Reader

PROLOGUS.

Quicunque sapientiae, sive scientiae studet divinae, fructum lectionis proprio magis experimento, quam alieno cognoscere valet documento. In ipso namque legentis animus bonum possidet honestae occupationis, solertiam meditationis, instantiam orationis, et claritatem supernae invenit contemplationis. Ibi informatur ad exemplum sanctae imitationis; instruitur ad exercitium virtutis; stabilitur ad exhibitionem boni operis. In ipsa, reprobato fuco falsitatis, depulsa malitia iniquitatis, perducitur ad veram, vel ad perfectam veritatis cognitionem, et ad bonitatis dilectionem. In ipsa animatur, ne frangatur in adversis; solidatur, ne dissolvatur in prosperis, et sumit recordationem de praeterito, cautelamque de futuro. Quisquis autem sacrae Scripturae cibo pasci renuit, vitam animae suae perdere jam incipit, ut de eo dici possit: Omnem escam abominata est anima ejus et appropinquavit usque ad portas mortis. Accipe itaque, frater charissime, hanc secundam excerptionum nostrarum, quas postulasti, partem, quasi quoddam ferculum animae tuae paratum: ut in ipso spiritualiter incrasseris, impingueris, dilateris. Capitula autem hujus partis sicut, et superioris, ad evidentiam totius operis sequentis, ante principium libri tibi per ordinem disposui.

PROLOGUS ALTER.

In praecedentibus praemissa descriptione originis et discretionis artium, et quarumdam aliorum, ortum, cursum et occasum omnium regnorum ab initio usque ad nos disposuimus. In sequentibus, profundas allegoriarum obscuritates, secundum subjacentis historiae cursum, prius de Veteri Testamento, deinde de Novo, in quantum praesenti brevitati sufficere videtur, elucidabimus. Invenies in hac parte libelli multa juxta imbecillitatem mei sensus, necessaria tuae inchoationi: et in cognitione veritatis, et in amore virtutis omnibus modis utilia, si tamen quae scripta sunt legere et memoriae commendare non neglexeris. Liber primus Allegoriarum Veteris Testamenti tractat de mysteriis rerum gestarum ab initio mundi usque ad Abraham, continens octodecim capitula. Secundus tractat de mysteriis rerum gestarum ab Abraham usque ad Moysen, continens novemdecim capitula. Tertius tractat de mysteriis rerum gestarum a Moyse usque ad Josue, continens viginti duo capitula. Quartus tractat de mysteriis rerum gestarum a Josue usque ad Helcanam patrem Samuelis, continens decem et octo capitula. Quintus tractat de mysteriis rerum gestarum ab Helcana usque ad David, ubi scriptum est: Scidit Dominus regnum tuum a te hodie, et tradidit illud meliori te, continens decem et novem capitula. Sextus tractat de mysteriis rerum gestarum a David usque ad Salomonem, continens viginti quinque capitula. Septimus tractat de mysteriis rerum gestarum a Salomone usque ad transmigrationem Babylonis, continens quadraginta tria capitula. Octavus tractat de mysteriis rerum gestarum, quae continentur in Esdra, continens sexdecim capitula. Nonus tractat de mysteriis, quae continentur in libris Esther, Tobiae, Judith et Machabaeorum, continens quatuor capitula.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. I.-- De significatione coeli et terrae.

In principio creavit Deus coelum et terram. Coelum designat summa, terra ima; coelum invisibilia, terra visibilia; coelum angelos, terra homines; coelum spiritualia, terra corporalia; coelum angelos sublimitate positionis et excellentia conditionis, sublimitate positionis, quia cunctas visibiles et materiales creaturas altitudine supercellit. Excellentia autem conditionis, quia res caeteras sua soliditate, et quadam perpetuitate praecedit. Sic illa coelestium spirituum angelica natura, creaturas universas, et coelestis patriae mansione, et conditionis suae dignitate superat, et eis superemicat. Terra significat hominem, et loci positione, et conditionis minori dignitate. Loci positione, quia coelo est inferior; conditionis minori dignitate, quia coelo corruptibilior. Sic homines, respectu angelorum, et mansione sunt inferiores, et conditione corporalis naturae minus digni. Secundum praedictam quoque institutionem, coelum significat praelatos, perfectos, contemplativos. Terra autem significat subditos, imperfectos, activos. Praelati namque, perfecti, contemplativi, sive auctoritate muneris, sive differentia dignitatis, sive merito virtutis, subjectis, imperfectis, activis sunt superiores. Subjecti vero, imperfecti, activi praelatis, perfectis, contemplativis inferiores.

Coelum igitur angeli, terra homines: coelum praelati, terra subjecti; coelum perfecti, terra imperfecti; coelum contemplativi, terra activi.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. II.-- De coelo, terra, et operibus sex dierum.

In principio creavit Deus coelum et terram. Coelum spiritus, terra corpus; quia sicut coelum terra sublimius et solidius, sic excellentior est et dignior corpore spiritus. Mundus in prima confusione, est homo in iniquitate sua. Sicut enim mundo primordiali confuso non inierat lux aut futurus ordo, sic homini subjecto iniquitati, nec lux lucet per cognitionem veritatis, nec ordo inest per dispositionem aequitatis. Et Deus quasi in media confusione lucem primariam creat, quando peccatorem diversis sceleribus confusum lucis intimae radiis illustrat, ut quid esse debeat agnoscat, et ad notitiam recte vivendi semetipsum disponat. Significat itaque lux primaria, peccati cognitionem. Firmamentum inter aquas superiores et aquas inferiores, discretionem inter virtutes et vitia. Aquae namque inferiores designant vitia; superiores aquae, virtutes. Et quasi firmamentum inter utrasque aquas ponitur, quando per virtutem discretionis, virtutes a vitiis, et vitia a virtutibus dirimuntur.

Deinde sequitur: Congregatio aquarum: quae erant sub firmamento. Congregatio aquarum, cohibitionem exprimit vitiorum. Vitia namque, quia penitus in praesenti vita, de naturae humanae penetralibus evacuari vel eliminari non possunt, propter eorum fomites nobis originaliter insitos, debent coarctari quantum per divinam gratiam possibile est et cohiberi, et in unum redigi, ne per totum effluant, totum occupent et corrumpant, ac sensus nostros ab inquisitione veritatis, affectus nostros ab exercitatione virtutis, membra nostra ab exhibitione boni operis impediant. Sicut enim terra aquis occupata non potuit germinare, sic nos vitiis occupati nec sensibus veritatem inquirere, nec affectibus virtutes exercere, nec membris bona opera valemus exhibere. Aquis igitur in unum congregatis, aer calescit, et terra germinat quia vitiis cohibitis, et per agnitionem calet homo, et per dilectionem claret, et caro fructificat per bonam actionem. Conditio luminarium significat perfectam illuminationem, nebulosa ignorantiae caecitate seposita, veritatis inspectione. Et potest sol significare cognitionem eorum, quae pertinent ad divinam naturam; luna cognitionem eorum quae pertinent ad sanctam Ecclesiam; stellae autem cognitionem eorum quae pertinent ad unamquamque fidelem animam. Pisces, qui laborant in imo, id est in aquis, sollicitudinem bonae actionis designant, quae vitae labentis fluctibus agitatur. Volucres, quae ad alta volant, significant contemplationem coelestium, per quam ab imis ad superiora sublevamur. Animalia significant sensus nostri corporis, eo quod ipsa participant humanis sensibus. Quasi enim animalia in nobis creantur, cum sensu corporis prius per vanitatem corrupti, per divinam gratiam redintegrantur.

His itaque compositis, novissime fit homo ad imaginem et similitudinem Dei: qui taliter in nobis virtutibus, et bonis operibus dispositis, fit conformis, et similis Deo per justitiam, qui prius fuit informis et dissimilis per culpam. Homo denique formatus, transfertur in paradisum voluptatis, quia peccator regeneratus per gratiam in mundo, in coelum transfertur per gloriam.

Coelum itaque, spiritus; terra, corpus; lucis primariae conditio, peccati cognitio. Firmamentum inter aquas superiores et aquas inferiores, discretio inter vitia et virtutes. Aquarum inferiorum congregatio, vitiorum cohibitio. Productio graminum, exhibitio bonorum operum. Luminarium conditio, perfecta veritatis cognitio. Pisces, bona actio. Volucres, contemplatio. Animalium creatio, sensuum corporalium redintegratio. Adae formatio, justi perfectio. Adam in paradiso, justus in coelo. Lux primaria ante solem significat legem ante gratiam, Joannem ante Christum, initium ante perfectionem, gratiam ante gloriam. Sicut enim lux primaria, sole fuit tempore prior, et tamen minor claritate; sic lex gratia, Joannes Christo, initium perfectione, gratia gloria, priora dignoscuntur ordine, et longe tamen inferiora perfectione; sed in aliis ordinibus rerum invenitur quod alia praecedunt, et alia sequuntur: praecedunt minora, succedunt majora.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. III.-- De aquis superioribus et inferioribus.

Aquae superiores significant bonos salvandos; aquae inferiores, malos damnandos. De aquis superioribus dictum est: Benedicite, aquae, quae super coelos sunt, Domino. Quia electi in perpetuum non cessabunt laudare nomen Domini. De aquis inferioribus scriptum est: Congregentur aquae in locum unum, quia reprobi per totum mundum modo dispersi congregabuntur in infernum, in sempiternum puniendi. Quae sunt tamen istae aquae? Immundi, fornicatores, concubinarii, incestuosi, adulteri, avari, fures, rapaces, ebriosi, perjuri, homicidae, invidi, iracundi, odio perciti, et qui mulierem viderunt ad concupiscendum eam, et qui dicunt fratri suo, fatue: et quicunque a Deo sunt separati, nec per gratiam ipsius justificati, ut Pagani, Judaei, falsi Christiani. Isti congregabuntur in locum unum, id est, in infernum: qui est locus in tenebris, ubi non exstinguitur ignis.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. IV.-- De sole, luna et stellis.

Solent sancti doctores per solem accipere Christum; per lunam, Ecclesiam; per singulas stellas, singulos fideles. Per solem, Christum, quia ut sol perfectus est in se, nec mutatur. Sic Christus, quia immensus est, non potest augeri. Per lunam designatur Ecclesia, quia sicut luna per diuturna incrementa ad plenitudinem ducitur, sic sanctae Ecclesiae corpus membris ejus, quae per gratiam sibi succedunt, appositis, consummatur. Et sicut luna a sole suscipit lumen, sic sancta Ecclesia suscipit a Christo vivificationem. Per stellas ideo designantur fideles, quia sunt et ipsi luminaria coelo, coeli affixi. Sicut Paulus de se sibique similibus luminaribus dixit: Nostra autem conversatio in coelis est. Et iterum: Lucetis in Ecclesia, sicut luminaria in mundo. Sol igitur, Christus: luna Ecclesia; stellae, fideles.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. V.-- De piscibus et avibus.

Pisces significant malos, quia in loco ubi creati sunt permanent. Volucres significant bonos, quia ad superiorem mansionem ascendunt. Sic mali et in culpa remanent in qua sunt nati; et boni per gratiam ascendunt ad gloriam, ad quam sunt renati. Mali pennas habent peccatorum, boni pennas virtutum. Boni laudes divinas modulatis vocibus cantant; mali, in quorum ore non est speciosa laus, conticescunt.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. VI.-- De paradiso voluptatis.

