctione ac tonatim fiat, ne nimis remissa aut nimis altisona voce proferatur, in qua etiam ad rectorem ordinis pertinebit, mediae distinctionis silentio interdum propter collectam populi, vel aliam rationabilem ob causam, obmisso, correptius canere, vel rursus absente populo solemnizandi gratia aliquantum protrahere. Ad hoc enim et legis praeceptum pertinere videtur, quo dictum est a Domino ad Moysen: Si prolixior atque concisus clangor increpuerit, movebunt castra. Et paucis interpositis: Quando autem, ait, congregandus est populus, simplex tubarum clangor erit, et non concise ululabunt.

Multiplicationem quoque familiarium psalmorum sicut non requiro, ita nec linguis loqui in hujusmodi prohibeo, maxime hoc approbans, ut id studii psallentes et orantes habeant, quatenus quod ore profertur, mente versetur; et ne operis ac lectionis exercitium, vel secretae orationis turtureum sacrificium per orationis et psalmodiae in communi protelationem excludatur, cum haec oporteat fieri, et ista non omitti.

CAPUT XXI. Quando sit orandum.

Et opera quidem nostra, ut dictum est, a mane et ante prandium intus disponimus talia, quae cum silentio ac quiete exerceri valeant, nec ad forinseca nos opera, nisi major id necessitas postulaverit, id temporis effundimus, scientes dictum ab Apostolo discipulo suo Timotheo: Exerce te ipsum ad pietatem. Nam corporalis exercitatio ad modicum utilis est, pietas autem ad omnia utilis est, non solum habens promissionem vitae, quae nunc est, sed et futurae. Sed et papam Silvestrum ferias habere clericos ob eamdem constituisse causam non ignoramus.

Sed ne rustica quidem et servilia suo tempore aspernamur opera, scientes Apostolum suis manibus operatum, qui et praecepit, dicens: Si quis non operatur vel non laborat, non manducet. Unde ne otiositati apud nos locus relinquatur, seniores ac debiles et operari non valentes ad psallendum in silentio hortamur; juvenes quoque et fortiores operari valentes, si qui ab opere se abstrahunt, vel alios distollunt, regulari et maxime silentii ac jejuniorum districtione, ad operandum revocamus. Adolescentes etiam jungi sibi in opere vel confabulari, nisi sub testimonio seniorum, vetamus.

CAPUT XXII. De jejunio et aliis.

Sane jejunia sua et abstinentias domestici mei, quod de his procurator domus meae Augustinus admodum breviter locutus est, secundum discretissimam Patris Benedicti descriptionem moderari soliti sunt, a cujus etiam institutione, modos excommunicandi inobedientes et quietem per aestivos dies meridiandi cum aliis utiliter ab eo institutis mutuare consueverunt. Et haec est pene quotidiana mea ac meorum instantia, jejunium, abstinentia, oratio, lectio et opus, insuper et sollicitudo omnium, ac procuratio multarum ecclesiarum. In quibus, dum verbum Dei praedicando, infirmos visitando, mortuos sepeliendo, catechizando, et baptizando domestici mei laborando discurrunt, ministerium, meum non minus quieti monasticae vel agresti labori, monachorum, Deo acceptum existimo; sed nec orationum fragrantiae, hunc vestimentorum meorum odorem arbitror adeo posthabendum, dicente ipso sponsae: Et odor vestimentorum tuorum sicut odor thuris.

CAPUT XXIII. De prohibenda proprietate et emendandis peccatis.

Sane ab hac mea defensione seclusos se noverint, qui sub professione communis vitae in clero aliquid sibi proprietatis usurpant, qui inquieti et verbosi vaga sectantur otia, simul et ea dicta coenobia, dum in quibusdam talia libere fieri sinunt; insuper autem et capitalia peccata in eis sine condigna poena et ea, quae major poenitentia dicitur, veluti impune transeunt, dum vindictam, si quae est, ut emendatoria sit, oportet. Hos igitur juste nisi emendare curaverint, ab hac filiorum meorum defensione excluserim.

