Anselmus Laudunensis et schola; Glossa ordinaria-1117
Expositio in quatuor Evangelia
Evan 2.50
Choose a text
More by Anselmus Laudunensis et schola; Glossa ordinaria
—
9004 Exinque
2.1
IN EVANGELIUM MATTHAEI.
2.1
Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abrahae. Ideo duos patres nominat, quia de David dicitur: De fructu ventris tui ponam super sedem meam. De Abraham dicitur: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Ideo David ante Abraham scribitur, quia propinquior est Christo de illo stirpe nascendo: Jacob genuit Joseph, secundum creationem dixit: Lucas secundum legem dixit ut filius Heli esset; ideo mulieres in genealogia Christi sunt quia ipse ad vitam aeternam veniunt ut viri: et ideo peccatores in genealogia Christi nominantur; quia ipse dixit: Non veni vocare justos, sed peccatores. Lucas de Christo ab Adam dicens, ostendit quod per Christi genus Adae solvitur a peccato sive quod de Christo exeunt qui revertuntur ad Patrem, Figura quadraginta duorum virorum in genealogia Christi, hoc est quadraginta duae mansiones filiis Israel ab Aegypto: usque ad terram repromissionis, id est, de mundo ad coelum, quod significat per terna genera venire ad Christum per fidem, spem et charitatem. Quid per quatuordecim nisi per decem verba legis et per quatuor virtutes; prima prudentia, servire Deo non idolis: secunda temperantia, non concupiscere: tertia justitia, non adulterare: quarta fortitudo, dimittere non occidere. Per quatuor fuit perditio mundi per virum, per mulierem, per lignum, per serpentem, et per quatuor restauratur, per Christum, per Mariam, per crucem, per virum Joseph, serpens qui fuit in Israel Christum significavit ipsa de aere facta cum quatuor rotis rotundis qui eam videbant sanabantur, et elevavit illum in caput virgae ut toti viderent eam et fugissent animalia deserti, prae timore rotarum, et sic unusquisque sanatus est, si inspexerit Christum in caput virgae, id est in crucem; quatuor rotae, quatuor evangelistae significant: sic fugit diabolus Evangelium quando sonat in coelum.
2.2
Christi autem generatio sic erat. Id est secundum carnem, dixerunt: Ideo Christi dicitur, ut ab ipso derivativo vocabulo Christiani vocentur: per ethimologiam iterum Christus, id est unctus, quia per ipsum post lavacrum crisme unctionem percepimus. Sic erat per aeternitatem, sonat Maria stella maris; quia stella dulcis est, mare( deletum est verbum unum forte vero,) amarum est; sic Maria, in mare mundi fuit inter peccatores, velut stellae maris, quia mos est: stella viros ad portum adducit: si sequantur illam, sic Maria in mundo ubi natus est Christus, qui omnes ad vitam ducit si sequantur illum, desponsata mater ejus, id est, pro quatuor causis ut non lapidaretur ut adultera, et ut in fugam haberet solatium, et genealogia Christi per Joseph, ut partus caelaretur diabolo, antequam convenirent, id est, antequam fuissent in qua habitatione, inventa est ab Joseph in utero: non in vulva ut mulier, sed ut virgo habens de Spiritu sancto, id est factus ex Spiritu Spirius( sic), sicut ipse facit pomum super lignum, et Evam de ossa Adae
2.3
Joseph autem vir ejus. Ideo vir ejus dicitur, et ideo justus, ne alii humanitatis conjunctionem suspicaverit:« Noluit eam traducere,» id est in judicio; ne legem transisset: quia sciebat virginem, ut diabolum partus ejus lateret.« Haec autem eo cogitante,» id est, dimittere an tenere cogitabat, hic prophetia impletur. Adjutor in opportunitatibus in tribulatione. Angelus Domini in somnis dixit: Non in somno, quia saepius illi angelus in somnis venit. Non semel, quia mysterium Dei non potest cognosere semel: Joseph, fili David, id est, prophetia impleta in Joseph per David, de fructu ventris tui et reliqua. Noli timere, id est, dilige et gaude conjugem non nuptialem, neque creationem, sed cohabitationem: tuam dixit: ut credidisset non ab alio, sed de Spiritu sancto conceptus, Pariet Filium, id est, ut major gaudium esset illi de filio, sicut inter homines mos est, et vocabis nomen ejus. Item ad laetitiam ejus esset Jesum ac dixit et salvatorem, salvum facit populum suum, non dixit omnes nisi qui credunt in eum a peccatis eorum: Id est, quod non potuit alius medicus facere, hoc autem totum factum est: id est, quod angelus dixit: ut adimpleretur quod dictum est a Domino, id est, per prophetam Isaiam de Christo, hic ad litteram tantum; ecce virgo in utero habebit, et vocavit nomen ejus Emmanuel, ideo hoc nomen interpretatum est, quia in utraque lingua excelsum dicitur nobiscum Deus, id est Deus et homo, in una fide sit, fecit sicut praecepit ei angelus, ostendit quod ipse visionem Domini meruit videre, qui fecit sicut ei praecepit.
2.4
Et non cognoscebat eam donec peperit filium suum: donec pronum quam[ Forte, priusquam] dicitur primogenitus in lege dicitur, quia prius aperuit vulvam. Non quem sequuntur filii, sed qui prius nascitur. Christus pro tribus dicitur primogenitus, in resurrectione a mortuis, et a Maria, et a creaturis. Cum ergo natus esset Jesus, tres confirmat causas, locum, tempus, personam: In Bethleem aptum fuit qui domus panis interpretatur, ut ubi panis vivus coelestis nasceretur. Juda est respice Bethleem gentium: In diebus Herodis regis, id est, refert reges et duces Judeae, ut dictum est, non deficiat princeps de Juda; nec dux de femoribus ejus donec veniat cui repromissum est, ipse erit expectatio gentium: Ideo dixit Herodem regem contra Judaeos, quia ipsi dixerunt ad crucem, Non habemus regem nisi Cae sarem. Ecce magi ab Oriente veniunt, dum Oriens est qui quaeritur; ideo ab Oriente indicatur, ipse ad semetipsum nos ducit, in Jerosolyma venerunt, quia de Sion exibit lex et verbum Domini de Jerusalem.
2.5
Dicentes, ubi est qui natus est rex Judaeorum? Id est, rex confessionum, addunt causam inquirentibus, quis dixit vobis? vidimus enim stellam ejus in Oriente, stella muta, sed lucida, lux ducit ad verbum: Item stellam ei, et non coeli et terrae, necnon eorum fuit, sed Filii Dei: Nec fuit postea nec antea, similis Christo in carne, ideo stella illos, ut coelestis coelestes ad coelestem duxisset, et ideo non alia creatura sed muta, ut mutus muta, ad mutum duxisset, munerant, qui idolis adorabant, Herodes rex turbatus est, id est, per invidiam ne se suosque filios superasset: sive timuerunt omnes, nec non illis bene esse: Rex justus dum apud regem iniquum fuerit, ut non tam fiunt cari apud alium regem socii regis, vel ideo turbati sunt ut regi placuissent, item ad litteram, turbatio fit malis ostensio bona, et malus oculus solis ortu turbatur.
2.6
Et congregans omnes principes sacerdotum et scribas populi: id est, sperans ut eum advenissent, vel consilium recepisset ut Deus interroga patrem tuum et annuntiabit tibi, majores tuos et dicent tibi, patres principes seniorum et scribas ubi Christus nasceretur: Non dixit ubi natus est ubi est, at illi dixerunt in Bethleem Judae, verbis dicunt, quod factis negant, caeci palpant ut Isaac Jacob: dum ire negligunt, quem adorando monstrant, tres magi tres filios Noe, cum tribus muneribus, Trinitate adorare significant: Tunc Herodes clam vocatis, hic defecit historia, dum secreti indicat tempus stellae, propter hoc distat opiniones, quando magi venerunt. Nam post annum unum aut duos, alii dicunt non in Bethleem, sed in Aegypto, inveniunt eum; et si in duodecim dies, quomodo de longa terra Persae vel Evile, Arabiae vel Cedar in duodecim dies venire potuerunt, sed potest id facere Deus cujus verbo saxa volant: montes movebunt, cui natura est fieri quod jubet, diligenter tamen didicit ab eis tempus stellae, id est, ut cissent in quo tempore forte putavit quod ab ipso natus esset filius, vel de suo genere.
2.7
Qui cum audissent regem abierunt, quando ad Christum quaerendum mittit, audiendus est, et quando ad se reverti jubet contemnendus est, cum enim salvatorem in altum duceret, renuit, ipse non renuit, dum vero deorsum dimitti et se adorare jubet, recusavit legaliter, Dominum Deum tuum adorabis et reliqua. Sic illi exeuntes exire sciunt, redire nesciunt, et ecce stella, quam viderant, et reliqua, dubium fit ubi se abscondit, quando isti abierunt, aliquid humani consilii: quia Dominus abscondit a cordibus nostris ut etiam inquiratur stella, fides an lex? compunctio quae nos ducit ad Christum, antecedebat eos, quando venerunt ad Christum stella eos perduxit: nam ad Herodem, stella eos non duxit, Herodes diabolum significabatur, quia qui exiet de diaboli suggestione ad Christum cum fidei stellae vadit, videntes stellam gavisi sunt, et reliqua, quia mos est omnibus, perditio inventa gaudere ejus: Ideo ostendit et excelsiorem puerum, quam suam matrem.