Paradisus voluptatis Ecclesiam significat, in qua diversae sunt voluptates, et jucunditates, aliae per gratiarum abundantiam, aliae per virtutum redolentiam, aliae per multiplicem bonorum operum differentiam, aliae in contemplatione patriae coelestis, aliae in melodia divinae laudis, aliae in dulcedine divinae simul et aeternae retributionis, aliae in spe futurae beatitudinis. Fons, qui est in paradiso, Christum significat. Fons namque sapientiae, Verbum divinum, id est Filius Dei. Qui hunc fontem paradisi, id est Verbum Dei et sapientiam invenit, invenit vitam et haurit salutem a Domino. Quatuor flumina fontis quatuor sunt Evangelia Christi, quibus hortus sanctae Ecclesiae rigatur, et vegetatur, ut crescat, et fructum faciat qui bene diversas terras circumeunt, quia diversos populos prius terrenis intentos in unitatem fidei colligunt. Lignum quoque vitae Christum significat. Ipse namque dicit: Ego sum via, veritas et vita. Si enim ipso vescimur, vitam aeternam habebimus, sicut ipse dicit: Qui manducat carnem meam, etc. Ergo Christus lignum, Christus fons. Lignum, quia fructu vitae nos satiat; fons, quia aqua sapientiae salutaris nos potat. Lignum vero scientiae boni et mali, mandatum Dei exprimit. Quod recte lignum scientiae boni et mali dicitur, quia in eo, si illud custodimus, experimur bonum; et si transgredimur, malum. Paradisus itaque Ecclesia, voluptas gratia, fons Christus, quatuor flumina quatuor Evangelia. Lignum etiam vitae Christus, lignum vero scientiae boni et mali cognitio mandati, esus illius ligni vetiti transgressio mandati.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. VII.-- De formatione primi hominis.

Terra, de qua primus homo factus est, significat Virginem, de qua secundus homo natus est. Virgo terra, virgo Maria. Sicut de terra, divina operatione factum est corpus humanum, sic de virgine, divina operatione Verbum creditur incarnatum. Sine macula fuit corpus Adae sumptum de terra, et immaculatum corpus Christi animatum de Maria. Adam factus est in sexta saeculi die, Christus natus est in sexta aetate, et passus in sexta hora diei, sexta feria hebdomadae. Adam obdormivit ut de costa illius fieret Eva, Christus morte sopitus est ut de sanguine ejus redimeretur Ecclesia. Adam sponsus et Eva de ipso facta sponsa, Christus sponsus et sponsa ab ipso redempta Ecclesia. Adam debuit praeesse et regere Evam, Christus praeest et regit Ecclesiam. Terra ergo, Maria sexta feria, sexta aetas, vel sexta dies, vel sexta hora. Adam, Christus; dormitio Adae, passio Christi; conditio Evae, redemptio Ecclesiae. Ad similitudinem quoque Adae et Evae, Christi et Ecclesiae, est Deus sponsus cujuslibet fidelis animae.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. VIII.-- De Adam, Eva et serpente.

Adam significat spiritum. Eva, carnem. Sicut enim Adam regit Evam, sic spiritus debet regere carnem suam. Et sicut Adam per Evam debuit filios procreare, sic spiritus per carnem debet bona opera propagare. Serpens significat diabolum, pomum delectationem terrenorum. Quemadmodum enim serpens Evam pomo decepit, sic diabolus insensatam carnem terrena delectatione illexit et seduxit. Et sicut Eva Adam duxit ad esum pomi, sic nonnunquam caro spiritum trahit ad usum peccati, et sic uterque de paradiso, id est statu boni sui ejicitur; quia et anima affligitur per malam conscientiam, et punitur per poenam. Adam ergo, spiritus; Eva, caro; serpens, diabolus; pomum, delectatio terrenorum; ejectio de paradiso, spiritus et carnis afflictio.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. IX. De sex diebus operationis divinae, et de septimo quietis.

Sex dies significant laborem boni operis; septima quietem exprimit aeternae beatitudinis. Sex namque diebus opus suum perfecit Deus, et die septima ab omni opere requievit. Sic et nos in praesenti saeculo laborare debemus in exhibitione boni operis, ut in futuro requiescamus in Sabbato retributionis. Haec de opere conditionis mystice disseruimus, ut requiescamus ab opere, quod patravimus.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. X.-- De Adam, Eva et filiis eorum.

Postquam Adam et Eva de paradiso per culpam inobedientiae projecti sunt, cognovit Adam uxorem suam, scilicet Evam et genuit Cain; deinde genuit Abel, quem Cain interfecit. Post haec, Cain factus est vagus et profugus super terram. Adam parens humani generis significat Deum, qui est pater omnium rerum visibilium et invisibilium per naturam, et pater omnium electorum per gratiam. Illis pater, quia conditor; istis pater, quia redemptor. Eva Synagogam significat, quam sibi Deus desponsaverat: de qua quodammodo genuit Cain, et possedit illum filium, populum scilicet antiquum, de quo ipse dicit: Filius meus primogenitus Israel. Genuit quoque Abel innocentem, et justum, id est Dominum nostrum Jesum Christum. Abel fuit justus et innocens: Christus peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus. Abel primus justus ordine temporis, Christus primus justus excellentia sanctitatis. Abel obtulit Deo carnem ovilem, Christus obtulit carnem suam immaculatam. Respexit Deus ad victimam Abel justi, et respexit similiter ad passionem Christi quam suscepit pro redemptione totius generis humani. Abel significat Christum, Cain populum Judaicum. Cain interfecit Abel, et Judaeorum populus Christum patibulo affixit. Factus est Cain post fratricidium vagus, et profugus, et post passionem Christi, secundum carnem fratris sui, dispersus est per mundum populus Judaicus. Adam ergo, Deus; Eva, Synagoga; Cain, populus Judaicus; Abel, Christus; mors Abel justi, passio Christi; ejectio Cain a facie Domini, dispersio populi Judaici. Ad similitudinem vero Cain persequentis, et Abel patientis: persequitur caro spiritum, impius justum, vitium virtutem, malitia benignitatem, mala bona.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. XI.-- De Seth, Cain et filiis eorum.

Illi, qui fuerunt de stirpe Seth, vocati sunt filii Dei; illi autem, qui de stirpe Cain, filii hominum. Seth significat Christum, Cain, diabolum; filii Seth significant electos, filii Cain, reprobos. Electi regenerantur per gratiam, et reprobi reprobantur per culpam. Generationes filiorum Dei in viro complentur: qui propter vires designat virtutes, quia electorum vita consummatur in robore virtutum. Generatio filiorum hominum in mulierem terminatur, quae designat mollitiem, quia reproborum vita finitur mollitie vitiorum. Filii Dei acceperunt filias hominum. Plerumque enim qui per baptismum sunt renati, et electi videbantur sibi conjungunt delectationes et vitia reproborum. Ex hoc conjugio nati sunt gigantes super terram; et mali per luxuriam foedantur, et eriguntur per superbiam. Seth igitur, Christus; Cain, diabolus; filii Seth, electi; filii Cain, reprobi; filiae hominum, delectationes carnalium; copula conjugii, inhonestus usus saeculi; gigantes terrae, superbia vitae.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. XII.-- De Enos, Henoch, et Noe.

Enos tertius ab Adam, qui coepit invocare nomen Domini, designat eos qui perfecti sunt in fide sanctae Trinitatis. Henoch septimus ab Adam, qui Deo placuit, significat eos qui sanctificati sunt donis gratiae spiritualis. Noe decimus ab Adam, qui gratiam invenit coram Deo, exprimit eos qui per bonam actionem complent decalogum legis.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. XIII.-- De arca et diluvio.

Omnis caro per illicitum conjugium corruperat viam suam, et invenit gratiam Noe coram Domino, et ait Dominus ad Noe: Fac tibi arcam de lignis levigatis, et intrabis in eam tu et filii tui, uxor tua et uxores filiorum tuorum tecum, et induces in arcam de cunctis animantibus mundis, septena; de immundis vero, bina. Et adducam aquas diluvii, et delebo hominem, et cuncta quae feci propter hominem, in quibus est spiritus vitae, etc. Corruptio vitae perpetrationem culpae designat. Inundatio diluvii perturbationem, instabilitatem, fluctuationem et persecutionem significat praesentis saeculi. Noe significat Christum, sive quemlibet praelatum, qui, inquantum potest, facit arcam, id est aedificat Ecclesiam, ut ipse salvetur in ea, et filii ejus, id est subjecti ejus. Singulae virgae sunt singulae animae. Quae bene levigantur, dum per praedicationem cortex, et enormitas vitiorum, et peccatorum ab eis resecantur. Et sibi conjunguntur, dum per gratiam in unitatem fidei, quasi ex diversis silvis, id est ex diversis gentibus et linguis uniuntur. De bitumine quoque linita arca legitur. Bitumen charitatem significat. Quo bitumine linitur sancta Ecclesia intus, dum charitas servatur in affectu cordium; et foris, dum demonstratur in exhibitione operum. Mansiunculae in arca et tristega diversos significant doctores et diversa bene viventium merita. Quod dicitur tricamerata tres ordines significat in sancta Ecclesia, conjugatorum, continentium, virginum: qui secundum diversitatem nominum et operum differentiam sortiuntur mansionum. Quod dicitur bicamerata activos designat et contemplativos, quorum activi deorsum, et contemplativi sursum. Longitudo trecentorum cubitorum tria tempora, quibus praesens saeculum decurrit, tempus scilicet ante legem, sub lege, et sub gratia, et perfectam designat sanctae Trinitatis cognitionem. Latitudo quinquaginta cubitorum, per quinque sensus corporis, insinuat operum bonorum in proximum exhibitionem. Altitudo triginta cubitorum trium principalium virtutum, fidei, spei, et charitatis, significat sublimitatem.

Hoc, quod ex omnibus animantibus inducta sunt in arcam, significat quod ex omnibus gentibus homines ducuntur in sanctam Ecclesiam. Munda animalia, quae septena sunt introducta, significant bonos, qui per septiformem gratiam sunt justificati. Immunda vero, quae bina intromittuntur, significant reprobos, qui per culpam a Deo et a semetipsis sunt divisi. Binarius namque, qui ab unitate primus recedit, et se dividit, signum divisionis est. Significant quoque animalia, quae deorsum erant, activos; volatilia, quae sursum erant contemplativos. Feminae designant infirmos, masculi robustos, esca sacram Scripturam significat, quae cibus est spiritualis animarum. Ostium deorsum significat bonam actionem, per quam in unitatem sanctae Ecclesiae ingredimur. Fenestrae sursum contemplationem per quam coelestia comtemplamur vel speculamur. Montes, quos aqua operuit, sunt sancti praelati, quos nonnunquam persecutio opprimit. Cubitus, in quo consummata est arca, Christus est, qui est caput Ecclesiae. Arca deorsum lata erat, quia multi sunt vocati; sursum stricta, quia pauci electi. Deorsum lata, quia multi subjecti; sursum stricta, quia perpauci sunt praelati. Deorsum lata, quia multi sunt activi, sursum stricta quia pauci comtemplativi. Deorsum lata, quia multi imperfecti, sursum stricta, quia pauci perfecti. Numerus quadraginta dierum, quibus inundaverunt aquae qui constat ex quater decem, vitam praesentem significat, in qua fluctibus tentationum et persecutionum incessanter quatimur: tamen et Decalogum et quatuor Evangelia complere debemus. Montes Armeniae sublimitatem significant vitae aeternae; arca requievit in montibus Armeniae, et sancta Ecclesia requiescet in sublimitate vitae aeternae.

Corruptio ergo vitae, est perpetratio culpae; arca, Ecclesia; Noe, praelati; familia Noe, ejus subditi; inundatio diluvii, tentationes, et persecutiones saeculi; singulae virgae, singulae animae; levigatio virgarum, justificatio animarum; lenitio interior, charitas in affectu cordium; exterior linitio, charitas in exhibitione operum: mansiunculae et tristega, diversi ordinis diversa merita; bicameratio, bona actio, comtemplatio; tricameratio, conjugium, continentia, virginitas; longitudo arcae, et tria tempora, et perfecta cognitio sanctae Trinitatis; latitudo, effectus boni operis in proximo; altitudo, excellentia trium principalium virtutum, fidei, spei et charitatis; animalia, activi; volucres, contemplativi; esca, Scriptura; quadraginta dies, vita praesens; montes Armeniae, sublimitas vitae aeternae; recessus sive desiccatio aquarum, ablatio tentationum et persecutionum.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. XIV.-- Moralis sententia de arca.

