Reader

TIT. V. De triplici bonorum conversione.

Bonorum alii trahuntur, alii ducuntur, alii rapiuntur. Primi dicunt: Trahe me post te. Secundi: Introduxit me rex in cellaria sua. Tertiorum vox est cum Apostolo: Raptus sum usque ad tertium coelum. Primi sunt felices, qui in patientia sua possident animas suas. Secundi feliciores, qui ex voluntate sua confitentur ei. Tertii felicissimi, qui in profundissima Dei jam misericordia proprii arbitrii sepulta voluntate in divitias gloriae in spiritu ardoris rapiuntur. Beatus qui in omnibus his gradibus Deum ducem habet, qui est vita, veritas et via. Via in exemplum, veritas in promisso, vita in praemio.

TIT. VI. De tribus montibus in quos ascendit Dominus.

Tres sunt montes in quos ascendit Dominus. In primo transfiguratus est, et videtur gloria ejus. In secundum ascendit docere. In tertium ascendit solus orare. Ascendamus ergo in primum ad eum, formantes in cordibus nostris patriarcharum, prophetarum, apostolorum, martyrum, confessorum et virginum multiplices mansiones, ut cognita dulcedine domus Dei et gloria ejus dicamus: Bonum est nos hic esse. Eligentes autem illic esse ut viam discamus, ascendamus alium montem in quo docet et scalam erigit octo distinctam interscalaribus, cujus summitas coelos tangit. Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam. In hunc montem ubi dicere poteris Domino Jesu: Verba vitae aeternae habes, non gravabimur ascendere si primum montem gloriae ejus jugi meditatione ascendimus. Sic enim audies. Et quo eam scitis, propter ascensionem primam et viam scitis, propter secundam. In primo itaque transfiguratus est ut scires quo tenderes, id est gloriam ejus quam tibi promittit. In secundo verba vitae locutus est, ut scires qua pervenires. Oravit in tertio, ut eundi et perveniendi bonam obtineas voluntatem, et studium adhibeas diligens.

TIT. VII. De duplici scandalo et instrumento ejus.

Duplex est scandalum. Primum exterius, de quo Dominus: Vae per quem scandalum venit. Secundum interius, et ipsum triplex. Primum oculi, secundum manus, tertium pedis. Si ergo oculus vel manus vel pes scandalizat te, qui noster dicitur, et tunc sinister cum petit contraria, retrahit ad mala, intentionem tuam vel a bonis operibus ad contraria, vel a via sanctae conversationis, qua per gradus scalae Jacob de virtute in virtutem ascenderes, ad profundum inferni detrahit; hunc oculum, manum et pedem erue et abscinde, a te declinando, et projice abs te dereliquendo.

TIT. VIII. De duabus clavibus coeli.

Duae sunt claves januae paradisi: charitas et patientia. Primum est charitas amplectenda. Et quia qui Deum vult diligere, tentationibus exponitur, adhibenda est patientia. Haec sunt cherubim ac gladius versatilis et flammeus posita ad custodiam paradisi. Cherubim interpretatur plenitudo scientiae: at plenitudo legis juxta Apostolum, charitas. Per gladium flammeum et versatilem intelligitur tribulatio: quae tunc gladius, cum dividit; flammeus dicitur cum incendit; versatilis, quia transitorius. Si ergo vis coelum intrare, ista duo scias necessaria, quia et sine charitate nihil possumus, et per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei. Claves enim sunt paradisi charitas et patientia, sine quibus non intratur, et inter nos et paradisum positae sunt, ut non nisi per illas nos intrare posse sciamus.

TIT. IX. De triplici statu fidelis animae.

Tres sunt status fidelis animae. Sub primo est captiva, sub secundo est libera, sub tertio est beata. Captiva servitute peccati opprimitur; libera sub duce justitia praeliatur; beata perfruitione gaudii laetatur. Captivae dicitur: Revertere, revertere, Sunamitis, ut de captiva efficiaris libera. Liberae dicitur: Viriliter age et confortetur cor tuum et sustine, Dominum, ut de libera efficiaris beata. Beatae dicitur: Cantate Domino in Sion. Jubilate ei in voce exsultationis. Sub primo est ancilla, et timet. Sub secundo filia, et diligit. Sub tertio amica et complectitur.

TIT. X. De tribus animae inimicis.

Tres sunt populi qui fideli animae inimicantur: Primi sunt homines saeculi, qui a bono retrahunt, de quibus Dominus: Si dextera manus tua scandalizat te, abscinde eam et projice abs te. Secundi sunt desideria carnis, quae mala suggerunt, de quibus Petrus apostolus: Obsecro vos abstinere a carnalibus desideriis quae militant adversus animam. Tertii sunt cogitationes, quae peccare cogunt, de quibus Job: Dissipatae sunt cogitationes meae torquentes cor meum. Primus populus est amicus saeculi, et inimicus Dei, juxta illud: Amicus saeculi inimicus Dei constituetur. Secundus amicus carnis, et inimicus hominis. Unde: Inimici hominis domestici ejus. Tertius amicus mentis et inimicus quietis. Unde: Muscae morientes perdunt suavitatem unguenti. Hos populos oblivisci praecipitur filiae dum dicitur: Et obliviscere populum tuum.

TIT. XI. De tribus hominis patribus.

Tres sunt hominis patres: Primus gignit, secundus rapit, tertius requirit. Primus gignit ad vitam carnis, secundus rapit ad poenam mortis, tertius requirit ad gaudium aeternitatis. Primus pater est homo, secundus diabolus, tertius Deus. De primo: Crescite et multiplicamini. De secundo: Vos ex patre diabolo estis. De tertio: Pater noster, qui es in coelis. Sub primo carnaliter vivimus, sub secundo mortaliter delinquimus, sub tertio feliciter regnamus. Et monet tertius ut relinquatur primus, nec imitetur secundus. Duorum priorum patrum domum praecipitur filiae oblivisci cum dicitur, et domum patris tui.

TIT. XII. De quatuor ab anima superandis, et triplici ejus decore.

Quatuor superat fidelis anima: Mundum, carnem, mentem, diabolum. Bella mundi sunt forinseca, carnis domestica, mentis intestina, diaboli fraudulenta. O quam difficile acquiritur victoria, ubi tanta est resistentium turba? Verum in victoria concupiscit rex decorem victricis animae. Qui triplex est: In voce quia pulchra loquitur; in facie, quia bona operatur; in corde, quia sancta meditatur. Et ideo dicit ei: Tota pulchra es, amica mea, et macula non est in te. Et ideo surge de labore ad requiem, de mundo ad gloriam, de certamine ad praemium et veni in thalamum nuptialem, in quo eris sponsa cum ipso sine fine.

TIT. XIII. De tribus quae insunt poenitentiae.

In poenitentia tria sunt: Dolor praeteriti, custodia futuri, satisfactio delicti. Dolor culpam placat, satisfactio vitium satiat, custodia sanitatem conservat. Haec tria sic compensanda sunt, ut sit dolor plenus, custodia perfecta, satisfactio condigna.

TIT. XIV. De duplici oleo, Dei scilicet et mundi.

Duplex est oleum. Habet enim oleum Deus, habet oleum et mundus. Oleo Dei vasa deficiunt, oleum mundi in vasis deficit. Oleum Dei dulcedo est aeternorum, oleum mundi, delectatio praesentium. Illa sufficit, ista deficit. Unde vasa stultarum virginum vacua esse dicuntur; vasa viduae sapientis plena. Vasa corda sunt, oleum gaudium.

TIT. XV. De pace et bello triplici.

Triplex est pax, scilicet ad Deum, ad seipsum, ad proximum. Quandiu homo ad Deum pacem tenuit, suam pacem et nullam in carne sua contradictionem invenit. Nunc autem si voluerit pacem habere cum Deo, et per hoc secum, pax primo proponitur proximi, ut totus placatus sit, et extra secum proximo per fraternam charitatem, et in se, per concupiscentiam bonam, et supra se, per gratiam divinam. Propter hoc dum offertur hostia salutaris qua nos Deo reconciliari oportet, prius proximis osculum pacis offerimus, ut hac praemissa quae inter nos est pace, illam quae ad Deum est obtinere mereamur. Quando pro defunctis offertur, pax non datur, quoniam ab hac vita subtracti, humanae conversationis pacem tenere vel exhibere non possunt. Ideo illa sola quae ad Deum est quaeritur. Viventes autem per pacem proximi, quaerere debent pacem Dei. Per pacem Dei, pacem sui, non illam quae est animae ad mundum, quae est suaviter viventium, sed illam quae est inter animam et spiritum, per illam quae est inter spiritum et Deum. Nam vera pax quia invenitur tempore otii sapientia, non est in terra suaviter viventium. Est enim quaedam pax inter animam et mundum, suaviter viventium et male; et alia inter animam et spiritum, suaviter viventium et bene; et tertia inter spiritum et Deum, feliciter viventium et beate. Similiter est bellum inter animam et mundum, non suaviter viventium et male, et inter animam et spiritum non suaviter viventium et bene, et inter spiritum et Deum, infeliciter viventium et male.

TIT. XVI. De tribus modis unum est.

Trinitate una universitas rerum subsistit. Est unum quod nec ab alio est, nec secundum aliud, ut natura creatrix. Est unum quod ab uno et secundum unum, ut rationalis creatura a Deo similis Deo. Est unum quod ab uno secundum duo, hoc est ab uno per unum, ut corporea natura. Primum exemplar est tantum, non exemplum; secundum exemplar et exemplum; tertium exemplum tantum.

TIT. XVII. De triplici genere quaerentium Deum et sapientiam.

Tripartitum est genus quaerentium Deum. Alii quaerunt et inveniunt, sed non retinent, quia non quaerunt ut habeant, sed vendant; alii quaerunt et inveniunt et retinent. Primis dicitur: Quaeretis me et non invenietis, et in peccato vestro moriemini. Secundis dicitur: Ego sum, et injecerunt manus, et tenuerunt eum. Et tertiis dixit: Avete, et accesserunt et tenuerunt pedes ejus. Primi quaerentes nullo modo inveniunt. Secundi vivum inveniunt et occidunt. Tertii mortuum quaerunt, et vivum inveniunt. Sic alii sapientiam inveniunt, sed non diligunt, quia ad lucrum et laudem humanam eam prostituunt. Isti Christum vivum inveniunt et occidunt, quia ex hoc in eis sapientia moritur, quod ejus dulcedine nullo amoris sensu perfruuntur. Alii mortuam quaerunt et vivam inveniunt, quia dum eam ad hujus vitae usum non appetunt, verius intus ad illius dulcedinem pertingunt.

TIT. XVIII. De tribus aedificantibus super fundamentum fidei, et tribus superaedificatis.

Tria sunt genera hominum aedificantium super fundamentum fidei. Sunt qui amant solum Deum. Hi superaedificant aurum in amore virtutis, argentum in cognitione veritatis, lapides pretiosos in fulgore boni operis. Sunt qui amant praeter Deum, non tamen contra Deum, nec plus quam Deum. In his fundamentum manet, quoniam amor non destruitur. Sed tamen quia ex affectu eorum quae amantur quaedam contrahitur corruptio, superaedificant ligna per peccatum illiciti operis, fenum per delictum delectationis, stipulam per culpam illicitae cogitationis. Sunt qui amant quaedam contra Deum; et in his fundamentum destruitur, quia amor Dei non potest esse ubi non est solus vel summus. Igitur ad primos pertinet laudari et salvari; ad secundos, corripi et liberari: ad tertios, argui et damnari.

TIT. XIX. De quatuor humilitatem conferentibus.

Quatuor sunt quae conferunt veram humilitatem: vilitas corporis, assiduitas subjectionis, comparatio melioris, suspectum Dei judicium.

TIT. XX. De triplici fratrum cohabitatione.

Tripliciter habitant fratres in unum: loco tantum, loco et animo, animo tantum. Loco tantum habitare in unum, poena est; animo non loco, bonitas; animo et loco, felicitas.

TIT. XXI. De pastore, ove et lupo.

Tria sunt: pastor, ovis et lupus. Primus et ultimus in ovem mediam respiciunt; alter ut custodiat, alter ut rapiat. Unde de primo dicitur: Oculi ejus in pauperem respiciunt; palpebrae ejus interrogant filios hominum. De secundo: Insidiatur ut rapiat pauperem, etc.. Ovis in medio pauper est; pastor Deus, lupus diabolus. Omne autem judicium procedit ab ove, tumida deseritur, timida visitatur. Deseritur ne praesumat; visitatur ne desperet. Ideo ne declines a servo tuo. Cum pastor elongat, lupus appropinquat; cum pastor redit, lupus fugit.

TIT. XXII. De conscientia et fama.

Duo sunt: conscientia et fama. Conscientia Deum habet in vase; fama lumen in lampade. Propter conscientiam ingredimur; propter famam egredimur. Intus reficimur salute propria; foris aedificatione aliena. Intus cupio dissolvi et esse cum Christo; foris manere in carne necessarium judico propter vos. Conscientia irriguum superius; fama, irriguum inferius. Ad conscientiam meditatio, ad famam praedicatio. Ad conscientiam silentium, ad famam verbum. Per silentium seminas agrum tuum, per verbum agrum proximi tui.

TIT. XXIII. De tribus exemplis Dei ad vitam, et tribus diaboli ad mortem.

Tribus exemplis nobis Christus viam ostendit qua eum sequi debemus. Similiter diabolus, tria proponit quibus praecipitantur qui eum sequuntur. Via ad Deum sursum ardua, arcta, et in longum sublimis. Iter ad diabolum, est deorsum latum, breve, et in profundum et ad praecipitium facile. Ideo Christus nobis exemplum paupertatis reliquit, ut exonerati sarcina terrenorum leves ascendamus per arduam. Unde dicitur: Vulpes foveas habent, et volucres coeli nidos; filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet. Ideo divitias in hoc mundo habere noluit ut simus expediti, et dedit exemplum humilitatis, ut modici sine difficultate transeamus per arduum. Unde dicit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde. Ideo gloriam sprevit in exemplum patientiae, ne deficiamus in longum. Unde: Cum percuteretur non repercussit, cum occideretur sustinuit. Ergo prima est discenda paupertas, ut abjiciamus quod gravat, in quo est peccandi occasio; et quia paupertas despicitur, sequitur humilitas, quia ipsa etiam vilitas propter Deum amatur, et quia vir qui vilis est sine reverentia laeditur, necessaria est post humilitatem patientia, qua adversa propter Deum tolerentur fortiter. Paupertas levem facit et expeditum, humilitas modicum, patientia fortem et robustum. Econtrario diabolus suos primo onerat divitiarum pondere, ut deorsum prosternat; secundo per superbiam inflat, ut per latum incedant; tertio per impatientiam frangit, ut cito deficiant.

TIT. XXIV. De coeli, terrae et inferni habitatoribus peculiaribus, et de tribus dantibus in singulis testimonium.

Tria loca, coelum, terra, infernus, habent singula habitatores suos. Coelum solos bonos, infernus solos malos, terra malos mistos et bonos: Tres sunt qui testimonium dant in coelo: Pater et Filius et Spiritus sanctus. Tres in terra: spiritus, aqua et sanguis. Tres in inferno, vermis qui non moritur, quo roditur conscientia; ignis qui non exstinguitur quo cremantur corpora; tertium desperatio, quae in eo intelligitur quod dicitur non exstinguitur, non moritur. His qui in coelo sunt datur testimonium beatitudinis; qui in terra, justificationis; qui in inferno damnationis. Primum testimonium gloriae, secundum gratiae, tertium irae.

TIT. XXV. De triplici labore hominis, et triplici ejus remedio.

Triplici loco laborat genus humanum: principio, medio, fine, id est nativitate, vita, morte. Nativitas erat immunda, vita perversa, mors periculosa. Venit ergo medicus coelestis; et contra hunc triplicem morbum triplex attulit remedium. Natus enim est, vixit, obiit. Ejus nativitas purgavit nostram; ejus vita instruxit nostram; ejus mors destruxit nostram.

TIT. XXVI. De tribus panibus quibus reficiendus est superveniens amicus.

Tribus panibus reficiendus est superveniens amicus. Primus panis est continentia, qua restringitur corpus ne per mortiferas delectationes effluat. Secundus, humilitas, qua instruitur anima, ne de ipsa corporis sui continentia superbiat. Tertius, charitatis fervor, quo accenditur spiritus ut utrumque, id est corpus et animam in castitate et humilitate custodiat perseveranter. His tribus virtutibus reficitur homo Dei et roboratur, ut, secundum Apostolum, in die adventus Domini sit integer spiritus anima et corpus. Hi panes quoties deficiunt a Deo quaerendi sunt. Merito autem tres quaeruntur, quia tres reficiendi sunt; anima tanquam vir; caro tanquam uxor; spiritus velut utriusque vernaculus. Et nota quod non ait da, sed accommoda, quia fructum ejusdem gratiae non sibi, sed Deo debet semper acceptum referre.

TIT. XXVII. Quatuor modis orationem fieri.

Quatuor modis fit oratio. Primo verecundo affectu. Hic fit cum nondum peccator per se audet accedere, sed quaerit in Ecclesia sanctum virum qui sit vel in ora vestimenti Domini sicut fimbria, per quam habeat accessum. Hujus orationis tenuit figuram evangelica mulier, quae patiens fluxum sanguinis ait: Si tetigero fimbriam vestimenti ejus sana ero. Secundo oratio fit puro affectu, quando peccator jam per se accedit, et ore proprio confitetur. Hujus typum tenuit peccatrix Maria quae pedes Domini lacrymis rigavit et capillis tersit, auditque: Dimissa sunt tibi peccata tua. Tertio oratio effunditur amplo affectu, quando fit non solum pro se, sed pro aliis, sicut oraverunt apostoli pro mulieris Chananaeae filia. Quarto oratio fit cum cordis fiducia sine aliqua haesitatione promitur. Talem fecit Dominus quando Lazarum suscitavit. Has orationum species, id est verecundam, puram, amplam et non haesitantem nuncupat aliis nominibus Apostolus dicens: Obsecro primum omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus. Nam obsecrationes verecundo, orationes puro, postulationes amplo, gratiarum actiones non haesitanti fiunt affectu.

TIT. XXVIII. Duobus modis impediri orationem peccatoris ne exaudiatur.