2.8
Et intrantes domum, et reliqua, utrum domum an diversorium? Et procidentes adoraverunt eum, ante stellam adorabant, cessavit creatura, dum creator adoratur, et apertis thesauris suis et reliqua, aurum regi, tus Deo, mirra sepulcrum, utrum unus aurum, alius tus, tertius mirra obtulit: Non scitur, an unusquisque tria obtulit dona apte non dicitur, sed utrumque in figura. Non discordant, quia tres fideles unum sunt et in unum esset tres fructus, tricesimus, quadragesimus, centesimus, tricesimus in fide Trinitatis, quadragesimus in perfectione actualis vitae, centesimus aeternae vitae contemplatione, unusquisque tria offerebant, per aurum conscientiam puram, per tus orationem rectam, per mirram mortificationem voluntatum: Item tria munera, cogitatio sancta, verbum bonum, et opus perfectum, stella sic apparuit tantum in ejus nativitate sicut columba in baptismo. Nam stella quando antecedebat eos, non longe a terra.
2.9
Et responso accepto in somnis, et reliqua. Ideo in somnis oculo clauso, ut Deum invisibilem et incomprehensibilem adorarent, et vigiles non aperiantur oculi ad creatura, sed ad creatori: Ne redirent ad Herodem, id est, post poenitentiam ad diabolum: per aliam viam reversi sunt in suam regionem. Regio paradisus est. Ille per aliam viam regreditur, qui totam vitam suam emendat, et de pravitate venit ad sanctitatem: qui cum recessissent.
2.10
Ecce Angelus Domini, et reliqua. Gabriel fortitudo Dei dicitur, dignum erat, ut infirmitatem humanitatis, fortitudo Dei confortaret, et aliter: quia tunc angelus nobis appropinquat, cum nos recesserimus ab Herode diabolo. Fugit in Aegyptum, fugae victoriam ostendit, sicut Jesu Navae quando dixit: Dividite vos et ite in fugam donec cives foras exeant, postea convertite, et vincetis eos: Christus primus fugit donec retro diabolum vincit, sic Joseph in Aegypto domina sua fugit in licita, et post modum ipse super Aegyptum rex fuit: usque dum dicam tibi, hic ostendit quod non semper fugiendum est diabolum, ut Paulus apostolus ait: Resistite diabolo et fugiet a vobis; Noctem hic, ostendit quod secessit litterae tenebrae legis. Apud Judaeos post Christum usque hodie, usque ad mortis Herodem expectat, id est, tres annos, gentiles significat trinitatem credendum, et non pervenit usque ad mortem, Herodes indicat Judaeos, qui ad Christum veniunt post mortem litterae legis, ex Aegypto vocavi filium meum, primis Moysen et Aaron provocant Christum.
2.11
Tunc Herodes videns, quod inclusus sit a magis, hic prophetia impletur, draco iste quem formasti ad inludendum eis, et mittit et occidit omnes pueros, ut regem natum inveniret, hic plus inluditur, quos extinctos putavit vivos in paradiso misit. A bimatu et infra, id est, ab anno praeterito et sequenti, quia infantiae nomen amorum duorum. Vox in rama et reliqua: Rachel interpretatur ovis videns Deum: Rama excelsus, Rachel, Ecclesia qui plorat in vallae lacrymarum, quos perdidit qui ante peccaverunt de quibus non vult consolari, quia non sunt Christiani, Rachel mater fuit Benjamin, sive quia ibi mortua est et sepulta, ubi parvuli occisi sunt, defuncti sunt enim et reliqua. Ideo synedoche, parte pro toto.
2.12
Venit in civitatem Nazareth, id est flos munditiae, aptum fuit, ibi habitare qui dixit, ego sum flos campi et lilium convallium: Archelaus, leo investigans, Nazaraeus sanctus. Surge, accipe puerum et matrem ejus, primo surge a terra qui terrena relinquis, et puerum postea matrem jubet accipere, potius Deum amare, postea proximum: Archelaus, haeresis, qui se putant esse quod non sunt, et caeci sunt.
2.13
In diebus illis, non ad regem Archelaus dicendum, sed a quinto decimo anno Tiberii Caesaris; quia in ipso anno factum est verbum Domini super Joannem, ante Christum, vox ante verbum, lucerna ante solem, flos ante fructum, poenitentiam agite et non operamini, quia opera foras corpora dicitur, agite interiore, interiori homini de corde agatur, poenitentia vera est, amissa deflere et poenitendo non committere.
2.14
Appropinquabit enim regnum coelorum, id est, baptismum vel Evangelium, Christi martyrium, vel Ecclesia, vox clamantis in deserto, Joannis Christi trinum modum fit clamor, si longe est, longe a peccatoribus salus, secunda a surdum si cum aspis surde et reliqua, tertia indignatur, id est, indignatus est, furor tuus: In deserto, id est sine lege, sine rege, sine sacerdote, vel Prophetia, erant Judaei, et qui amore amico conjugem conjungere sponsam, sic Joannes Ecclesiam Christo conjunxit: Ideo amicus sponsi dicitur, Joannes habebat vestem de pilis camelorum, ipse in jejunio natus est, et habebat vestitum et cibum jejunii, aptum fuit dum, poenitentiam docuit ut prius in se impleret, ut omnis qui verbum praedicat, exemplo confirmet. Vestitum Joannis de camelolis, significat Ecclesiam gentium, vel divitias eorum quod Christus collegit et fit Ecclesia. Zona, id est mortificatio vitiorum, circa lumbos: Id est, quia ibi est fornicatio viri et mulierum in umbilico, escam ejus locustae miserrimae aves sunt, ostendunt Judaeos qui litteram legis uti locustae flos; mel Sylvestrae, significat dulces sermones Dei, vel Judaeos qui susceperunt dulcem praedicationem et venerunt ad Christum.
2.15
Tunc exiebant ad eum Jerosolyma et reliqua. Id est Jude terrae, pro habitatoribus dicitur, Jerosolyma visio pacis, indicat pacificis qui ad Christum veniunt per confessionem: Jordanis, id est, discensio, significat discendentes in humilitate ad Christum.
2.16
Et baptizabant in Jordanem, ostendit quia per discensionem humiles venerunt ad baptismum: confitentes peccata sua, ostendit quod oportet confiteri peccata antequam ad communionem veniat: Pharisaei, id est divisi, vel sarabate vocantur, Saducaei justificati apud semetipsos.
2.17
Et dixit eis progenies viperarum: idem venenum in lingua tantum est, nam patricida et matricidae viperam: Pharisaei, Saducaei simulant qui matrem suam synagogem, et Patres et Prophetas occiderunt. Quis demonstravit vobis et reliqua: id est, quis non pro possibilitate, sed pro difficultate dum dicitur facite fructus bonus, id est deponite omni vitium, vel facite fructum dignum poenitentiae, id est, qui habet duas tunicas, det non habenti, qui facit inlicite ab inlicitis abstineat.
2.18
Potest Deus et lapidibus istis, et reliqua: lapides erant quia lapides colebant, sed plures inde ad Christi fidem venerunt, id est lapides simulat, quia gravi et duri et frigidi in fide sunt, securis posita est, id est, Evangelium ad radicem arborum, id est Judaeis, securis, ex ferro et ligno constat, sic Christus ex divinitate et humanitate, radices, cogitationes, arborum peccatorum, vel radices filii, arborum parentum.
2.19
Omnis arbor qui non facit fructum bonum excidetur, id est, dividitur ab Ecclesia: In ignem mittitur, id est in die judicii, fortior me est: id est, non solum de Joanne, sed de omnibus fortior est Christus, ideo fortior, quia in Spiritu sancto et in igne baptizat, calciamenta portare, ideo non possum incarnationem ejus plenius enarrari.
2.20
Ipse vos baptizat igne: id est in judicio, vel in Spiritu sancto et igne, cujus ventilabrum et reliqua, id est justum judicium in manu, id est in potestate sua, area, id est mundus vel Ecclesia, triticum, id est sanctum, in horreum, in regna coelorum: paleae, peccatores, quia palea levis est, et portatur a vento, et ignis comburit, sic peccatores, ipsi custodiunt ignem, quia non deficit ignis nisi deficiant ligna.
2.21
Tunc venit Jesus ad Galilaeam ut baptizeretur, et reliqua. Christus ad Joannem venit, id est, sponsa osculatur sponsum, quia Joannis per Ecclesiam sponsus est, hic dicit, osculetur me osculo oris sui, vel ideo Christus ad Joannem baptizatur, ut servus non se excuset suo Domino baptizari, vel Domnus non dedignetur a servo suo baptizari: ego a te debeo baptizari, per ista causa Joannis cognovit Christum inter multos, dum Jordanis fugit illum, et montes exultaverunt; quia creatura creatorem agnovit et ideo ad Joannem venit, ut mundaret aquas, et ut Spiritu sancto demonstraretur: quatuor causas sine modo, id est, donec baptizati essent ambo, id est, ab undis Christus, vel martyrio, ad te pervenit omnem justitiam et reliqua: id est, legem naturae, vel legem litterae, quia mos fuit in eis in seniores honorare, baptismum Joannis nihil profuit nisi figuravit baptismum Christi, ut non differrent baptismum Joannis de baptismo Christi quia aqua lavat extinguit; ideo per aquas baptismum fuit: ita Joannes lavat et extinguit peccatum, vivificat et satiat, ita baptismus mari, et quia duobus substantii baptizantur, id est, aqua et vox sacerdotis visibilem et invisibilem corpus et animam, ascendent de aqua significant, postea ascendere per bona opera et gradu humilitatis discendere quia Jordanis discensio dicitur; ecce aperti sunt coeli, id est, baptismum ostendit, coelum apertum est, uni cuique post culpa Adae, et vidit spiritum discendentem sicut columbam, ostendit quod in forma columbae tantum, quia ab aere spiritum corpus accepit: similitudo columbae ad hoc facta est, nam antea non fuit: Ideo in columba venit spiritus in Christum, quia avis mitis est, ita Christus mitis sine macula. Nam aliter: septem figuras habet columba, septem formis spiritus significant, et ideo per columbam venit Spiritus in Christo, sicut stella quae nec antea fuit nec postea, vel ideo quia filius in corpore, quia sicut non potuissent homines praesentiam filii Dei sustinere sine corpore, ita nec spiritus sine columbae speciem sustinuissent: Cur super apostolos in igne, et Christo in columba, ad litteram dicendum ostendunt, et vox de coelis, hic Trinitas comparatur: Vox Patris Filium dicit, spiritus per columbam; hic est filius meus, et reliqua: quia prius filius Adam displicuit, in Christo autem complacuit.