Arca est anima. In arca debemus salvari, ad ipsam redeuntes, ipsam intrantes, sicut scriptum est: Redite ad cor praevaricatores. Ipsius longitudo, fides qua credit omnia vera esse, quae Deus ab initio saeculi fecit, vel facturus est usque ad finem saeculi, per se, per angelos, per homines; altitudo, spes, qua erigitur ad speranda, bona quae in coelis sequentur; latitudo, charitas, qua extenditur ad septentrionalem plagam per dilectionem inimicorum, et ad plagam australem per dilectionem amicorum. In hac arca est Noe: intellectus rationalis et sensus spiritualis, affectans bonas voluntates. Animalia, opera quae circa terrena aguntur. Volucres: cogitationes. Et inundatio aquarum, impetus tentationum. Montes Armeniae, altitudo contemplationis divinae.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. XV.-- De corvo, et columba.

Corvus, qui de arca emissus est et non est reversus, significat falsos Christianos, qui dum aliquando causa necessitatis ad exteriora mittuntur, foris remanent: quia visibilibus inhaerent, nequaquam ad interiorem quietem revertuntur; dum foris in fluctuatione temporalium delectantur. Columba vero, quae reversa est, bonos significat, qui dum pro necessitate proximorum ad exteriora procedunt, redeunt, dum foris quietem non inveniunt, et afferunt ramum olivae, quia peregerunt opus misericordiae.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. XVI.-- De Iridis coloribus.

Iris, id est arcus coelestis, duos habet colores. Primus color est viridis, secundus rubeus. Viridis significat judicium quod fecit Deus in primordio per aquam diluvii. Rubeus significat judicium quod Deus facturus est per ignem in fine mundi. Aqua namque virescit et ignis rubescit.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. XVII.-- De vinea Noe, et ejus inebriatione.

Plantavit Noe vineam, et inebriatus est, et nudatus. Quod cum vidisset Cham, derisit, sed Sem e t Japhet cooperuerunt patrem. Unde et Cham meruit maledictionem patris sui. Sem et Japhet sibi meruerunt benedictionem. Noe, qui ab Adam fuit decimus, significat Christum, qui decalogum legis complevit, de quo legitur: Non veni solvere legem, sed adimplere. Noe vero interpretatur requies. Et Christus est requies nostra in praesenti per gratiam, in futuro per gloriam. Vinea ipsius fuit gens Israelitica sicut scriptum est: Vinea Domini exercituum domus Israel est. Quae dum debuit facere uvas, fecit labruscas, et conversa est in amaritudinem. Vinea Barrabbam dimisit, et plantatorem, et cultorem suum Christum vino passionis inebriavit. Qui somno mortis obdormivit, et vilitas, id est mortalitas, quam de nobis et pro nobis assumpserat, manifesta comparuit. Quem infelix Cham, id est incredulus Judaeorum populus derisit, dicens: Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere. Si rex Israel est descendat nunc de cruce, et credemus ei. Sed Sem, id est apostoli et caeteri discipuli, et quicunque ex Judaeis in ipsum crediderunt, et Japheth, id est populus gentilis ad fidem conversis, pallio verenda patris operuit, quia passionem Christi non defectum, sed totius virtutis effectum, et verum humanae redemptionis fuisse sacramentum ostendit. Unde et Chanaan filius Cham maledictione punitur, quia Judaeorum progenies Judaeorum maledictione damnatur. Et Sem, et Japheth, id est populus ex utraque gente conversus, perpetua benedictione ditatur. Et Chanaan filius Cham fit servus servorum, quia infideles successores Judaeorum servi sunt Christianorum, quia Christiani servi sunt Christi, cui servire regnare est. Noe igitur Christus, vinea gens Judaica, inebriatio passio, mortis obdormitio denudatio, verae humilitatis demonstratio; derisio Cham derogatio Judaeorum, Sem et Japheth duo populi credentes, vestimentum sacramentum; maledictio Chanaam filii Cham damnatio est et dispersio Judaicae gentis.

ALLEGORIAE IN VETUS TESTAMENTUM CAP. XVIII.-- Moralis sententia de eodem.

Noe significat praelatos: qui dum bene praesunt, quasi tot filiorum sunt patres, quot sunt rectorum rectores. Qui plantant vineam, dum aedificant Ecclesiam: de cujus vino inebriantur, dum de successu virtutum et regiminis sui prosperitate, humana pulsante infirmitate, vel ad modicum gloriantur. Et verenda eorum denudantur, dum conceptae humanae gloriationis cogitationes, vel per quamlibet jactantiam, vel per inanem laetitiam, vel per aliquam denique humani accessus intemperantiam manifestatur. Sed Cham verenda deridet, quia reprobi quique dum quoslibet praelatorum ex infirmitate conditionis excessus aspiciunt, pravis eos sermonibus discerpere et deridere non desistunt. Sed Sem, id est boni contemplativi, in quorum tabernaculis Deus inhabitat per internam quietem, et Japheth, id est boni activi, quos Deus dilatat per bonam actionem, dum infirma praelatorum dissimulare et excusare satagunt, quasi pallio patris verenda operiunt. Et Cham maledicitur, dum pravorum subjectorum actus, servitio daemonum mancipantur, qui sunt servi diaboli. Sem vero et Japheth benedictio tribuitur, quia boni benedictione prima remunerantur. Noe igitur praelati, filii ejus subjecti. Cham reprobi, Sem et Japheth electi contemplativi et activi. Vinea Ecclesia, inebriatio gloriatio, denudatio cogitationis demonstratio, derisio derogatio, opertio excusatio.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. I.-- De exitu Abraham de terra sua.

Egredere de terra tua, et de cognatione tua, et veni in terram quam monstravero tibi; et dabo eam tibi, et semini tuo. Abram, qui interpretatur pater excelsus, et deinde dictus est Abraham, id est pater multarum gentium, significat Christum. Ipse est pater excelsus, quia rex gloriae. Cujus terra Juda, et cognatio ejus, ille est populus Israeliticus carnalis de quo carnem sumpsit. Domus autem patris ejus, synagoga, sive templum. Quis de his omnibus exivit, quando Judaeam et populum Israeliticum et templum dereliquit, et per praedicationem apostolorum in latitudinem gentium venit, et fixit ibi tabernaculum, scilicet sanctam Ecclesiam, et aedificavit altare per praecedentium fidem, et super illud offert sacrificium Patri, bonam fidelium suorum actionem. Ibique dilatatur ad orientem et occidentem, ad septentrionem et meridiem, sicut scriptum est: Vocabo ab oriente et ab occidente semen tuum, et dicam aquiloni, Da, et austro, Noli prohibere. In omnibus namque partibus mundi, possessio Christi, quia in omnibus gentibus fides Christi. Abraham igitur Christus, terra ejus Judaea, cognatio ejus populus Israel, domus patris ejus templum ad quod venit, tabernaculum est Ecclesia, altare fides, sacrificium opus Christi bonum, dilatatio totius mundi possessio.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. II.-- Moralis explicatio de eodem.

Exi de terra et de cognatione tua. Abram est quaelibet fidelis anima, in Ur Chaldaeorum, id est in incendio vitiorum posita. Istius pater diabolus est, sicut de ipsa et de aliis malis scriptum est: Vos ex patre diabolo estis. Terra ejus terrenorum delectatio est, cui inhaeret. Ejus cognatio daemones sunt, quibus per culpam quasi per sanguinem propinqua dignoscitur. Domus patris prava conversatio est, in qua sub patre diabolo diu primum permansit. Terra ad quam invitatur vita spiritualis est, ad quam cum anima divino sermone compuncta, declinans a malo et faciens bonum, transit: figit in ea tabernaculum per honestam conversationem, et aedificat in ea altare lapideum per firmam fidem; offert sacrificium per bonam conversationem, et dilatatur circumquaque per multiformem virtutum exercitationem et bonorum operum exhibitionem. Abram igitur anima, terra ejus delectatis terrena, domus patris ejus conversatio prava, parentes daemones. Terra ad quam venit vita spiritualis, tabernaculum conversatio honesta, altare fides firma, sacrificium ejus actio bona, cujus dilatatio est virtutum exercitatio et bonorum operum exhibitio.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. III.-- De sacrificio Abrahae.

Item dixit Dominus ad Abraham: Sume vaccam triennem, et arietem trium annorum, et capram trimam, turturem quoque et columbam. Qui tollens universa haec animalia divisit, aves autem non divisit. Statutus est modus promissus semini Abrahae, et ista est figura. Per vaccam illam figurata est plebs Judaica, sub jugo legis posita; per capram, eadem peccatrix futura; per arietem, eadem plebs regnatura. Quae animalia ideo dicunt trima, quia per curricula temporum ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad David, tanquam tertiam aetatem gerens ille populus adolevit. Per turturem et columbam, spirituales in Ecclesia populi significati sunt, individui filii promissionis, et haeredes regni futuri. Quorum aetas temporalis ideo tacetur, quia meditantes aeterna, transgressi sunt temporalia desideria. Sed quid est hoc, quod animalia illa trima dividuntur, adversum se invicem partibus constitutis, nisi quod carnales et in populo veteri invicem inter se dividuntur? Porro aves idcirco non dividuntur, quia spirituales indivisi sunt, schisma non cogitant, nec seducuntur ab haereticis, sed est pax in ipsis, sive a caeteris se removeant ut turtur, sive inter illos conversentur ut columba.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. IV.-- Moralis expositio de eodem.

Secundum sensum tropologicum, Abraham est quaelibet fidelis anima quae offert Deo sacrificium, vel justitiae fructum. Animalia, id est opera bona, quae circa terrena negotia versantur. Offert aves; contemplativas scilicet cogitationes, quae per coelestia desideria sursum volant. Animalia separantur, quia bona opera, quae rebus terrenis proximis exhibentur, per multa negotia dividuntur. Aves autem minime dividuntur, quia cogitationes contemplativae ad solam intentionem supernae visionis eriguntur. Volucres sacrificio insidiantes daemones sunt sive immundae cogitationes, quas instantia orationis et cautela discretionis abjicere debemus.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. V.-- De triplici circumcisione.

Tres sunt circumcisiones. Una in carne tantum exterius, quae sacramentum est. Aliae duae, quae sunt res et virtus sacramenti. Altera, quae fit in praesenti, quando anima per depositionem iniquitatis circumciditur; altera quae in futuro fiet, quando per depositionem corruptionis corpus circumcidetur. Prima igitur in carne, secunda in mente, tertia in corpore. Octonarius vero in sacra Scriptura, aliquando tempus resurrectionis significat, quod post praesentem vitam sequitur; aliquando tempus gratiae, in quo quasi post Sabbatum legis, aeterna bona servientibus Deo promittuntur. Merito ergo illa prima circumcisio, quae est sacramentum illarum duarum, jussa est fieri octava die, ut ostenderetur quod in tempore gratiae, corda circumcidenda erant per emendationem iniquitatis, et in tempore resurrectionis; corpora quidem per depositionem iniquitatis et corruptionis.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. VI.-- De exitu Lot e Sodomis.

Dictum est Lot, ut exiens de Sodomis ascenderet in montem ut salvaretur, et petiit Segor: et concessum est ei. Non tamen ausus est permanere in Segor; sed ascendit in montem. Sodoma significat luxuriam vitae praesentis. Lot significat animam ad vitam aeternam praedestinatam. Angeli sunt praedicatores, qui annuntiant salutem suam ei dicentes: Declina a malo, et fac bonum. Quasi dicant: Exi de Sodomis, et ascende in montem; derelinque vitam saecularem, et ascende ad vitam spiritualem; derelinque luxuriam, et assume continentiam. Sed Lot timens ascendere ardua, petit Segor; quia fidelis non praesumens vitae spiritualis, et continentiae culmen ascendere, existimat vitam conjugalem diligendam, dum se credit in ea animam salvare posse. Sed tandem Segor derelinquit, et in montem ascendit; quia justus nonnunquam videns vitae conjugalis casum, laborem, periculumque perpendens, vitam conjugalem postponit, et spiritualis vitae et continentiae sublimitatem ascendit. Uxor Lot quae retrospexit et periit, significat carnales quoque qui, quamvis quandoque de peccatis quantum ad actum exeunt, mente tamen et voluntate protinus ad eadem revertuntur. Et quia manum mittunt ad aratrum, et retro aspiciunt non sunt apti regno Dei. Lot ergo intelligitur fidelis anima; Sodoma, vita saecularis: Segor, vita conjugalis; mons, vita spiritualis; uxor Lot, carnales qui sunt in Ecclesia.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. VII.-- De hoc, quod tentavit Deus Abraham.