Duobus modis impeditur oratio peccatoris, dum vel nulla luce illustratur, vel nimia obruitur. Nulla luce illustratur, quando peccata sua nec videt nec confitetur. Econtrario nimia luce obruitur, quando ea tanta videt, ut de remissione desperet. Temperanda est ergo lux ut peccata sua videat peccator et confiteatur, oretque cum spe veniae pro ipsis ut remittantur.

TIT. XXIX. De tribus vitiis per tres equos in Apocalypsi praesignatis, et de innocentia per equum album.

Haec tria vitia, superbia, luxuria, hypocrisis sunt tres equi Apocalypsis rufus, niger, pallidus( Apoc. VI). Ruffus portat sessorem suum, spiritum scilicet, hominis ad bella, lites, et iras; niger ad luxuriam, crapulam, ebrietatem; pallidus ad hypocrisim et simulationem. Ruffus per loca dura et aspera; niger, per immunda et fetida; pallidus per ardua et excelsa. Equus albus est innocentia. Super hunc qui ascendit, exit vincens ut vincat. Triplex autem est hic equus propter tres partes innocentiae. Unde et pluraliter dicit Habacuc: Qui ascendis super equos tuos, etc.

TIT. XXX. De tribus dissolutionibus et tribus cinctoriis hominum.

Tres sunt dissolutiones quae penitus hominem dissolvunt, et animam cum corpore penitus interire faciunt, avaritia, luxuria, superbia. Avaritia generans invidiam, trahens hominem extra se per evagationem, ut vadat transitoriis consolari. Luxuria proferens immunditiam, premens hominem infra se per pollutionem, ut eat in vitiis delectari. Superbia pariens injustitiam, rapiens eum extra se per elationem, ut pergat in potestate gloriari. Haec tria tres merentur maledictiones. Prima est: Maledictus est qui speravit in multitudine divitiarum suarum. Secunda: Maledictus homo qui confidit in homine. Prima dissolutio, id est avaritia tribus nocet amore: pecuniae, honoris ambitione, damnationis affectione. Et inde tria perdimus: amorem in Christo et Creatore, exspectationem coelestis gloriae, obedientiam divinae potentiae. Secunda, id est luxuria, etiam tribus nocet: cutis nitore, vestis splendore, et exquisito ciborum sapore. Per haec tria perdimus primam stolam que deberetur in morte, incorruptionem futuram in corpore, refectionem divinae praesentiae. Tertia quoque, id est superbia, tribus nocet, immunda cogitatione, superflua locutione, impura operatione. Per haec tria perdimus: mentis simplicitatem, linguae vel vocis mediocritatem manuum puritatem. Prima dissolutio a bono multos dimovit, secunda complures ad malum promovit, tertia infinitos in mortem demovit.

His opponuntur tria cinctoria: Primum est memoria mortis corporeae. Haec est zona pellieea qua cingebatur Joannes et qua utuntur eremitae, quae tribus patet indiciis, dolore, pallore, torpore, cum meminit mortis corporeae. Hoc cinctorium tria confert, minus superbire, neminem odire, magna non ambire. Hoc enim superbum humiliat, odientem placat, cupidum replet et satiat. Secundum cinctorium probabilitas et decor pudicitiae. Balteus quo cingebatur Aaron iturus ad Deum, quo utuntur sacerdotes et levitae studentes castitati: quod tribus patet indiciis, laetitia intus in corde, fiducia foris in ore, munditia exterius in corpore. Confert hoc cinctorium tria: gravitatem in vultu, mediocritatem in habitu, maturitatem in incessu. Pudicitia enim intus corde fundata his bonis est extrinsecus ornata. Tertium cinctorium est amor religionis et justitiae. Zona aurea qua Joannes in Apocalypsi praecinctus est ad mamillas. Quo utitur Jesus studens omnium integritati. Tribusque patet indiciis: Cautione praevaricationis in providentia, obeditione praeceptionis in patientia, attentione divinae cognitionis in constantia. Hoc cinctorium tria confert: Humilitatem in prosperis, soliditatem in adversis, mediocritatem in cunctis. Per hoc enim justitia unicuique quod suum est reddit. Primum cinctorium manus ad praelium pugiles informat, secundum vires viribus accumulat, tertium victorem praemiis exornat. Joannes quia primum habuit, scilicet mortis memoriam, morti occurrere non formidat. Petrus quia secundum habuit, dictum est ei: Caro et sanguis non revelavit tibi. Christus quia principaliter tertium habuit, stans ad monumentum Lazari confitenter ait: Gratias ago tibi, quoniam audisti me. Primum cinctorium hominem a malo separat, quo David Goliam peremit; secundum virtutibus corroborat, quo carens Absalon ab hostibus se non exemit. Tertium religioni consociat, quo Christus genus humanum solus redemit.

TIT. XXXI. De praeconiis B. Joannis. Baptistae viro innovato et perseveranti applicandis.

Ex praeconialibus titulis plurimi sicut B. Joanni historialiter, ita viro renascenti et perseveranti, moraliter non incongrue possunt adaptari. Hi autem sunt, miraculum in conceptione, gaudium in nativitate, sublimitas in conversatione, humilitas in confessione, veritas in praedicatione, constantia in morte. Cum enim de veteri Adam per timorem Dei, qui quasi quidem signifer coelestis militiae mentes ad Deum solet convertere, ac a malo deterrere, ac ut praevaricatores ad cor redeant efficere, aliquis fit novus homo, et de terreno coelestis et spiritualis. Quid aliud quam quadam nova conceptione mutatur in ventrem Ecclesiae et concipitur? Et in hac conceptione est gaudendum. Digitus enim Dei est hic subtiliter operans, suaviter renovans, salubriter immutans. Fit autem tribus in unum concurrentibus: cogitatione, quia in spiritu et mente; voluntate, quae non est sine merito; stabilitate propositi, quae non sine justitia. Sequitur gaudium in nativitate. Nativitas duplex est: prima ex patre diabolo, cujus vita perversa, mors ad utrumque consequens periculosa; secunda ex patre Deo, cujus vita religiosa, mors ad utrumque consequens pretiosa. Fit autem haec nativitas tribus, fide firma, spe certa, charitate robusta. Sequitur sublimitas in conversatione, quae fit habitu, actione, sermone. Caveamus in habitu conspici notabiles, in actione reprehensibiles, in sermone contemptibiles. Sit habitus noster in mediocritate, actio in integritate, sermo in veritate. Sequitur humilitas in confessione. Qui stat videat ne cadat per superbiam. Fit autem praedicta confessio tribus. Si minoribus confiteatur se non majorem, aequalibus minorem, majoribus obedientem, minoribus socium, aequalibus amicum, majoribus filium. Sequitur veritas in praedicatione, quae fit tribus, fidelitate, utilitate, humilitate. Verumtamen debet esse fidele et verum, nebula simulationis non decipiens; utile auditores ad aedificationem erudiens; humile, per altitudinem eloquentiae non intumescens. Sequitur constantia in morte. Nam qui in finem perseveraverit, hic salvus erit. Quod fit tribus cum quis in necessitate fidem negandi positus divitias oblatas spernit, honoris potentiam contemnit, tormenta libens suffert, recogitans apud se quod Scriptura dicit: Vincenti dabo edere de ligno vitae quod est in paradiso Dei mei. Constans enim eligit pugnare ut vincat; laborare, ut quiescat; mori, ut vivat. Quis ergo dubitat eum esse Joannem in quo sunt haec? utique in eo est gratia Dei: quod interpretatur Joannes.

TIT. XXXII. Quomodo sobrie, pie et juste vivamus.

Sobrie et pie et juste vivamus in hoc saeculo( Tit. II). Sobrie nobis, juste proximo, pie Deo. Sobrie in duobus, in cavenda voluptate carnis, et curiositate saeculi. Unde Dominus: Attendite, ne graventur corda vestra in crapula et ebrietate, et curis hujus vitae. Ecce compedes quae crapulam, id est carnis curam stringunt et angustant, et carcer qui curiositates saeculi claudit et obfirmat. Qui primum vincit, in carne ambulans non secundum carnem militat; qui secundum vincit, dicere potest: Conversatio nostra in coelis est. Juste item in duobus, ut nemini noceas, omnibus prodesse velis. Unde quod tibi non vis, alii non facias; et quaecunque vultis ut faciant vobis homines, eadem facite illis. Pie quantum ad fidem, quae in duobus consistit: in justificatione qua in praesenti nos justificat, et in beatificatione qua in futuro nos beatificat. Hanc fidem a nobis exigit Deus, ut credamus nos ab ipso justificandos per misericordiam, beatificandos per veritatem. Promisit enim justos beatificare. Unde quos justificabit hos et glorificabit. Et Dominus: Si terrena dixi vobis et non creditis, quomodo si coelestia vobis dixero credetis? Terrena justificatio fit in praesenti, coelestis beatificatio in futuro. Sobrie ergo vivamus, ut bonam conscientiam habeamus; juste, ut proximis prodesse possimus. Unde sapientia quae desursum est, primum pudica est, deinde pacifica, pie ut Deum diligamus; haec enim omnia propter Deum agenda sunt.

TIT. XXXIII. De quatuor vocationibus et duabus electionibus.

Multi sunt vocati; pauci vero electi. Quatuor sunt vocationes, duae electiones. Prima vocatio est naturae de utero ad lucem; de qua propheta: Dominus vocavit me ab utero. Secunda gratiae, de qua Apostolus: Videte, fratres, vocationem vestram, quia non multi nobiles. Et quos praedestinavit, hos et vocavit. Tertia solutionis, de qua idem Apostolus: Sequor ad bravium supernae vocationis in Christo Jesu. Inde et dies mortis dictus est vocationis. Quarta retributionis, de qua Propheta: Advocavit coelum desursum, et terram discernere populum suum. Multi ergo vocati sunt, pauci vero electi. Multi vocati ad fidem, pauci electi ad justificationem. Multi vocati ad laborem, pauci electi ad requiem. Multi vocati ad judicium, pauci electi ad regnum.

TIT. XXXIV. Quomodo in electis suis thronum suum ponat Deus.

Veni, electa mea, et ponam in te thronum meum. Aliud est Deum in electis suis ponere thronum suum, aliud electos ponere in throno. Illud est justificare, hoc beatificare. Justificare per fidem, beatificare per speciem. Per fidem enim Christus habitat in cordibus nostris; et quia Christus est Dei virtus et Dei sapientia, anima justi efficitur sedes et thronus sapientiae. Vocat ergo Deus electam, primo de errore ad fidem; secundo de fide ad speciem, praedestinatione electam. Vocat ad fidem electam ex omni carne et assumptam. Primo vocat ut in ea thronum ponat; secundo, ut eam in thronum constituat, quia primo vocat ut inhabitans et fide cor ejus mundans justificet; secundo, ut justificatam et assumptam glorificet.

TIT. XXXV. De tribus quae sunt in matrimonio et de triplici fornicatione, et ejus remedio.

Cum gustasset architriclinus, etc.. Tria sunt in conjugio. Sacramentum religionis, de quo Apostolus: Sacramentum hoc dico magnum, etc. Officium purgationis; unde: Maledictus qui non reliquerit semen super terram. Remedium fornicationis; unde: Unusquisque habeat suam uxorem propter fornicationem. Fornicatio autem triplex est. Lubrica opere, phantastica cogitatione. Unde: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est in corde suo. Apostatica discessione, quando a via sanctae conversationis reditur ad saeculum et vomitum. Unde: Perdidisti omnes qui fornicantur abste. Hanc triplicem Osee breviter comprehendit: Fornicatio, inquit, et vinum et ebrietas auferunt cor. Fornicationem apostaticam vinum, phantasticam ebrietatem, lubricam vocans fornicationem. Huic triplici fornicationi triplex apponitur remedium. Desponsatio, de qua in Osee Dominus: Sponsabo te mihi in misericordia; sponsabo te mihi in justitia, sponsabo te mihi in fide. In misericordia reconciliationis, in justitia confoederationis, in fide tori nuptialis. Hanc ab se longe fornicantem Dominus ad se vocans, sola misericordia sibi reconciliat, reconciliatam justificat, et justificatam interno quodam gustu suae dulcedinis velut quadam pignoris arrha sibi facit confoederatam et sui desiderii aestu flagrantem, tandem de exsilio hujus peregrinationis eripiens, in thalamum ipsam absorbentis gloriae introducit et amplexu suo glorificat. Triplex igitur est desponsatio: in misericordia, in justitia, in fide; quae in fide conjungit sponsum et sponsam; quae in misericordia, Christum et Ecclesiam; quae in justitia, Deum et animam. Prima est legitima, secunda mystica, tertia spiritualis. Legitima lubricae fornicationis, mystica phantasticae, spiritualis apostaticae remedium est. Nam unicuique suam propter fornicationen habere permittitur, et Ecclesia a Christo suo electa de fornicatione eximitur. Christiana vero amica post diuturnam incontinentiam ad priorem virum suum revertens et illi castro amore inhaerens, cum eo unus spiritus efficitur. In figura triplicis desponsationis apud Judaeos in nuptiis parabatur triclinium, id est trium lectorum thalamus discubitorius ex tris et κλίνη cline, quod est lectus, dicitur quibus magister convivii vocatus architriclinus praesidebat. Thalamus autem est locus complectentium se amore conjugali. In primo lecto sunt sponsus et sponsa; in secundo, Christus et Ecclesia; in tertio, Deus et anima. Primus legitimus, secundus mysticus, tertius spiritualis, imo primus est ille lectus materialis, secundus uterus virginalis, de quo Propheta inquit: tanquam sponsus procedens de thalamo suo. Tertius mens sincera devota et fidelis. Unde Apostolus: Timeo ne sicut serpens seduxit Evam astutia sua, ita corrumpantur sensus vestri, et excedant a simplicitate, quae est in Christo Jesu.

TIT. XXXVI. Quod persecutio fit tribus de causis et quatuor gladiis.

Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam. Alii propter injustitiam, alii propter falsam et simulatam justitiam, alii propter veram justitiam persecutionem patiuntur. Primi sunt iniqui, secundi hypocritae, tertii electi. Fit autem persecutio quadruplici gladio: poenae, linguae, humanae perturbationis et diabolicae suggestionis. De prima dicitur: Tribulatio an gladius? De secunda: Lingua eorum gladius acutus. De tertia: Tuam ipsius animam pertransibit gladius. De quarta: A gladio maligno eripe me. His quatuor gladiis opponuntur duo gladii ecclesiasticae defensionis. Unde Petrus: Ecce duo gladii hic. Et Dominus: Satis est.

TIT. XXXVII. Ad quae docenda missi sunt Filius et Spiritus sanctus.

Venit hora et nunc est, in qua veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Spiritus est Deus, qui docet eos qui adorant in spiritu et veritate. Nam ad docendum tria quaedam missus est Filius et Spiritus sanctus: quem, ubi et quomodo. Quem? Deum. Ubi? In Spiritu. Quomodo? in veritate. Sunt qui Deum non adorant, sed daemonia; sunt qui Deum adorant, sed non in spiritu; sunt qui in spiritu Deum adorant, sed non in veritate. Sunt qui Deum adorant et in spiritu et veritate. Primi sunt gentiles vel avari, secundi Judaei, tertii hypocritae vel haeretici, quarti Catholici et electi. In primis est religio profana, in secundis vana, in tertiis falsa, in quartis vera. Hanc ultimam docet Filius veritas, Spiritus sanctus; quam religionem beatus Jacobus dicit esse mundam et immaculatam: mundam, sine ruga deauratae intentionis; immaculatam, sine veneno perversitatis.

TIT. XXXVIII. Quid sit Deum diligere « ex toto corde, ex tota anima, et ex tota virtute; » et quae tria diverso gradu diligi possint.

Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, etc.. Qui mundum propter Deum diligit, et totum cogitatum suum qui ex mundi sollicitudine gignitur jactat in Dominum, hic Deum toto corde diligit. Qui se propter Deum diligit, ut cui vivere Christus est, et mori lucrum; qui dicere potest: Vivo, jam non ego; vivit autem in me Christus, Deum tota anima, id est tota vita diligit. Et hoc duobus modis: vel in se Deum, vel se in Deo diligendo. At qui gustata dulcedine suavitatis Dei, ipsum propter ipsum diligit, jamque unus cum Deo spiritus est, tota virtute Deum diligit. Tria quippe sunt quae hoc gradu diligi possunt, quamvis unum solum amore sit dignum: mundus, homo, Deus. Potest enim quis mundum diligere propter mundum, mundum propter seipsum, mundum propter Deum. Sed quia omnis et solus effectus bonus est cujus causa bona est; bene profecto diligit qui diligit propter Deum; nihil enim praeter Deum bene diligitur. In corde autem, cogitatio; in anima, vita; in mente, intellectus notatur. Ille ergo diligit Deum toto corde, tota anima, tota mente qui extra Deum nihil cogitat, affectat et sapit.

TIT. XXXIX. De fide, quos et per quos salvet aut non salvet tam nunc quam olim.

Fides tua te salvum fecit. Aliquando salvum fecit hominem sua fides et non alterius, ut hydropicum Pharisaeis Dominum observantibus. Aliquando alterius et non sua, ut paralyticum quibusdam per tegulas eum submittentibus. Quorum fidem ut audivit ait: Remittuntur tibi peccata tua. Aliquando et sua et alterius, ut filiam Chananaeae, apostolis pro ea rogantibus. Aliquando nec sua nec alterius sed sola gratia, ut caecum a nativitate, qui nec peccavit, ut caecus nasceretur, sed ut manifestaretur gratia Dei. Multos hodie sola gratia, ut Paulum; fides alterius, ut pueros; fides sua, ut Cornelium et justos. Quosdam nec sua fides, quam vivam non habent, nec alterius, salvos facit, ut damnandos. Nam sine fide impossibile est placere Deo.