2.22
Tunc Jesus ductus est, id est, a Spiritu sancto ductus in deserto post baptismum, ostendunt quod per jejunium et orationem vincitur diabolus, debemus et nos in desertum duci a vitiis, ut vincamus ipsa; ut temptaretur a diabolo, id est, ut diabolum vinceret, quadraginta diebus et quadraginta noctibus, ne haeretici dicerent quod nocte manducasset, quadraginta signum quod Moyses jejunavit in monte, et quadraginta Elias: et fuit cum discipulis suis quadraginta diebus post resurrectionem, et quadraginta dierum diluvium, quia per haec peccatum Adae delere debuit; postea esuriit, indicat verum hominem, ut diabolus falleret ejus nativitate.
2.23
Accedens temptator, id est, tanquam piscis temptat amum, et vincitur, ut qui primum hominem per gulam vicit, a secundo per abstinentiam vincitur. Si Filius Dei es, dic, ut lapides, et reliqua: per ethimologiam, panis a pascendo, ut videret se de petra potuisset hoc facere, vel quia mystice diaboli cibus, homines lapidaei et duri, in peccato; sed ille, qui de aqua vinum, et de petra aqua produxit, potuit hoc si voluisset.
2.24
Non in solo pane vivit homo: et reliqua, id est, non vixisset homo, si non voluisset Deus, et jam panem manducasset, et si non manducasset panem si voluisset, vixisset, sicut Moysae et Eliae, quadraginta diebus; verbum Dei animae, id est, aeternam vitam in sancta civitate, id est Jerusalem, super pinnam templi, id est super murum archae maceriae, elationem significant: non est, ut a capite se temptare dimisit, qui per membrum a Pilato crucifigi permisit; haec tres temptationes, in Adam, prius diabolus exigit, per gulam dixit, gusta, per vanam gloriam, eritis sicut dii, per avaritiam, scientes bonum et malum; sed per has tres, iterum temptavit Christum, gula, de petra fieri panem, per vanam gloriam, mitte te deorsum, per avaritiam, omnia tibi dabo et reliqua: sed qui eum in abyssum, verbo praedicationis, dicit: ostendit per has tres vincere diabolum, hic ostendit verum Deum et verum hominem, homo quem temptat diabolus, Deus est, cui angeli ministrabant, quadraginta dies, decima sunt anni, ut sicut ab omnibus rebus decimas dare debemus, ita et dierum vitae nostrae Deo decimas dare studeamus.
2.25
Quoniam angelis suis, et reliqua: ut vicisset Christum exemplo, hoc sicut Christus illum exemplo suo vicit per scripturam; sed diabolus non rectum illum psalmum de Christo intellegit: ait illi Jesus, non temptabis Dominum Deum tuum, hic dicit: dum ego sum Dominus Deus tuus cur me temptas?
2.26
Et ostendit ei omnia regna mundi: id est, aurum argentum haec omnia tibi dabo, et reliqua: vere cadit, qui adorat diabolum, quicumque monachus principi propter mercedem curaverit, se diabolo mancipatur, vade retro, id est, regnum tuum nunc vel in judicio in infernum.
2.27
Dominum tuum adorabis, et reliqua: per tria exempla Deuteronomio qui significant Evangelium, id est, iteratio legis, Dominus diabolum vicit: item significat, id est, temptatio in David et Goliat. Quinque lapides, quinque libri Moysi, qui de uno occidit diabolum, id est, unum librum ut lapide, per tres temptationes, id est, suggestio, delectatio, consensio, sed Christum per sola suggestione temptavit, quia suggestio, ex diabolo fit.
2.28
Cum autem audisset Jesus quod Joannes traditus esset, secessit in Galilaeam: id est, Judaeis, abiit ad gentes, vel relicta synagoga cum lege sua, collocavit Ecclesiam et Evangelium. Galilaea, volubilitas dicitur: ad eos venit qui de malo ad bonum veniunt, et quia pro sanitate puellae venit, et mulierem in via sanavit, significat synagogam et Ecclesiam: relicta civitate Galilaea, venit in Cafarnaum, villa pulcherrima, figurat Ecclesiam, Nazareth flos dicitur: quia de flore fructum fit; Cafarnaum villa pinguedinis, lux inluminat et pinguedo sanguine caret, ostendit: quod Christus a flore litterae legis, pervenit ad fructum pinguedinis Evangelii lucis, id est scientiae. In finibus.
2.29
Zabulon, et Nephtalim: Zabulon, habitatio pulchritudinis dicitur: Nephtalim, oblivio dicitur: Hic ostendit quia qui obliviscitur peccata sua, ipse in pulchritudine habitat, trans Jordanem et reliqua: quia pro timore gentium populorum, iste in nocte manebat in campo.
2.30
Vidit lucem magnam, ut dicit: lux orta est eis, sedebant in tenebris, id est ignorantiae peccatorum, lux orta est eis, id est Christus.
2.31
Poenitentiam agite, id est, vinum in vulnere ponit; appropinquabit enim regnum coelorum, id est, oleum in vulnus, consolationem dat, quia in veteri pecora immolabant, in novo unusquisque Domino offeret; ambulabat, ostendit nobis in mundo esse praesenti, transiendo non amando; juxta mare mundana carne, mare Galilaea, ipse est stagnum Genezareth, lacus salinarum et mare Tiberiades et lacus Cineret.
2.32
Venite post me, et reliqua: id est, animas trahere de pelago peccati ad litus, requie aeternae, quia mos est piscantibus navem et retem in mare habere, ita Apostoli Ecclesiam, Evangelia, et mundum; pisces homines, mittentes retias in mare, praedicationem in mundum.
2.33
Illi relictis retibus et patre, secuti sunt eum: Idem patre diabolo, retias habitationis et negotia saeculi, Petrus et Andraeas, retias miserunt in mare, ostendunt, quod Dominus elegit alios cupientes, rebus mundi adhaerentes; Jacobus et Joannes retias refecerunt, ut mitterent eas in mare, id est, quod elegit alios cupientes adhaerere rebus mundi, quis plus reliquit de his quatuor? Petrus et Andraeas, plus reliquerunt, quia propria eorum sunt, nam his duabus aliis fuit non sua.
2.34
Faciam vos, et reliqua, mutavit affectum non officium, sed his quatuor, haec est prima quadriga, nunc bini et bini mittuntur in Ecclesiam, sicut in arca Noe bini et bina animalia, quatuor virtutes significant; justitia, prudentia, fortitudo, temperantia: per tres vocationes vocati sunt populi: prima per Joannem, ad amicitiam, ecce agnus Dei: secunda, ad credulitatem, Joanne dicente, hoc primum signum fecit Jesus in Cana Galileae, ut crederent in eum discipuli ejus: tertia vocatio ad apostolatum, venite post me, et reliqua.
2.35
Circuibat Jesus totam Galilaeam: et reliqua: si cut Gedeon vincebat Philistinos, ita Christus daemonia, docens, id est, ea quae legis erant, praedicat, id est, Evangelium, omnem languorem, id est medicus fuit populus, id est Israel, languor corporis, infirmitas animae.
2.36
Et abiit opinio ejus in totam Syriam: id est, in omnes gentes, omnes male habentes, id est, multis peccatis insani fuerunt vel mala fide, et qui daemonia habebant: id est, in anima idolis creditur lunaticos, id est, lunatici putabant, de ortu lunae infirmitate.
2.37
Obtulerunt ei paralyticos: id est, pigri ad bonum agendum, et secuti sunt eum turbae multae, id est: primo discipuli ad fidem: secundi infirmi pro sanitate: tertii legis periti, ad reprehendendum quarti: pauperes, pro elimosyna: quintas mulieres, ne ipsas disperarent: sexti parvulorum.
2.38
Ut dixit: sinite parvulos venire; decapoli: id est, qui verba legis observant, et de Jerusalem, id est, quod videntes pacem Christum secuti essent, et de Judaea: id est, qui per confessionem secuti sunt Christum.
2.39
Videns autem Jesus turbas: item quatuor turbas secuta est Christum, et ipse quatuor sequuntur Ecclesiam: prima ut Christum per timorem et amorem, item ad Ecclesiam veniunt: secunda qui pro cupiditate cibi aut potus: tertia, pro invidia, ut habeant quod accusent: quarta doctores. Christus tria refugia habuit, ut fugeret turbas, in monte, in deserto, in nave super mare; haec tria nobis relinquit: in altitudinem mandatorum, discendere in deserto, deserere vitia, et in unitate Ecclesiae intrare: navis Ecclesiam significat: ut qui habet gubernatorem et navigatores, et aqua qui jactant, hi de nave. Idem Episcopi, et laboratores, et qui ministeria intus faciunt, et tres offendunt naves, periculum in undis, in vento, in cilice, sic Ecclesia periculum, undis, temptationes diaboli, in vento peccatorum, in cilice falsis fratribus, quando ascendebant in montem significabat theorica, id est contemplativa: quando descendit, docet practica, id est, actuale, et cum sedisset, indicat incarnationem ejus non apparuisse, quia qui sedit, vestimentum corpus suum defendit.