Tentavit Deus Abraham dicens: Tolle filium tuum unigenitum, quem diligis, Isaac, et vade in terram visionis, atque ibi offeres eum in holocaustum super unum montium, etc. Abraham significat Deum Patrem, et Isaac, Christum. Mons, in quo sacrificandus erat, altitudinem exprimit Dominicae charitatis. Duo juvenes cum asino exspectantes, gentiles et Judaeos non credentes, et in mortem Domini consentientes designant. Asinus significat stultitiam utrorumque. Stultum namque est exspectare venturum, qui jam multis prophetarum testimoniis, et innumerabilibus miraculorum prodigiis venisse probatur. Ara, ligna; vepres, crucem Domini designant. Isaac, qui mortem in sacrificio non gustavit, divinitatem exprimit, quae poenas aut dolorem in passione non sensit. Aries, qui mortem pertulit, humanitatem significat, quae passionis amaritudines sustinuit. Ignis angustiam significat Dominicae passionis, per quem Agnus ille immaculatus est assatus, et Deus Pater de praevaricatione primi parentis, et totius humani generis placatus. Abraham igitur, Deus Pater; Isaac, Christus; mons, divina charitas; duo juvenes, increduli Judaei et gentiles; asinus, stultitia incredulitatis utrorumque; ara, ligna; vepres, exitium crucis; Isaac, divinitas; aries humanitas; ignis, angustia passionis.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. VIII.-- De Sara, et morte, ac sepultura ejus.

Sara, quae interpretatur princeps, significat animam quae praesidet populo sensuum suorum spiritualium, virtutum, voluptatum quoque, cogitationum, affectionum, sermonum, actionum, et cui ipsa praesidet ipsum bene gubernando. Mors Sarae mortificationem significat animae, et voluptatum saecularis concupiscentiae. Spelunca, in qua est sepulta, spiritualem designat vitam, quae est occulta: quae recte duplex dicitur, propter bonam actionem et contemplationem. Sara igitur est anima; mors Sarae, mortificatio animae; spelunca, spiritualis vita.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. IX.-- Quomodo adducta est Rebecca ad Isaac.

Mortua Sara, misit Abraham puerum suum propter Rebeccam conjugem Isaac, et adduxit eam servus Abrahae super camelum, et accepit eam Isaac in uxorem, etc. Abraham significat Deum Patrem, qui est pater multarum gentium quia pater omnium per conditionem. Sara significat Synagogam, quam sibi Dominus in Veteri Testamento desponsaverat. Isaac, qui interpretatur risus, designat Christum, qui est gaudium nostrum. Puer Abrahae exprimit apostolos a culpa originali et actuali per gratiam purificatos. Rebecca per puerum de gentilitate adducta, gentium est Ecclesia, per praedicationem apostolorum conversa. Fons, de quo hausit Rebecca, facundia philosophica est, ex qua tunc temporis gentilitas sitim suam conabatur temperare. Ornamenta, quae dedit puer Rebeccae, virtutes significant, quae per praedicationem apostolorum collatae sunt Ecclesiae. Gibbus cameli, de quo conspecto Isaac descendit, exprimit antiquam peccatorum enormitatem et gentilitatis superbiam, qua se sancta Ecclesia, cognita Christi majestate, humiliavit. Pallium, quo se circumdedit, opus bonum significat quo se sancta Ecclesia post acceptam fidem, coram Deo, et angelis, et hominibus ornavit. Ager, in quem Isaac exierat, significat mundum; et vesper diei, finem saeculi. Nuptiae Isaac et Rebeccae designant nuptias Christi et Ecclesiae. Oravit Isaac pro sterili Rebecca, et Christus in dextera Dei Patris interpellat pro Ecclesia. Dedit Deus conceptum Rebeccae, et confert Deus fecunditatem Ecclesiae. Jacob significat bonos, qui benedictionem consequuntur, et in praesenti per gratiam, et in futuro per gloriam. Esau significat malos, qui benedictione excluduntur in praesenti per culpam, in futuro per poenam. Abraham igitur, Deus Pater; Sara, Synagoga; mors Sarae, infidelitas Synagogae; Isaac Christus; puer, apostoli; fons, philosophica doctrina, ornamenta, virtutes; adductio Rebeccae, conversio Ecclesiae; gibbus cameli, enormitas peccati; descensio, humilitas Ecclesiae; pallium, opus bonum; ager, mundus; vesper, finis saeculi; nuptiae Isaac et Rebeccae, conjunctio Christi et Ecclesiae; Jacob, boni; Esau, mali.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. X.-- De Abraham, Isaac, et pueris eorum, ac puteis.

Abraham, et pueri ejus foderunt puteos, et rixati sunt Palaestini, et impleverunt puteos terra. Deinde Isaac fodit puteum, pro quo non sunt jurgati, et vocavit nomen ejus latitudo. Abraham, sicut supradictum est, significat Deum Patrem; pueri Abrahae libros designant prophetarum. Aqua est scientia, quae abluit et potat: abluit culpam, gratiam potat. Isaac Christum significat; pueri Isaac evangelistae sunt et apostoli. Palaestini sunt Judaei, qui contendunt de puteis Scripturarum, et eos terra implent, propter carnalem et terrenam intelligentiam suam. Puteus, quem Isaac ad ultimum fodit et latitudinem vocavit, et quem non impleverunt Palaestini, evangelica doctrina est, quae per mundum est dilatata, quam Judaei nequaquam auferre possunt. Abraham igitur, Deus Pater; Isaac, Filius; pueri Abrahae, prophetae; pueri Isaac, apostoli et evangelistae; et putei quos foderunt, libri quos scripseserunt; puteus, qui vocatur latitudo, Evangelii praedicatio.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. XI. De benedictione Jacob.

Nota est historia, quando Jacob Esau benedictione patris supplantavit. Isaac significat Deum, a quo descendit benedictio super caput justi. Rebecca significat matrem gratiam, quae Jacob de paterna benedictione consuluit. Jacob posterior natu, domi remanens, benedictionemque consequens, gentilem designat populum, qui post Israeliticum populum ad cognitionem divinam venit, et intra se cum matre gratia vota nutrit, quae reddunt laudationes Deo: benedicitur ab eo in mundo per gratiam, in coelo per gloriam. Esau prior natu, foris venationi deserviens, benedictionem amittens, populum Israel significat qui ad Dei cognitionem venit, qui foris in littera justitiam quaerit, et benedictionem coelestis haereditatis dimittit. Pelles, quibus Rebecca filium cooperuit, confessionem exprimunt peccatorum. Cibus, sunt virtutes quibus Deus pascitur, dum per gentilem populum cooperante gratia exercetur. Vestes, sunt bona opera legis quibus misericorditer gratia gentilem populum vestit, populo Israelitico foris stante et vagante. Vinum, designat gaudium in Spiritu sancto. Quo vino Dominum potamus, dum nos in Spiritu sancto exsultamus. Isaac igitur Deus; Rebecca, gratia; Esau, Judaicus populus; Jacob, gentilis; venatio Esau forinseca, carnalium observationum custodia, et carnalis inscriptionis intelligentia. Pelles haedorum, confessio peccatorum; cibus, virtutum exercitatio; vinum, gaudium in Spiritu sancto; vestimenta, bona opera; ager, cui benedixit Dominus, sancta Ecclesia, in qua redolet, testante beato Gregorio, flos uvae per praedicationem, flos lilii per castitatem, flos violae per humilitatem, flos spicae per maturitatem bonorum operum, flos olivae per misericordiam, flos rosae per patientiam. Odivit Esau Jacob; odio habent populum Christianum ex gentibus collectum Judaei, videntes eum dominari sibi.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. XII. Quomodo perrexit Jacob ad Laban.

Adepta benedictione, Jacob perrexit ad Laban avunculum suum: et obdormivit in quodam loco capiti suo lapide supposito: et vidit scalam in coelum erectam, et Deum innixum scalae, et ascendentes angelos et descendentes. Deinde venit in agrum ad puteum juxta Aran, ubi greges pascebantur, et adaquabantur. Deinde conversatus cum Laban, accepit Liam, et Rachel filias ejus in uxores: et ex eis, et ancillis earum duodecim patriarchas genuit et apud Laban est locupletatus. Jacob, secundum sensum tropologicum, significat spiritum; Esau, corpus humanum. Jacob significat spiritum, quia spiritus lenis est, dum, suadente ratione, quaerit tantum necessaria. Esau significat corpus, quia corpus pilosum est, dum, instigante concupiscentia, quaerit superflua. De discordia istorum scriptum est: Corpus, quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. Et iterum: Caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem. Sed spiritus, accepta benedictione gratiae, fugit mucronem corporalis concupiscentiae, sicut Apostolus praecipit, dicens: Fugite fornicationem. Laban, qui interpretatur dealbatio, Dominum significat, qui summa munditia est, cui spiritus justi, dum carnales illecebras fugit, appropinquare et inhaerere concupiscit. Qui spiritus scilicet bene in itinere dormit, quando in spirituali profectione, a strepitu praesentis saeculi quiescit. Et dormiens coelestia contemplatur; quia, dum bene claudit in rebus exterioribus oculos, intus meretur de invisibilibus mira videre. Qui nequaquam super terram, sed super lapidem caput ponit; quia firmam fidem Christi virtutibus et operibus suis fundamentum facit. Ager, ad quem Jacob venit, sacra Scriptura est, in qua diversi pastores, id est diversi doctores, diversos pascunt greges, diversos, scilicet fideles. In hoc ergo pascuntur conjugati, et continentes, et virgines. Alii pascuntur per historiam, alii per allegoriam, alii per tropologiam. Omnes inde capiunt pastum nutrimenti, qui inde sumunt doctrinam recte vivendi. Puteus, de quo adaquabantur greges, divinam significat sapientiam, de qua potantur fideles. Lapis, quo os putei operiebatur, intelligentiae difficultatem exprimit. Et omnes doctores ad hoc in Scriptura laborant ut, remoto lapide, id est difficultate intelligentiae, fidelibus administrent potum verae et latentis sapientiae. In hoc agro Deus occurrit justo, in obsequium suum illum assumens, et duas filias suas attribuit. Liam, quae interpretatur laborans, id est activam vitam, et Rachelem, quae interpretatur visum principium, id est vitam contemplativam. Datque famulam Racheli; ut illi serviat, firmam scilicet rationem. Et Liae quoque famulam, incorruptam scilicet sensualitatem. Ratio namque subservit contemplationi, et sensualitas actioni. Multiplicatus est Jacob in filiis et pecoribus cum Laban, et justus ditatur sensibus spiritualibus, affectionibus, cogitationibus, sermonibus, operibus, habitans eum Deo. A Laban cum rebus suis furtive Jacob discedit; et justus nonnunquam minus caute se discutiens, virtutes a Deo collatas sibi latenter attribuit. Laban consecutus est Jacob fugientem in montem, et Deus consequitur justum per inanes cogitationes a se discedentem in elationem. Affirmabat Laban, quod quaecunque habebat Jacob erant de suis bonis, et Deus ostendit homini quod quaecunque habet bona, sunt ex suis donis; Jacob a Laban revertens, a fratre timuit occidi; et sensus humanus propter infirmitatem mortalitatis ad inferiora descendens, a corporis vitio timet tentari. Jacob noluit habere Esau socium in vita, nec vicinum in patria; et spiritus humanus spiritualibus donis ditatus, contemnit fervorem carnis habere, vel consortem in opere, vel affinem in delectatione. Jacob igitur, spiritus; Esau, corpus; Laban, Deus; ager, Scriptura; puteus, sapientia; Lia, bona actio; Rachel, contemplatio; ditatio Jacob in prole et pecoribus, multiplicatio justi in virtute et bonis operibus.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. XIII. De virgis, quas decorticavit Jacob.