TIT. XL. De quadruplici pace claustrali

Stetit Jesus in medio discipulorum et dixit eis: Pax vobis. Discipuli congregati erant propter metum Judaeorum. Nos congregati sumus in claustro propter metum daemoniorum, cum eis congredi timuimus in campo saeculi, confugimus ad munitionem claustri, ubi, si volumus ut ingrediatur ad nos Jesus, et dicat: Pax vobis, sicut dixit discipulis veniens ad eos clausis jam januis, claudamus januas. Quatuor autem sunt differentiae pacis multum necessariae religiosis. Est enim pax extra, pax inter, pax intra, pax supra. Pax extra, ad saeculum; pax inter, pax inter fratres; pax intra, ad seipsum; pax supra, ad Deum. Prima bona, secunda melior, tertia optima, quarta excellentissima. Qui has adipisci desiderat, quatuor sibi claustra constituat et ostia singulorum diligenter claudat. Primum est claustrum materiale, secundum disciplinae, tertium spirituale, id est virtutis, quartum contemplationis et dilectionis divinae. Claustrum materiale si custodiatur et claudatur, acquiritur frequenter pax ad saeculum. Claustrum disciplinae si circumseratur, pax inter fratres conservatur. Claustro enim disciplinae compositio omnium motuum corporis comprehenditur. Si itaque ori silentium imponatur a murmure, a detractione, a vaniloquio, a stultiloquio, et falsiloquio; si manus cohibeatur a malo, pes vero ab eo quo non licite eatur, retrahitur; claustrum disciplinae custoditu, pax fraterna per quam inter fratres Deus possidetur. Sed adhuc oportet progredi ad pacem quae intra nos est. Multi foris cum hominibus et inter se intus cum fratribus pacem habent; sed vitiorum tumultu vastantur intra se. Verum sicut nihil prodest sanitas foris in cute, si interiora humorum peste corrumpuntur, sic non valet pax cum hominibus cui deest pax interna secum et cum angelis. Juxta Apostolum enim spectaculum facti sumus et angelis et hominibus, bonis et malis non hominibus tantum. Boni considerant ut juvent et allevent; mali ut impugnent et illudant. Sed homines casum nostrum et statum extra et intus; angeli extra, intus, et intra nos vident. Ideo est necessaria pax foris et intus ad homines; sed multo magis intra nos, ad nos et ad angelos. Unde Salomon: Omni custodia serva cor tuum. Sunt qui haec materialia claustra tanta diligentia claudunt, ut nulli extraneo ingressus pateat vel egressus, nullum signum contra disciplinam foris erumpat, qui interiora negligentes, intus depasci daemoniacis morsibus non expavescunt, ii quidem pereunt nisi maculam cordis digna lavent satisfactione. Restat pax suprema quae est ad Deum; restat et claustrum omnium altissimum. In quod cum quis ingressus fuerit, securus in Deo, et Deus delectabitur et requiescet in eo. In quo abscondit suos in abscondito faciei suae a conturbatione hominum, id est in congregatione sui: quae pax multis abscondita, vix paucis revelata est.

TIT. XLI. De castelli etymo morali.

Intravit Jesus in quoddam castellum. Castellum est anima, vallum patientia, turris nomen Domini, fossae profunditas vera humilitas, portae sensus corporei, arma opera virtutum, vigiles et propugnatores sensus spirituales. Quorum alii vigilant per morum circumspectionem, alii pugnant per vitiorum expulsionem, alii pausant per internam coelestium contemplationem. Cibus est sacra Scriptura, potus facilior intelligentia; principes, quatuor virtutes, prudentia, justitia, fortitudo, temperantia.

TIT. XLII. De filio prodigo et de panibus tribus illi ut amico de via venienti commodandis.

Amice, commoda mihi tres panes. Amicus est qui loquitur amico et pro amico. Amicus noster de via veniens filius prodigus est, qui de regione longinqua rediens tribus panibus reficiendus est. Ait enim patri: Da mihi portionem quae me contingit. Qua accepta peregre profectus est in regionem longinquam, agens iter sine fine, laborem sine requie, motum sine stabilitate, cursum sine perventione. Fuit autem portio triplex: Memoria, ratio, voluntas. Memoria iis quae solius Dei erant intendebat. Ratio perspicaci oculo eorum profunditatem discutiebat. Voluntas terrena triumphans, coelestia appetebat. Memoria res veras summatim perstringebat. Ratio quid bonum, quid melius, quid optimum discutiebat. Voluntas quod optimum singulariter eligebat. Hac ergo accepta substantia filius elongavit se a patre fugiens tribus noctibus. Primae noctis iter est, quo Deum creatorem deseruit; secundae, quo praeter Deum aliud appetit; tertiae, quo extra Deum in alienis quievit. Primo a Deo recedens vadit ad se. Secundo descendens sub se delectatur in carne. Tertio tractus extra se delectatur in rerum specie. Primo vadit de virtute gloriari, secundo in vitiis delectari, tertio in transitoriis consolari. Sic igitur consummato itinere, in primo anno bona memoriae dilapidavit tribus modis: per cogitationes affectuosas, onerosas, et otiosas. Affectuosas, per rei famularis occupationem; onerosas, per rerum extrinsecarum sollicitudinem; otiosas, per rerum quae ad rem non pertinent evagationem. Secundo autem anno bona rationis dissipavit tribus modis; recipiens malum pro bono, falsum pro vero, noxium pro commodo. Malum pro bono, quia perdidit ethicam; falsum pro vero, quia perdidit logicam; noxium pro commodo, quia perdidit physicam. Tertio anno bona voluntatis dissipavit vivendo luxuriose, per incendium ignis occulti, per evagationem exterioris oculi, per ambitionem labentis saeculi, id est per luxuriam in fetore, per superbiam in furore, per avaritiam in fervore. Postquam omnia consumpserat, facta est fames in terra illa, et coepit egere. Quarto anno ad se reversus ait: Surgam et ibo ad patrem. Primo recompensat damna rationis per fidem, damna memoriae per spem, voluntatis per charitatem. Fides rationem illuminavit tribus modis: praeceptis, signis, promissis. Spes tribus modis memoriam roboravit: venia, gratia, gloria. Charitas voluntatem tribus modis reparavit: dilectione naturali qua diligit proximum naturali et rationali qua seipsum; spirituali qua diligit Deum. Redit ergo per contrarium tribus diebus, ut quibus gradibus adolevit morbida pestis, eisdem limitibus redeat sanitas. Primo ergo reversionis die divertit ad amicum, ut prandeat apud eum. Sed in regione longinqua quem inveniet amicum? Ipse sibi proximus est et amicus, ad se igitur conversus, in se non invenit quod ponat ante se, nisi peccata; dolet et gemit aliumque petit amicum scilicet sacerdotem, et dicit ei: Amice, commoda mihi tres panes; impone modum poenitentiae. Ille surgens dat ei quotquot habet necessarios. Panem scilicet amoris, laboris, doloris. Secundo die ad alium descendit amicum ad exempla Patrum per frequentiam Scripturarum. Qui tres panes ei proponunt: panem veniae, gratiae, gloriae. Manducavit homo ergo et saturatus est nimis. Tertio die venit ad patrem suum, Deum misericordem et pium, qui tres vitulos proposuit ei tenerrimos: vitulum novellum, vitulum raptum de armento, vitulum saginatum. Manducavit ergo et satiatus est nimis. Prima ergo reversio est de alienis ad propria; secunda, de malis ad bona; tertia, de transitoriis ad aeterna.

TIT. XLIII. Quod quilibet similis B. Petro apostolo secundum etymon trium nominum ejus liberabitur de manu hostili.

Nunc scio vere quia misit Dominus angelum suum, et eripuit me de manu Herodis. Vox ejus est qui trinominis est, scilicet Petrus. Primum enim dictus est Simon, id est obediens: deinde Bar- Jona, id est filius columbae, scilicet humilitas; tertio Petrus, id est firmus. Si talis fueris, eripieris de omni exspectatione plebis Judaeorum. Omni, id est triplici. Exspectatio enim haec in tribus consistit, in vinculo carnis, in concupiscentia oculorum, in superbia vitae. Carnis vinculum ligat, concupiscentia oculorum coinquinat, superbia vitae devorat. Carnis vinculum comparatur limo, oculorum concupiscentia luto, vitae superbia tempestatis profundo. Plus est limus quam lutum. Lutum enim etsi coinquinat, non tamen est tenax; a limo autem evolvi facile nemo potest, quia caro sic ligat spiritum ut vix etiam bonus velit ab ea separari, sed superindui. De profundo habes: Non me demergat tempestas aquae, neque urgeat super me puteus os suum. Sed et claustralis, si trinominis fuerit per obedientiam, humilitatem, et firmitatem, poterit evadere primam et secundam custodiam et portam ferream. Prima custodia est consuetudo carnis; secunda impetus tentationis; tertia species veritatis. Carnis consuetudo ligat, impetus suffocat, species veritatis cruciat. Durum est a comessationibus venire ad legumina, a pulvinaribus ad stramen, vertere amurcam in oleum, paleam in granum, truncum in vitulum. Sic difficile converti ad Dominum. Is vitulus cornua producit et ungulas, qui totus Deo in holocaustum offertur. Haec est vere mutatio dexterae Excelsi: quam nullus nisi per obedientiam transit. Sed cum transieris hanc custodiam, restat impetus tentationis. Quando videt fratrem omnem rigoris ordinem servantem, et dicit: Quid exspectat hic, nisi mortem abbatis? hic vellet abbas esse, et ita invidet et detrahit: haec est pessima custodia, certe si non fueris filius humilitatis, non transibis hanc custodiam. Audi quid responsum est Antonio, quaerenti enim ut sibi ostenderentur omnes tentationes; et cum ostensae essent dicenti: Domine, quis unquam poterit hos laqueos transire? responsum est: Humilitas. Si quis hujus tentationis impetum transierit: restat ei porta ferrea, id est species veritatis: quam nemo potest transire nisi fuerit Petrus. Ad custodiendum autem Petrum positi quatuor erant quaterniones; unus supra, alius infra: unus ante, alius retro. Inferius est carnis sollicitudo; quae sub specie veritatis sic fratrem alloquitur. Frater audi quid dicat Apostolus: Sicut virga ita cibus debet dari jumento: non cuilibet id subtrahi unde chorda citharae rumpatur, in qua debet cum fratribus cantare. Sed cibi claustralium salubres non sunt. Caseus in universum malus est; ova in carnem cito convertibilia, legumina inflativa, aqua frigida. Quaere alios cibos. Ecce quomodo sub specie veritatis decipit. Hic te fratri, quod Dominus Petro dixit respondere oportet. Vade retro. Satana. Panis et aqua, vita beata. Tu vis me facere discipulum Galeni, non Augustini; et medicum, non canonicum. Superbia vero quaternio superior sic eum aggreditur. Frater, tu bonus orator es, religiosus, litteratus es, nobilis nobilitate generis facilem ingressum habes ad curiam regis, plus potes prodesse uno verbo quam omnes alii, et ideo debes praeesse. Ecce quomodo sub specie veritatis decipit. Dic ergo quod Petro Dominus: Vade retro, Satana. Melius est mihi imitari Christum humilia quaerentem, quam diabolum ad aquilonem sedem ponere volentem. Accedit posterior quaternio, et per recordationem praeteritorum quod parentes reliquerit pauperes, quibus esset providendum, quod locum ubi fuerunt pedes Domini debuerit visitare prius et limina sanctorum; sub hac specie veri decipere molitur. Dic ergo ei quod Petro dictum est: Vade retro, Satana. Vis me facere circumcellionem? Non vidi justum derelictum a Domino, etc.. Ecce si sic eris trinominis Simon Bar- Jona et Petrus, poteris transire primam et secundam custodiam, et portam ferream, ibique quaterniones contemnere, et gratias agendo dicere: Nunc scio vere quia misit Dominus angelum suum, etc..

TIT. XLIV. De B. Mariae semper virginis praeconiis.

Qui beatae virginis habent memoriam, felices sunt. Feliciores tamen angeli, qui ejus habent praesentiam cujus speciem concupivit Omnipotens, et posuit in ea thronum suum. De quo historia: Fecit Salomon thronum grandem. Salomon trinominis. Salvator enim noster prius Salomon, id est pacificus est nobis in hoc exsilio, amabilis, pius, corrector morum: ideo rex; Ecclesiastes, id est concionator, erit in judicio, terribilis injustis, et distinctor meritorum, ideoque rex; Idida, id est gloriosus in regno, admirabilis et distributor praemiorum; ideoque rex. Hic fecit thronum, id est uterum Virginis, in quo sedet illa majestas quae nutu concutit orbem. Iste thronus est sicut sol in conspectu Dei. Ex quo vox illa: Ecce nova facio omnia. Per hoc enim vetera innovantur. Fecit, inquam, thronum grandem de ebore. Ebur frigidum, forte et candidum est: quid autem grandius ea quae magnitudinem divinitatis intra sui ventris conclusit arcanum? Vestivit eum auro, id est, totam virginem tota divinitatis indivisibiliter pleniori gratia superfudit. Sequitur fulvo nimis, quia cum insit creaturis quatuor modis, bonis et malis per essentiam; bonis per operationem; eis quos futurorum cognitione nobilitat, per illuminationem; matri inest soli per identitatem. Habitat enim in angelis, sed non cum angelis, cum quibus non est ejusdem essentiae. In virgine autem habitat et cum ea. Unde Angelus: Dominus tecum. Sequitur: Per septem gradus ascendebatur ad eum. Elige meditari quae sancta sunt; quia perversae cogitationes a Deo separant, et primum gradum ascendisti. Insuesce linguam tuam bene loqui; et substitisti ad secundum. Juste quod justum est operare; et tertium ascendere meruisti. Relinque mundum et quae ejus sunt; et ad quartum cacumen evolasti. Persevera; et sextum viriliter tenuisti, ut jam ad illam gloriam aspires in qua regione angelorum gloriosam reverberat dignitatem. Sequitur: In posterioribus est rotundum, quia finis ejus, quae per posteriora illa intelligitur est gloriosa; quae sicut rotundum non habet initium nec finem. Sequitur: Duodecim stabat super gradus, quia duodecim apostoli praemisso modo in gradibus stantes, reginam non sine stupore minantur, et dicunt; Quae est ita quae ascendit etc. Sequitur: Duae manus tenebant hinc et inde sedile, id est activam et contemplativam vitam. Si enim recorderis quomodo filium lactaverit, et omnes sustinuerit vagientis pueri actiones, intelliges eam in activa plurimum ministrasse. Si autem audias quomodo omnia verba ejus conferebat in corde suo, contemplativam in ea vitam cognosces. Sequitur: Duo leones stabant juxta brachiola. Hi sunt Gabriel et Joannes: quorum alter dextrae, alter sinistrae virginis est custos deputatus. Gabriel mentem; Joannes carnem servavit. Et bene leones propter altissimae vocis rugitum: quorum unus, Ave, gratia plena. Alter: In principio erat verbum, clamando, talia orbi nuntiaverunt, ut de eorum operatione quidquid dicitur sit quasi mutum. Nobis itaque virgo, cujus pulchritudinem sol et luna mirantur, subveni clamantibus: Revertere, revertere, Sunamitis ut intuamur te, ter benedictam et super. Revertere primo per naturam. Nunquid quia ita sublimata es, ideo nostrae mortalitatis oblita? nequaquam domina. Nosti in quo discrimine nos reliqueris, ubi jaceant tui, quantum delinquant servi tui. Tantae ergo misericordiae non congruit tantam miseriam oblivisci, quia etsi te subtrahit gloria, revocat tamen natura. Non es ita impassibilis ut sis incompassibilis, et ideo non ita memoraris gloriae Dei solius, ut misericordiam non habeas. Revertere secundo per potentiam: Quia fecit in te magna qui potens est. Quid tibi negabitur, quae Theophilum de ipsis faucibus diaboli eruisti? Quomodo illa potestas tuae potentiae poterit obsistere, quae de carne tua carnis suae suscepit originem? Accedis ad illud reconciliationis altare, non solum rogans sed et imperans. Moneat ac moveat ergo te natura, moneat potentia, quia quanto potentior tanto misericordior esse debes. Revertere tertio per amorem. Scio, domina, quod benignissima es et amore nos amas invincibili; quos in te et per te filius tuus et Deus tuus summa dilectione dilexit. Quis scit quoties restringas iram judicis, cujus justitiae virtus a facie deitatis egreditur? Revertere quarto per singularitatem. In manibus tuis sunt thesauri misericordiae Dei. Absit ut cesset manus tua; neque enim tua gloria minuitur, sed augetur, cum poenitentes ad veniam, justificati assumuntur ad gloriam. Revertere ergo Sunamitis, id est despecta, quae fabri uxores appellata; cujus animam pertransit gladius. Ad quid? ut intueamur te. Summa gloria est te post Deum videre, tibique adhaerere, et in tua protectione commorari. Audivit nos quam filius nihil negans honorat.

TIT. XLV. De praelio per auxilium angelorum contra diabolos a nobis gerendo.

Factum est praelium magnum in coelo. Michael et angeli ejus praeliabantur cum dracone, etc.. Coelum electorum est Ecclesia; in quo ab initio Christianae fidei usque in finem saeculi fit illud praelium magnum, de quo Apostolus: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, contra spiritualia nequitiae in coelestibus. Ad hoc bellum nos accingit qui ait: Adversarius vester diabolus circuit quaerens quem devoret, cui resistite fortes in fide. Hoc autem bellum non solum nostrum, sed etiam angelorum dicitur. Unde: In tempore illo consurget Michael princeps magnus; qui stat profiliis populi tui, etc.. Item: Immittet in isto praelio Angelus Domini in circuitu timentium eum et eripiet eos. Omnes enim juxta apostolum, sunt administratorii spiritus in ministerium missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis. Erigamus ergo arma securi, quia fortissimos nostrae patriae et invictos adjutores habemus. Unde sequitur: Profectus est de coelo ad terram ille draco magnus, serpens antiquus, diabolus et Satan. Draco, propter malitiam; magnus propter immanitatem; serpens, propter occultas insidias; antiquus, propter diuturnitatem. Hic quotidie de coelo in terram cadit, cum ab electorum cordibus expulsus, deorsum fluens( quod sonat diabolus) reprobos in terra sapientes invadit. Quibus sibi subjectis contra eos quos deseruit accusationem retorquet. Unde et Satan dicitur, quia id nomen adversarius interpretatur. Utinam et de nobis non dicatur quod sequitur: Et non est inventus amplius eorum locus in coelo. Multi enim abeunt retro post professionem, in quibus diabolus ponit locum suum et sedem.

TIT. XLVI. De misericordia et fide purgantibus peccata.