CAPUT XXIV. De clericis extraneis recipiendis.

In istorum vero abjectiorum recompensationem sacerdotes vel clericos etiam extra coenobitalia claustra in procurationem ecclesiarum probabiliter conversantes, sub defensionis meae tutelam recipio, quos et Prosper episcopus, procuratoris mei Augustini pedissequus, sub defensionis nostrae patrocinium prior recepit, ita scribens:« Sacerdos, cui dispensationis cura commissa est, non solum sine cupiditate, sed etiam cum laude pietatis accipiat a populo dispensanda, et fideliter dispensat accepta, qui omnia sua aut relinquit aut Ecclesiae rebus adjunxit, et se in numero pauperum paupertatis amore constituit, ita ut unde pauperibus subministrat, inde et ipse tanquam pauper voluntarius vivat. Clerici quoque, quos pauperes aut voluntas aut nativitas fecit, cum perfectione virtutis vitae necessaria sive in domibus suis, sive in congregatione viventes accipiunt, quia ad ea accipienda non eos habendi cupiditas ducit, sed cogit vitae necessitas.» Haec Prosper. Qui ubi dicit, in domibus suis, intelligendum est non quas haereditario vel proprietatis jure, sed ecclesiastica justitia, seu beneficio possederint, sicut et de discipulo quem diligebat Jesus scriptum est, quod matrem Domini in sua accepit, qui tamen nihil proprietatis jure, sed de rerum communium distributione suam et a se procurandarum portionem communicandi affectu et usu possedit. Itaque ejusmodi non solum cupiditatis nervo liberi, sed et laude perfectionis omnia pro Christo relinquentium digni sunt, si tamen et alias criminibus et vitiis absolutam vitam ducentes, seque ministerio seu vacationi verbi mancipantes, aliorum interdictis officiis comministrando et communicando, auxilium non praebuerint, ne cum quibus eis est una communio, causa etiam communis sit. De talibus, ut idem ait Prosper, dicere videtur Apostolus: Qui in sacrario operantur, quae de sacrario sunt, edunt, et qui altario deserviunt, cum altario participant. Qui nisi hoc de contemptoribus facultatum suarum vellet intelligi, nunquam securus adjungeret:« Ita et Deus ordinavit, his, qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere; qui nihil habere proprium volunt, qui nec habent nec habere concupiscunt, non suorum sed communium rerum possessores.»

Sic juxta rationabile Prosperi et apostolicae doctrinae concordantem sermonem sacerdotes et clericos etiam extra coenobia probabiliter conversantes sub defensionis meae tutelam susceptos esse non injuriosum est.

Et hoc de quotidiano fratrum cursu, tanquam vita communi, in clero pro se loquente et in Domino gloriante perstringere curavi. Factus sum insipiens sed coactus ab his, qui de sua singulari sanctitate in immensum gloriantur, studentes, ut de ordine canonico ad monasticum vel unum faciant proselytum, quem cum fecerint, sine dubio filium gehennae perficient, habentem damnationem, quia primam fidem irritam fecit, qui etiam inobediens sanctae Romanae Ecclesiae convincitur per Urbanum II papam hoc praecipienti atque dicenti:

CAPUT XXV. Ut nullus canonicus regularis monachus fiat.

Mandamus et mandantes utiliter interdicimus, ne quisquam canonicus regulariter professus, nisi, quod absit! publice lapsus fuerit, monachus efficiatur, quod si decreto nostro contraire praesumens facere tentaverit, ad ordinem canonicum praecipimus ut redeat, et deinde memoriale praesumptionis suae cucullam deferat, et ultimus in choro maneat.

Et quidem de hoc verbo apud quosdam contentio vel dubium est, utrum deferre vel deserere cucullam in praecepto sit. Nos vero de verbo non contendimus; id tamen indubitanter scimus, ipsum praecepti datorem Urbanum papam secundum, ac post ipsum alios Romanos pontifices ejusmodi praesumptoribus cucullam detraxisse.