2.40
Accesserunt ad eum discipuli ejus: id est, corpus et anima, et aperiens os suum, id est, qui aperuit ora Prophetarum: beati pauperes spiritu, id est, qui pro Spiritu sancto pauperes sunt cum divites esse possunt: beati mites, id est, qui nulli malum pro malo reddit: quoniam ipsi possidebunt terram, de qua dicitur: credo videre, et reliqua. Beati qui lugent nunc, non de omni fletu hoc dicit: sed de tribus fletibus, quo saeculum oportet habere: primum fletum pro peccato suo: secundum, pro peccato proximi: tertio, pro amore coelesti: lacrymae tres naturas habent, amara, pro peccato non flere, calida, per calorem caritatis proximi deflere delicta, jacent a coelo pro ejus amore flere; tribus causis lacrymis funduntur, pro recordatione, alii pro timore futuri, pro peregrinatione.
2.41
Beati qui esuriunt, et reliqua: id est, cui non sufficit quidquid boni facit, nisi amplius facere vult ipsi saturabuntur, id est, in regno Dei. Beati misericordes: id est, qui misertis, de miseria liberantur, et cum dono suo in coelum vadent: beati mundo corde, id est, qui puro corde, non tangit ulla conscientia peccati, quia mundus Deus, mundo corde respicit.
2.42
Beati pacifici: id est, in quatuor partes, inter Deum, et hominem, inter corpus et animam, inter hominem et proximuminter, hominem et amicum suum; oportet vitium odire, et hominem diligere.
2.43
Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, id est, in Christo: has octo beatitudines, ad octo homines pertinent, qui fuerunt in arca, et modo debent esse in Ecclesia: et septem possunt esse, qua septem mulieres, unum virum habuerunt Christum: id est, in resurrectione. Haec octo beatitudines in Christo complentur: beati pauperes spiritu: filius hominis non habuit ubi caput reclinet; beati mites, discate a me, quia mitis sum: beati qui lugent, videns civitatem flevit super eam; beati qui esuriunt, meus cibus est ut faciam voluntatem patris mei: beati misericordes, id est, misericordiam volo et non sacrificium: beati mundo corde, id est, estote sancti, quoniam ego sanctus sum: beati pacifici, pacem meam do vobis, et reliqua: beati qui persecutionem patiuntur, id est, si me persecuti sunt, et vos persequuntur.
2.44
Vos estis sal terrae: id est, apostoli et doctores dicuntur: terrae hujus mundi dicitur, quod si sal evanuerit, et reliqua: si doctor erraverit in quo emendatur. Sal saporat, vermes occidit, projecit et conculcetur ab hominibus, id est, exeant extra Ecclesiam et reputentur in parte gentilium: Vos estis lux mundi: id est, quia lux absconsa revelat, et tenebras inluminat, ita et vos, tenebras peccatorum inluminate: alias vero, sicut sol semper in coelo manet, ita et vos ibi manete.
2.45
Non potest civitas abscondi, id est, Ecclesia super montem, id est, super Christum: neque accendunt lucerna, id est apostolos et doctores. non ponunt sub modio, id est, sub timore vel amore. Quatuor similitudines habent apostoli: Sal, sol, lucerna, civitas: super candelabrum, id est Ecclesia, ut luceant omnibus qui in domo sunt: id est in Ecclesia, vel in mundo: sic luceat lux vestra, id est doctrina, sive bona opera, et glorificent patrem vestrum, id est, in benefactis vestris.
2.46
Nolite putare, quia non veni solvere legem: Id est, quodcumque opus factum est ipse implevit: quando filii Israel peccaverunt, Moyses et Levi, tres gladios ad vindictam super eos acciperunt, quod Christus fecit cum dicit, non veni pacem mittere, sed gladium, et implere, id est, quod minus erat, quia vetus lex, si quis adulterasset puniri jubebat, nunc autem non solvitur sed impletur, cum dicitur, qui viderit mulierem ad concupiscendam eam, et reliqua: et iterum: de omni verbo otioso, rationem reddere in die judicii: ecce non veni solvere legem, sed augere quod vetus non dixit: Amen dico vobis.
2.47
Amen, id est, vere sive fideliter: Iota unum, nomen litterae: qui uno ducto fit, deca littera, id est, decem verba legis, apud Graecos κ litterae, quod nos unum diximus, unus apex, uno puncto, ad litteram, ad sensum autem minima mandata legis, donec omnia fiant, quia quae lege minima fuerunt, plena mysteriis fiunt; iota vetus lex, apex novus.
2.48
Qui enim solverit unum de mandatis istis minimis. Id est, qui multum docet, et minime implet, Pharisaeis excolentes culicem, et camelum glutientes: id est, qui aliis minime praedicat, et sibi majora committit, minimus vocabitur in regno coelorum, id est in Ecclesia: Nisi abundaverit justitia vestra plusquam Scribarum et Pharisaeorum: quia illi magna docebant, et modicum faciebant, vel qui alia mandata de lege, repudiabant, quae non amabant, non dicebant, et quae amabant dicebant.
2.49
Audistis quia dictum est antiquis, non occides: Id est, non solvere legem: qui irascitur fratri suo. Id est, ira in corde sine voce, reus erit in judicio: id est, in die judicii: Racha, id est, vacuus vel inanis. Fatue, id est sine cerebro: reus erit gehennae ignis, id est, gehenna duplex poena, eo quod animam et corpus punit.
2.50
Si offeres munus tuum ad altare, et reliqua: vade reconciliari fratri tuo, id est munus, orationem, oblationem aut teipsum, ad communionem offeres: nunquam ad Ecclesiam veniendum est, usquequo fratri non reconciliaberis: relinque ibi munus tuum: quomodo hoc impletum erit, pariter ambos increpat, si est in propinquo bene, et si longe, mente tamen debet reconciliare, et jam quod dictum est, cum omnibus hominibus pacem habere.
2.51
Esto consentiens adversario tuo. Id est Evangelium, dum es in via cum eo, id est in ista vita, sive adversario tuo diabolo, ut non facias quod suggerit tibi, ne sibi augeat poena pro tuo peccato: si infans gladium petit, non ei porrigas, unde se pungat, et sic ei consentis, ne forte adversarius tradat te judici, id est ne lex Evangelii tradat te Christo judici: quia non consentistis Evangelio, ministro, id est angelo, qui animas in poenam mittit in carcerem, id est in infernum.
2.52
Non exies inde, id est quia de inferno nemo erit, donec novissimum quadrantem reddat: donec, pro semper accipitur; quadrans est, quarta pars nummi, quae pro lavatione in mercede datur, vel pro minimo peccato dicitur: quadrantem reddere in infernum mitti, vel quia homo de quatuor elementis factus est. Audistis quia dictum est antiquis, non mechaberis, id est non adulterabis qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, duo concupiscentiae sunt, prima quam si possibilitas sequatur affectus, operis non sequitur: secunda quae consummatur si possibilitas supetat, moechatus, in corpore, et in corde fit.
2.53
Si oculus tuus dexter scandalizat te, erue eum et projice abs te. Id est, princeps vel doctor tuus, erue, id est separa eum a te, si te de Dei servitio prohibuerit; unum membrum tuum, id est melius est tibi ut princeps pereat, quam cum illo vadas in infernum: oculus, id est, desiderium tuum, quia corpus pro illum in gehenna mittitur: dextera manus, id est, minister aut ira tua: scandalizat te, id est, emenda a te: manus, id est, opos malum abscide.
2.54
Non jurare, id est, non perjurare; non jurare omnino, id est nunquam jurare; neque per coelum quia sedis est Dei, aliter est, est; non non, id est verbum dici in ore et in corde; quod amplius est, a malo est, id est, ex indignitate illius, cui non creditur.
2.55
Oculum pro oculo, id est, non reddere malum pro malo: si quis percusserit te in dexteram maxillam, id est, si haereticus percusserit te in dogma malae scripturae, praebe illi alia dogma divinae scripturae, ad vivendum: qui vult tunicam tuam tollere, id est, crimen quod in te homines sciunt de te, dispoliare: dimitte et pallium, id est crimen, cujus solus conscius es da ei confessionem: et si quis te angariaverit millae passus, vade cum illo alia mille, id est ut exieris corpore, vade et mente: qui petit a te da ei, id est qui interogat, dic ei: sive pauperi, aelymosina.
2.56
Dictum est antiquis, diligis proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum: quomodo dixit, non solvere legem: recte implet, quia in vetere dicit, de diabolo, inimicum odire: hic autem de utroque tres modis diligimus inimicos; corde, qui nos corde odit; opere bene facere, illi qui nos oper persequitur; orare verbo; qui nos verbo criminant: calumniantibus vobis, id est, falsa accusatio, ut sitis filii patris vestri, et reliqua, id est, quasi aliquis portasse aurum argentum nobis: et si maledixisset nos et percussisset, dilexerimus eum, et cum illa defecissent, et nos defecessimus, ideo non deficiente vita promittitur, qui solem suum et reliqua: et pluit super justos, quia in utroque totus mundus continetur: in sole, arida, et calida: in pluvia, humida et grigida: de his quatuor factus est mundus; sic nos debemus dare inimicis nostris cibum et potum, vestimentum et verbum, dilectionis.
2.57
Si enim diligitis eos, et reliqua: Publicanus dicitur, quia publice peccat, aut qui rem publicam agit: ethnici, gentilis; estote perfecti, id est, ut perfectae haec impleatis, in eleemosynis, in jejuniis, in orationibus: ne coram hominibus videamini, id est, quod bona opera per laudem humanam non fient.
2.58
Cum ergo facis elymosynam, id est sacerdoti, et pauperi, et inimico, hypocrita dicitur fictus perciperunt mercedem suam, non Dei: nesciat sinistra tua, id est, vana gloria: dextera, omnia propter Deum fac: intra in cubiculum, id est, cordis secreta, clauso ostio, id est, contra vanam gloriam.
2.59
Nolite multum loqui, id est ne multas petitiones aut multa verba discere sive per altitudinem vocis Deum rogare: scit enim pater quod vobis opus est, sic ergo orate, Pater noster, id est vivamus in terra, ut patrem habeamus in coelo; caritatem et fraternitatem ostendimus, dum dicimus noster, hoc dicit imperator, et mendicus: dicit Dominus, et servus, simul dicunt Pater noster, ergo qui unum patrem habent, fratres sunt: ideo non dedignetur Dominus servum suum fratrem habere, quem Dominus Christus frater voluit esse, et sic faciamus, ut haeredes patri possimus esse, nam et lex humana, haereditare facit filios.