Decorticavit Jacob virgas, et posuit ante oves in canalibus: et illae virgas variatas in conceptu intuentes, varios fetus parturiebant. Jacob significat sanctos praedicatores, et aqua Scripturam, et canales libros. Sicut namque Jacob ex aqua, et canalibus adaquabat commissos greges sibi, sic praedicatores et doctores ex universitate Scripturae, et diversis ejusdem Scripturae libris, sibi creditos reficiunt fideles. Virgae variatae, varias significant sententias. Quae sententiae ideo virgis comparantur, quia multis et gravibus comminationibus, de transgressionibus mandatorum Dei nos castigant. Oves sunt fideles, propter suam innocentiam. Oves ex intuitu variarum virgarum varios fetus pariunt, quando fideles quique ex locutione variarum sententiarum, varias exhibitiones operum producunt. Jacob igitur, praedicatores; oves, fideles; aqua, Scriptura; virgae, sententiae; variatio virgarum, differentiae sententiarum varius; fetus ovium, multiplex effectus operum.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. XIV. De Dina filia Jacob.

Exivit Dina filia Jacob, ut videret mulieres regionis illius; et corrupit eam Sichem, vi opprimens virginem. Sicut ex sanctorum verbis invenimus, Dina significat animam, rebus exterioribus nimis intentam. Regio, cujus mulieres Dina videre cupivit, mundum designat. Mulieres, exprimunt animas diversis vitiis emollitas. Sichem diabolum exprimit, qui animam mundanis rebus curiosius intendentem, per concupiscentiam corrumpit. Dina igitur, anima; regio illa, mundus; exitus Dinae, curiositas animae; Sichem, diabolus; violatio Dinae, corruptio animae.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. XV. Historia de Joseph.

Nota est historia de Joseph, quando a fratribus est venditus, et in Aegypto exaltatus. In hac figura, Jacob figurat Deum Patrem. Qui habuit greges, scilicet tribus Israeliticas, de quibus dictum est: Nos autem populus ejus, et oves pascuae ejus. Joseph, designat Christum, quem Pater prae omnibus dilexit et diligit; quia ipse est filius per naturam, alii filii per gratiam; ipse per generationem, alii per adoptionem; ipse ex aeternitate, alii ex tempore. Quem quoque pater tunica polymita induit, quando eum nostrae humilitatis natura vestivit. Joseph per somnia manipulorum et stellarum vidit fratres suos se adoraturos, et cognovit. Decem fratres gregem patris sui pascentes Pharisaeos significant, qui tribus Israeliticas per Decalogum legis pascere debuerant. Significat autem Sichem legem, in quam Deus Pharisaeos cum tribubus sibi creditis miserat. Fratres Joseph derelinquentes Sichem cum gregibus sibi commissis, diverterunt in Dothain, quae interpretatur defectio; Pharisaei autem cum tribubus Israel legem derelinquentes, in defectum praevaricationis descenderunt. Invidia decem fratrum erga Joseph innocentem et justum, est invidia Judaeorum erga Christum. Fratres Joseph nudaverunt eum tunica sua, et Judaei Christum humanitate sua. Illi tinxerunt tunicam Joseph in sanguine haedi, isti humanitatem Christi sanguine ipsius fuso pro peccato populi. Illi posuerunt Joseph in puteum, isti Christum in sepulcrum. Joseph exivit de puteo, Christus resurrexit de sepulcro. Joseph Ismaelitae transeuntes emerunt, et apostoli hic manentem civitatem non habentes, sed futuram inquirentes, omnia pro Christo reliquerunt. Ismaelitae Joseph duxerunt in Aegyptum, et apostoli praedicaverunt Christum per totum mundum. Exaltatus est Joseph in Aegypto, et Christus exaltatus est in mundo. Joseph implevit annona horrea regis Aegypti, et Christus Scriptura Ecclesiam Dei. Diversi populi infideles emerunt victum argento suo in horreis regis Aegypti, et diversi populi fideles effecti, enitent studio suo jam in Ecclesiis Dei. Fratres tandem ad Joseph venerunt, et cognoverunt eum, et in fine saeculi postquam plenitudo gentium intraverit, reliquiae Israel salvae fient, et convertentur ad Christum. Jacob igitur, Deus Pater; Joseph, Christus; decem fratres, Pharisaei, scilicet populum sub Decalogo pascentes; Sichem, lex; Dothain, praevaricatio; tunica, humanitas; intinctio in sanguine haedi, passio pro peccato populi; cisterna, sepulcrum; Ismaelitae, apostoli; Aegyptus, mundus; exaltatio Joseph in Aegypto, exaltatio Christi in mundo; horrea, Ecclesia; annona, Scriptura.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. XVI. De Jacob, et filiis ejus.

Jacob, est Christus; ejus filii, duodecim apostoli. Hi sunt etiam fontes deserti, quos Israel reperit in Helim. Duodecim panes propositionis, duodecim lapides in veste pontificali; duodecim lapides de Jordane sublevati, duodecim boves sub aeneo mari; duodecim stellae in corona sponsae, duodecim fundamenta; duodecim portae, duodecim menses anni; duodecim horae diei, duodecim fructus ligni vitae.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. XVII. De Juda, ac filiis ejus, et Thamar.

Ascendit Judas ad tonsores ovium suarum, et invenit Thamar sedentem in bivio: et dato pro arrhabone annulo, et armilla, et baculo, dormivit cum ea: et concepit mulier, et peperit Phares et Zaram. Judas significat Christum; oves, fideles Christi. Pastores ejus sunt doctores, qui adipe frumenti, id est verbo Dei, gregem Christi pascunt. Lana designat bona opera; Judas autem de ovibus suis lanam colligit, quando Christus a fidelibus suis bona eorum opera recipit. Thamar cum habitu meretricio est anima cum peccato. Quae bene ad bivium vertit quando ad confessionem accedit. Meretrix sedens in bivio manifestat officium suum, vel consilium, et anima in confessione peccatum suum. Quam scilicet animam, Christus sicut Judas Thamar praegnantem facit, quando ei post confessionem peccati sui, dona Spiritus sancti infundit. Datque illi pro arrhabone futurae retributionis, annulum, qui significat fidem; et armillas, quae significant bona opera; et baculum, qui significat justitiae rectitudinem. Thamar per Judam fecundata, edidit geminam prolem; et anima Spiritu sancto fecundata, parit virtutis exercitationem et boni operis exhibitionem. Judas igitur est Christus; oves, fideles; pastores, doctores sunt; lana, bona opera; Thamar, anima; sessio in bivio, confessio de peccato; annulus, fides; armilla, bona actio; baculus, justitiae rectitudo; impraegnatio, gratiae infusio; geminae prolis editio, virtutum exercitatio et bonorum operum exhibitio.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. XVIII. De duobus servis Pharaonis.

Iratus est Pharao duobus servis suis, quorum alter pincernis praeerat, alter pistoribus, et misit eos in carcerem, in quo erat Joseph. Qui ibi viderunt somnia juxta interpretationem sibi congruam. Et restitutus est princeps pincernarum in gradum pristinum, princeps vero pistorum in patibulo est suspensus. Rex Aegypti Dominum Deum significat, qui rex est totius mundi. Domus Pharaonis, paradisum designat, in quem posuit hominem quem formaverat; duo servi, duo genera hominum exprimunt, bonos et malos; pincerna, bonos; pistor, malos. Culpa servorum originale peccatum, pro quo omnes sicut in Adam peccaverunt, ita et in Adam de paradiso ejecti sunt. Carcer vero miseriam hujus mundi significat. Somnia sunt conscientiae, quae modo in nocte hujus saeculi futura praecurrunt stipendia. Boni per bonam conscientiam consequuntur bona, quia desiderium suum justis dabitur; mali, ex mala conscientia quasi a malo somnio consequuntur mala, quia quod timet impius, veniet ei. Joseph designat praelatos qui, ex auditu conscientiarum, et bona promittunt bonis, et mala minantur malis. Tres dies tria tempora sunt, tempus naturalis legis, tempus scriptae legis, tempus gratiae. Tempus naturalis legis fuit ab Adam usque ad Moysen; tempus scriptae legis fuit a Moyse usque ad Christum; tempus gratiae fuit a Christo usque ad finem mundi. Post ista tria tempora, quasi post tres dies auferet Deus de carcere praesentis mundi bonos et malos. Bonos quidem restituet in gradum beatitudinis supernae, malos autem suspendet in tormento gehennae. Rex igitur, Deus; domus ejus, paradisus; duo servi boni et mali; culpa servorum, originale peccatum; carcer, mundus; Joseph, praelati; somnia, conscientiae; tres dies, tria tempora; restitutio pincernae, restitutio justorum in gradum innocentiae et beatitudinis aeternae; pistoris suspendium, aeternum impiorum tormentum; aves, sunt daemones qui comedunt carnes pistoris, quia saturabuntur poenis peccatorum.

LIBER SECUNDUS. DE RELIQUIS MYSTERIIS GENESEOS AB ABRAHAM USQUE AD MOYSEN. CAP. XIX. De aromatibus quibus conditus est Jacob.

Mortuus est Jacob, et conditus est aromatibus. Jacob fidelem animam significat, quae moritur mundo, ut vivat Deo. Mortua vero culpae per poenitentiam, vivit justitiae per gratiam. Et conditur aromatibus, id est diversis virtutibus, ut in se deinceps incorrupta permaneat, et aliis in omni loco Christi bonus odor fiat. Sepulcrum spiritualis vitae designat secretum, in quo fidelis reconditur, ne praesentis saeculi fluctuatione turbetur.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. I. De nativitate Moysi, et exitu Israel de Aegypto.