His concinit Innocentius papa secundus, per epistolam, quam in defensionem ordinis nostri scripsit, in haec verba:« INNOCENTIUS episcopus, servus servorum Dei venerabili CONRADO Saltzburgensi archiepiscopo salutem et apostolicam benedictionem.»

« De dignitate et excellentia vitae canonicorum,» etc. Vide in Innocentio II, Patrologiae tom. CLXXIX, sub num. 565.

CAPUT XXVI. De ordine canonico servando.

Similiter Eduense concilium nihilominus Romanae sedis auctoritate subnixum abbatum et monachorum in talibus praesumptionem cohibet, dicens: Ut nullus abbas vel monachus canonicos, ut regulares, a proposito professionis canonicae revocare, atque ad monasticum habitum trahendo suscipere, ut monachi fiant, praesumat, quandiu ordinis sui Ecclesiam invenire quiverint, in qua regulariter et canonice vivendo Deo servire et animam suam salvare possint, quod si temerario ausu id agere attentaverint, anathematis vinculo obligentur.

Et haec Patrum dicta cum auctoritatis et rationis pondere prolata tam monachorum praesumptioni reprimendae, quam nostrorum, ne omni vento doctrinae circumferantur, insolentiae cohibendae poterant sufficere; si non illos propriae excellentiae amor: istos autem novitatis experiendae stulta cupiditas vehementius perurgeret, in quo simul et Dominici mandati transgressores inveniuntur, hoc praecipientis suis, ne de domo in domum transeant, sed in quamcunque intraverint, ut in ea maneant praecepit.

CAPUT XXVII. De temperantia abstinentiae.

Et quidem apud homines pannosa braccisque ac pelliceis spoliata et in rustico desudans opere sanctitas forsitan pretiosior est, quod neque Dominicos, neque natalitios apostolorum dies ab austeritate jejuniorum excipiat; sed mihi et cuilibet sanum sapienti pro minimo est, ut ab hominibus judicemur, aut ab humano die. Sed neque nos ipsos judicamus, quin potius et in Domino gloriamur, et gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae, qui a fermento Herodis et Pharisaeorum, juxta divinissimum Domini praeceptum, hinc flagitia, hinc superstitiones declinamus, quibus pro saliunca ascendet abies, et pro urtica crescet myrtus, dum in locum mundanae cupiditatis, in fluvio rerum transeuntium radices figentis, divina contemplatio et coelestis conversatio succedit, et novitius fervor intemperatam abstinentiam commutat, ut neque fuga necessaria sit in hieme nimiae districtionis, neque in Sabbato mundanae vel Judaicae dissolutionis.

Itaque in libertatem vocati sumus, tantum ne libertatem in occasionem demus carnis, sed per charitatem invicem serviamus; siquidem neque habitus, neque privatio pelliceae vestis seu bracharum aliquid est, sed observatio mandatorum Dei. Sed neque regnum Dei est esca et potus, sed justitia et pax, et gaudium in Spiritu sancto. Gaudeo tamen interim quod, per aliquorum in dextram excessum, aliorum nimius in sinistram excessus arguitur, cum et nos interim discimus, quam tenaces divinorum praeceptorum esse debeamus, qui alios etiam humanae institutionis causa continentes agnoscimus. Sed unum doleo, quod Patribus nostris Augustino et Benedicto tanta discretio imponitur, dum ipsi auctores vel praeceptores tantae austeritatis astruuntur.

CAPUT XXVIII. De vestibus lineis et pelliceis habendis.