2.60
Sanctificetur nomen tuum: hic rogamus, ut in nobis sanctificetur, id est in operibus nostris; nam ejus nomen semper sanctum est, Veniat regnum tuum, id est sicut optant filii regnum patri suo, et ita et nos oramus, ut ille regnet in nobis et non diabolus: ille et non peccatum, sive Ecclesia, sive Evangelium.
2.61
Fiat voluntas tua, et reliqua, etc. Sicut angeli in coelo sine culpa famulantur ita et nos; vel sicut in animabus, ita et in corpore, vel sicut Christiani, ita haeretici, sicut Ecclesia, ita synagoga, sicut justitia, ita peccatum, convertant, ut illis fiat voluntas tua.
2.62
Panem nostrum quotidianum: id est omni die usque ad caput anni: hodie, id est semper: panem, id est Christum, sic agere debemus, ut eum quotidie possimus accipere ad remedium. Et dimitte nobis, et reliqua: hic cautionem cum Deo facimus si dimittimini dimittitur vobis.
2.63
Et ne nos inducas in tentationem. Sicut seduxisti homines in diluvio, vel illos in Sodoma, vel Faraonem in mare, sive in tentatione diaboli, aut hominum insidias.
2.64
Sed libera nos a malo. Id est a diabolo, a peccato, ab homine malo: haec septem orationes quatuor communes sunt omnibus, ut septem gratiae Spiritus sancti orasset: tres petitiones ad coelestiam pertinent, id est sanctificetur nomen tuum, adveniat regnum tuum, fiat voluntas tua; quatuor ad istam vitam.
2.65
Cum autem jejunaverit, et reliqua: exterminant facies suas. Id est transfigurant se, id est ut videantur ab hominibus quia jejunant: unge caput tuum, et lava faciem tuam, id est quod Domino dare vis, qui est caput tuum, proximo tuo da: noli thezaurisare in terra, id est in coelo, ne erugo, id est vana gloria, aut ira, tinea, invidia aut superbia, fures, daemones, aurum, sensum, mundus, vestimentum, nam cibus, praedicatio divina.
2.66
Lucerna corporis tui: id est doctor, vel princeps tuus; corporis, id est hominis interioris, si simplex fuerit, unius rei: Nemo potest duobus dominis servire, ubi fuerit thesaurus tuus, et reliqua: aut unum odio habebit, id est qui nec sibi bonus; alium diligit, qui sibi bonus, id est diabolum contempnere, Deum amare, qui divitiis servit, diabolos eruit mammona dicitur divitias, sive nomen diaboli.
2.67
Nonne anima plus est quam esca. Id est qui minora dat Deo, et majora diabolo. Respicite volatilia coeli, et reliqua. Quia mos est avium in altum volare et canticum cantare, et aliquid sibi voluerint in terra, accipiunt a Domino, ita et homines debent coelestia cogitare, et Deum laudare, et cum civibus indigent a Domino in terra accipiunt reparationem divinitatis, quanto magis pater vester, qui bonus est natura, dabit bona petentibus se, id est fidem per caritatem. Intrate per angustam portam, ubi non capent peccatores, nisi deponant portam fides palasticas II. Id est caritatem Dei et proximi, duo luminaria, superior Evangelium, inferior vetus lex, ubi quis offendat non intrat, quam lata porta et reliqua: id est divitiis et propria voluntate servientes.
2.68
Attendite vobis, id est a falsis doctoribus cavete, in vestimentis ovium, id est boni doctores, lupi rapaces, id est animas in perditione rapiunt; a fructibus eorum, id est ex operibus cognoscetis eos, id est nunquid colligunt de spinis, id est de haereticis uvas, id est virginitatem, de tribulis ficus: id est conjugem de haereticis: arbor bona, homo bonus, arbor mala, homo malus: qui agit opera mala.
2.69
Non omnis qui dicit mihi, Domine Domine, et reliqua. De illis dicit qui amant in angulis stare orantes, sed qui facit voluntatem Patris mei, id est qui servat mandata, multi mihi dicunt Domine, id est multi sunt qui intrant per eam, quia nunquam novi vos, id est bonum vel haeretici: discedite a me, id est qui sperant non esse remissionem peccatorum: omnis qui audit verba mea et reliqua: qui contra praedicationem non agit assimilabitur viro sapienti, qui aedificavit domum super petram, id est super opus bonum, ne intraret pluvia in ea, id est doctrina haeretica, flumina, persecutiones haereticorum venti, daemones, nubes, accipiunt pluvia de mare, haeretici doctrina de mundo, et non cecidit domus, id est non cadit, qui super fidem stat in Christo.
2.70
Et omnis qui audit verba mea et non faciet ea. Id est mos fuit in lege quod non esset in populo, qui non esset mundus, et si sanitatem accepisset, ostendisset a sacerdoti, et offerebatur pro eo munus, duos turtures, aut duos pullos columbarum, et fuerat cum eis juxta hoc opus, lignum hysopem, et coccinum, erga cacumen ipsius ligni, et dispergebatur sanguis alterius avis super istud lignum: et super alterum avem, et ipse dimittebatur in aere, lignum crux Christi, coccinum, passio ejus, et oportet martyrium ire, per passionem Christi, et sanguis noster spargatur, super crucem ejus, nam ascendat ad Ecclesiam, post passionem corporis nostri in martyrio.
2.71
In testimonium illis. Id est ut non solvisset legem, vel vidissent quod natus esset a lepra: centurio figurat doctores, puer paralyticus contractus, significat genus humanum, in peccatis conclusum. Invenit Jesus in centurione trina mysteria, primam humilitatem ubi, ait: Domine non sum dignus ut intres sub tectum meum: secunda fides, ubi ait, tantum dic verbum, et sanabitur: tertia, id est prudentia, ubi dixit, homo sub potestate. Miratur Jesus in centurione, id est invenit in eum sapientiam, qua fuerat doctus per praedicationem divinam; ab oriente conversi, id est ab infantia; ab occidente, id est a senectute: a meridie, a juventute; ab Aquilone, id est de potestate diaboli, veniunt ad fidem, recumbent, id est inhabitant: quare cum tribus tantum, id est propter remissionem. Qui concupiscunt, illuc flebunt: illis est stridor dentium, quorum Deus venter est: socrum Petri febricitantem: id est synagogae dubietas.
2.72
Tetigit manum. Praestavit auxilium, dimissa febre, id est desinit incredulitas, ministrabat ei, id est benedicebat ei; per vesperum, ostendit ei finem mundi: daemonia, id est peccata: per vulpes, id est homines incredulos: per volucres, homines divites: non reclinet caput, ubi non est fides: mortuus mortuum sepelire, id est corpus animam, aliter: si peccator, laudat peccatorem.
2.73
Navis: id est Ecclesiae: motus et fluctus, id est temptatio: dormitatus, id est incarnatus sive crucifixus: ventus, id est subitanea temptatio: daemoniacus, gentilis, gens cum perfidia; per monumenta, hoc sunt corpora; per viam non transiit, id est per gentilitatem ad regnum, grex porcorum ostendunt homines ante conversionem: dimersi in mare, id est in profundum; per pastorem ostendit philosophos.
2.74
Surrexit: id est, curatus est: reversus in domum suam: id est ad primam creationem: sponsus, Christus est: sponsa Ecclesia: filii sponsi, Apostoli sunt; rudis panis, doctrina Evangelium: scissis pannis, hoc sunt homines veteres: vinum novum, et utres veteres, nova praedicatio, ad homines veteres, princeps, figuram tenet prophetarum, vel patriarcharum; puella haec est synagoga, tenuit Jesus manum ejusdem puellae, id est auxilium ei praestitit, messes multa, id est corda parata, messores, doctores, non duas tunicas, id est non dupla mente, nec dupla fiducia, in novum: aut in Vetus Testamentum, non calciamentum, id est non testimonium malorum, neque virgam, id est non fortitudinem, sed per patientiam. Pax reversa, id est mercis recepta, per pulverem inquinamentum; hoc sunt: quia pulvis tribus modis impendit, gressus obligat, oculus obscurat, vestimenta inquinat serpens cruciata abscondit caput suum, id est apostoli cruciati, non negantes Christum: persecutionem, hoc sunt haereses. De civitate in aliam, id est per singulas quaestiones librorum.
2.75
Nihil opertum quod non reveletur: id est passio Christi et omnium doctorum: quod dico in tenebris, id est ad Judaeos, dicite in lumine, id est in Ecclesia, duo passeres, id est corpus et anima, seu Christus Barabias: asse, id est fides, per gladium, hoc sunt verbum praedicationis: aliter, duo passeres, id est duo testamenta esse, hoc est Christus, separare patrem a filio, hoc est, fideles ab infidelibus, accepit crucem, id est crucia teipsum: scandalizare in Christo, id est negare Christum: arundinem vento agitatam, hoc sunt homines adulatores, vacuos sine fructu: regnum coelorum vim patitur, hic est quia per cruciationes carnis et poenitentiae, pervenit ad regnum Dei. Ipse est Elias qui Joannis, quia ipse spiritus erat in Elia: in secundo adventu, qui in Joanne fuit in primo adventu; pueri sedentes in foro, hoc sunt prophetas: cantavimus vobis et non saltastis tibias, id est nuntiavimus vobis adventum et non credidistis; lamentavimus et non planxistis, id est adnuntiavimus vobis poenitentiam, expavistis confessioni, quatuor modis sunt laudationes.