Per misericordiam et fidem purgantur peccata. Id ait Salomon teneris et delicatis. Si enim lacrymas non habent, horrent labores, nesciunt ferre tribulationes, quomodo a fide se excusabunt et misericordia? Quid misericordia suavius? quid fide jucundius? Haec oleum melius, illa lumen oculis. Haec ungit affectus, illa sensus illuminat et dirigit ut eas ad lumen a tenebris, quia misericordia sua impendens reddit debita; fides etiam gratis sine operibus indulgentiam impetrat. De misericordia dicitur: Date eleemosynam; et ecce omnia munda sunt vobis. De secundo: Vade. Fides tua te salvum fecit. Unde haec duo merito junguntur.

TIT. XLVII. De inevitabili judicio Dei quam sit tremendum, nisi ad misericordiam confugerimus.

Oculi Domini contemplantur bonos et malos in omni loco. Oculos hominum timuisti, oculos Altissimi non expavisti, de quo propheta: Ecce tu, Domine, tu cognovisti omnia novissima et antiqua. Neque ab oriente, neque ab occidente neque a desertis montium locus est fugiendi, quoniam Deus judex est; et ita non usurpat sibi judicium cum sit Deus; corrumpi non potest, quia justus est; ei resisti non potest, quia fortis est, impetuose non judicat, quia patiens est. Vidit opera tua et excursus flagitiorum tuorum, et comminuit iram suam; coelum non fulminavit, aqua non submersit, non absorbuit tellus. Et cum omnis terra sit plena gloria Dei, in gloriam ejus tuam miseriam evomuisti, nec reveritus es praesentem Deum et coram tanta munditia tuam immunditiam exercere. Ipse autem inquit: Ego autem tanquam non videns. Nunquid alicui ministrorum suorum qui judices sunt irae ejus in hoc ipsum constituti, revelavit ignominiam tuam? Ecce videt et tacet ne judicat. Videt neque judicat; videt et videre dissimulat. Vocat, et non audis; promittit, et contemnis; minatur, nec metuis. Thezaurisas tibi iram in die irae. Licet autem multum sit patiens, nec irascatur per singulos dies oculus ejus, sed peccantibus parcat, est tamen judex justus et fortis. Nunquid qui ita tacuit semper tacebit? An non legisti quia ad judicium veniet, patientiam abjiciens, humilitatem nesciens, ignorans misericordiam? Attendisti patienter tacentem; attende et impatienter loquentem. Sicut, inquit, parturiens loquar. Vidisti dissimulantem, videas et ob quaecunque minima minantem. Vestigia, inquit, pedum meorum dinumerasti. Quis locus erit spei, cum venerit judex, qui stetit sub judice, praecinentibus tubis, clamantibus accusatoribus, ardentibus elementis? Ad cujus fugiemus auxilium, cum ignis, coelum et terram furialibus miscebit incendiis? Veniet iste cum potestate et majestate, non cum dulcedine et humilitate quia illic justitia plena est dextera ejus: qui hic misericordiam seminavit et sparsit. Tunc ille misericors oculus non parcet, nec miserebitur; sed percutiet et occidet. Peccatores autem quid? Videntes turbabuntur timore horribili, sed corrigibili: Audientes illud horrendum tonitruum: Ite, maledicti, in ignem aeternum. Quis ergo es tu qui contemnis divitias bonitatis et patientiae Dei? Scias juxta Apostolum quod non evasisti judicium Dei. Aspice ergo prius abundantiam peccatorum tuorum, secundo negligentiam, tertio in his Dei patientiam, quarto ad ejus misericordiam oculos attolle. Licet peccaveris, neglexeris, et patientiam ad iram provocaveris, paratus est misereri, cum volueris reverti. Adnitere, abolere et tegere peccata tua, et projicere in profundum maris; nec erit mora inter confitentem et remittentem, quia benignus et misericors est. Sunt homines faciles ad iram, difficiles ad misericordiam, ac pedibus suis devolutos non solum loqui, sed vel respicere dedignantes. Non sic Dominus Jesus. Libentius loquitur mecum quam cum eo quem invenio, quoties quaero. Occurrit cum panibus fugienti; ubique pius, ubique dulcis, ubique cum magna multitudine dulcedinis suae. Non facit supercilium, oculos non obliquat; sed occurrit revertenti; in amplexus ruit, jubet perferri stolam primam, dari in manum annulum, occidere vitulum saginatum in remissionem peccatorum, cum symphonia reduci ad superna gaudia. Vides quam longa patientia, quam velox in Deo misericordia: Longanimis, ait sanctus, et multum misericors. Absit ergo ut tanta misericordia abutatur ambulando in passione desiderii sui, sicut gentes quae ignorant Deum! Vos qui corpus Christi aut consecratis aut ministratis, Christi corpori electi servire, ut cum imperatore sedeatis. Qua mente, qua conscientia acceditis, ad sancta sanctorum quorum vita notabilis, fama contemptibilis, sermo habetur reprehensibilis? Verumtamen si aliquis tale aliquid in cubiculo conscientiae complicavit, displiceat illud, et per confessionem deleat, et per poenitentiam abluat; et ego eidem, nati nobis pueri( si tamen ei natus fuerit, ipsumque in pelvi cordis habentem aquam igne charitatis calidam susceperit) misericordiam repromitto qua nascetur in eo lux mundi, nec miseris misericordiam negabit, misericorditer natus misericors et miserator Dominus

TIT. XLVIII. De oculo lucerna corporis moraliter, id est de praelato.

Lucerna corporis tuis est oculus tuus. Hic est lumen Ecclesiae praelatus. Si simplex et sine macula fuerit, totum corpus Ecclesiae bene regitur. Si nequam, si fornicator, si avarus, totum corpus tenebrosum erit; non ait nequam, sed tenebrosum. Quia non omnes ejus nequitiam imitantur, quamvis tenebris involvantur, quia eorum lucerna exstincta est. Necesse est ergo ut oculus sacerdos vel episcopus sine macula sit, ut de ejus moribus omnia membra illuminentur.

TIT. XLIX. De exitu Christi a Patre et reditu ad Patrem, et sapientiae a corde et ad cor.

Exivi a Patre et veni in mundum; iterum relinquo mundum et vado ad Patrem. Primus exitus sapientiae est a sinu Patris, ad cor hominis secundus, dum induta voce per eos egreditur et venit ad aurem, ubi se exspolians per auditum cordi illabitur, ut iterum mundum relinquens per cordis contemplationem ad Patrem revertatur. In corde radicat, in homine pullulat, in aure torculatur, et iterum in cordis apotheca recipitur. Vox est vestimentum sapientiae. Unde scriptum est: Lingua sapientium ornat scientiam. Quae non egreditur nisi induta, nec egreditur nisi exuta.

TIT. L. De quatuor in electione apostolorum notandis.

Non vos me elegistis, sed ego elegi vos et posui vos ut eatis et fructum afferatis, et fructus vester maneat. His verbis quatuor nota: dignitatem, ubi dicit, elegi vos; officium, ut eatis; cautelam, et fructum afferatis; constantiam, et fructus vester maneant. Est dignitas in electione. Magnum enim est quod elegit qui non fallitur, dum elegit; majusque electum est opus ad quod elegit; maximum, quod in electos praeelegit, est autem sensus: non vos me elegistis, id est nullo genere electionis elegistis, sed ego vos omni, sunt enim tres modi eligendi. Primus est electio, quando de multitudine malorum et bonorum eliguntur boni, ut de acervo granum, de torculari oleum: quo genere electi sunt filii Israel ex omni ratione in populum peculiarem. Secundus subelectio, qua de bonis eliguntur meliores, quomodo elegit filios Levi ad servitium tabernaculi. Tertius modus est praeelectio, qua de melioribus optimi eliguntur: quo genere elegit Aaron filios in sacerdotes. Ad hunc itaque modum: Primo vos elegit per aquam et spiritum ab uberibus infidelitatis. Subelegit cum in sortem sanctorum vocavit; et in ordinem clericatus promovens characteristica quadam tonsura capitis a minoribus fidelibus segregavit. Praeelegit autem cum posuit vos super capita hominum dispensatores familiae suae, ut detis illi cibum in tempore suo. Magnum itaque quod elegit, majus quod subelegit, maximum quod praeelegit. Quantum enim quod ad elevationem manuum vestrarum, capita regum inclinantur omnes confitentur vos patres. Reges et regna munera offerunt, intercessores exspectant. Sed vae illis qui cum fuerint lapides sanctuarii, dispersi sunt in capite platearum. Vae piscatoribus animarum, si inter malos pisces foris projiciantur. Vae operariis Dominicae messis, si sicut palea sunt arsuri. Sequitur officium in ambulatione. Posui, inquit, vos ut eatis. Quatuor sunt hominum positiones. Prima jacentium, quorum pars omnis quiescit. Hi sunt mali in mundo jacentes qui totam spem suam ponunt in incerto divitiarum, aut quorum Deus venter est, nec ponunt Deum adjutorem suum; qui dicunt: Anima, habes multa bona reposita in annos plurimos. Quiesce, comede, bibe, epulare. Qui tales sunt prostrati jacent. Secunda est sedentium, quorum inferiores partes jacent, superiores laborant. Hi sunt boni conjugati, qui bene utuntur licitis, partimque Deo, partim serviunt saeculo. Tertia est stantium. Hi sunt contemplativi quorum omnis pars laborat erigens se, cum naturaliter ad ima referatur, quorum conversatio in coelis est; cum Deo pacem ponunt, in terra pressuras habent quibus vivere Christus est et mori lucrum. Quarta est ambulantium, quibus ex motu augetur labor. Hi sunt praelati, quibus imcumbit inter caetera hominum genera discurrere, et nunc his, nunc illis, nunc aliis, increpationem, exhortationem, concussionem tanquam annonam verbi Dei erogare. Ambulans Jesus juxta mare Galilaeae ut daret exemplum ait: Ite in orbem, etc. Electi ergo estis ut eatis. Ergo vobis periculosum est sedere, peremptorium jacere. Ite ergo excitare jacentes, et dicite: Surge qui dormis, etc., ne fur repente veniat et effodiat domum tuam. Si autem gravi somno pressus ad manum tangentis non evigilaverit, clama, ne cesses, quia et Dominus magna voce suscitavit mortuum quatriduanum, adhibe minas quarum punctionibus lethargicus excitetur. Dura punctio si dicatur: Ignis non exstinguetur, vermis non morietur; ibi erit fletus et stridor dentium. Ab his transite ad sedentes; exhortantes eos ut proficiscantur: et dicite: Super flumina Babylonis illic sedimus et flevimus dum recordaremur tui Jerusalem. Porrige manum pauperi, ne oblivioni detur dextera tua; si stare non valuerit, nutanti appone manum et dic: Surgite postquam sederitis qui manducatis panem doloris. Ab his transeundum ad stantes, quibus necessaria consolatio. State, dicatis eis, in viis vestris, viriliter agite et confortetur cor vestrum, et sustinete Dominum, qui sedebitis super duodecim sedes judicantes duodecim tribus Israel, ambulate nunc in via mandatorum Dei: hic est labor officii vestri.

Sequitur de cautela in fructificatione: Et fructum, inquit, afferatis. Tres sunt fructus: trigesimus, sexagesimus, centesimus; subditorum, praelatorum, virginum. Non sufficit praelato bonum esse nisi, quantum in ipso est, etiam alios bonos faciat. Non sine causa dictum reor: Et lucerna ardentes in manibus vestris. Subditis sufficit lucerna una in manu, quia pro se tantum rationem sunt reddituri. Praelatis non sufficit nisi utraque manu lucernam ferant. Inde cum dominus papa ordinat sacerdotem facit cum qui ordinatur in utraque manu ardentem tenere cereum, ordinato praesignans quod de cura sui suorumque summo Pastori rationem praestabit.

Sequitur constantia in continuatione: Et fructus, inquit, vester maneat, id est perseveret. Finis enim, id est victoria, non pugna coronat. Unde praeceptum est caudam cum capite offerre. Ad hoc etiam data est sacerdotibus tunica altaris. Ecce quot graduum culmen ascendistis, tot rationum vinculis alligati estis. Quis enim tot vinculis alligatur quot sacerdos, cum induitur ministraturus? Primo amictu fauces ligat: inde muciis conductis sub axellis pectus stringit. Tertio renes sub cinctorio arctat; ac si dicatur ei: Stringe fauces, id est pone custodiam ori tuo; stringe pectus, id est cogitationes malae non ascendant in corde tuo; stringe renes, id est crucifige carnem tuam cum vitiis et concupiscentiis. Orate autem illum sine quo nihil potestis, ut sicut vos elegit, ita juvet, ut fructum afferatis, et fructus vester maneat. Amen.

TIT. LI. De duplici nativitate, etc.

Omne quod natum est ex Deo vincit mundum. Duae sunt nativitates: una ex Deo, altera ex mundo. In quo quatuor nota, concupiscentiam carnalem, affluentiam temporalem, rationem naturalem, et gratiam spiritualem. Concupiscentia carnis concordat cum mundo, sequitur eum et pacem habet cum eo, quoniam duo prima facile simul currunt. Ratio naturalis dissentit, resistit mundo et cum eo pugnat; sed vincitur, et ita fit homo natus, in mundo existendo; cum autem ex Deo donatur gratia spiritualis, ratio quae prius sola duobus non poterat resistere, juvatur, et vincitur mundus et concupiscentia refrenatur. Gratia autem Dei est, juxta Apostolum, per fidem Jesu Christi super omnes qui credunt in eum, potestate filios Dei fieri, qui nati sunt ex Deo vincunt mundum. natura repugnat, fides vincit, pax regnat. Nunc videndum est qui vincant, duae sunt hominum species, quae mundum triumphant. Tertia vincitur a mundo. Hinc sunt Maria, Martha, Lazarus in una domo. Maria optimam partem elegit, quia nemo tutius, facilius, celerius, mundum vincit quam qui ipsum totum deserit, despicit. Qui autem mundana tractat, pietatisque actione ministrat, et erga plurima turbatur, sicut Martha, laboriose, periculose, diuque pugnat; sed gloriose triumphat. Hostem ergo Maria declinat sapienter, Martha aggreditur fortiter. Vincit fuga Maria, Martha pugna. Lazarus vero, qui nec declinat nec pugnat oneratus terrenae affluentiae aggere, in concupiscentia carnis sepelitur, absente virtute, id est Christo. Nam, ut inquit Martha ad Jesum: Domine, si fuisses hic, frater meus non fuisset mortuus. Nunc quinam vincat et quibus videndum est. Mundum, inquit, vincit. Mundi nomine tria comprehendit. prudentiam carnis, quae est inimica Deo; sapientiam saeculi, quae est stultitia apud Deum; praesumptionem spiritus, quae est apostatae a Deo. Haec vincuntur castitate, humilitate, charitate. Prudentia carnis animam exhortatur, dicens: Anima, habes multa bona posita in annos plurimos, quiesce, comede, bibe, epulare. Hanc exsuperat temperantia, quae castigat corpus et sub anima in servitutem redigit et facit membra corporis arma justitiae Deo. Sapientia hujus saeculi quaerit quae sua sunt, quod sibi utile est tantummodo curat. Hanc conculcat charitas, quae non quaerit sua sed quae Jesu Christi; non quid sibi, sed quid aliis utile pensat. Praesumptio spiritus, dum aliis quaerit praeesse, Deo dedignatur subesse. Super hanc elevatur humilitas, quae ut Deo melius possit subjici, nulli vult praefici. Omne ergo quod natum est ex Deo vincit mundum, id est carnis prudentiam, saeculi sapientiam, et spiritus praesumptionem: castitate, charitate, humilitate.

TIT. LII. De tribus coelis, terris et testimoniis in eis, iterum aliter.

Tres sunt qui testimonium dant in coelo. Tres sunt coeli, tres terrae, tria testimonia. Primum coelum Deus. In hoc plenae et summae perfectionis testimonium dat potentia, sapientia, benignitas, Pater, filius et Spiritus sanctus, et hi tres proprie et principaliter unum sunt, ex quo omnia, in quo omnia, per quem omnia. Secundum coelum Angeli. Unde Rorate coeli desuper, in quo testimonium dant felicitatis, virtus, veritas, charitas, et hi tres unum, quoniam ex uno unum sunt, de potentia Dei virtus, de sapientia veritas, de benignitate charitas. Coelum tertium spirituales viri qui enarrant gloriam Dei; in quibus dant testimonium justificationis, fides, spes, charitas. Et hi tres ideo unum, quia ex uno. Fides de sapientia illuminat ad veritatem; ignis de Spiritu sancto inflammat ad charitatem: et per haec duo spem habemus perveniendi ad Patrem.

Prima terra est populus poenitens, terra sancta, in hac testimonium remissionis dant spiritus, aqua, et sanguis, id est compunctio, confessio, remissio. Spiritus sanctus scrutans corda et renes, dum de peccato, justitia et judicio peccatorum arguit, nimirum poenitentia pungit. Ideo spiritus illam significat quam dat. Aqua significat confessionem, quia in confessione peccata lavantur; quam saepe manifestant rivi oculorum. Bona est confessio oris, melior oculorum, optima operum. Spiritum ergo compunctionis, aquam intellige confessionis. Sequitur sanguis remissionis, sine sanguine enim non fit remissio. Et hi tres unum, quia ab uno a quo omne datum optimum. Terra autem media in opere Adae maledicta: quae scinditur vomere comminationis, perfunditur rore promissionis, spinas et tribulos germinans: tres habet testes perditionis: concupiscentiam carnis, concupiscentiam oculorum, superbiam vitae. Terra ultima damnationis aeternae habet testes ignem inexstinguibilem, vermem immortalem, vel damnatorum carnem incorruptibilem; et ex his desperationem. Quia si substantialis ignis vel vermis esset terminabilis, posset quoque poena esse temporalis.

TIT. LIII. De tribus donis Dei in homine.

Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum. Tria sunt dona Dei in homine: Primum naturae, quo subsistit; secundum gratiae, quo eum meretur; tertium gloriae, quo cum eo glorificatur. Omnia tamen sunt gratiae. Per prima dona naturae homines sumus; per dona gratiae, justi; per dona gloriae erimus beati. Per prima, liberi a peccato creati; per secunda, de peccato liberati; per tertia, contra peccatum confirmati. Dona naturae, memoria, ratio, voluntas; quibus praestamus brutis animalibus. Dona gratiae, fides, spes, charitas: quibus daemones superamus. Dona gloriae aeterna et vera felicitas, felix et aeterna veritas, vera et felix aeternitas: quibus angelis aequamur. In donis naturae et gratiae quaedam sunt minima, quaedam media, quaedam magna. Prima sunt corporis pulchritudo, sanitas, et caetera, cum illis quae ad corpus sustentandum pertinent: quae si non abundant non obest, sed saepe prodest. Secunda sunt animae, sicut ratio, mens, voluntas: quae si vigent prosunt quidem saepe ad salutem, sed nunquam nisi eis bene utamur. Tertia dona sunt bonus usus istarum dotium, quae virtutes dicuntur. Sine primis bene interdum utimur; caeteris sine secundis raro; nunquam sine tertiis. Omne bonum est a Deo. Bonis bene utitur virtus, abutitur vitium. Haec bona vel dona aliquando a Deo descendunt ad hominem, et tunc munera sunt; aliquando ab homine ascendunt ad Deum; et tunc merita. Aliquando homo ascendit ad dona, et tunc praemia sunt et fructus laboris. Itaque Dei dona sunt, prima, secunda, tertia: munera, merita, praemia. Munera et merita ascendunt ad praemia, et nos ascendimus ad ea. Omnia tamen a Deo descendunt, quia omnia ejus dona sunt. De munere ascendimus ad meritum, de merito ad praemium. Munus est simplex donum; meritum donum super donum, descendens a Patre luminum. Ex ipso enim donum, ex dono meritum, ex merito praemium: et Deus ipse per primum venit ad te. In secundo laborat tecum; in tertio requiescis in ipso. Itaque Deus est donum tuum; totumque bonum tuum est donum ejus, descendens a Patre luminum. Tu divisiones accipis, ipse non dividitur, participas ipsum in te, quia semper integer et idem manet in se: Apud quem non est transmutatio nec vicissitudinis obumbratio, Unde in te variatur, qui in se non mutatur.

TIT. LIV. De triplici forma mundi: et de triplici vetustate et ejus remediis.

Nolite conformari huic saeculo; sed reformamini in novitate sensus vestri, ut probetis quae sit voluntas Dei bona, et beneplacita et perfecta. Mundus triformis est: Prima forma nobis congratulatur flore prosperitatis per delectationem; secunda qua nos deosculatur honore dignitatis per praelationem; tertia qua nos amplexatur amore potestatis per dominationem. Per primam nos fatigat, per secundam vincit, per tertiam victos ligat. Sunt autem oscula mundi similia osculis Judae. Judas Christum osculo tradidit in manus Judaeorum; mundus, sequaces sui in potestate daemoniorum. Judas dixit Judaeis: Quemcunque osculatus fuero, ipse est; tenete eum. Mundus dicit diabolo et angelis ejus: Quemcunque osculatus fuero, ipse est, damnate eum. Salubri ergo consilio monet nos Apostolus: Nolite conformari huic saeculo, sed cur? quia triformis est, et tribus modis illi conformamur: per delectationem prosperitatis in luxuriam, per ambitionem dignitatis in superbiam, per abusionem potestatis in violentiam. Prosperitas emollit, dignitas extollit, potentia in ruinam compellit. Haec sunt vitia quae prius evellit, dicens: Nolite conformari huic saeculo. Quasi dicat: Declinate a malo. Secundo virtutes inserit, subjungens: Sed reformamini in novitate. Quasi dicat: Et facite bonum: Cum dicit in novitate, vetustatem notat praecessisse, quae triplex est: Prima est in corde, carnis desideria per cogitationem: secunda est in ore, arrogantia per locutionem; tertia in opere, flagitia per exhibitionem. Si non esset vetustas in corde, non dixisset: Renovamini in spiritu mentis vestrae. Si non esset arrogantia in ore, non diceret: Ut omne os obstruatur et subditus fiat omnis mundus Deo. Si non esset in opere, non diceret: Exhibuistis membra vestra servire immunditiae et iniquitati ad iniquitatem, etc.. Ecce triformis vetustas in imagine veteris hominis, quam sicut portavimus, portemus imaginem coelestis, quae triformis est: amor aequitatis in corde, contra carnis desideria, confessio humilitatis in ore contra arrogantiam, innocentia simplicitatis in opere contra flagitia.

TIT. LV. De triplici proprietate lapidis et amoris, et de bono et malo pastore.

Dixit Dominus Petro: Petre, amas me? Tres sunt proprietates lapidis: Sunt enim solidi, asperi, aedificio apti. Solidi eos designant qui non cedunt vitiis; asperi, eos qui aspere vivunt; aedificio apti, eos qui virtutibus proficiunt. Ille ergo Petrus est qui vitiis non cedit, aspere vivit, virtutibus proficit. Tria quoque considerantur in amore, ut proximum non negligat, seipsum diligat, Deum in partem( quia bonus est) eligat; proximum diligat, plusquam proximum se, Deum plusquam se. Cui hae proprietates lapidis et amoris sunt, se esse Petrum vere fatetur. Tertio dicit Dominus: Pasce oves meas. Forma pasce, doctrina pasce, oratione sancta pasce. Petrus factus pastor boni pastoris prosequitur formam tribus modis; pascit servos correctione in virga poenitentiae, pascit mercenarios consolans mercede justitiae, pascit filios erudiens gratia obedientiae. Pastores autem malis aliis designantur proprietatibus. Sunt enim lapides duri, sicci, gelidi. Duri crudelitate, carentes spiritu mansuetudinis; sicci ariditate, non habentes humorem gratiae; gelidi, igne Spiritus sancti non calentes. Hi, dicente ter Domino: Amas me, non vere respondere possunt; Amo te aut me. Proximum enim talis odit ex malitia, seipsum ob pigritiam negligit, ex avaritia Deum non colit: In proximum nocens ex despectu; in se pestilens ex defectu; in Deum praesumens ex contemptu. Hi audientes: Pasce oves meas, pascunt eas perverse tribus modis: Operis forma, docentes male vivere per transgressionem facti; verbi doctrina, docentes caute fallere per abusionem facti; orationis opere, docentes causas agere per contemplationem nummi. Praelati ergo mali sic pascunt oves Christi pro se, imo sic depascunt, vellus abstrahunt, lac bibunt, carnes corrodunt. Considerans autem quod pastor a pascendo dicitur, ne sit pastor vel nomine tantum, ex toto negligit gregem, et omni studio pascit ventrem, idque modis tribus. Suavi ciborum sapore condito, ut bene sapiat gustui; delectabili odore aromatico, ut bene redoleat odoratui; desiderabili nitore mirifico, ut placeat aspectui. Ecce Nabuzardam coquus Pharaonis, qui muros dejecit Jerusalem. Gulositas enim corpus animam et mentem, quasi civitatem quamdam destruit.

TIT. LVI. De optima parte eligenda.

Maria optimam partem elegit. Optimum dicitur excessu duorum. Bona est castitas conjugalis; melior, continentia vidualis; optima, pudicitia virginalis.

TIT. LVII. Quomodo succingi deceat ad viam, accingi ad praelium, et praecingi ad mensam, et de zona qua cingamur.

Sint lumbi vestri praecincti. Succingimur ituri, accingimur praeliaturi, praecinguntur ministraturi. Haec tria tribus debentur in ecclesiasticis disciplinis, viae, pugnae, mensae. Viae cursum, pugnae conflictum, mensae ministerium. Via est operum, pugna est hostium, mensa sacramentorum. Succingi ergo debemus ad viam cingulo patientiae, accingi ad pugnam gladio poenitentiae, praecingi ad mensam linteo continentiae. Spectat quod dicitur Petro: Alius te cinget ad cingulum patientiae. Ad poenitentiae pugnam: Qui non habet gladium, vendat tunicam et emat gladium, id est relinquat conversationem mundi, et assumat poenitentiae fructum. Ad linteum continentiae feminalia linea Aaron et filiorum ejus. Haec tria scilicet, cursum in via, bellum et ministerium, Paulus et in se exhibuit et alios docuit. Cucurrit enim, dicens: Curro non quasi in incertum; et: cursum: consummavi. Currere docuit, dicens: Sic currite ut comprehendatis. Pugnavit, dicens: Sic pugno non quasi aerem verberans; et item: Bonum certamen certavi, etc.. Pugnare docuit, dicens: Omnis qui in agone contendit ab omnibus se abstinet. Ministravit, dicens: Ministri Christi sunt et ego. Ministrare docuit, dicens: Ut non vituperetur ministerium nostrum. Succincti igitur ad viam a quatuor ejus impedimentis caveamus. Est enim via aspera, ruinosa, clivosa, lutosa. Aspera, lapidibus laborum; ruinosa, vallibus defectuum; clivosa, collibus successuum; lutosa, paludibus voluptatum. Lapidibus offendimur, ruinis cadimus, paludibus demergimur. Accede ad pugnam et accingere gladio tuo super femur tuum: Militia est enim vita hominis super terram. Pugna haec hostium est superabilium, licet immortalium. Hi triplicem contra aciem instruunt. Prima est suggestionum, secunda occasionum, tertia occupationum. Suggestionum impugnat, occasionibus expugnat, occupationibus ligat. Suggestiones turbant affectus, et advocant in auxilium delectationes et consensum: quibus vincit et non vincitur nisi occurratur, acies prima. Occasiones sensus impediunt et considerantur ex loco, tempore, et persona. Locus solitarius praebet audaciam; tempus nocturnum, confidentiam; persona luxuriosa et impudica ansam. Haec sunt fugienda, ut non vincat acies secunda. Occupationes actus confundunt, et consistunt circa duos actus, scilicet publicos, ut sunt administrationes extrinsecae praelatorum, abbatum et consimilium: et actus privatos, ut scribere, pingere et hujusmodi. Haec si quis inoffenso pede pertransit, de tertia turma triumphat. Prima acie videlicet suggestionum, victa est turma; secunda, id est, occasionum, capta est Dina; tertia, quae est occupationum, corrupta est Thamar soror Absalonis ab Ammon. Per viam et pugnam vocaris ad mensam( quae est sacramentorum) cui quoniam ministraturus accedis, sint lumbi tui praecincti linteo continentiae; nam per linum munditia carnis, per lumbos luxuria designatur. Ad hanc lumborum restrictionem tria haec verba vim suam legimus accommodare, ut jubeamur succingi, accingi et praecingi. Succincti lumbos vestros in veritate: ait Apostolus: Et Dominus ad Job: De turbine accinge sicut vir lumbos tuos. Et in Evangelio: Sint lumbi vestri praecincti. Hoc linteum continentiae significat lumbare illud lineum prophetae quod primo posuit super carnem suam; inde tulit et posuit in flumen Euphrate, cumque reverteretur ut tolleret, computruerat ut nulli usui aptum esset. Lumbare super carnem est continentia refrenans eam: ponitur in flumen, quando relaxatur in fluxa saeculi voluptate. In ea computrescit, quando inter carnales delicias continentia dissolvitur et perit. Nullique usui est jam lumbare aptum, quia neque Deo neque hominibus acceptum. Hoc lumbare significat zona pellicea Joannis et Eliae. Nam uterque zonam pelliceam super lumbos legitur habuisse. Duo sunt lumbi, voluptas permissa et illicita. Permissa in conjugatis; illicita in solutis et devotis. Praecingendus est lumbus conjugatorum, ne ad aliam accedant; solutorum, ne aliquam tangant nisi ducant, devotorum ne tangant vel ducant. Hi praecingi maxime debent, ut qui serviunt Domini mensae. Mundamini inquit qui fertis vasa Domini. Huic mensae qui ministrant praecingant se zona Joannis et Eliae, id est continentia, quam quidem habuerunt et habent, ut virgines perpetuo continentes. Quidam prius non habuerunt, sed nunc habent, ut poenitentes; quidam nec habuerunt nec habent, ut in luxuria permanentes. Qui tenet teneat, quia beatus qui tenebit; qui non habuit, emat; qui perdidit, redimat. Praesto est venditor qui corium suum exposuit ad vendendum, et de proprio non de alieno largas in cruce fecit corrigias. Et pretium hujus zonae modicum erit: duo tantum denarii, oratio et jejunium. Hoc genus daemoniorum, inquit idem venditor, non ejicitur nisi in oratione et jejunio. Hi autem denarii probi non falsi sint, quia qui reprobam pecuniam solvit, non se liberat. Nummorum autem probitas in tribus consistit. Materia, pondere, figura. Materia est charitas, quae auro comparatur; pondus spes, quae a terrenis sublevat; figura fides, quae signum crucis frontibus nostris imprimit. Hanc monetam dicit Apostolus valere, dicens: Omnia opera vestra in charitate fiant. Et quod extra hanc materiam fabricata sit falsa ostendit, dicens: Si distribuero in cibos pauperum omnes facultates meas; et si tradidero corpus meum ita ut ardeam; charitatem autem non habuero, nihil mihi prodest. Sine figura fidei non est vera. Impossibile est, ait idem Apostolus, sine fide placere Deo. Si ergo unum defuerit a jejunio et oratione tua, crimen falsae monetae incurris, quod est vivorum exustio. Si enim falsam monetam Deo obtuleris, perpetuis ignibus concremaberis. Vide ergo ut oratio tua dirigatur in conspectu Domini, et jejunium tuum sit acceptum. Alia est oratio Tullii, alia Pharisaei, alia publicani, Tullii demulcet, Pharisaei exacerbat. Non sum( inquit) sicut caeteri hominum, etc.. Justi impetrat; quae si sit assidua multum valet. Sit jejunium tuum quod eligat Deus, non sicut faciunt hypocritae tristes ut appareant jejunantes; sed unge caput, id est, mentem oleo laetitiae, lava faciem lacrymis poenitentiae. Sed est zona pellicea quam juberis redimere, sic formanda. Primo separanda a carne per votum, ut incidatur gladio quem venit Dominus mittere in terram: Quo separantur quique a domo, filius a patre, filia a matre, nurus a socru. Secundo aspergenda sale per metum, ne corrumpatur, quia sal vermes fugat, et timor Domini expellit peccatum. Tertio exsiccanda sole per desiderium, ne dissolvatur, quia sol exsiccat, et desiderium inflammat. Quarto ungenda oleo per gaudium, ne frigescat, quia gaudium conscientiae laetum et hilarem facit. Gloria, inquit, Apostolus nostra haec est testimonium conscientiae nostrae. Quinto radenda ferro per zelum ne sordeat, quia zelus etiam in aliis libidinis perimit sordes. Sexto coloranda est minio, per bonum testimonium, quia testimonium bonae famae coloratum et acceptabilem hominibus facit. Hac ergo zona de corrigia carnis crucifixi, duobus jam dictis denariis sic empta, si praecinxeris lumbos tuos, secure ministrabis in mensa Domini.

TIT. LVIII. De surditate, morte et paupertate triplici.

Surdi audiunt, mortui surgunt, pauperes evangelizantur. Surditas tribus modis provenit. Mors tribus modis invalescit. Paupertas in tribus consistit. Surditas provenit ab ineunte nativitate, ab accidenti infirmitate, a deficiente aetate: haec autem surditas est naturalis. Est alia spiritualis, quae in eo comprobatur quod tribus modis locutus est Deus, nec eum audivimus. Locutus est lege naturae, figura Scripturae, verbo rei venturae. Lex naturae locuta est in corde, scripta in opere: verbum rei in homine. Ab hac triplici surditate Dominus nos triplici excitat vocatione, ter vociferans: Venite, venite, venite, Prima vocatio: Venite, filii audite me. Secunda: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tertia: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum. Prima vocatio surditatis nostrae solvit torporem; secunda auribus audiendi reparat vigorem; tertia, audita conservat per tenorem. Mors tribus invalescit: necessitate, infirmitate, efferitate. Naturaliter scilicet per senium, accidentaliter per febrem, crudeliter per venenum et ferrum. Similiter mors spiritualis tribus modis invaluit per affirmationem, per dubitationem, per negationem. Dominus affirmavit, dicens: Quacunque hora comederis morte morieris. Mulier dubitavit, dicens: Ne forte moriamur. Diabolus negavit, dicens: Nequaquam moriemini. Est igitur mors triplex: pravi consensus, pravi operis, pravae consuetudinis. Primae mortis causa est quod Adam abivit in consilio impiorum. Secunda quod stetit in via peccatorum. Tertia quod sedit in cathedra pestilentiae, corrumpens alios per exemplum. Dominus ab hac triplici morte tribus modis nos suscitavit, compunctione, confessione, afflictione, ut sit compunctio per amaritudinem spiritus contribulati; confessio in veritate sermonis prolati; afflictio in asperitate corporis macerati. Paupertas in tribus consistit, quia alia est simulatoria, alia necessaria, alia voluntaria. Simulatoria in hypocritis; necessaria, in egenis; voluntaria, in electis. Prima infert damnationem, secunda expiationem, tertia remunerationem. Sustinentes paupertatem necessariam consolatur Dominus per prophetam: Noli, inquit, timere; non confunderis, paupercula, tempestate concussa. Unde patet quod evadit damnationem, non tamen meretur coronam. Unde subdit: Excoxi te, sed quasi non argentum. Voluntaria vero primam habet coronam. Haec est in spiritu. Simulatoria est ex voluntate, sed non ex veritate: ideo nec in spiritu. Voluntas autem sine spiritu est sicut corpus sine anima, quod cadit, putrescit, solvitur in pulverem. Dum autem homo humiliatur in spiritu suo, ut de se in nullo praesumat, incipit deficere ejus spiritus et Deo adhaeret et tunc unus spiritus cum eo efficitur; spiritus siquidem voluntatem ejus aspirat et implet, et voluntas sic effecta spiritualis solet dici spiritus: et haec est paupertas spiritu, id est, voluntate spirituali. Similiter est possessio triplex: alia perniciosa in avaris, alia otiosa in conversis tepide, alia onerosa in devotis. De perniciosa dicit Apostolus: Omnes qui volunt divites fieri, incidunt in tentationes diaboli. Otiosa in illis qui nil habentes exterius, multas sibi interius proponunt possessiones, tanquam somniantes. De onerosa: Non potestis Deo servire et mammonae etc..

De tribus tristibus fugiendis aut in gaudium convertendis.