Neque enim Pater Augustinus unquam lineam vestem in clero vetuit, neque Benedictus, homo discretissimus, vestem pelliceam discipulis suis monachis abstulit, quod nimirum et ipse melota usus est, qui et in Regula pro suae regionis temperie locutus, tamen villosam tunicam per hiemem monachis concessit. Pellicea sane tunica, qua uti solemus, quid aliud est quam tunica villosa? Etenim villosam esse manifestum est; tunicam vero esse negari non potest, cum in Genesi scriptum sit, quod Dominus Adae et uxori ejus tunicas pelliceas dederat. Sed unusquisque in suo sensu abundat, atque utinam omnia in aedificationem et non in aliquorum destructionem fiant! Sed et si qui aliter sapiunt, et hoc illis Deus revelavit. Haec autem non in derogationem illorum, de quibus loquor, fratrum dixerim, qui mihi fere in omnibus admirandae et praedicandae humilitatis, sanctimoniae et patientiae videntur, inter quos etiam nonnullos illustres viros, tanquam luminaria coelestia, veneror et amplector.

CAPUT XXIX. De illustribus auctoribus.

Sicut enim in ordine nostro Hugo per donum scientiae magnifice illuminatus, nostris temporibus tanquam stella matutina effulsit, et quomodo in ordine Cluniacensium Rupertus abbas Tuitiensis, totius pene Veteris ac Novi Testamenti expositor illustris, ordinem illum aureum tanquam topazius perornat; ita in ordine Cisterciensium abbas Clarevallensis Bernardus dono humilitatis ac sapientiae praeditus magnum coelestis aulae luminare est, et eximium illius ordinis ornamentum. Similiter et Nortbertus archiepiscopus magnificae doctrinae dono praepollens haud dubium, quin et ipse in Ecclesia Dei luminare praeclarum effulserit.

Sed iidem ipsi, quos ex eis sapientiores novi et veneror, non alia de his, quam quae sentimus, sentiunt. Nam et abbas Clarevallensis Bernardus de nostro ad suum ordinem transfugas improbat, et Pater Nortbertus lanearum tunicarum in clero inductor, idem ipse suae institutionis postmodum exstitit improbator. Etenim cum esset junior cingebat se, et ambulabat ubi volebat, sicque per novitium fervorem et juvenilis animi robur in illam simulationem adductus est. Cum autem senuisset, jam factus etiam archiepiscopus Ecclesiae, cedens auctoritati simul et antiquae consuetudini, tanquam cinctus ab alio, tunicas ipse lineas recepit, simul et suis qui sibi parentes erant, discipulis, ut eis vestirentur, praecepit, volens hoc ipsum in toto suae institutionis clero effecisse: sed praeventus est morte et a multis recepta consuetudo subito auferri non potuit. Et de his hactenus.

CAPUT XXX. De mystica consanguinitate duorum ordinum.

Interim vero et hujus verbi quoddam mihi elucere vestigium videtur, quod in Apocalypsi Joannis a Domino praedictum est: Et dabo, inquit, duobus testibus meis, et prophetabuntur diebus mille ducentis sexaginta amicti sacco. Etenim cum in duobus testibus recte martyres et confessores intelligantur, non inconvenienter etiam hi duo ordines clericorum videlicet et monachorum per eos valent intelligi, quibus etiam nostro in tempore per datam divinitus sapientiam os ad prophetandum et praedicandum mysterium Dei resolutum est, et quidem diebus mille ducentis sexaginta, id est in illo tempore, Antichristi abundante iniquitate. Quam videlicet iniquitatis abundantiam ille numerus superfluus MCCLX significat, de quo non est modo dicendum per singula; prophetantur vero et amicti sunt sacco, id est in omnimoda poenitentiae humiliatione, quam etiam in habitu foris humili et abjecto praeferunt tam clerici quam monachi griseis et nigris, laneis et lineis vestibus suis non nitor aut mollities, sed quod necessitati cum honestate sufficiat, requiritur. Hoc videlicet eis in commune procurantibus, ne sit notabilis habitus eorum.

Sed cuiquam fortasse videatur, quod ordo canonicus in ordine monastico sequacior sit. Quod mirum non est. Nonnulla enim inter utrumque ordinem professionis ac testimonii differentia est.

CAPUT XXXI. Monachus mortis Dominicae testis est.