2.76
Confitebor tibi, Domine: Pater coeli fidei, credo in Deum Patrem: martyrum, qui confitetur me coram hominibus, peccatorum, confitemini Domino quoniam bonus: abscondisti a sapientibus, id est qui sapientia hujus mundi utuntur, revelasti parvulis, id est discipulis: Vocatio quatuor modis facta est in novo.
2.77
Venite ad me, omnes qui laboratis: In vetere, venite, filii, audite me: in futuro, venite, benedicti: Jugum, id est doctrina, levis est volentibus, gravis nolentibus ea. Perfectio tres modis intelligitur, id est discipulorum, per baptismum: peccatorum, per remissionem: Judaeorum, per renovationem Novi Testamenti, per sata, id est messis quod significat legem veterem: Sabbatho requies Novi Testamenti, discipuli vellentes spicas, id est trahentes testimonia de Veteri, ad confirmandum Novum, confricantes manibus, id est exprimentes in sensum spiritalem: homo manum aridam habens, ostendit avaritiam, qui cupidus est in accipiendum, avarus ad largiendum qui solebat rapere, discat largire; extendit manum, id est purgavit corde, restituta est, significat conversionem ad fidem; lignum fumigans, id est corda gentium parata ad fidem, hominem daemoniacum, mutum et caecum, significat humanum genus, in domo alligavit fortem, id est Christus alligavit diabolum, vasa ejus, hoc sunt corda gentium: progenies viperarum, quomodo potestis loqui bona cum sitis mali? per vipera, ostendit synagoga; progenies, id sunt Judaei, sicut occidit filius viperam matrem suam, sic Judaei Christum qui est sapientia omnium mater, generatio mala et adultera, idem deserentes Domini, adhaerentes idolis.
2.78
Regina austri venit a finibus terrae: significat gentes, audire sapientiam Salomonis, id est doctrinam Christi. Immundus spiritus exiit ab homine, id est a Judaeis, abiit per arida loca, id est per gentes, revertit in domum, id est ad Judaeos: invenit eam scopis mundatam, id est traditionum paternarum; adsumpsit secum VII. spiritus nequiores, hoc sunt omnes dies eorum in malo opere versi, intrantes in domum, id est in corda persecutorum, quia Christum persecuti sunt et Prophetas: Mater et fratres, id est synanoga et Judaeos, foras stantes, id est extra Ecclesiam, quaerentes conloqui tecum: ostendit in futuro conversionem Judaeorum ad fidem. Exiit Jesus de domo, sedebat ad mare, duobus modis intelligitur, id est de coelo in mundum, de Judaeis ad gentes, ascendit in navi, id est in coelos, turbas ad littus, significat praesens vitam, in similitudinem, hoc in parabolis, seminat ipse qui praedicat, seminat, id est verbum Dei, secus viam, id est qui audit verbum Dei, et non intelligit, in petrosa, id est qui audit verbum Dei et accepit illum, et accedens temptatio, negat illum, in spinis, id est audit verbum, et propter divitias suffocat illud: in terram bonam, id est qui audit et intelligit.
2.79
Et facit fructum; tricesimum, ostendit ordinem conjugatorum: sequentes mandatum Dei, fructus LX. ordine viduarum, perseverentiam in Domino; fructus centesimus, hoc sunt ordines martyrum, monachorum vel virginum: qui habet dabitur ei, ostendit apostolis qui habent Christum dabitur eis et intellectum, et qui non habet ipsum quod habet auferetur ab eo, ostendit Judaeos, ipsam legem quam habebant, auferetur ab eis; videntes non videant, hoc sunt Judaeos, qui oculis vident et corde non credebant: audientes non audiunt: ostendit curis corporis, audiebant et duribus cordis non intelligebant: simile est regnum coelorum homini qui seminavit semen bonum in agro suo; qui seminat filius hominis est, semen verbum Dei in corda credentium, in agro, id est in mundum, zizania, filii nequam, id est operarii iniquitatis, inimicus qui seminavit, id est diabolus: Messes, consummatio saeculi est: Messores, angeli sunt, pro quid fasciculus dicitur, quia non omnes aequaliter judicantur, sed adulteri cum adulteris, et omnes pares aequaliter: granum sinapis, significat Christum, homo seminans Deus Pater est, in agro, id est in mundum.
2.80
Minimum omnibus seminibus: Significat Christum, refutatum a Judaeis: cum autem creverit, id est surrexerit sic arbor, id est ascendit ad coelum, rami ejus, hoc sunt apostoli, volucres in ramis ejus, id sunt sancti, qui terrena despiciunt, coelestia concupiscunt. Aliter grano sinapis, sermo sancti Evangelii: homo seminans Christus est, in agro, in mundo: Minimum omnium, id est servatum in cordibus fidelium, propter sapientiam philosophorum, sic arbor, id est ascendit super omnem sapientiam mundanam, ramos ejus, ostendit explanationes singulorum doctorum, volucres, id est amatores scientiae, de semente accepto, id est doctrina Evangelii.
2.81
Mulier, id est sapientia, abscondit in farina, id est in corda fidelium, sata tria, ostendit tres filios Noe, donec fermentatum est totum, id est dum praedicatum est Evangelium in totum mundum. Simile est regnum coelorum thesauro abscondito, thesaurus, id est Christus vel sapientia. In agro, id est Ecclesiae sive in Scripturis divinis, vendidit omnia, id est reliquit vilia, seu res terrenas, emit agrum, id est regnum coelorum: homo negotians, qui quaerit doctrinam divinam, invenit unam margaritam, id est sapientiam Christi, vendidit omnia, id est vitia. Simile est regnum coelorum sagenae missae in mare, per sagenam, verbum praedicationis ostenditur, in mare, id est in mundo, ex omni genere piscium congreganti, id est omne genus humanum; audit verbum Dei secus littus, id est prope fine mundi, pater familias, Christus est, Scribae doctores apostoli sunt, venit in patriam suam, id est ad Judaeos. Thetrarcha, id est inita pars regni.
2.82
Alligavit Joannem et misit in carcerem: ostendit terminum legis veterae: Herodiades significat sinagogam, puella saltavit in convivio, ostendit gentes saltantes ante idolam, caput Joannis in disco significat corpus Christi in altare, caput illius in corde fidelium, datum est puellae, id est Ecclesiae ex gentibus, attulit matri suae, ostendit conversionem Judaeorum, in futurum, secutae ostendit pedestres, ostendit non cum pecuniis anteguis, sed cum proprio labore debet homo sequi Deum: curavit infirmos, id est abluit peccatis et ab idolis: hora jam praeteriit, id est littera legis, quinque panes, id est quinque libri Moysi, duo pisces, id est duo testamenta, sive duo ordines, id est sacerdotum et Prophetarum, sive duo libri Josuae: turba discumbebat super foenum, id est super arida corda, sive super vitia discumbebat, et acceptis panibus intuens in coelum, id est abstraxit sensum, fregit, id est historiam legis expressit in spiritalem sensum et apparuit intellectus, benedixit, id est multiplicavit: duodecim cofinos plenos, id est de doctrina sancta duodecim apostolos, pro qua causa non computantur mulieres et parvuli sicut viri, quia parvuli non valent repugnare contra vitia sua, sic et mulieres, qua imperfectus sexus est: jussit ascendere in navicula, id est in Ecclesiam, praecedere transfretum, id est de Judaeis ad gentes. Quatuor modis vocatur: prima natura. Secunda cognatio. Tertia gente. Quarta affectu: quatuor modis, dicitur homo, quid dicitur, id est bonum, bene, poenitentiam agite, et reliqua. Malum male, sanguis ejus super nos, bonum male, ubi dicitur de caeco, tu solus discipulus ejus es? Malus bene, ubi Apostolus ait, tradidi hujusmodi hominem in interitum Satanae, ut spiritus salvus fiat. Vespere autem facto solus erat, ostendit finem mundi, solus venit redimere humanum genus.
2.83
Navis in medio mare: id est Ecclesia in medio mundi, jactabatur fluctibus, id est persecutiones patiebatur, ventus contrarius, id est diabolos, quarta vigilia noctis venit Jesus, ostendit in quarta lege, id est Evangelii, ambulans Jesus super mare, id est calcans amaritudines saeculi, ambulavit Petrus super aquas, super amaritudines sive, calcans vitia peccatorum, Petro mergente in mare, id est dubietatem fidei, sic omnis qui dubitat in fide, mergit in peccatum, extendit manum Jesus, apprehendit eum, id est dedit ei adjutorium fidei: haec sunt quatuor leges: prima in natura: secunda lex littera: tertia Prophetarum, quarta Evangelistarum: cum transfretasset, id est cum transisset, venerunt in terram Genesar, id est de Judaeis ad gentes, obtulerunt ei male habentes, id est idolis servientes.
2.84
Mulier Chananaea: ostendit primitivam Ecclesiam, filia ejus a daemonia vexata, id est Ecclesia gentium, ab idolis corrupta, sanata est puella ex illa hora, ostendit conversionem gentium, ex illa hora qua Christo crediderunt: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel, ostendit corporaliter ad Judaeos; aliter, quia omnes credentes in Deum Israel vocantur: sumere panem, id est doctrinam, filiorum, id est Judaeorum, dari canibus, id est gentibus, catelli edunt, id est gentes, accipiunt de micis, id est de minoribus mandatis.