Tristitia vestra vertetur in gaudium. Tristitia quae vertitur in gaudium triplex est. Nam praeterita peccata damnat, praesentia dijudicat, occurrentia vitat; damnat per poenitentiam, dijudicat per discretionem, vitat per providentiam. Ex poenitentia de praeteritis assequitur veniam, ex discretione de praesentibus tutelam, ex providentia de futuris cautelam. Praeterita delentur per veniam, quasi non fuerint; praesentia vincuntur per displicentiam, ut nil nocere possint; futura excluduntur per cautelam, ut nunquam sint.

TIT. LIX. Cur ter dictum: « Pasce oves meas. »

Pasce oves meas. Ter dictum est, quasi dicat: Pasce servos, pasce mercenarios, pasce filios. Servos corriges virga directionis; mercenarios, consolans mercede justitiae; filios, erudiens gratia obedientiae: adjungens modum in correctione, abundantiam in consolatione, suavitatem in persuasione.

TIT. LX. De refectione spirituali, et de arbore paradisi et fermento veteri.

Expurgate retus fermentum, ut sitis nova conspersio, sicut estis azymi. Ad epulas divinas et ad refectionem animae nos invitat Apostolus: ad quas invitata sponsa Dei, umbram quam desideraverat se accepisse gaudens, dicebat: Sub umbra illius quem desideraveram sedi; et fructus ejus dulcis gutturi meo. Est enim in medio paradisi arbor vitae, dans umbram, folium, fructum. Paradisus iste conventus est religiosorum, congregatio monachorum. Sumus et nos, si tamen congregati sumus corde, et non solo corpore, ad glorificandum Deum. Si enim dissentio est in mentibus, nihil prodest corporibus congregari; nam potius dissensio dicendi sumus quam congregatio. Quod si datum fuerit desuper ab eo qui facit unius moris habitare in domo, illud donum perquam jucundum, quod est habitare scilicet fratres in unum, in dilectione, charitate et unitate, tunc vere paradisus, id est hortus voluptatis Dei sumus, in quo Deus congaudet et delectatur, tuncque habitat in nobis. In medio talis paradisi est arbor vitae, id est Christus dans vitam. Quod ipse promisit: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Quia ubi duo vel tres congregati fuerint in nomine meo, ibi sum in medio eorum. Arbor ista, id est Christus, dat umbram, folium, fructum: Umbram protectionis, folium praeceptionis, fructum aeternae retributionis. Dat umbram, nos in circuitu protegendo; a dorso, peccata praeterita condonando; a facie, ab imminentibus malis custodiendo; a dextris, protegendo ne nos prospera extollant; a sinistris, ne adversa conturbent. Post umbram sequitur folium praeceptionis, qua retrahit a malo et trahit ad bonum. Quod est: Fac bonum et declina a malo. Post umbram et folium est fructus retributionis, in qua satiabitur in bonis desiderium nostrum. Sedet igitur sponsa sub Dei umbra divinae protectionis, folium ipsius praeceptionis per obedientiam recipiendo, et per spem fructum aeternae retributionis exspectando. Sedet autem super fenum cum quinque millibus in deserto a Domino saturandis, id est super quinque sensus corporis, carnem, quae feno significatur, domando, aut sedet super scabellum, quo mundus notatur, ipsum et ejus desideria comprimendo; aut cum Rachele super idola Laban, diaboli fallacias reprimendo. Isti sunt tres homines pessimi, vetus fermentum illud miserae animae conficientes. A quo nos Apostolus praecipit expurgari, dicens: Expurgate vetus fermentum. Hoc vetus fermentum consistit in tribus- in voluptate, vana gloria, superbia. Diabolus superbiam dat, mundus apponit vanam gloriam, caro miscet voluptatem: et simul faciunt vetus fermentum, id est veterem hominem. Prima pars hujus fermenti est mala, secunda pejor, tertia pessima. Beatus, qui abjicit superbiam diaboli; perfectior, qui vanam gloriam mundi; perfectissimus, qui carnis domuerit voluptatem. Samson leonem vicit, et Philisthaeos debellavit; sed eum uxoris frangit mollities. Leo est diabolus, qui circuit tanquam leo rugiens, quaerens quem devoret. Philisthaei sunt mundus et saecularis vita. Uxor est caro. Samson leonem occidit, dum quilibet spiritualis diabolo abrenuntiat. Philisthaeos vincit qui mundanam vitam respuit; sed ab uxore decipitur dum a carne superatur. Dormit in gremio uxoris, qui carnis curam facit in desideriis. Tunc insurgunt Allophyli, veniuntque spiritus maligni, capillos incidunt, id est virtutes tollunt, oculos eruunt, id est lumen Christi auferunt, et ad molam, id est in circuitu rerum labentium ponunt, ut sit inter illos de quibus dicitur: In circuitu impii ambulant Ecce quod deducit prima pars fermenti voluptas carnis. Videamus quo et aliae duae infectiones, vana gloria et superbia pertrahunt. Istae enim duae sunt duae filiae Lot, quae ipsum, postquam Sodomam exivit, uxorem reliquit et Segor, pusillam civitatem in qua salvari poterat, ad cacumina montis sequuntur, et ipsum inebriant; qui ebrius filios generat, qui non intrant in Ecclesiam Dei. Lot iste monachum notat, qui Sodomae flammas, et uxoris, id est carnis, quae retrospexit, ac etiam licitam saecularium vitam, in qua potuisset salvari, deserit, et ad cacumen perfectionis monasticae professionis ascendit. Sed in perfectionis statu duae filiae de patre quasi de se generant filios, id est talia opera quae non intrant in Ecclesiam Dei. Ecce quo pertrahant secunda et tertia pars fermenti. Nos itaque, fratres, ne per carnem oculos et lumen Christi perdamus, per superbiam et vanam gloriam a coelesti gloria excludamur, expurgemus vetus fermentum, superbiam per humilitatem domando, et vanam gloriam per puritatem rectae actionis abjiciendo, et voluptatem carnis per abstinentiam mortificando, ut simus nova conspersio, novus panis absque fermento, qui datur populo exeunti de Aegypto, qui apponitur Eliae fugienti malam Jezabel reginam. Mala regina est caro, quae, carnalibus desideriis dedita, virtutes quaerit occidere et illis dominari. Haec persequitur Eliam et quemlibet spiritualem qui concupiscit adversus spiritum. Elias hanc fugit, concupiscentiam ejus relinquendo. Venit in Bersabee Juda ad confessionem, ubi est puteus gratiae septiformis Spiritus, et dimittit ibi puerum suum, relinquit in confessione puerilem sensum et puerilia opera cum apostolo evacuans quae erant parvuli, abit in desertum, id est mundi contemptum; dormit sub umbra juniperi, id est quiescit a vitiis; sub duris poenitentiae operibus vigilat, et panem subcinericium manducat, quia dum quiescit a vitiis, duris premitur poenitentiae spinis, et dum vigilat, dura ei proponuntur et aspera. Panis enim subcinericius est vita poenitentiae. In pane enim vita, in cinere notatur poenitentia. Post primum somnum dormit, et iterum vigilans ambulat ad montem Dei Horeb. Primus somnus est pausa a vitiis; secundus, quo requiescunt sancti a laboribus suis in Domino mortui, et perveniunt ad celsitudinem gloriae in fortitudine panis subcinericii, id est vitae poenitentialis, qua se pro peccatis affligunt. Hic panis est proprie monachorum. Ipsis enim non indicuntur, nisi dura et aspera. Panis proponitur cum cinere, id est vita cum poenitentia, qua macerare seipsos debent per sacrificium cordis contriti et sacrificium carnis mortificatae, ut perveniant ad sacrificium corporis Christi. Quod ut assequantur, praecedat sacrificium humilitatis in mente, afflictionis in carne, ut habeatur devotio in vivi Agni immolatione. Etenim Pascha nostrum immolatus est Christus. Qui immolatur quia ipse est Agnus qui decima die tolli, quarta decima praecipitur immolari. Quid non crudus, non aqua coctus, sed igne assus editur? In denario sumitur propter Decalogum Veteris Testamenti; et in quaternario propter quatuor Evangelia Agnus ergo qui tollit peccata mundi, decima luna tollitur, quia in Veteri Testamento venturus praedicitur, et in quarta decima immolatur, quia in Novo Testamento crucifigitur. Hic a tribus generibus hominum tripliciter manducatur. Manducatur enim crudus, aqua coctus, igni assus. Primum genus hominum infideles erant, secundum, stulti fideles; tertium, boni fideles. Infideles crudum, stulti fideles aqua coctum, boni fideles igni assum. Crudus manducatur, dum purus homo creditur; aqua coctus, dum creditur etiam Deus; sed quomodo de Virgine nasci, et Deus homo fieri potuit per humanam sapientiam discutitur. Tunc enim coquitur in aqua, dum investigatur humana sapientia. Igni autem assus comeditur, cum Deus et homo passus creditur, et igne Spiritus sancti conceptus et natus. Agnus enim assus Christus est passus. Infideles enim quasi crudum sine sapore glutiunt, qui Christum purum hominem sentiunt; stulti fideles aqua coctum accipiunt, quia humana eum sapientia investigare praesumunt, et boni fideles agnum assum sibi incorporant, qui Christum Deum et hominem Spiritus sancti operatione fideliter edentes, corpus ejus et sanguinem devote suscipiunt.

TIT. LXI. De triplici transmigratione et nube.

Viri Galilaei quid statis aspicientes in coelum? Hic Jesus qui assumptus est a vobis in coelum, sic veniet, etc. Galilaea transmigratio interpretatur. Haec triplex est: alia enim est in carne, alia in poenitentia, alia in charitate. Transmigratio in carne triplex, à bono statu in delectationem peccati, a delectatione in operationem, ab operatione in consuetudinem. Transmigratio quoque in poenitentia triplex est: a peccato in cordis contritionem, a contritione in oris confessionem, a confessione in operis satisfactionem. Transmigratio in charitate itidem triplex est; a bono dolore poenitentiae in jucunditatem justitiae; a bono opere justitiae in spem et fidem gloriae; a contemplatione fidei et spei ad contemplationem rei. Bona est quidem poenitentia; sed quandiu secum loquitur in amaritudine sua non est jucunda; cum vero coeperit operari, ut jam timor peccatorum absumatur a desiderio aeternorum, mox a bono doloris transmigrat in bonum jucunditatis. Prima igitur transmigratio in charitate est a bono poenitentiae in bonum jucundum justitiae; secunda, a bono opere justitiae in contemplationem fidei et spei; tertia a contemplatione fidei et spei in contemplationem rei. Primi horum omnium transmigratores sunt carnales, quia in carne sunt et secundum carnem ambulant. Secundi sunt rationales, qui in carne sunt sed secundum carnem non ambulant. Tertii mere spirituales, quorum conversatio in coelis est. Istis duobus posterioribus transmigratoribus dicitur: Viri Galilaei, etc. Isti enim Deum vident ascendentem; sed aliter primi, aliter secundi: quia dupliciter ascendit Deus, in voce tubae et in jubilo. Poenitentibus ascendit in voce tubae charitativis in jubilo. In tuba ascendit poenitentibus, quando timore Dei horribiliter intonante peccator resipiscit. In jubilo ascendit charitativis tribus modis: Jubilus enim alius in corde, alius in ore, alius in opere. In corde jubilat qui conceptam laetitiam voce non potest exprimere, nec tamen potest vocem reprimere. In ore jubilat qui subtilia de Deo cogitans in ipso anhelat proficere, et cogitur deficere, In opere jubilat qui ad diligendum Deum tota virtute suspirat, cum hoc in praesenti plane facere nequeat; nam in visione fidei non quantum in visione Dei diligitur. Hos modos innuit Psalmista, dicens: Jubilate Deo, omnis terra; cantate, exsulate, et psallite. Cantate jubilo oris, exsultate jubilo cordis, psallite jubilo operis. In charitate ergo ascendit Deus in jubilo ad amplectendum. Eum Galilaeus verus aspicit, ut eum jubilare faciat ascendens Deus in nube. Nubes alia bona, alia mala. Mala triplex est: Prima voluptatis, secunda iniquitatis, tertia phantasiae. Prima est lutosa, quia hominem foedat; secunda fumosa, quia unde voluptates postponit, avaritiam autem et caeteras nequitias tenet, deterior efficitur, et quasi fumus oculum, ita excaecat rationem; in tertia vero nube, scilicet phantasiae, ii qui nubem voluptatis et iniquitatis evaserunt in orationibus perturbantur. Contra has nubes Dominus ascendit in bona nube. Et haec triplex est: alia tonitrui, alia pluviae, alia diei. Prima horrida, secunda humida, tertia lucida. Horrida terret, humida rigat, lucida illuminat, ostendendo quantum sit justis repositum praemium, ut perseverantiam exspectent. Contra ergo triplicem malam nubem in triplici nube Dominus ascendit. Dum igitur, vir Galilaeus, transmigrans in charitate, Deum ascendentem contemplatur, quia non plene capit evanescentem ab oculo cordis sui, dolet et tristatur. Et ecce duo viri astiterunt in vestibus albis qui charitatem consolantur. Hi sunt spes et fides: spes promissorum, fides gloriae. Qui inquiunt: O charitas, quid hic desperando stas? crede Deum velle, scire, et posse quod promisit dare. Dicit fides: Spera te glorificandam. Dicit spes: Vere enim ita veniet tibi dare gloriam quemadmodum vidisti eum ascendentem in coelum. Nos itaque, fratres, de mala Galilaea transmigremus ad bonam, relinquentes nubes contrarias, ascendamus ad Deum in bonis nubibus, ut cum ille qui ascendit in judicium advenerit, eam nobis gloriam tribuat quam promisit.

TIT. LXII. De tabula poenitentiae, de alis columbae et corvi, labroque aeneo quod fecit Moyses de speculis mulierum.

Confitemini alterutrum peccata vestra. Haec est secunda tabula post naufragium, qua per mare hujus mundi natamus, ne pereamus. Haec est una ala( nam altera est oratio) qua columba ab arca cordis sui volat ad olivam cordis misericordiae Dei, et inde reportat ad arcam Noe, id est hominis in periculo constituti, ramum divinae miserationis. Corvus, cujus vox non est poenitentiae gemitum dare, pro cantu praesentis laetitiae, potius cras cras, ab arca alis falsae spei et adulationis, ad cadaver evolat putridae voluptatis, nec ad arcam sui cordis revertitur, ut poeniteat et lavetur a putredine cadaveris et carnis mortuae in proposito. Sic labro aeneo quod Moyses fecit de speculis mulierum, quae excubabant in ostio tabernaculi, ut sacerdotes ingressuri Sancta sanctorum in eo prius lavarentur, Moyses legem designat. Labrum aeneum est poenitentia dura: specula divina praecepta, mulieres excubantes in ostio tabernaculi, sanctae animae sunt, quae quandiu in hac vita sunt, quia aeternum tabernaculum ingredi nequeunt, amore continuo aditum regni observant. Mulieres istae habent specula mandatorum, in quibus dum se semper aspiciunt, foeditatis suae maculas deprehendunt et corrigunt; et quid in se coelesti viro vel placeat vel displiceat agnoscunt, et quasi remittentes vultus ex reddita imagine componunt. Moyses itaque de speculis mulierum quae excubabant ad ostium tabernaculi facit labrum sacerdotibus ad lavandum, quia lex Dei lavacrum peccatorum exhibet, per quod sanctae animae aditum supernae patriae exspectantes, per considerationem divinorum mandatorum, suas maculas et videbant et emendabant. Dum enim lex divina David ex divino mandato peccatum recognoscentem, et emendantem nobis proponit, quid aliud quam Moyses labrum ablutionis de speculis illius facit? Nos itaque sumus, fratres, sacerdotes illi qui sacra bonorum operum vobis et aliis dare debemus. Nobis autem ingressuris Sancta sanctorum, internae scilicet habitationis aditum, proponitur labrum de speculis mulierum, poenitentia scilicet per exemplum antiquorum Patrum. Si igitur volumus ingredi, prius in hoc lavacro lavemus maculas cordis: quod nobis facit Moyses, id est, lex illa quae dixit: Confitemini alterutrum peccata vestra: ut sic beati efficiamur ad videndum Deum, qui vivit et regnat. Amen.

TIT. LXIII. De contemnendo mundo et laqueis ejus.