Siquidem ordo monasticus in habitu lugubri se ipsum mundo mortificans mortem nobis Christi, et qualiter ei cum vitiis et concupiscentiis mori debeamus, denuntiat.

CAPUT XXXII. Canonicus habitus resurrectionis testis est.

Ordo vero clericalis in habitu candido cum angelo testis resurrectionis Christi praefulget, nimirum qualiter Christo consurgentes in novitate vitae ambulare debeamus, insinuans.

Objicitur etiam forsitan nobis ab imperitis propter lanae in vervecinis pellibus mollitiem, quasi Dominico eloquio notabiles videamur, quo ab ipso super Joannis Baptistae amictu dictum est: Quid existis in desertum videre? hominem mollibus vestitum? Ecce, qui mollibus vestiuntur in domibus regum sunt. Sed non bene attendunt, in hoc verbo a Domino non omnem vestimentorum mollitiem reprehensam, sed eam specialiter in qua mollitiem etiam pretiositas juncta comitatur, ut sunt vestes de pelliculis peregrinarum murium, et de serico contextae, et si quae sunt ejusmodi, in quibus pretiositas cum mollitie sociata Christianae paupertatis simplicitatem et humilitatem excedit. Quod Lucas evangelista manifestius insinuat, qui sic ait: Ecce qui in veste pretiosa sunt et deliciis in domibus regum sunt. Dum ergo Matthaeus evangelista vestes molles; Lucas vero, ut dictum est, vestem pretiosam nominat, quam in veste mollitiem Dominus reprehendat, manifestum est, ut innocentia, quam per evangelistam impugnare moliuntur, etiam per evangelistam valeat defensari, tam in nobis quam in monachis pretiosa veste non utentibus.

CAPUT XXXIII. De ortu sacrarum vestium.

Sane in vestibus sacris etiam pretiositatem inculpabiliter admittimus, et solent admittere hi, qui de monastico ordine sanum sapiunt, videlicet ut hujusmodi ornatibus, mysticam rationem habentibus, nuditatem nostri Noe, in cruce irrisi, decenter cooperiamus. Insuper et gloriam futurae resurrectionis, quae revelabitur in nobis, ejusmodi vestium decore praesignamus, in summis solemnitatibus cappis de pallio induti procedentes. Et currere quidem simul decet hos duos ordines in Ecclesia, tanquam geminos geminae gratiae testes, ita ut neuter eorum se alteri praeferat, sed honore invicem praeveniant, licet alter eorum alteri in aliquantis praecurrat.

CAPUT XXXIV. De cursu duorum discipulorum et duorum ordinum.

Qui nimirum cursus pulchre in Evangelio duorum discipulorum Petri et Joannis cursus praesignatus est. Novimus ubi legitur: Currebant duo simul, et ille alius discipulus praecurrit citius Petro, et venit prior ad monumentum, non tamen introivit, sed visis linteaminibus foris stetit; demum venit Petrus sequens eum et introivit in monumentum et vidit linteamina, et tunc ergo et introivit ille discipulus, qui venit prior ad monumentum. Vere cursus spectaculi admiratione dignus! Currunt simul duo Christi discipuli, unus plus caeteris diligens, alter plus dilectus; unus de nuptiis, alter de maris operatione vocatus; unus in pectore Christi suaviter recumbens, alter cum Christo maris undas superambulans; unus spectator mirabilium coelestium, alius factus mundo spectaculum; unus quietis ac theoriae assuetior, alius ministerio verbi paratior. Currebant simul non solum brevi illo ad monumentum cursu, sed toto vitae suae processu. Currebant simul unus in juvenili corpore ac mente alacrior, alter aetatis gravitate constantior. Currebant simul, nec qui unus alium praecurrit, ideo se illi praetulit, sed tanquam seniori agnoscendorum mysteriorum prioratum dependit. Etenim cum venisset prior ad monumentum, non tamen introivit, sed visis linteaminibus foris stetit; Petrus vero sequens eum et veniens ad monumentum prior introivit.

CAPUT XXXV. Allegorice exponitur.