Nota est historia de Nativitate Moysi, et quomodo invenit eum filia Pharaonis juxta flumen, et quomodo tradidit illum matri illius nutriendum, et postea adoptavit eum sibi in filium. Notum etiam est quomodo misit eum Deus ut educeret filios Israel de Aegypto, decem plagis flagellata, et quomodo mare Rubrum transierunt, et desertum, et ad terram promissionis, completis quadraginta annis, venerunt. Moyses juxta flumen significat quemlibet hominem, juxta fluvium praesentis saeculi positum; filia regis gratiam designat, quae quemlibet ad vitam praedestinatum de fluxu saeculi liberat, et in filium adoptat, ut qui prius fuerat filius irae, deinceps existat filius gratiae. Quae tradidit eum mulieri Hebraeae, scilicet matri ejus Ecclesiae, ut quem gratia regeneraverat Ecclesia nutriat. Quae videlicet sancta Ecclesia mulier recte dicitur, quia sponso suo Christo fideliter multos fideles parit et nutrit. Et haec est Hebraea id est transiens, quia non habet hic manentem civitatem, sed futuram inquirit. Moyses autem grandis effectus, scientia eruditus, in Aegyptum propter filios Israel mittitur, quia fidelis quilibet justitia enutritus, scientia Scripturarum imbutus, praedicator a Deo constituitur. Pharao, qui interpretatur negans eum, id est Dominum, significat diabolum, qui eum negavit quando dixit: Ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo. Aegyptus interpretatur tenebrae, et significat saeculum, non secundum hoc quod homines vivunt, sed secundum hoc quod in ipso male vivunt. Principes ejus, daemones sunt, qui ejus voluntati semper obediunt. Lutum in quo servierunt filii Israel Pharaoni. eo quod lutum inquinat, luxuriam designat. Palea, eo quod levis est, et cito transvolat, vanam gloriam significat. Later quoque, qui de molli terra confectus, per decoctionem ignis durescit, humani cordis duritiam, per longam sive concupiscentiae, sive libidinis aut avaritiae consuetudinem decoctam ostendit: per quam multi serviunt in his omnibus hodie Pharaoni, qui tamen sunt ad vitam aeternam praedestinati, et terram coelestis patriae adepturi. Flagellatio Aegypti destructionem significat saeculi, non secundum hoc quod divina providentia regitur, sed secundum hoc quod in ministerio praedicationis in sua malitia debilitatur. Primogenita principalia exprimunt vitia. Primogenita vero interficiuntur, quando per gratiam Dei principalia vitia destruuntur. Occisio agni passio Christi, per quam omnes electi liberantur a servitute diaboli et de captivitate praesentis saeculi. Cujus videlicet agni sanguine utrumque postem nostrum linimus, cum passionem ejus et corde credimus, et ore confitemur. Lactucae agrestes, amaritudinem exprimunt poenitentiae. Cum enim sacramento Dominici corporis communicamus, flagitia sub Pharaone retroacta deflere debemus. Accinctio renum significat continentiam. Calceamenta, quae de coriis animalium mortuorum fiunt, mortalitatis memoriam significant. Baculi, quos tenere debebant in manibus, significant justitiam, in baculis enim rectitudo est. Festinatio comestionis celeritatem exprimit conversionis. Aurum Aegypti, quod filii Israel tulerunt, eo quod fulgidum est, philosophicam insinuat sapientiam. Argentum autem, quia sonorum est, significat eloquentiam. Arma, quibus filii Israel leguntur armati, virtutes insinuant, quibus contra vitia armamur- castitatem, per quam munimur contra luxuriam; humilitatem, contra superbiam, et sic de caeteris virtutibus et vitiis. Farina non fermentata, quam secum tulerunt, simplicem et sanam doctrinam designat, haeretica pravitate minime corruptam. Mare Rubrum baptismum significat Christi sanguine consecratum. In mari Rubro submersus est Pharao, et principes ejus, et in baptismo liberamur a potestate diaboli, et principium illius. Desertum, quod transito mari Rubro filii Israel intraverunt, vitam significat spiritualem, quam, accepta baptismi gratia, agere debemus. Quae vita recte dicitur desertum, quia a multis deseritur, et a paucis colitur: quia quamvis multi vocati, pauci tamen sunt electi. Multi nomine tenus in vita sunt spirituali, qui prava voluntate sunt in vita saeculari. Amalecitae, qui primum filiis Israel armati occurrerunt, et reges qui postea contra eos pugnaverunt duorum vitiorum demonstrant genera, carnalia et spiritualia, cum duplici hoste pugnantia per diversos homines et daemones. Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed contra potestates tenebrarum harum, contra spiritualia nequitiae in coelestibus. Jordanis, qui interpretatur descensus, significat mortem, et terra promissionis aeternam beatitudinem. In transitu Jordanis inferior pars aquae ad inferiora decurrebat, superior autem solidata subsistebat. Sic in morte inferior pars hominis, scilicet caro, inferius decurrit, quia terra est, et in terram superior pars ejus, id est anima, solidata subsistit, quia suam jam recipiens stolam, ad aeternitatem transit. Duo vero sunt bona quae nobis in coelesti patria promittuntur: lac et mel. Lac, quia de carne est, significat humanitatem Christi; mel vero, quia de rore coeli concrescit, designat ejus deitatem. Accipiamus itaque terram lacte et melle manantem: quia in hoc beatificamur, quod humanitatem Christi et ipsius divinitatem contemplamur. Aegyptus itaque, vita saecularis; desertum, vita spiritualis; terra promissionis, vita coelestis. Pharao diabolus, principes ejus daemones, lutum luxuria, palea vana gloria, aurum philosophica sapientia, argentum eloquentia, later duritia cordis, fluvius Aegypti fluxus saeculi. Moyses praedicatores, filii Israel Christiani, interfectio primogenitorum destructio principalium vitiorum, occisio agni passio Christi, agrestes lactucae amaritudo poenitentiae, farina non fermentata simplex doctrina, mare Rubrum baptismus, populus Amalecitarum vitia carnalia, sive perversi homines. Og et alii reges vitia spiritualia, sive daemones, terrae promissionis possessio aeterna beatitudo, calceamenta mortalitatis memoria, baculi justitia, festinatio comestionis celeritas conversionis, accinctio renum continentia, duo postes fides et confessio.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. II. De iis quae spiritualiter Dominum vel Christum significant.

Sunt quaedam in Veteri Testamento quae Christum spiritualiter significant: sicut agnus paschalis, columna, petra, et caetera quaedam. Agnus paschalis significat Christum, quia sicut in occisione agni liberati sunt filii Israel de servitute regis Aegypti, sic in passione Domini liberati sunt filii electi de servitute diaboli. Columna, quae filios Israel praecedebat, Christum significat, quia sicut columna praecedebat populum pergentem ad terram promissionis, sic Christus, factus obediens Patri usque ad mortem, praecedit populum Christianum exemplo passionis suae, tendentem ad patriam vitae coelestis. Per multas namque passiones et tribulationes oportet nos intrare regnum coelorum. Nubes Christi significat humanitatem, ignis divinitatem. Petra, quae virga percussa est, et aquam populo dedit, significat Christum, qui in ligno passus redemptionis nobis gratiam ministravit. Arca significat Christum. Quemadmodum enim in arca continentur duae tabulae legis, et manna, et virga, sic in. Christo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, quibus ad cognitionem veritatis erudimur, et gratia spiritualis, per quam pascimur, et justitia, per quam regimur. Duae etenim tabulae designant sapientiam et scientiam, manna gratiam, virga justitiam. Sapientia et scientia Christus nos instruit, gratia pascit, justitia regit. Quatuor annuli, qui arcae inhaerent, quatuor sunt Evangeliorum libri. Qui libri, quasi annuli rotundi sunt ex eo quod aeternitatem, in qua finis non est, nobis promittunt. Vectes, quibus arca portabatur, semper inhaerent annulis, quia praedicatores semper inesse debent quatuor Evangeliorum libris per meditationem et lectionem, ut portent arcam, id est Christum ad mentes audientium per praedicationem. Propitiatorium significat Christum. Sicut enim Dominus de propitiatorio proprius fiebat filiis Israel, loquens Moysi de eo mandata sua, sic in Christo propitiatus est humano generi, condonans peccata illius, sicut scriptum est: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi. Mensa propositionis significat Christum. In mensa namque propositionis panes erant. Et Jesus dicit: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi: et panis, quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Candelabrum significat Christum. Sicut enim candelabrum est instrumentum luminis, ita Christus in mundo manifestavit nomen Patris, ipso teste, qui ait: Pater manifestavi nomen tuum. Hastile candelabri, sanctam designat Ecclesiam, quae est corpus Christi. Calami, qui de ipso procedunt, praedicatores sunt, qui nobis verbum vitae personant. Scyphi, eo quod scyphis solet infundi potus, sunt auditores verbi. Sphaerulae, quae et ipsae inerant calamis, volubilitatem et velocitatem exprimunt boni operis. Lilia vero, eo quod lilia virent et candent, aeternitatem et pulchritudinem designant aeternae retributionis. Tres calami egrediebantur ex uno latere, et tres ex altero, quia et ante incarnationem Christi et post, fuerunt qui fidem Trinitatis praedicarent. Tres scyphi, sphaerulae, lilia per singulos calamos tria tempora significant, quia electi ante incarnationem, ante legem, et sub lege, sub prophetis, et post incarnationem, tempore primitivae Ecclesiae, quae congregata est de Israel, et in tempore Ecclesiae, quae congregata est de gentibus, et illius quae in fine congreganda est de reliquiis Israel: inveniuntur quasi scyphi, potum sitire gratiae, quasi sphaerulae in via decurrere, quasi lilia donum retributionis exspectare. Quatuor scyphi in hastili, quatuor libri sunt Evangelii; septem lucernae, septem dona Spiritus sancti; altare significat Christum; super altare offerebantur sacrificia, et nos super Christum, id est super fidem ejus, debemus offerre bona opera, et orationum munera. Altare, inquit Dominus, facietis mihi de terra. Altare de terra, caro Christi de virgine Maria. Hircus emissarius, qui in desertum missus peccata auferebat, Christum significat. Ipse namque in cruce oblatus per mortem de mundo emissus abstulit non unius tantum peccata populi, sed totius mundi. Vitula quoque rufa, Christum significat. Ipsius enim caro recte dicitur vitula, quia incorrupta; et rufa, quia sanguine passionis perfusa. Istius cinere mundamur, quia per fidem mortis ejus justificamur. Serpens etiam aeneus Christum significat. Sicut enim Moyses exaltavit serpentem in deserto, sic est Christus exaltatus in ligno. Illi, qui respiciebant ad serpentem aeneum, curabantur a morsibus serpentum, et qui vera fide respiciunt ad Christum, sanantur a suggestionibus daemonum. Botrus, quem duo viri exploratores tulerunt in vecte, Christum significat. Ipse namque est fructus vitae, quo pascimur et fundit nobis primum vinum gratiae, deinde gloriae, quo inebriamur. Duo autem viri exploratores, prophetas et apostolos significant qui secreta coelestis patriae, et Christum pro nobis per Scripturas suas in hunc mundum attulerunt. Lignum autem vectis, lignum designat crucis. Et sicut ille, qui praecedat ex duobus viris botrum portantibus, botrum post tergum non vidit in vecte, sic Christum praecedens prophetarum cuneus, patientem non vidit in cruce. Ille autem, qui sequebatur, botrum vidit, quia chorus apostolorum, qui post ipsum in mundo remansit, vel post ipsum de mundo exivit, et praecedentem eum in carne, et patientem eum in cruce respexit. Decem exploratores, qui pravis sermonibus corda filiorum Israel ab ingressu terrae promissionis averterant, infideles Judaeos sud Decalogo legis positos designant, qui coelestia promissa per fidem Christi quaerere detrectant. Duo autem exploratores, qui populum ad ejusdem terrae introitum fideliter exhortati sunt, electos Christianos sub duobus praeceptis charitatis positos exprimunt, qui coelestis patriae jucunditatem introire totis visceribus concupiscunt. Agnus igitur paschalis est Christus; columna, Chritus; petra, Christus; arca, Christus; propitiatorium, Christus; mensa, Christus; candelabrum, Christus; altare, Christus; vitula, Christus; serpens, Christus; hircus, Christus; botrus in vecte, Christus in cruce.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. III.-- De Aegypto, deserto et terra promissionis.

Aegypus, quae interpretatur tenebrae, carnem significat. Quid enim caecius, quid tenebrosius carne? quae nisi ratione refrenetur, semper quaerit delectabilia, nunquam utilia. Desertum designat animum, eo quod a multis deseritur, et a paucis recolitur. Pauci vero sunt qui de praevaricatione ad cor redeunt, ut virtutes animi exerceant. Terra promissionis exprimit Deum. Sicut enim in terra promissionis temporalis libertas, sic in Deo consistit aeterna felicitas. Egrediamur itaque de Aegypto, id est de tenebris carnis, et concupiscentia per desertum, id est per animum, virtutes ejus exercendo, et de virtute in virtutem proficiendo tendamus ad terram promissionis, scilicet ad Deum, in quo nobis omnium plenitudo bonorum promittitur. Aegyptus igitur, caro; desertum, animus; terra promissionis, Deus.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. IV. De mandato dilectionis.

Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, etc.. Postquam homo Creatorem per culpam primordialem deseruit, et in hujus mundi miseriam devenit, multis subjicitur curis, occupatur actionibus, et laboribus fatigatur, et ex his omnibus, in quibus homo sub sole distenditur, unum est, quod est optimum, et permanet, scilicet Deo servire, quia caetera sunt transitoria, caetera vana. Quisquis autem Deo non servit vanus est, et pro nihilo debet aestimari. Vita ejus nihil valet, et melius esset ei non esse quam male esse, et non vivere quam male vivere. Et si talis homo in praesenti vita habere posset fortitudinem Samsonis, pulchritudinem Absalonis, sapientiam Salomonis, velocitatem Hazaelis, divitias Croesi, probitatem Alexandri, potestatem Octavii[ Octaviani], qui totum mundum in sua potestate habuit, et longitudinem vitae Henoch, qui in principio saeculi natus est, et usque in finem non morietur; si, inquam, talia et tanta in praesenti possideret, ut ei cuncta faverent, nihil ei prodessent, quoniam quidem Deo minime servisset.