2.85
Misereor turbae: ostendit quia Deus totus misericors est, triduum perdurant mecum, ostendit fidem Trinitatis, non habent quid manducent, id est non habent verbum praedicationis, nolo eos dimittere jejunos ne deficiant in via, id est ne pereant in via erroris in praesente vita, quia fides sine operibus mortua est: per septem panes ostendit eptaticum, paucos pisces ostendit ordinem prophetarum vel sacerdotum, super terram discumbens, ostendit perfectiores jam calcata vitia sua, per septem sportas, septem doctores Spiritus sancti, Pharisaei divisi, Saducaei, justificati, coelum serenum, id est resurrectio Christi, coelum rubicundum effusio sanguinis: coelum triste, passionem Christi ostendit, tempestas rutilans significat persecutionem: cavete a fermento Pharisaeorum, id est a doctrina eorum, Simon, id est obediens, id est filius Jona, id est columba quod interpretatur Spiritus sanctus, caro et sanguis non revelavit tibi id est pater et mater non ostendit tibi, portae in inferni sunt peccata hominum, claves regni coelorum potestas est ligandi et solvendi, id est per poenitentiam aperientur, multa pati a senioribus et scribis, haec dicens Jesus ostendit passionem et resurrectionem, dicit ad Petrum vade post me, ostendit ipsum crucifixum, post te abneget semetipsum, id est contemnat voluptatem carnis, qui amat voluptatem propriam animam perdit: anima hic, pro voluptate ponitur, qui perdit animam suam inveniet eam, duobus modis animam perdit homo, per martyrium et abnegatione corporis: inveniet eam, id est, in regnum Dei: commutationem dat pro anima, qui carnem suam cruciat et animam nutrit.
2.86
Post sex dies. Jam in septimo ostendit, aetates mundi, septima quae requies intelligitur: Petrum, Jacobum et Joannem, hic ostendit totam Ecclesiam, ducit illos in montem, id est, in regnum Dei, splenduit facies ejus sicut sol, id est sancti in gloria Patris, aliter Vetus Testamentum splenduit in Novum: vestimenta alba sicut nix, id est congregatio omnium fidelium. Per Moysen ostendit litteram legis: Per Heliam, ordinem prophetarum, Christus cum discipulis ostendit Novum Testamentum: Nubes tetra, id est legis littera. Nubes candida, id est praedicatio Evangelii. Nubes pluvialis, id est praedicatio apostolorum, qui faciebant fructum poenitentiae, post ascensionem Christi, cum venisset ad turbas, id est cum descendisset in mundum.
2.87
Homo genibus provolutus: ostendit ordinem Prophaetarum, qui rogabat pro se, quasi Ecclesia: filius ejus lunaticus, ostendit populum gentium, adorantes idola, cadit in ignem, id est, in cupiditatem, crebro in aquam, id est in luxuriam, transit hinc de Judaeis ad gentes, vade ad mare, id est ad gentes.
2.88
Mitte hamum: id est verbum praedicationis: pisces qui primum ascendit in alium, ostendit cornemium, in ore ejus invenies staterem, id est confessionem fidei, humanitatem et divinitatem. Da eis pro me et pro te, id est pro me fidem, et pro te excusationem, parvulus intrat regnum coelorum, id est non aetate parvus sed mente purus, unde ait Apostolus, Estote parvuli in malitia.
2.89
Qui scandalizaverit unum ex his: id est sive injuria corporalis, sive in adversione fidei. Suspendatur mola, id est cura sive circuitus hujus saeculi: In collo ejus, in labore saeculi: Dimergatur in mare, id est in saeculum: Manus tua, id est pares tuus: Pedes, id est minister: Oculus, id est episcopus tuus aut sacerdos seu doctor et senior. Nec contemnatis unum ex his, ne contra eorum innocentiam: Ovis quae erravit ostendit humanum genus: Pastor Christus est: Oves relictis in montibus, ostendit ordines angelorum qui consistunt in coelestibus.
2.90
Si peccaverit frater tuus, corripe eum inter te et ipsum: ut detectio peccati non fiet, et improperio fratri non nascatur, dic Ecclesiae, id est congregationi fidelium, ethnicus, id est gentiles et publicanus est qui publice peccat: Non imago eorum sit tibi in odio, sed opera eorum. Si duo consenserint, id est caro et anima: Si caro consenserit animae: qui petit, per fidem accepit.
2.91
Simile est regnum coelorum homini regi, qui voluit rationem ponere cum servis suis. Qui debet decim millia talenta, est qui peccat in Deum. Qui debet centum denarios, est qui peccat in fratrem suum, conservi qui judiciaverunt, angeli sunt.
2.92
Cum consummasset Jesus sermones istos, migravit ad Galilaeam, id est in fine mundi, de gentibus ad Judaeam.
2.93
Relinquit homo patrem et matrem: ostendit quia relinquit Christus Patrem in coelo, sic tamen relinquit ut non deserat matrem, id est synagogam: adhaerebit uxori suae, id est Christus Ecclesiae: Erunt duo in carne una, ostendit quia Christus est caput, corpus vero Ecclesia: Uxor deserere a vero, id est cum discesserit quis a Christo, tunc conjungit se haeresi in uno scelere: Quatuor animae pereunt, id est qui dimittit uxorem suam extra rationem et qui dimissam ducit: difficile dives intravit et reliqua: de his dicit qui sub avaritia possident; foramen acus, posterula Jerusalem dicitur: Alio modo foramen acus, confessio fidei, vel poenitentiae, divites Judaei dicuntur, camelus populus gentium: tertio modo foramen acus, ostendit passionem Christi, camelus, id est qui portat peccata generis humani: In regeneratione, id est per resurrectionem.
2.94
Erunt novissimi primi: et primi novissimi. Novissimi fuerunt populus gentium; Judaei fuerunt primi, facti sunt novissimi: Sic de Petro et latrone: Sic de infante et seniore: Paterfamilias, conduxit operarios in vineam suam, Pater Christus est, prima mane ostendit initium mundi: operarios cultores mandatorum Dei vinea, id est Ecclesia, in vetere vinea, lex sive synagoga, dinarium diurnium, vitam aeternam: Prima hora venit Abel, tertia hora Noë, et filii ejus: In foro, id est in mundo, sexta hora venit Abraham. Nona hora venit Moyses et David: Undecima hora, venit populus gentium: Alio modo, prima hora, id est infantia secunda; hora adolescentia, sexta juventus, nona senectus, undecima decrepita aetas: quacumque hora conversus ingemuerit homo ex toto corde accepit dinarium diurnum: Sero factum, id est fine mundi: Procurator vineae Christus, qui murmuraverunt Judaei sunt, dicentes portavimus pondus diei, id est portantes legem et Prophetas.
2.95
Jericho, interpretatur luna, significat defectionem populi, duo caeci significant Judaeos et gentes, sedentes secus viam, id est praesens vita juxta finem, transire Jesum, id est per incarnationem et humanitatis transivit, per mundum, stare Jesum, divinitatem ostendit, cum appropinquasset Jerosolyma, id est cum venisset in mundum: Bethfage, id est domus buccae, vel maxillae: Mons Oliveti, id est nomen trium luminum, id est refectio laboris, consolatio operis, notitia veri luminis, castellum quod contra vos est, id est Jerusalem quae contra legem Evangelii repugnabat, solvite et adducite mihi, ostendit conversionem Judaeorum, sive gentium, per praedicationem apostolorum. Dominus opus habet non aliud nisi fidem ad Sion, id est specula vitae filiae Sion, id est congregatio fidelium, per vestimenta, ostendit doctrinam, fecerunt eum desuper sedere, id est, Christus in corda fidelium, straverunt vestimenta in via, conversionem humilitatis ostendit: Ramos de arboribus, id est, doctrina gentium, turba praecedit, ostendit Judaeos, turba sequens, significat gentes: Osanna, salvum me fac, sive salvifica, sicut salvas Judaeos, salva et gentes; sicut salvas angelos salva humanum genus: Aliter ramos de arboribus, id est, simplices doctores, qui per simplicitatem doctrinam Patrum quasi surculos abscindunt. Intravit Jesus in templum, id est in Ecclesiam: Ejicit vendentes et ementes, id est qui dona Spiritus sancti vendunt et emunt, qui baptismum vel quacumque sacrationem: Cathedra, id est doctrina: Mensa, id est mandata legis, pueros clamantes in templo, id est in Ecclesia, relectis illis abiit foras, ostendit relictos Judaeos, abiit ad gentes: Bethania, id est domus obediens, ibi mansit, ostendit Christum in corde obedientium manere; revertit in civitatem, ostendit in primo adventu venisse ad Judaeos: qui esuriit nisi fidem Judaeorum? Arbor fici, id est synagoga, secus viam, juxta litteram. Nihil invenit in ea, nisi folia, id est sustitutionem Judaeorum, et doctrinam paternarum: Arefacta ficulnea, ostendit synagogam sine poenitentia: Mens id est Christus, tollite hinc, id est Judaeis jactate in mare, id est in corda credentium.
2.96
Homo qui habebat duos filios: homo Christus est, duos filios, Judaeos et gentes, quis ex eis fecit voluntatem patris, qui dixit eo et non fecit, ostendit Judaeos: et qui dixit non eo et fecit, ostendit populum gentium qui fecit per confessionem fidei. Paterfamilias plantavit vineam: Homo Deus pater est. Vinea synagoga, spe circumdedit, id est custodia angelorum. Torcular, id est templum martyrium, turrem in medio, ostendit doctrinam legis: agricola doctores sunt, cum autem tempus fructi appropinquasset, id est adventus Christi servi missi, prophetae sunt, quem primum occiderunt, est Jeremias et Isaias quem lapidaverunt, es me Barth, sive Stephanus: Ejecerunt eum extra vineam, id est Jerusalem, in montem Calvariae, hic vinea et alii colones ostendit Ecclesiam gentium, qui reddunt fructum, id est confessionem poenitentiae et fidei. Lapis, id est Christus: scissum de monte sine manibus, id est, sine actu virili et concubitu, de matre sine semine, de patre sine tempus. Factus in caput anguli, continet duos parietes, ostendit Novum et Vetus Testamentum, Judaeos et gentes: qui ceciderit super lapidem confringetur significat gentes super Christum, de infidelitate ad fidem confringetur super, id est in humilitatem, super quem vero ceciderit lapis conteret eum ostendit Judaeos superstitiosos.