Currunt et in quolibet viro simul intentio et actio, una pulchrior et amabilior, altera patientior et fecundior; una videndo vacans verbo, altera devota ministerio. Currunt simul; neque enim, quae intentio praecurrit ministerium verbi, ideo dignior judicanda est. Nam saepe in ministerio verbi arcana revelantur, quae ante ministerium, cum sola fuisset theoria, occulta latuerunt, quod est, Petrum introiisse priorem in monumentum, unde est illud: Declaratio sermonum tuorum illuminat, et intellectum dat parvulis. Neque vero sicut pars Mariae parti Marthae a Domino praelata est, ita etiam de intentione et ministerio verbi aestimandum est, ut dignior ministerio, intentio sit; alioquin Petrus theorice in linteo vase ministerium salvandarum gentium cognoscens, dignior judicandus esset seipso, praedicante verbum vitae Cornelio; in quo magna esset absurditas, praesertim cum non aliud Petrus in ministerio actionis exsecutus sit, quam quod eum praecedens visio theorica perdocuit, quae nescio an signum actionis solum, an etiam efficiens causa talis actionis exstitit. Sic vero et Mariae audientis quies, Christi praedicantis officio dignior habenda videtur. Nec vero plurimum interest inter Marthae et Christi ministerium; Christi videlicet verbo vitae animam victuram in aeternum recreantis, et Marthae carnem morituram pane terreno sustentantis. Nam Martha ministrans sollicita est, quia turbatur erga plurima Christo ministrans, Maria in uno et circa unum, quod solum est necessarium, versatur. De hoc ministerio suo ipse ait: Ego in medio vestrum sum, sicut qui ministrat. De hujus item ministerii dignitate Petrus ait: Non est aequum nos relinquere verbum Dei et ministrare mensis. De hoc et Lucas ait in Actibus apostolorum: Ministrantibus et jejunantibus apostolis, dixit Spiritus sanctus: Segregate mihi Paulum et Barnabam in opus, etc.. Item ipse in principio Evangelii sui: Sicut tradiderunt nobis qui ab initio ipsi viderunt, et ministri fuerunt verbi: visionem ministerio verbi tanquam Joannem Petro consocians.

Sed visio ministerii tempore rationem praecedit, et Joannes Petro citius currit, atque, ut minus dubites, intentionem seu visionem, quae prior est in Joanne, subsequens vero ministerium verbi in Petro significari, post resurrectionem Domini, dum simul piscarentur septem discipuli, apparente illis Jesu ac stante in littore discipulo illo, quem diligebat Jesus, prior Dominum agnoscens, dixit Petro: Dominus est. Simon ergo Petrus cum audisset, quod Dominus est, tunica succinxit se( erat enim nudus) et misit se in mare. Alii autem discipuli navigio venerunt, trahentes rete piscium. Ecce discipulus, quem diligebat Jesus, prior ipsum agnoscens, nec tamen se in mare misit; sed qui posterior Petrus agnovit, mente constantior, ipse misit se in mare. Ut scias per Joannem agnoscendi studium ac theoriae munus, quod ordine prius est, significari. In Petro vero, ut jam dictum est, ministerium verbi exprimi, in quo saepe fluctus saeculi ferendi et calcandi sunt; insuper et mortis amaritudinem saepe subeunt, ut per martyrium veniant ad Jesum, aliis discipulis navigio claustri vel quietis venientibus, et rete piscium per orationis studium ac pii desiderii intentionem, quasi per quemdam funem, trahentibus.