His etenim omnibus transactis, demum cum moreretur, caro misera vermibus, et spiritus daretur daemonibus, et tormentis gehennalibus, donec in die resurrectionis omnis caro in suam redigatur originem, et tunc sumpta carne, per quam peccavit, aeternam itidem sustinebit damnationem. Optimum itaque est Deo servire; quia, quamvis homo in omni vita sua corporalibus et temporalibus destituatur bonis, si tamen serviat Deo, de miseria vitae praesentis ad beatitudinem transit aeternam. Cum igitur inter omnia vitae praesentis saeculi, quae genus humanum sequitur, aut consequitur, optimum sit soli Deo, et permanens bonum ei servire, quaerendum est omnibus modis quid sit Deo servire: et cum quaesitum fuerit et inventum, indesinenter in eo perseverandum. Solus enim, qui in eo perseveraverit, beatus erit. Fratres, brevi sermone, dulci atque jucundo comprehenditur et declaratur quid sit servire Deo. Deo namque servire, est Deum diligere. Qui non diligit, non servit; et qui diligit, servit. qui parum diligit, parum servit; qui multum diligit, multum servit; et qui perfecte diligit, perfecte servit. Qui res possidet temporales, terras, vineas, greges, armenta, vestes pretiosas, domos, aurum, argentum, uxorem, quam multum diligit, si se viderit unum ex his omnibus, aut haec omnia simul contra Dei dilectionem habere, debet omnia relinquere, et omnia pro divina dilectione postponere. Sed et vitam suam debet homo pro Dei dilectione contemnere, si contigerit quod non possit unam cum altera pariter conservare. Sic fecit Petrus, sic fecit Paulus, fecerunt alii apostoli et martyres Christi, qui non solum sua, sed et semetipsos pro amore Dei tradiderunt. Qui et ipsi homines fuerunt, et nobis exemplum qualiter faciendum sit reliquerunt. Debemus itaque Deum diligere, quia ipse prior dilexit nos, dona sua multiplicia conferendo, alia nobis dando, alia promittendo, et in omnibus, ut ita dixero, meruit a nobis, ut diligatur a nobis. Minimum donum, quod Deus dedit homini, ut diligatur ab homine, totus est mundus iste. Causa namque hominis fecit Deus mundum, coelum, terram, mare, solem, lunam, stellas, volucres, pisces, bestias, herbas, arbores, et quaecunque visibiliter subsistunt. Cum igitur inter dona Dei minimum donum sit mundus, quantum putas est maximum? Secundum Dei donum, quod Deus dedit homini, est quod fecit eum ad imaginem et similitudinem suam; magnum et admirabile donum Dei prorsus facturam factori fieri consimilem et conformem. Tertium donum est gratia, quam nobis contulit in redemptione, quando proprio suo Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum. Quartum nobis servat et promittit donum, scilicet futurae gloriae: unde nec oculis vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se. Donum ergo primum possumus dicere, donum creaturae; secundum, donum naturae; tertium, donum gratiae; quartum donum gloriae. Pro his omnibus debemus Deum diligere. Sed ex quanto debemus diligere eum? Ex toto corde, ex tota anima, ex totis viribus, ex tota mente. Ex toto corde, id est sapienter; ex tota anima, id est dulciter; ex totis viribus, id est fortiter; ex tota mente, id est memoriter: et quibuscunque aliis modis dici potest, quia non potest nimis dici quod non potest nimis amari. Et proximum tuum sicut teipsum. Debemus diligere proximum sicut nosmetipsos, beneficio, verbo, voto. In beneficio, est opus bonum; in verbo, est sanum consilium; in voto, pium desiderium. In his omnibus diligamus proximum in hac vita, quem consortem habituri sumus in patria.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. V. De praeceptis legis naturalis et scriptae.

Sub lege naturali duo praecepta fuerunt, tria sacramenta. Duo praecepta: Quod tibi non vis, alii ne feceris; et: Quaecunque vultis ut faciant vobis homines, eadem et vos facite illis. Tria sacramenta, sunt decimae, oblationes, sacrificia. Decimae, in portionibus; oblationes, in rebus; sacrificia, in animalibus. Sub lege scripta fuerunt multa praecepta, et multa sacramenta. Praecepta legis scriptae, alia fuerunt mobilia, alia immobilia. Mobilia, sunt quae ex dispensatione a Deo sunt ordinata. Immobilia, sunt quae a natura veniunt, et vel ita mala sunt, ut nullo tempore sine culpa possint fieri; vel ita bona, ut nullo tempore possint sine culpa dimitti.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. VI. De duabus tabulis.

Prima tabula dicta est, quae excellentiora continet mandata, quae pertinent ad dilectionem Dei. Secunda autem, quae inferiora et proxima post haec praecepta continet, quae pertinent ad dilectionem proximi. Vel prima tabula dicitur, in qua continentur praecepta, quae informant ad bonam operationem. In prima tabula, tria sunt praecepta; quia quod fide creditur, Trinitas est. In secunda tabula, septem sunt praecepta; quia in praesenti vita tantum( quae septem dierum circulo volvitur) officia humanitatis proximo exhibentur. Tria vero et septem, denarium complent, quia perfectum fides recta facit et operatio bona. Primum praeceptum primae tabulae ad Deum pertinet Patrem, sicut praeceptum primum secundae tabulae ad hominem patrem, ut in utroque paternitas principii auctoritate honoretur. In prima tabula, est praeceptio et prohibitio; similiter in secunda, ut utrobique studeas facere quod debes, et cavere quod facere non debes. In altero namque si offendis, delictum est; in altero vero peccatum. Facere enim non facienda, peccatum est; facienda autem non facere, delictum est.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. VII. De quatuor Sabbatis.

Quatuor Sabbata commemorare videtur Scriptura. Primum est illud, in quo Deus perfectis operibus suis requievisse dicitur. Secundum est illud, quod filiis Israel carnaliter custodiendum mandatur. Tertium est illud, quod populo Dei servandum praecipitur. Quartum est illud, quod in promissione Sabbatum pro Sabbato Deus suis dilectoribus pollicetur. Nunc ergo duo sunt Sabbata, exterius unum, et interius unum; unum Dei, et unum hominis. Sabbatum Dei illud, quo exterius ab opere cessasse dicitur; sacramentum, est illius interioris Sabbati, ubi mens sancta per bonam conscientiam a servitute peccati, quiescens in gaudio Spritus sancti jucundatur. Hoc Sabbatum quisquis in praesenti ita servaverit, ut nullis consentiat malis, perveniet in futura vita ad aeternum illud Sabbatum Dei, ubi nulla sentiet mala, sicut dictum est: Et erit Sabbatum ex Sabbato, mensis ex mense.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. VIII. De furto, mendacio et perjurio.

Non furtum facies. Furtum accipitur in hoc loco pro qualibet illicita usurpatione rei alienae, sive occulta, sive manifesta. Qui enim furtum prohibuit, rapinam non concessit, cum majus peccatum sit, ut testantur sancti, aperte violenter rapere, quam occulte subtrahere, quia majus odium et iram majorem excitat. Sub furto etiam comprehenditur usura. Mendacium est falsa significatio vocis cum intentione fallendi: quae praesentialiter adest, vel postea evenit. Nam si quis alteri promiserit se quid daturum, habens voluntatem dandi, postea vero mutata voluntate dare nollet, mendacium esset; non quia cor in promissione duplex fuit, sed quia promittens cor postea duplicavit. Perjurium, est mendacium sacrosancta attestatione inducta confirmatum.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. IX. De constructione tabernaculi, et de offerendis in eo.

Tabernaculum significat Ecclesiam. Tabulae designant animas. Quae bene de lignis Sethim esse dicuntur, quia animae sunt, et immortales per naturam, et incorruptibiles per gratiam. Bases argenteae fidem significant, supra quam sancta fundatur Ecclesia, vel fundata consistit. Quae bases ideo non convenienter plures sunt, quia unicuique distribuit Deus secundum mensuram fidei. Alius habet fidem et cognitione et affectu magnam; alius cognitione et affectu parvam; alius cognitione magnam, et affectu parvam; alius cognitione parvam, et affectu magnam. Duae bases singulis tabulis supponebantur, quia fides in duobus consistit, cognitione et affectu; vel quia Deum credimus esse Creatorem universorum, et Redemptorem electorum. In constructione tabernaculi hujus offerre debemus aurum, argentum, aes, hyacinthum, etc. Aurum, propter fulgorem, sapientiam exprimit, quae in cordibus fidelium relucescit. Argentum, quia clarum est et dulcem habet tinnitum, eloquentiam designat. Aes, quia percussum magnum reddit sonitum, significat praedicationem per orbem terrarum longe lateque sonantem. Hyacinthus, quae aerium sive coelestem praetendit colorem, coelestium bonorum significat spem, sive coelestem conversationem. Purpura significat corporis passionem, ad quam parati esse debemus pati pro Christo. Coccus, quia flammam imitatur, exprimit charitatem, quae in cordibus sanctorum flagrascit. Qui coccus bis tinctus dicitur, quia per duplicem dilectionem, Dei videlicet et proximi coloratur. Byssus, quia candet, castitatem significat. Pelles hyacinthinae, viros coelestem vitam agentes; ligna Sethim, viros in fide firmos. Oleum, quia caeteros liquores excellit, misericordiam designat, quae alias virtutes antecellit vel transcendit. Aromata et thymiamata, bonae famae redolentiam significant. Unguentum, dulcedinem et pinguedinem, sive suavitatem praetendit internam. Lapides pretiosi propter suum fulgorem, miraculorum significant operationem, longe lateque coruscantem. Atrium, significat rudimenta inchoantium. Columna, quosque fortes et perfectos exprimit viros. Decem cortinae, illos significant, qui Decalogum legis explent. Undecim saga, illos significant, qui pro transgressione legis, asperam agunt poenitentiam. Undenarius namque, qui denarium transgreditur, significat Decalogi transgressionem; et quia saga sunt aspera, poenitentiae asperitatem. Ansulae, quibus cortinae copulabantur, virtutes sunt sanctorum quibus ipsi conjunguntur. Circuli aurei, perpetuum fulgorem futurae retributionis insinuant. Sancta, praesentem designant vitam. Sancta sanctorum, vitam aeternam. In sanctis gratia; in Sanctis sanctorum, gloria. In sanctis, meritum; in Sanctis sanctorum, praemium. Velum exprimit coelum, quia et coelestia et terrena discernit. Moyses sive Aaron Christum significat, quia sanctam Ecclesiam construit et sanctificat. Beseleel et Oliab, doctores et praedicatores significant. Diversa vasa, sunt animae diversis donis sanctificatae, et officiis et ordinibus servientes. Introitus tabernaculi, exprimit vitium saeculi, posterior pars tabernaculi finem mundi. Pars australis, Judaeos significat ab antiquo radiis divinae cognitionis illustratos. Pars septentrionalis, gentiles a claritate divinae cognitionis ab initio longe remotos. Illi erant per fidem clari et calidi; isti per infidelitatem, obscuri et frigidi.

Tabernaculum igitur, Ecclesia; singulae tabulae, singulae animae; bases, fides; decem cortinae, sancti Decalogum complentes. Undecim saga, justi de transgressione legis poenitentiae satisfactionem exhibentes. Ansulae, virtutes; circuli rotundi, aeternae retributiones. Sancta, praesens vita; Sancta sanctorum, aeterna vita, velum, coelum. Moyses sive Aaron, Christus; Beseleel et Oliab, doctores et praedicatores. In constructione hujus tabernaculi debemus offerre aurum per sapientiam; argentum per eloquentiam; aes per praedicationem; hyacinthum per coelestium bonorum spem, vel per coelestem conversationem; purpuram per passionem, sive per compassionem; coccum bis tinctum per geminam dilectionem; byssum per castitatem; thus per orationem; oleum per misericordiam; thymiamata per bonam famam; et sic caetera quaecunque poterimus bona justitiae habere. Perquam multa sunt, quae de his dici possent, nisi nostri sensus brevitatem excederent. Sed quaedam ex omnibus breviter perstrinximus, ne totum praeterire videamus. Quod historicae narrationis ordinem plerumque transgredimur nihil impedit. Nihil enim obest ordinis ista transpositio, si tamen historiae veritas conservatur. Nam hujusmodi transpositio, majorem nonnunquam intelligentiam parit, et memoriam.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. X. De sacrificiis.