Nolite diligere mundum neque ea quae in mundo sunt, quoniam omne quod est in mundo concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitae. Pulchritudinem animae, fratres, secundum quam creati sumus ad imaginem et similitudinem Dei, mundus non mundat, sed maculat; dumque imagini, qua super nos signatum est lumen vultus Domini, terrestris vultus imaginem mundus superducit, imaginem suam deturpatam Deus abjicit; et tunc hostis diabolus animam coinquinatam per mundum, eam, mundi laqueis ligat, captivat, et suffocat. Inimicus enim Dei constituitur qui voluerit esse amicus mundi hujus, per quem diabolo capitur homo, et ejus Domino subjugatur. A dilectione igitur mundi volens nos retrahere B. Joannes evangelista, et ejus laqueos ostendere, ait: Nolite diligere mundum: quia nemo potest duobus dominis servire Deo et mundo. Alter enim ad vitam, alter trahit ad laqueos mortis. Unde subdit: Quia omne quod est in mundo, concupiscentia carnis est, concupiscentia oculorum, et superbia vitae. Isti sunt tres laquei: Primus concupiscentia carnis; secundus, concupiscentia oculorum; tertius, superbia vitae. Istorum quem non tenuerit primus, capit secundus; et qui per gratiam Dei a duobus prioribus se excusserit, vix transiliet tertium. Concupiscentia carnis est voluptas quam per motum illicitum caro appetit, ut gulositas, ebrietas, luxuria. Per hunc laqueum tanto citius mundus ligat quanto vicinius carni mentem apponit, tantoque periculosior quanto vicinior. Adam per gulam, Lot per ebrietatem, Salomon per luxuriam stravit. Gulositati igitur, quae captivitatis nostrae fuit initium, per abstinentiam occurramus; ebrietati, per sobrietatem; luxuriae, per carnis macerationem. Multi autem sunt quos per carnis vitia non tenet diabolus, sed per concupiscentiam oculorum cupiditatis laqueum trahit. Hi primum laqueum evadentes, secundo capiuntur qui dicitur concupiscentia oculorum. Per oculos enim dum aurum et argentum et caetera concupiscit, mors ad animam per fenestras intrat, et captivam eam in exterioribus ligat. Super hunc ridebitur et dicetur: Ecce homo qui non posuit Deum adjutorem suum, etc. Huic laqueo si occurrat consideratio Creatoris, qui creatura debet pretiosior videri, cavendum est a tertio, qui saevit per omnes. Sunt qui carnem domant, mundum respuunt: sed dum quasi de perfectione superbiunt, tertio- tenentur superbia vitae. Hoc vitium primum est recedentibus: ultimum redeuntibus. Hoc est proprium diaboli; et ideo magis cavendum. Hoc est una de filiabus Lot, quae ipsum etiam in cacumine montis stravit. His tribus laqueis capitur quicunque capitur, quia in his omnia vitia includuntur. Aut enim exterioribus, quae in mundo; aut vicinioribus, quae in carne; aut interioribus, quae in corde sunt, homo ligatur: ultimus enim laqueus intra nos latet: secundus extra nos latet vel tenditur; primus juxta nos paratus. His tribus tentatus est primus homo et victus. His tribus tentatus est et vicit secundus homo. His tribus tentatur et, si vult, adjuvatur et vincit omnis homo. Contra gulae vitium, quod est laqueus carnis, Christus desertum petit et jejunat, respondens tentatori, quod non in solo pane vivit homo. Contra concupiscentiam rerum exteriorum, Deum creaturis praeponendum ait. Contra superbiam, qua suasit tentator, ut deorsum se mitteret, sicut et in caeteris ad Scripturae testimonia confugit: Deum tuum adorabis et illi soli servies. Christi ergo exemplo qui nos docuit vincere, in his tentati ad Scripturae defensionem curramus. Et quia tempore abstinentiae magis tentamur, magis etiam resistamus, et in deserto monasticae professionis, ubi dimisso principe vanitatis, in Judaea confessionis cum Elia jejunamus a cibis, jejunemus a vitiis ut post victoriam et hic angelos recipiamus ministros in adjutorium, et in futuro ad gloriam, ubi gloriae libertatem recipiemus. Est enim triplex libertas: naturae, gratiae, et gloriae. Prima fuit in paradiso in omnibus; secunda in mundo, in quibusdam; tertia in bonis, tantum in coelo. In paradiso fuit libertas collata a necessitate peccati et poenae; in mundo, a necessitate peccati non poenae; in coelo, ab utroque. Libertas igitur naturae a necessitate fuit in paradiso, quando nulla ante primum peccatum necessitas patiendi vel peccandi incumbebat homini. Libertas gratiae a peccato in mundo, quia per Christum recipimus peccatorum remissionem: sub quorum jugo ut servi tenebamur. Libertas gloriae inerit coelo, quia tunc ab omni peccato et poena liberati, in coelesti beatitudine gaudebimus. Sed in his omnibus, si Filius vos liberaverit, vere liberi eritis, dicit Dominus, qui vivit et regnat. Amen.

TIT. LXIV. De multiplici luctatione fidelium in hoc mundo.

Non est nobis colluctatio, etc.. Multiplex est luctatio fideli homini in hoc mundo. Pugnat enim contra carnem, pugnat contra hominem, pugnat contra diabolum. Contra carnem, sicut dicit Apostolus: Caro concupiscit adversus spiritum. Et idem: Video legem in membris meis repugnantem legi mentis meae. Pugnat contra homines impios, de quibus Dominus: Si me persecuti sunt, et vos persequentur. Considerat enim peccator justum, et quaerit mortificare eum. Habet tertium inimicum, eo asperiorem quo callidiorem, de quo Apostolus: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem( supra tantum), sed adversus principes et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, contra spiritualia nequitiae in coelestibus. Primus itaque hostis, scilicet caro, nocet illicitos motus incitando; secundus scilicet tyrannus, tribulationes inferendo; tertius, scilicet diabolus, tentationes suggerendo. Primus vincendus est jejuniis, vigiliis, laboribus, carnem domando. Hoc docebat Apostolus verbo et exemplo: verbo dicens: Mortificate membra vestra quae sunt super terram, quia non sumus debitores carni ut secundum carnem vivamus. Exemplo: Castigo, inquit, corpus meum, et in servitutem redigo. Secundus autem hostis vincendus est patiendo, dicente Apostolo: Non vos defendentes, charissimi. Et Domino dicente: Diligite inimicos vestros. Et: Si quis percusserit te in maxillam unam, praebe ei et alteram. Tertius quoque hostis repellendus est non consentiendo, dicente Apostolo: Nolite locum dare diabolo. Quotcunque vitiorum sagittas ille in te direxerit, tot contra eas de sanctae Scripturae armario munimentorum clypeos tibi oppone. Si adulterii furtive jaculo te conatur ferire, clypeum quo tibi praescribitur: Non moechaberis; vel quo cavetur: Non furtum facies, illi oppone. Sed ut primum vincamus, carnis nos delectatione exuamus, quia qui in carne sunt Deo placere non possunt. Si enim secundum carnem vixeritis moriemini. Ut vero secundum lucremur, faciamus quod dicit Apostolus: Si inimicus tuus esurierit, ciba illum: verbo scilicet Dei, ut ores pro persequentibus, et benedicas tibi maledicentibus. Hoc autem faciens: Carbones ignis congeres super caput ejus, id est, ignem charitatis super mentem ejus. Ut a tertio non vincaris, habites in adjutorio Altissimi, quia qui in eo habitat, non commovebitur. Sic ergo et primum hostem vincere, et secundum lucrari, et a tertio ne vincamur, debemus sub alis defensionis ejus consurgere, qui sicut gallina a facie milvi congregat pullos suos sub alias, et quasi perdix fovet filios quos non peperit; quasi aquila provocat eos ad volandum.

TIT. LXV. De multiplici ingressu Christi.

Ingressus Jesus in templum coepit ejicere vendentes et ementes, etc.. Ingressus Dei mei, regis mei, qui est in sancto, plures sunt, divino docente eloquio: In civitatem, in castellum, in domum, in templum. De primo: Ingrediente Domino sanctam civitatem. De secundo: Cum ingrederetur in quoddam castellum, occurrerunt ei decem viri leprosi. De tertio: Ingressus est in domum Pharisaei. De quarto: Ingressus Jesus in templum, et caetera, quae praemisimus. In civitatem ingressus est sicut rex: in castellum, sicut propugnator; in domum, sicut pater familias; in templum, sicut sacerdos. Quod ipse sit rex, propugnator, et paterfamilias pagina docet sancta. De primo Isaias: Dominus rex noster veniet et salvabit nos. De secundo: Mitte nobis salvatorem et propugnatorem, etc.. De tertio: Simile est regnum coelorum homini patrifamilias, etc.. De quarto: Tu es sacerdos in aeternum, etc.. Regi diadema, propugnatori arma, patrifamilias alimentorum distributio, sacerdoti sacramentorum convenit exhibitio. Videamus itaque cum propheta regem gloria et honore coronatum. Intelligamus propugnatorem, propheta petente; Apprehende arma et scutum. Advertamus patremfamilias quinque vel septem panibus turbas reficientem. Recolamus sacerdotem semetipsum sacrificantem. Rex in diademate se praebet admirabilem, propugnator in armis se praestat formidabilem, sacerdos in sacrificio se reddit acceptabilem. Rex coronatus sedet in throno divinitatis; propugnator expugnaturus adversarium stat in propugnaculo crucis; paterfamilias esurientes impleturus bonis, vocem suam dat in plateis; sacerdos ingreditur in templum oblaturus Deo sacrificium laudis. Duo sunt templa, alterum Salomonis, alterum Salvatoris. Templum Salomonis auro, lignis et lapidibus construitur; templum Salvatoris justis hominibus. Tria sunt templa Salvatoris. Templum enim ejus est corpus quod assumpsit de Virgine, templum ejus est quisque fidelis, templum ejus est Ecclesia universalis. De primo dictum est: Solvite templum hoc. De secundo: Si quis templum Dei violaverit, disperdet illum Deus, etc.. De tertio: Ecce venit ad templum sanctum suum, etc.. In quo quid facturus sit ostendit cum paulo post subdit: Et purgavit filios Levi. Filii Levi ministri sunt altaris, et dispensatores ministeriorum Dei, quos evangelica lectione purgasse quodammodo perhibetur, cum de templo vendentes et ementes ejecit, ideo scilicet ne ministri altaris attendentes lucra, eorum corrumperentur exemplo. Quo praefiguratur et discretio quae de bonis et de malis fiet in judicio. Sicut enim vendentes et ementes ejecti sunt de templo, sic reprobi de medio justorum tollentur, quando Dominus veniet judicare vivos et mortuos.

TIT. LXVI. De verbo Dei misso in villam, castellum et civitatem; et quid differant.

Verbum Dei aliquando mittitur ad villam: aliquando ad castellum, aliquando ad civitatem. In qua figura Jesus in villa Galilaeae aquam in vinum convertit. Inde in castello illo celebre miraculum fecit. Post in civitate ab Hebraeis mysticis obsequiis honoratur. Villa est propriis tantum vestita colonis, nullo munita vallo. Haec est anima naturalibus tantum virtutibus pollens, nullo humilitatis vallo, vel ex gratia superadditae virtutis roborata. Castellum quod vallo munitur vel muro; sed ad latitudinem urbis non extenditur; est anima vallo poenitentiae et humilitatis vel muro obedientiae non voluntate munita: quae nondum charitate dilatatur sed angustatur timore. Civitas praesidiis plurimis vallata, largo sinu et numeroso populo sub juris aequitate et justitia vivente dilatatur et colitur. Haec est anima quae diversis honestatis praesidiis, charitate dilatatur, et copioso et ordinato virtutum agmine habitatur. Venit ergo sermo divinus ad villam, ut aqua in vinum mutetur, id est de rusticitatis insipido sapore ad virtutum fervorem valletur, ne ab irruentibus hostibus diruatur. Venit ad castellum, ut suscitato mortuo, et etiam solutis timorum institiis, spem libertatis a peccatorum vinculis solutis injiceret. Venit ad civitatem ut conservetur ipsa, et idem sermo ibidem honorificentius habetur, ne pulcherrimi voluntariae obedientiae muri diversis antiquorum exemplis roborati, furtive ab insidiantibus fodiantur. In villa ergo obruitur cito, in castello roboratur subito, in civitate honoratur continuo.

TIT. LXVII. De lumine vultus divini, de attributis Trinitati, et virtutibus animae.

Vultus Patris est potentia Filii; sapientia Spiritus sancti, benignitas. Lumen vultus est memoria, intellectus voluntas. De memoria cecidit homo in oblivionem; de intellectu in ignorantiam; de voluntate in rectitudinis abusionem. Sed Deus misit Filium suum qui attulit fidem, spem, charitatem. Quibus haec imago, hic vultus signatur super nos, id est rationi imprimitur. Fides pellit oblivionem, memoriam restituendo; spes ignorantiam fugat, intellectum purgando; charitas rectitudinis abusionem exstinguit, voluntatem relevando. Vultus itaque Trinitatis in charitate, est potentia, sapientia, benignitas. Per potentiam cuncta creavit: per sapientiam cuncta disposuit: per benignitatem cuncta gubernat et fovet. Sed quia ad vultum videndum accedere non possumus, habemus lumen, id est imaginem et similitudinem. Per imaginem ipsum apprehendimus, id est, per memoriam, intellectum, et voluntatem. Per similitudinem eum nobis exprimimus, id est, per fidem, spem, et charitatem, etc.

TIT. LXVIII. De seminante in spiritu vel carne.

Alius est qui seminat, aliud in quo seminatur. Anima seminat; sed si in spiritu, metet de spiritu vitam. Fructus enim spiritus est gaudium et pax, etc.. Si in carne, metet corruptionem. Fructus enim carnis luxuria: avaritia, etc.. Anima ergo est quae seminat vel in carne vel in spiritu; corpus sequela est ad quodcunque delegaverit ipsum; anima dux ad veritatem, si eam sequi velit.

TIT. LXIX. De duplici captura piscium.

Rumpitur rete prae multitudine piscium in prima piscatione. In secunda multi pisces capiuntur, et rete non rumpitur, quia et hic in prima vocatione cum electis tot reprobi intrant Ecclesiam, qui ipsam haeresibus scindunt; et in futuro soli electi intrabunt, qui in pacis auctore in dissolubile vinculum pacis habebunt. In prima elabitur piscis, quia novit Dominus etiam inter persequentium scandala suos servare. In secunda autem eliguntur boni in vasis; mali autem ejiciuntur foras.

TIT. LXX. De lavandis et plicandis retibus.

Exemplo Petri in littore sedentis, praedicatori lavanda prius et inde tergenda sunt retia: quia post praedicationem lavare debet pulverem peccati, si quem forte ex ipsa praedicatione contraxit doctor, et inde ea plicare, id est quae docuit adimplere.

TIT. LXXI. De piscibus in verbo Domini capiendis.

Per totam noctem laborantes Apostoli nihil capiunt; Petrus autem in verbo Christi laxat et capit, quia frustra praedicator vocis jaculum mittit nisi verbo gratiae fuerint laxata retia.

TIT. LXXII. De negotiatione claustralium.

Negotiamini dum venio. Venit Dominus in obitu uniuscujusque, vel gratus remunerator, vel terribilis damnator. Nihil morte certius. Vigilate itaque, quia nescitis diem neque horam. Cum dixerint: pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus. Ut autem semper vigilemus, ac diem illam calamitatis et miseriae vitemus, paterfamilias quinque regiones ad negotiandum destinavit, in quibus quasi per nundinas cursitando inutilia rejiciant, quae utilia sunt colligant; et tanquam prudentes negotiatores sibi sarcinas referant. Quarum haec nomina: Regio dissimilitudinis, praesens vita, quam quidam nimium amantes dissimiles facti sunt a Deo, et jumentis comparati descenderunt ad locum mortis. Unde exclamat Propheta: Homo, cum in honore esset, etc.. In hac prudenter negotiatur, qui si vel parum mundus arrisit, pensando discernit quam fallax vita brevis et incerta, quam vilia et nullius momenti temporalia. Regio australis claustrum vel eremus, in qua Christus suos abscondit a contradictione linguarum, postmodum admisturus consortio angelorum. Per austrum quippe in Scripturis sanctis Spiritus sanctus, et per australem plagam spiritualium bonorum designatur conversatio. Claustralis vero paradisus ad suavem spirantis austri clementiam quasi tot floribus vernat quot virtutibus abundat. Regio expiationis, locus non homini, sed Deo notus; in quo sunt animae quorumdam, qui salvandi sunt, quibus conferunt sacrificia et eleemosynae. Sed in hac plaga bonus negotiator vendibilem superat sarcinam, cum induit affectum compatiendi. Regio gehennalis carcer est damnatorum, de quo et in quo nulla patet redemptio. Est etiam alius carcer mundus iste, in quo tenemur exsules, et captivi; sed ad tempus. Mundus itaque carcer est captivorum, infernus damnatorum. Res mira, severa, et non sine tonitruo timoris audienda. Ad plagam istam recurrendum est consideratione subtili, quoties diabolus mala suggerit, ut homo sic cohibeatur a peccato, et negotietur sibi odium peccati. Regio supercoelestis, mater nostra est Jerusalem. in hanc regionem colligat sibi dulcissima, scilicet amorem Dei. Has quinque regiones perlustrare debemus; de quarum singulis singulas referamus sarcinas. De regione dissimilitudinis, contemptum mundi: de regione australi formam bene vivendi, de regione expiationis affectum compatiendi; de regione inferorum, odium peccati; de regione supercoelesti, amorem Dei,

TIT. LXXIII. De tribus Christianae perfectionis statibus.

Dominus dicit: Ecce ego hodie et cras daemonia ejicio, et sanitates perficio; et tertia die consummor. Et Apostolus: Donec occurramus omnes in virum perfectum. Tres status Christianae perfectionis in his notantur: unus in futuro, ubi triumphabimus; duo in praesenti, ubi meremur. Primus in poenitentia, secundus in justitia, tertius in gloria. In primo daemonia ejicit; in secundo sanitatem perficit, cum per misericordiam juste vivere facit; in tertio consummabit, cum nos coronabit: quos in sua passione, dormitione, et evigilatione, ostendit. In cruce patiens de diabolo triumphavit, in sepulcro quievit, in resurrectione exsultavit. Ita nos poenitentia qua diabolum vincimus, cruciat; justitia qua a malis quiescimus, tranquillat; vita aeterna, ubi Deus videbitur, jucundabit. Hinc primus horum trium status agit de poenitentia. Cujus vox: Miserere mei, Deus. Secundus de misericordia et judicio, cujus vox est: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine. Tertius de vita aeterna, cujus vox: Omnis spiritus laudet Dominum. Hinc in Veteri Testamento tres praecipue festivitates celebrantur, Paschae, Pentecostes, Scenopegiae. In prima comedebant lactucas agrestes, et spicas igni tostas offerebant; per quae significantur carnis mortificatio et poenitentiae amaritudo. In Pentecoste novi panes de novis frugibus offeruntur; per quod intelligitur status justitiae per quam in novitate vitae ambulamus. In scenopegia de cunctis frugibus anni offerebatur; per quod status gloriae: quando venient cum exsultatione portantes manipulos suos. Haec sunt opera Samaritani; qui prius vinum, inde oleum fudit, postea ait: Vade, sanus factus es. In vino fervor poenitentiae, in oleo lenitas justitiae; in tertio significatur perfectio.

TIT. LXXIV. De quadruplici tristitia et gaudio.

Tristitia vestra vertetur in gaudium. Quadripartita est tristitia. Prima est pressurae, de qua dicitur: Mulier cum parit tristitiam habet, ita et vos nunc tristitiam habetis. Secunda est poenitentiae. Unde: Gaudeo quia tristati estis ad paenitentiam. Et: Quae secundum Deum est tristitia paenitentiam in salutem stabilem operatur. Tertia est desperationis. Unde: Saeculi tristitia mortem operatur. Quarta damnationis. Unde: Ibi erit fletus et stridor dentium. Gaudium similiter quadripartitum est. Primum dissolutionis. Unde: Vae vobis qui ridetis. Secundum praesumptionis. Unde: Laetantur cum wale fecerint; et exsultant in rebus pessimis. Tertium est conscientiae, de quo: Gaudemus, inquit, in tribulationibus nostris. Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae. Quartum pacis et gloriae. Ergo tristitia pressurae convertetur in gaudium conscientiae. Tristitia poenitentiae operatur gaudium pacis et gloriae. Gaudium vero dissolutionis nonnunquam vertitur in tristitiam diffidentiae. At tristitia desperationis consummatur in tristitiam damnationis; gaudium vero conscientiae, in gaudium lucis gloriae.