Currunt tamen, tendunt ac festinant simul in terra et in mari Petrus et Joannes, intentio et actio, visio et verbi ministerium, sed dissimiliter, circa unum et ad unum, quod solum est necessarium, quod non aufertur a nobis. Nam sicut visio aeterna est, ita et ministerium verbi nos illustrantis erit aeternum, promittente nobis Domino; quoniam praecingens se, faciet nos discumbere, et transiens ministrabit nobis. Quod utique ministerium in illo quoque, quod cum septem discipulis celebratum est, convivio significatum est, quod Dominus Jesus post resurrectionem suam stans in littore, manens in aeternae sanctificationis quiete, ad prandium invitat, dicens: Venite, pueri. Ubi et accipiens panem, dat eis, et piscem similiter, ut aeternam quoque vitam verbi ministerium soli nunc Domino et sui convivii sociis angelis ac sanctis animabus commistim non deesse pie credere valeamus. Cognoscemus autem et nos, cum dictum ab illo audierimus: Venite, prandete; venite, benedicti Patris mei; percipite regnum, quod vobis paratum est ab origine mundi.

Currunt simul in Ecclesia etiam hi duo ordines monasticus et canonicus tanquam Joannes et Petrus ambo dilecti et ambo diligentes Deum, atque ut Ambrosius in epistola sua ad Vercellenses, ait: Unus in spelunca quiescens, alter in theatro decertans; unus mundum refugiens, alter mundum devincens; unus in pectore Jesu cum Joanne recubans, alter cum Petro mare mundi superambulans; unus theoriae assuetior, alter devotior ministerio; unus cum Joanne spectator mirabilium, alter factus cum Petro mundi spectaculum; unus corporalis exercitationis patientior, alter ad moralem institutionem habilior. Currant simul, nec tamen alter se alteri praeferat, licet eum in aliquantis videatur praecurrere. Etenim etsi in patientiae humiliatione et corporali exercitatione ordo monasticus ordinem nostrum praecurrit, non tamen etiam in dispensatione mysteriorum Dei prior est.

CAPUT XXXVI. Ordo canonicus mysteria Dei dispensat.

Sed in his sicut Joannes Petro clericali ordini prioratum dependit, cui in Petro dictum est: Pasce oves meas. Qui etiam primus cum Petro sagenam trahens sociis de navi, de ordine videlicet monastico, quos ad hoc opus aptos agnoverit, induendi et advocandi habet potestatem ut veniant et adjuvent eum collaborantes sibi in Evangelio Christi. Nempe hi ordines, etsi inter se in professionis proposito et habitus varietate aliquantulum diversi, non tamen etiam alterutri adversi sunt; sed tanquam duo cherubim semetipsos fraterna familiaritate respiciunt, versis vultibus in propitiatorium. Unde et ipsi utiliter in una persona concurrunt, dum vel ex clericis proprietatem retinentibus ad monasticam et coenobitalem perfectionem, relictis omnibus, convertuntur, vel intra coenobia probatae scientiae et conversationis viri ad ministerium altaris admittuntur, aut ad regendas Ecclesias evocantur. Ex qualibus Gregorius primus et septimus Romani pontifices praeclara Ecclesiae luminaria exstiterunt, et nunc Ecclesia in sui Eugenii praesulis Romani sanctitate gloriatur, aliique plures ex ordine eodem pontifices et sacerdotes satis utiliter Ecclesiae per diversa loca et tempora inveniuntur praefuisse, qui et miraculorum potentia et quod his minus non est, doctrinae praerogativa claruerunt. Unde et in Domino Jesu utraque, id est miraculorum potentia et doctrinae gratia aequaliter in Evangelio commendata sunt, ubi scriptum est, duo sibi in via coambulantes dixisse, de Jesu, qui fuit vir propheta in opere et sermone. Item in Actibus apostolorum: Quia coepit Jesus facere et docere. Et item ipse Lucas in Evangelio suo manifestius declarat scribens verba Domini Jesu dicentis duobus discipulis Joannis: Euntes, dicite Joanni quae vidistis et audistis, quod caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, mortui resurgunt; ac demum evangelizandi gratiam miraculorum potentiae coaequans adjunxit, et quod his non minus est: Pauperes evangelizantur. Quapropter mirentur, qui volunt in Martino et Benedicto miraculorum potentiam; ego non minus mirabor et venerabor, siquidem et testificante Domine, non minor est in Ambrosio, Hilario et Augustino cum sanctitate vitae, doctrinae et eruditionis gratia, qua multi pauperes evangelizati, et multi caeci in anima illuminati, leprosi mundati, mortui resuscitati sunt: quae miracula utique quanto spiritualiora, tanto majora a recte judicantibus non dubitantur.