2.97
Homo rex qui fecit nuptias filio suo. Homo Deus pater est, per nuptias ostendit copulationem Christi et Eccelsiae, sicut Eva ex costa Adae, sic Ecclesia ex latere Christi redempta est, et sicut ex virgine terra processit Adam, ita et Christus ex virgine Maria natus. Misit servos suos, id est patriarchas, iterum misit alios, id est prophetas, prandium paratum, id est Scripturam sanctam, tauri occisi, ostendit qui pro Christo sanguinem fuderunt. Altilia, id est saginata: abierunt in villam, id est in cupiditatem: alii in negotiationem, id est, in mundo sicut ait Apostolus, Nemo militans Deo implicans se negotiis saecularibus ut placeat ei cui se probavit: reliqui tenuerunt servos ejus, ostendit impetum persecutionis. Ait servis suis, id est apostolis: nuptiae factae sunt, id est, corda credentium conjuncta cum Christo pro amore caritatis. Ite ad exitus viarum, id est ad gentes, congregaverunt bonos et malos, ostendit praesentem vitam: intravit rex ad discumbentes ostendit secundum adventum, homo non habens vestem nuptialem, ostendit caritatem, ut ait, fides sine caritate mortua est.
2.98
Mulier. id est Synagoga, per septem viros, eptaticum intelligitur: mulier defuncta, id est littera defuncta transiendo de Veteri Testamento in Novo, in resurrectione cui erit, id est Ecclesiae Christi. Dixit Dominus, id est Deus Pater Domino meo, id est, Christo, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum, ostendit qui humiliavit Judaeos et gentes per patientiam sub pedibus ejus, aut per vindictam puniantur persecutores et in futuro, super cathedram Moysi, id est super doctrinam ipsius, philacteria, id est, X. verba legis in cartula conscripta portantes Pharisaei in fronte.
2.99
Jerusalem, Jerusalem: geminans ostendit affectum doloris, sicut gallina congregans pullos sub alas suas, in spiris pinnis, id est sublevatis alis, ita et Christus expandit palmas in cruce ut congregaret filios suos, sicut canticum Deuteronomii adserit. Expandit alas suas et adsumpsit eos super scapulas suas: ecce relinquetur domus vestras, desertas ostendit, quia derelicti sunt a lege sua et a prophetia et a sacerdotio: non me videbitis donec dicatis, Benedictus qui venit in nomine Domini, ostendit quia in secundo adventu videbit eum omnis caro, et plangent super se omnes tribus terrae qui pupunxerunt eum. Non relinquetur hic lapis super lapidem, ostendit dispersionem Judaeorum, tunc scandalizabuntur multi, ostendit quia per magnitudinem persecutionis negabunt Christum: Abominatione ostendit statua Antichristi posita in templo: desolatio, id est consummatio: qui sunt in Judaea, id est in confessione fidei. Fugiunt ad montes, id est, ad doctrinam apostolorum, quis in tecto, id est, in contemplativa vita non descendant in domum, id est in activa vita: in agro, id est in praedicatione Evangelii. Non tollat tunicam suam, id est non revertatur ad pristinam conversationem suam.
2.100
Vae praegnantibus, id est concupiscentibus res alienas: Vae nutrientibus, id est, in opere perpetrantibus, per eremum, ostendit persecutionem, per sabbatho finem mundi. Ubi fuerit corpus, illuc congregabuntur et aquilae: corpus Christus est: aquilae animas sanctorum sunt: Aliter in resurrectione unaquaque anima proprium corpus sumet: per solem, ostendit praedicationem Evangelii, per lunam, Ecclesiam, per stellas sancti sive praedicatores. Virtutes coelorum commovebuntur, hoc est agmina angelorum ad judicandum apparet, signum in coelo, id est crux Christi, per tubam ostendit sonitum angelorum. Erunt duo in agro, id est in praedicationem Evangelii: unus adsumetur, id est, qui complet praedicationem in opere: alius relinquetur, id est in opere justitiae, in mola, in mundo, duo molentes, id est, in Ecclesia catholica et haereticorum.
2.101
Simile est regnum coelorum decem virginibus, accipientes lampades suas. Id est, in resurrectione corpora sua. Virgines sunt eo quod Christum non negaverunt: quinque prudentes, eo quod propter regnum Dei laboraverunt, quinque fatuae, ostendit qui pro retributione humanae laudis gesserunt: dormitare, est ante mortem languescere, dormire vero, in morte quiescere est, media nocte, id est, in errore sive in securitate negligentes. Nescio vos, id est nescio opera vestra bona: homo proficiscens, Christus est, peregre profectus, id est de mundo ad patrem.
2.102
Vocavit servos suos, id est doctores, dedit illis bona sua, id est doctrinam Evangelii, quinque talenta, id est quinque sensus, visus, auditus, odoratus, gustus, tactus: quos per consuetudinem solebat movere, aut causas transitorias convertat ad aeternam: sic de visu dictum est averte oculos meos et reliqua: de auditu, saepi aures tuas nec audiant linguas blasphemiae: de odoratu, bonus odor sumus Deo, in his qui salvi fiunt: de gustu, nolite maledicere, sed benedicite: de tactu qui furabatur jam non furetur, sed laboret manibus unde tribuet et indigenti. Ideo fiunt decem talenta: duo talenta, id est intellectus et operatio, qui habet haec, et implet exemplis, et verbis docet, salvat semetipsum, et alios instruit. Ideo geminatur talentum: unum talentum ostendit intellectum: Abscondit in terra, id est qui praedicationem Evangelii pro terrenis rebus docet: post multum vero temporis, id est in fine mundi: Metit ubi non seminavit, id est, ubi non fuit praedicatio: tollite talentum, id est intellectum, date ei qui geminavit in bono opere: quinque sensus sicut ait Apostolus, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis in cordibus suis, qui habet fidem et caritatem dabitur ei intellectus et operatio virtutum, qui non habet ipsum quod habet auferetur ab eo, id est qui habet fidem, et non habet caritatem, ipsa fides morietur in eo. Majestatem, id est potestatem, dignitatem, Judaeos: oves vero populus gentium: dextrum, id est prosperum sive rectum: sinistrum, adversum, sive poenale, quia apud Deum nihil est sinistrum: cum autem esset in Bethania, id est in domo obedientiae, hic domus pro mundo ponitur.
2.103
Mulier: id est futura Ecclesia: alabastrum, id est corpus hominis, per unguentum, ostendit fidem confessionis: caput Christi Deus Pater recumbens, idem Christus super Ecclesiam: pauperes semper habebitis, id est spiritualiter qui indigent doctrinam, sive corporaliter qui cibos indigent: me autem non semper habebitis, ostendit secundum carnem: Joseph venditur in Aegyptum, XX argenteos ut satiaret famem corporis: Christus venditus XXX argenteos, pro peccatis hominum, et fame fidei: oportunitas, id est, tempus congruum, per azimam sinceritatis mentis ostendit, bibam illum in regnum Patris mei vobiscum, id est in membris suis in regnum, id est in Ecclesia percutiam pastorem, id est Christi: dispergentur oves, id sunt apostoli, praecedam vos in Galilaeam, hoc est relictos Judaeos abiit ad gentes: si possibile est transeat a me calix iste, id est passio, hoc dixit pro parte carnis, per gladium ostendit verbum divinum. Amputa auriculam, id est amputatum auditum Judaeorum, in munditiam Judaeorum accepit ut nostram immunditiam purgaret, flagellatus tenuit, ut nos de flagellis peccatorum liberaret: sicut Adam extendit palmam in lignum vitae, ita et Judaei extenderunt palmas in Christo proinde et Christus, extendit palmas in ligno crucis ut nos ab omni stimulo liberaret, per cantum galli ostendit refectionem Spiritus sancti: vinctus ductus ut vincula peccatorum nostrorum solveret.
2.104
Corbana Hebraice, Gazophilacia Graece, Latine divitiarum custodia dicitur: per effusionem sanguinis Christi redemptum est humanum genus, per pretium sanguinis, emptus est ager ad sepulturam peregrinorum: Hyrus Pompeius est, Barrabas ductus in desertum, id est in infernum: alter immolatus, id est Christus pro peccato hominum: exuerunt Christum, id est expoliatum, a fide Judaeorum, induit clamidem coccineo, id est Christum indutum fide gentium. Induitur clamidem coccineo, id est Christum indutum fide gentium aliter per coccineum clamidem, ostendit effusionem sanguinis ipsius sive martyrium, exuerunt eum clamide, et induerunt eum vestimentis suis, ostendit in fine mundi conversionem Judaeorum.
2.105
Milites qui diviserunt vestimenta ejus: figuram tenent Evangelii, qui diviserunt inter se doctrinam Christi, per scissionem veli ostendit scissionem regni Judaeorum: Alio modo velum scissum est, ostendit scissionem legis litterae per revelationem Spiritus sancti, vel ascensionem Christi scissi sunt coeli humano generi: terra mota, ostendit gratiam Dei, commota de Judaeis ad gentes, petrae scissae, hoc sunt corda gentium, scissa ad fidem: Monumenta aperta, id est corda ad fidem.
2.106
Monumentum, id est Ecclesia ex gentibus: Novum ostendit, quia non fuit ante praedicatum verbum Dei gentibus, excisum monumentum in petra, ostendit Ecclesiam scissam, de duritia gentilitatis, lapidem volutum ad ostium monumenti, ostendit duritiam in corda Judaeorum.
2.107
Vesper sabbathi: id est fine mundi, prima sabbathi ostendit diem resurrectionis, revoluto lapide, significat revolutam duritiam Judaeorum in futurum, per fulgorem, ostendit terrorem, per candorem vestimenti ostendit consolationem recorrectionis, in Galilaea, in monte, ostendit de populo Judaeorum ad gentes.
Variation units
Dual references show Vulgate ↔ LXX loci for each oracle block. Selected-witness order follows the left compare column (or primary version).