TIT. LXXXV. De triplicis regni aquisitione.

Primum quaerite regnum Dei et justitiam ejus. Triplex est regnum, potentiae, gratiae, gloriae. De primo dicitur: Regnum tuum regnum omnium saeculorum. De secundo: Regnum Dei intra vos est. De tertio: Regnum meum non est de hoc mundo. Regnum potentiae est in omni creatura, regnum gratiae in praesenti Ecclesia, regnum gloriae in vita aeterna. Regnum potentiae tripliciter quaeritur: Per superbiam, per fraudem, et per hypocrisim. Per superbiam, ut ipse qui est rex inter omnes filios superbiae: Sedebo, inquit, ad aquilonem, et ero similis Altissimo. Imitantur autem illum qui sunt ex parte ejus; per fraudem, ut Herodes; per hypocrisim, ut Antichristus, et omnes hypocritae cum illo. Regnum autem gratiae et gloriae quaeritur per poenitentiam et confessionem, ut latroni in cruce qui per violentiam illud rapuit. Sunt qui hoc duplex regnum Dei nequaquam quaerunt, sed lucrum saeculi. Alii non primo regnum Dei quaerunt, sed rerum lucrum et usum. Alii utrumque quaerunt, sed primo lucrum saeculi. Alii primo regnum Dei. Primi sunt carnales, secundi sunt singulares, tertii sunt animales, quarti spirituales. Propter primos qui nunquam regnum Dei quaerunt dicitur, quaerite. Propter eos qui primo aliud quaerunt, subdit, primum regnum. Propter eos qui regnum saeculi quaerunt, adjungit, Dei. Propter eos qui non Dei, sed saeculi vel suam justitiam quaerunt, addit, et justitiam ejus. Est enim justitia ad saeculum, est ad seipsum, est ad Deum. Justitiam ad saeculum quaerit qui humano vult justificari judicio, et terrenis anteponit coelestia, ita ut illa sumat ad usum necessitatis, non ad fructum utilitatis. Hic dum unicuique reddit quod suum est, necessitati temporalia, utilitati aeterna, per iter justitiae festinat ad regnum gloriae; et ut quaedam summa comprehendatur; alii neque regnum quaerunt Dei, neque justitiam ejus, ut carnales; alii regnum Dei quaerunt, sed non ejus justitiam, ut singulares; alii regnum Dei et justitiam ejus quaerunt, sed non primum, ut animales; alii primum, et regnum Dei, et ejus justitiam quaerunt, ut spirituales.

TIT. LXXVI. De triplici statu animae, et de ratione paenitentiae faciendae.

Tres sunt status animae: in corpore, seposito corpore, et recepto corpore. Primus datus est ad agendam poenitentiam. Reliqui duo ad habendam requiem vel poenam, prout gessit in corpore sive bonum sive malum. Ad agendam vero poenitentiam tria sunt necessaria: tempus, locus et corpus. Quod tempus est necessarium dicit Apostolus: Ecce nunc tempus acceptabile, etc.. Similiter et de loco et de corpore idem dicit: Omnes oportet nos manifestari ante tribunal Domini ut referat quisque propria corporis prout gessit. Sed de hoc loco loquitur Scriptura, dicens: Si ascenderit super te spiritus potestatem habens, locum tuum ne deseras. Porro tempus in tria dividitur in praeteritum: in praesens, in futurum. Horum nullum perdit quisquis recte poenitentiam agit. Nam praeteritum quidem quod perdiderat restaurat, dum in amaritudine animae suae omnes annos suos recogitat. Praesens autem tenet per exercitium operis, futurum vero per constantiam boni propositi. De peccato loquitur Apostolus cum dicit: Redimentes tempus quoniam dies mali sunt. Ad praesentis vero temporis operationem hortatur nos, dicens; Dum tempus habemus operemur bonum ad omnes. Futuri autem nos monet Dominus cum dicit: Qui perseveravit usque in finem, hic salvus erit. Corpus quoque necessarium est ad agendam poenitentiam. In corpore enim possumus mala pati pro expurgandis commissis delictis, et bona operari pro adipiscendis aeternae vitae praemiis. Quae autem anima corpore caret, quomodo dignos fructus poenitentiae agere valeret? Et notandum quod poenitentia, quae per corpus geritur, brevis est et levis. Brevis, quia per corporis mortem breviatur: levis, quia per societatem corporis fertur facilius. Gravis siquidem esset poenitentia, si eam solus animus portaret. Cum vero et ipse et corpus ejus partitur pondus, quanto magis corpus inde oneratur, tanto amplius animus exoneratur. Locus etiam poenitendi non quidem necessarius, sed utilis, est locus Ecclesiae. Tempus autem est tempus vitae poenitentis; nam quisquis dum in corpore vivit poenitentiam agere negligit, nullum in futuro salutis remedium habere poterit.

TIT. LXXVII. Quae ad orationis puritatem sint necessaria.

Ad hoc ut oratio sit pura, tria videntur mihi necessaria quibus orationis intentio firmiter est affigenda. Considerare namque debet is qui orat quid petit, et propter quid petit, et ipsum quem petit. in eo autem quod petit duo debet attendere: ut secundum Deum sit quod postulet, et ut hoc ipsum in summo desiderio habeat. Verbi gratia: si mortem inimici, si laesionem seu dejectionem proximi orando quis petierit, non est secundum Deum talis oratio; cum ipse praecipiat et dicat: Diligite inimicos vestros, benefacite iis qui oderunt vos, Orate pro persequentibus et calumniantibus vos. Si remissionem peccatorum, si Spiritus sancti gratiam, si virtutem atque sapientiam, si fidem, veritatem, justitiam, humilitatem, patientiam, mansuetudinem, et caetera spiritualia charismata quaesierit, et ea vehementer cogitando affectaverit; haec secundum Deum est oratio, et haec vere meretur exaudiri. De hujusmodi orationibus loquitur per Isaiam Dominus: Antequam clament ego exaudiam. Sunt et alia quae cum desunt, et petuntur a Deo, dantur. Et possunt esse vel non esse a Deo, quantum duntaxat interest finis ad quem referuntur. Ut corporis sanitas, pecuniae, caeterarumque rerum affluentia. Quae etsi a Deo sint, non tamen sunt magni pendenda, nec ex desiderio possidenda. Similiter et in ipso quem petit debet duo considerare, bonitatem, quae gratis velit, et majestatem, quae plene possit dare quicquid petitur. Sed in seipso qui petit debet nihilominus duo attendere, id est, ut pro suis meritis nil se accepturum putet, et ut de Dei misericordia tantum quidquid rogaverit se impetraturum speret. Tunc ergo dicitur cor purum, quando haec tria quae dicta sunt cogitat. Qui in hac puritate et intensione cordis oraverit exaudiri se sciat, quia sicut testatur Petrus apostolus: In veritate comperi quia non est personarum acceptor Deus, sed in omni gente, qui timet eum et operatur justitiam, acceptus est illi.

TIT. LXXVIII. De suscitato a morte animae.

Mors animae est oblivio. De qua morte suscitatus hoc modo agnoscitur. Per memoriam sentit, per obedientiam audit, per intelligentiam videt, per circumspectionem olfacit, et gustat per dilectionem.

TIT. LXXIX. De quatuor voluntatibus hominis.

Quatuor sunt genera voluntatis humanae: Sicca in reprobis et terrenis, quorum corda nullo rore gratiae perfunduntur; Recta in inchoantibus, quae vitae pristinae obliquitatem relinquentes ad boni operis rectitudinem mutatione voluntatis assurgunt; devota in proficientibus, qui usu orationis assiduae in amorem bene agendi coelitus eriguntur; perfecta consummatis, qui pene nil aliud nisi Deum cogitantes, in ipso totius desiderii sui finem reponunt. Inter siccam et rectam voluntatem quoddam firmamentum est, ut qui volunt transire non possint, perversa scilicet intentio inter rectam et devotam, inolita male agendi consuetudo; inter devotam et perfectam, corporalis refectio. Quae tria dum quasi lapides duri in via nostri corporis se opponunt, ne de virtute in virtutem ascendamus, impediunt.

TIT. LXXX. De quatuor quibus servimus

Quatuor sunt quorum in hac vita obsequiis deservimus: Caro, mundus, diabolus, Deus. Carni militamus gulae illecebris serviendo, luxuriae stimulis obsequendo; mundo militamus avaritiae aestibus anhelando, honoris altitudinem affectando; diabolo militamus, bonorum profectibus iuvidendo, et contra Deum superbiae spiritu intumescendo; Deo militamus pietatis operibus humiliter insistendo, potestates aerias virtute spiritus oppugnando. Habent et singuli principes isti donativa propria. Caro suis tironibus elargitur momentaneam voluntatem, mundus transitoriam sublimitatem, diabolus captivitatem perpetuam, Deus interminabilem felicitatem. Haec sola praeponderat.

TIT. LXXXI. De titillationum carnis causis.

Motus et titillatio carnis nostrae tribus ex causis contingit. Ex praecedenti cogitatione deformes et illicitas imagines intro trahendo in quarum retractione turpiter commovetur. Ex ventris plenitudine, quia cum venter ciborum cumulositate distenditur, caro lasciviens admodum luxuria concitatur. Ex maligni spiritus impugnatione, quia quo justos superare se minus posse considerat, eo per carnis titillationem eos gravius impugnat.

TIT. LXXXII. Quomodo ascendendum de convalle et deserto, et quod triplex desertum.

De convalle plorationis ascensuri semper ad altiora tendere et anhelare debemus. Est enim quasi quoddam desertum via ista mortalis, de qua dicitur: Terra deserta, invia, etc.. Sed triformis est species desertorum. Est quippe desertum momentanea vanitas, quam despicere vitae moderatione debemus; de quo deserto ascendere nos oportet sicut dicitur: Quae est ista quae ascendit per desertum deliciis affluens, innixa super dilectum suum? Deliciis affluimus cum virtutibus abundamus, super dilectum innitimur, cum Deo ascribimus quidquid boni operamur. Est aliud desertum Christianae simplicitatis, humilitas, vocata desertum, quia fere nullus est Christianus, qui studeat istud bonum plene operari. Per hoc desertum necesse est ut ascendamus. Unde dicitur: Quae est ista quae ascendit per desertum sicut virgula fumi ex aromatibus myrrhae, thuris, etc. Sicut virgula fumi ex aromatibus ascendimus, cum virtutum studio et disciplina exercitati proximos ad bene agendi similitudinem incitamus. Est aliud quoque desertum, innocentiae purioris simplicitas vel integritas: ad hoc debemus ascendere, quia ad veram medicinam, ut simus sancti corpore et spiritu debemus anhelare. Ascendamus ergo de deserto momentaneae vanitatis, per desertum humillimae simplicitatis, ad desertum integerrimae puritatis.

TIT. LXXXIII. De sagittis quibus utitur Dominus.

Dominus noster habet proprias sagittas quibus hostes suos vulnerat, et in brachio virtutis impugnat. Sunt autem tres sagittae quibus hostes sauciantur. Stimulus amissae pecuniae, quia valde tristatur dum instrumenta vivendi, et satellites voluptatum et divitias amisisse reminiscitur. Sequitur pestis corporalis molestiae, quae ut ejus vias ex animi potestate sopiat, eum quem ad peccatum festinare considerat, per corporis contritionem flagellat. Sequitur malleus infernalis memoriae, quia cum se homo, undique circumseptum pondere poenarum corporalium pensat, etiam ad illam quae fine caret angustiam oculos convertens, horribilem gehennae fornacem timida secum consideratione pertractat.

TIT. LXXXIV. De ebrietatis vino.

Non uno eodemque modo omnes qui ebrii sunt inebriantur. Aliud est vinum malitiae, quod effluit de vite nequitiae, et a diabolo initium habuit, qui amaritudines peccati et mortes humano generi propinavit: quo inebriantur iniqui consimiles Holopherni. Aliud est vinum molestiae, quod emanat de labrusca conditionis humanae, quae de suo acetum iniquitatis apposuit. Hoc vino quisquis inebriatur, non injuste, sed merito peccati sui a Deo poenam pati comprobatur. Aliud est vinum gratiae, quod ex botro cypri, id est ex Conditoris largitate discurrit. Et hoc est mustum quo sponsi filii inebriantur; quod mittitur etiam in utres novos.

TIT. LXXXV. De gradibus bonae condescensionis.

Septem gradus descensionis habet humilitas, abdicationem rerum, exemplo apostolorum, abjectionem vestium, sicut Elias et Joannes Baptista; compassionis et cooperationis exercitium, ut Paulus; dejectionem in prosperis, ad modum David pauperis regis; patientiam in adversis, sicut Job et Tobias, proprium abhorrere consilium et propriae voluntatis affectum.

TIT. LXXXVI. De quinque contra peccatum praeliis.

Praelia virtutis quibus arma peccati expugnantur sunt haec: Plena peccati cognitio, quae expellit tenebras voluptatis; poenitentialis afflictio, contra dulcedinem carnalitatis; humilis et vera confessio contra venenum iniquitatis quod potavimus; sufficiens et digna correctio, contra imitationem pristinae voluptatis; perseverantiae plena successio, ut perfecta subrogetur custodia sanitatis.

TIT. LXXXVII. De diversitate gradientium ad Deum.

Non omnes uniformiter gradiuntur ad Deum. Quidam tardo et pigro passu, sicut illi qui terrenorum curis impliciti vix aliquando respirant aut respiciunt, ut Dei recordentur. Quidam modesto incessu, sicut ii qui Dei servitio mancipati sunt, et Deo quidem serviunt, sed tamen erga seipsos indulgentiores existunt. Et alii veloci et rapido cursu properant, sicut ii qui super carnem suam se intuentes et se et transitoria contemnentes, celeriter proficiscuntur ad Deum, hoc solummodo cupientes, in pace quiescere in idipsum.

TIT. LXXXVIII. De triplici praelatorum timore.

Trifarius est timor praelatorum: Ne audientium animos exquisitorum verborum apparatus commoveat, ne interni judicis oculos immoderati usus offendant, ne justitiae retributio in praesenti eis fiat.

TIT. LXXXIX. De triplici sanctorum dolore.

Triformis est sanctorum dolor, quia distant de paradiso, quia detinentur in exsilio, qui differuntur a regno.

TIT. XC. Quae sint in Christo montium monte.

Mons coagulatus, mons pinguis, etc.. In monte montium Christo fuerunt haec duo: coagulum passionis, et pinguedo sanctitatis. Item vitulus novellus, vitulus de armento, vitulus saginatus.

TIT. XCI. De variis portis.

Portas suas habet mundus quibus stulte ingredi nititur ad Deum. Quae sunt corrupta sensualitas, et incesta cupiditas. Unde est: Appropinquaverunt usque ad portas mortis. Portae inferi sunt caeca dispensatio et dura obstinatio: Portae inferi non praevalebunt adversus eam. Portae coeli sunt humilis potentia, quae est porta ferrea ducens ad vitam, et amoris concordia, quae est porta orientalis.

TIT. XCII. De tribus lucernis.

Tres sunt lucernae: Regula disciplinae in Christo, quae accenditur ut dragma perdita inveniatur; forma veritatis, quae posita est in Evangelio super candelabrum; scientiae puritas in corde bono, quae illuminatur a Domino.

TIT. XCIII. De modis quibus interrogat Deus.

Tribus modis interrogat nos Deus: Promulgatione praecepti, ut nota nobis obedientia fiat; injectione flagelli, ut patientia nostra proximis innotescat; revelatione secreti, ut se nobis virtus humilitatis aperiat.

TIT. XCIV. De adversitati opponendis.

Adversitati tria sunt opponenda: Electorum agones et angustiae, quas patiuntur qui pie vivunt; redemptoris afflictiones et molestiae, quas ei saevissimi principes intulerunt; dispositio moderatricis justitiae, cujus altitudinem quasi virgae Joseph summitatem non discutere, sed adorare debemus. Haec sunt illa tria ostia, vectes et termini, quibus Dominus circumdat mare iniquitatis humanae( Job XXXVIII).

TIT. XCV. De tribus postulandis ab electis.

Electi tria postulant quae fiant pro tempore futuro, quod in eis mortale est a vita penitus absorberi, perennis gloriae compensatione ditari, Deum insatiabiliter sicuti est contemplari.

TIT. XCVI. De tribus frustra optatis.

Reprobi tria optare dicuntur: Voluptatem corpoream sibi ad sufficientiam cumulari, momentaneam gloriam ad beatitudinem suffragari, mores suos et opera nullo post se judicio reprobari.

TIT. XCVII. De tribus agendis Christiano.

Imitator Christi debet tria agere: Simplicis innocentiae sensum tenere, ut cum Christo puer efficiatur; abjectum et humilem habitum amare, ut infantiae Christi vilibus pannis involvatur; in disciplina simpliciter ambulare, ut cum Christo positus in praesepio inveniatur: cujus beati Spiritus visione satiantur et dulcedine inebriantur.

TIT. XCVIII. De Christi attributis.

Christus quandoque dicitur germen seu radix, juxta illud: In die illa radix Jesse, qui stat in signum populorum, ipsum gentes deprecabuntur. Quandoque lignum vel truncus, ut ibi: Sapientia est lignum vitae. Quandoque flos, ut: Ego sum flos campi. Fructus quandoque, ut supradictum est. Levatus est Christus in crucem, juxta illud: Cum exaltatus fuero a terra omnia traham ad meipsum. Exaltatus fuit a terra in resurectione, juxta illud: Propter quod exaltavit illum Deus, etc.. Exaltatus fuit in ascensione, juxta illud: Elevata est magnificentia tua super coelos. Exaltatus in apostolorum praedicatione, juxta iliud: Exaltabor in gentibus et exaltabor in terra.