Dividit autem et sua dona Deus, ut alius miraculis clareat, alius sapientiae ac scientiae donis vel doctrinae eruditione praefulgeat. Et in omnibus his duo discipuli Petrus, id est ordo canonicus, et Joannes, monasticus ordo, simul currunt, dum in una persona laudabiliter conveniunt, dum ex clericis his, quibus licitum est, monachi, et ex monachis probatis clerici fiunt; dum non minoris sublimitatis est in clericis evangelizandi gratia, quam in monachis miraculorum potentia; dum non indignius est et apostolorum in verbo ministerium, quam Mariae audientis et obaudientis silentium; dum hi maris undas, trahentes rete piscium, non minori fortitudine cum Petro superambulant, quam illi suaviter super pectus Jesu cum Joanne recumbunt; dum non minoris celsitudinis in clericis verbi ministris cum Petro et Paulo victoria tyrannorum et mortium, quam in monachis cum Joanne in insula Pathmos relegato, eremi recessio, et coelestium visionum crebra et multimoda revelatio. In his, inquam, omnibus aliisque plurimis, quae nunc enumerare longum est, simul currunt hi duo ordines laudabiliter in Ecclesia et usque in finem saeculi concurrere non desinunt, ambo Deo dilecti, et ambo Deum diligentes.

CAPUT XXXVII. Ideo haereticum est pertinaciter defendere, monasticos Ecclesias non debere regere.

Ita ut quis alteri praeferendus sit, non in hominum, sed in solius Dei judicio positum sit, nisi quod major in regno coelorum futurus creditur, qui sanctius, humilius ac probabilius sive de illorum, sive de nostro ordine conversatus invenitur, ubi et multae viduae et conjugatae multis episcopis et monachis praeponentur, quae non in aestimatione hominum, magnae sunt unoquoque accipiente mercedem secundum suum laborem.

CAPUT XXXVIII. De conversis laicis.

Adhuc vero etiam in nostris coenobiis hi duo ordines canonicorum scilicet et monachorum, Joannes et Petrus, simul currunt, dum apud nos ex laicali conversatione homines illiterati relictis omnibus jugum Christi suscepturi convertuntur, qui ad ordinem clericatus promoveri nec possunt nec volunt, sed probabiliter in omni perfectione monastica degunt, manibus suis operantes et carnem suam cum vitiis et concupiscentiis in habitu poenitentiali crucifigentes, qui etiam more monachorum veste, quae scapularis dicitur, in quibusdam claustris ad opera succingi consueverunt, ita ut, in quo quidam gloriari videntur, parum eis de sex alarum cherubim volatu pro hac parte similitudinis deesse putetur.

In omnibus his, hi duo, de quibus loquimur, ordines simul currunt, et juncto gressu combinati incedunt, sicut item de Petro et de Joanne legitur, ubi pariter juncti gressu, non alter alterum praecurrendo, sed juncti ambulando, incesserunt. Unde scriptum est: Et Joannes cum Petro ascendebat in templum ad horam orationis nonam, ubi et claudo illi gressus per eorum verba redditus est, qui exsiliens continuo et consolidatis basibus ejus et plantis ambulabat, et intravit cum illis in templum ambulans et exsiliens, et laudans Deum. Et revera, ubi sacerdotalis auctoritas, quae in Petro intelligitur et monastica sanctitas, quae per Joannem significatur, sive in una congregatione, sive in una persona juncta sunt, talis coambulatio sine dubio ad laudem et gloriam Dei proficiet, multisque imitatoribus erit in salutem. Amen.

Explicit tractatus de ordine canonicorum regularium reverendi in Christo patris ac domini, domini Anselmi Havelbergensis Ecclesiae episcopi, Eugenii tertii contemporanei.