Habent quoque sacrificia significationes suas: debemus Domino offerre vitulum, bovem, agnum, etc. Vitulus donec crescat et in tauri robur erumpat: eo quod pro aetate possit agi ad libitum ducentis, significat obedientiam, quae incedit secundum nutum praesidentis. Bos quoque quia findit ungulas, et actionem arando complet, significat animam discretam et perfectam, non inconvenienter exprimit operationem. Ovis, quia innocens est animal, innocentiam significat. Capra et hircus, eo quod ex pilis eorum saga solent fieri, in quibus fit poenitentia, poenitentiam significant. Agnus, quia vellus et corpus habet mundissimum, munditiam designat. Sicut columba, quia simplex et sine felle est, simplicitatem; et turtur, quia castum animal, castitatem significat. Sal designat sapientiam, quia sicut sal condit cibaria, sic sapientia virtutes et bona opera. Farina non fermentata, simplicem explicat doctrinam ab omni haeretica pravitate puram. Sicut enim fermentum farinam corrumpit, sic haeresis corrumpit doctrinam.

Offeramus igitur vitulum per obedientiam, bovem per operationem discretam, ovem per innocentiam, agnum per munditiam, capram et hircum per cujuslibet culpae poenitentiam, columbam per simplicitatem, turturam per castitatem, salem et farinam per sapientiam et doctrinam. Et haec omnia debemus offerre sine fermento haereticae pravitatis, sine melle saecularis dulcedinis; quia fermentum quod exprimit haereticam pravitatem, et mel quod designat saecularem dulcedinem, in sacrificiis Veteris Testamenti prohibebantur. Sacrificium quod partim cremabatur, partim reservabatur, significat bonam inchoationem. Holocaustum, quod totum cremabatur, consummationem. Eodem modo sacrificium matutinum, inchoationem significat; vespertinum, consummationem designat. Sacrificia igne cocta bona opera, quae fiunt per fervorem interni amoris. Aqua cocta, significant opera, quae fiunt per gratiam compunctionis: libamen vini, ebriationem mentis exprimit, quae per consolationem confertur Spiritus sancti. Possumus quoque dicere, quod quaelibet hostia designat bonam conversationem; pellis hostiae, ejusdem conversationis superficiem; caput, initium; cauda, finem; intestina, occultam virtutem; ablutio hostiae, munditiam vitae honestae. Pellem hostiae detrahimus, et hostiam membratim dividimus, cum delicta, conversationis nostrae exterius specie, interius ratione decernente, singula nostra opera pro loco, tempore, modo, intentione, discutimus diligenter, ne nos vitium fallat sub specie virtutis, aut culpa sub specie rectae operationis.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. XI. De mensa propositionis.

Mensa propositionis, significat sacram Scripturam, quae quot sententiis nos instruit, tot panibus nos reficit. Quatuor epistylia mensae, quatuor sunt sensus Scripturae, historia, allegoria, tropologia, anagoge, quibus ipsa erigitur, et a terrenis elevatur. Labium, significat praedicationem Scripturae. Circuitus labii exprimit perseverantiam praedicandi. Quasi labium namque per circuitum ducitur, dum praedicatio nusquam terminatur. Quatuor annuli, quatuor sunt Evangeliorum libri. Qui recte dicuntur annuli eo quod nobis aeternitatem, in qua finis non est, promittunt. Corona interrasilis, differentiam designat mentis. Corona aurea illi superposita, fulgorem praemii. Duodecim panes, apostolicam designant doctrinam. Acetabula, mordacem et crebram, scilicet contra vitia, significant increpationem. Phialae, quae majorem capiebant mensuram, abundantem et perfectam exprimunt scientiam et doctrinam. Cyathi, qui minus capiebant, angustiorem scientiam et doctrinam significant. Thuribula, eo quod thus cum oratione solet offerri, orationem non inconvenienter designant. Mensa igitur, Scriptura; labium ejus, praedicatio; circuitus labii, continua sollicitudo praedicandi; quatuor annuli, quatuor Evangeliorum libri; vectes, praedicatores; duodecim panes, apostolica doctrina; acetabula, increpatio acerba; phialae, abundans scientia sive doctrina; cyathi, scientia vel doctrina angusta; thuribula, oratio devota.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. XII. De via trium dierum

Ibimus viam trium dierum in deserto, et sacrificabimus Domino Deo nostro. Unus dies, spes; unus dies, fides; unus dies, charitas. Primus die lucet; secundus lucet et calet; tertius lucet et fervet. Via trium dierum, exercitatio est virtutum spiritualium, quia qui viam dierum istorum consummat, gratum Deo sacrificium immolat; quia quisquis has tres virtutes habet. Deo placet quidquid operatur, aut exercet. Debemus autem offerre ovem per innocentiam, agnum per munditiam, et caetera, quae de sacrificiis sunt supra exposita. Sed haec omnia sunt abominationes Aegyptiorum, quia cunctae virtutes et cuncta bona opera sunt abominatio daemonum et pravorum hominum.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. XIII. De duobus Testamentis.

Vetus Testamentum, significat Novum; lex, gratiam. Lex data est per Moysen, gratia per Christum. Lex data est die quinquagesimo postquam celebratum est pascha in terra Aegypti: gratia data est die quinquagesimo post resurrectionem Domini. Lex data est in monte excelso; gratia nata est sursum in coenaculo. Lex data est in fulgoribus igneis, gratia data est in linguis igneis. Lex data est duodecim tribubus, gratia data est duodecim apostolis. Lex scripta est in duabus tabulis, gratia constat in duobus praeceptis charitatis.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. XIV. De duabus tabulis, duobus cherubim, et duabus tubis.

Duae tabulae Testamenti, in quibus lex erat scripta digito Dei, significant duo Testamenta. Duo Cherubim, eo quod Cherubim interpretatur plenitudo scientiae, duo Testamenta significant, quia in ipsis perfecta scientia continetur. Duae quoque tubae argenteae, duo significant Testamenta; quia eorum praedicatione, praedestinati ad vitam, convocantur ad unitatem Ecclesiae, et ad sublimitatem vitae aeternae.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. XV. De unctione et vestibus sacerdotis.

Unctio, qua sacerdotes consecrabantur, gratiam significat Spiritus sancti. Sacerdotes unctione consecrantur, quando fideles quique, gratia Spiritus sancti perfusi justificantur. Linea interior, quae candet et non apparet, munditian cordis designat, quae non omnibus, sed Deo nota est. Feminalia, quae femora cingebant et tegebant, continentiam carnis recte significant. Superhumerale, quod super humeros ponebatur, eo quod in humeris onera ferre solemus, praesentium laborum tolerantiam insinuat. Tunica quae exterius erat et apparebat, bonam actionem significat, qua coram proximo munimur et ornamur. Balteus, quo tunica cingebatur, ne circa pedes sacerdotis deflueret, ejusdem actionis bonae designat expeditionem. Rationale, quod circa pectus erat, quo videlicet pectore cor continetur, in quo sapientia est, sapientiam et discretionem apte significat. Cidaris, quo capilli capitis stringebantur, cogitationum praetendit sobrietatem. Quasi cidari namque stringunt capillos capitis, dum in sua sobrietate continent cogitationes mentis. Lamina, in qua nomen Dei scriptum est, fidem Dei exprimit, per quam ipse nobis innotescit. Tintinnabula, quae sonabant in veste pontificali, sonum significant praedicationis. Unctio igitur sacerdotis, gratia est Spiritus sancti; linea interior munditia cordis; feminalia, carnis continentia; superhumerale, laborum tolerantia; tunica, bona actio; balteus, ejusdem actionis expeditio; rationale, sapientia et discretio; lamina in fronte, sanctae fidei confessio; tintinnabula, ejusdem fidei praedicatio.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. XVI. De praeputiis arborum.

Quando ingressi fueritis terram, et plantaveritis in ea ligna pomifera, auferetis praeputia eorum. Poma, quae germinant, immunda erunt vobis; nec comedetis ex eis. Ligna pomifera, sunt opera perfecta virtutibus. Praeputia itaque lignorum auferimus, cum de ipsa inchoationis infirmitate suspecti, primordia operum nostrorum non approbamus. Poma autem quae germinant, immunda existimamus, nostrisque cibis non aptamus; quia, cum primordia laudantur boni operis, dignum est ut animam non pascat operantis, ne dum accepta laude suaviter carpitur, fructus operis intempestive comedatur.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. XVII. De sacerdotibus reprobandis ex libro Pastoralis Curae beati Gregorii.

Dixit Dominus ad Moysen: Loquere ad Aaron Homo de semine tuo, qui habuerit maculam, non offerat panem Domino Deo suo, nec accedat ad ministerium ejus. Ubi repente subjunxit: Si caecus fuerit, si claudus, si parvo vel grandi, et torto naso, si fracto pede, si mancus, si gibbosus, si lippus, si albuginem habens in oculo, si jugem scabiem, si impetiginem in corpore, vel ponderosus. Caecus quippe est, qui supernae lumen contemplationis ignorat, qui praesentis saeculi pressus tenebris, dum venturam lucem nequaquam diligendo conspicit, quo gressum operis porrigat nescit. Hinc etenim, prophetante Anna, dicitur: Pedes sanctorum suorum servabit, et impii in tenebris conticescent. Claudus est, qui quidem quo pergere debeat aspicit, sed per infirmitatem mentis, vitae viam non valet perfecte tenere quam videt; quia ad virtutis statum, dum fluxa consuetudo non erigitur, quo innititur desiderium, illuc gressus operis efficaciter non sequuntur. Hinc etenim Paulus dicit: Remissas manus, dissoluta genua erigite, et gressus rectos facite pedibus vestris, ut non claudicans quis erret, magis autem sanetur. Parvo autem naso est, qui ad tenendam mensuram discretionis non est idoneus. Naso quippe odores, fetoresque discernimus. Recte ergo per nasum discretio exprimitur, per quam virtutes eligimus, vitia reprobamus. Unde in laude sponsae dicitur: Nasus tuus sicut turris, quae est in Libano, quia nimirum sancta Ecclesia, quae ex causis singulis tentamenta prodeant per discretionem conspicit, et ventura vitiorum bella ex alto deprehendit. Sed sunt nonnulli, qui dum existimari se hebetes nolunt, saepe se in quibusdam inquisitionibus plusquam necesse est exercentes ex nimia subtilitate falluntur. Unde hic quoque subditur, vel grandi, et torto naso. Nasus enim grandis et tortus, immoderata subtilitas discretionis est: quae plusquam decet excreverit, actionis suae rectitudinem ipsa confundit. Fracto autem pede, vel manu est, qui viam Dei pergere omnino non valet, atque a bonis actibus funditus exsors vacat: quatenus haec non ut claudus saltem cum infirmitate teneat, sed ab his omnino alienus existat. Gibbosus vero est, quem terrenae sollicitudinis pondus premit, ne unquam ad superna respiciat, sed solis iis intendat, quae in infimis calcantur. Qui tametsi aliquando, aliquid ex bono patriae coelestis audierit: ad hoc tamen perversae nimirum consuetudinis pondere praegravatus, faciem cordis non attollit; quia cogitationis statum erigere non valet, quem terrenae sollicitudinis usus curvum tenet. Ex horum quippe specie Psalmista ait: Incurvatus et humiliatus sum usquequaque. Quorum culpam per semetipsum Dominus reprobans ait: Semen autem, quod in spinas cecidit, ii sunt qui audiunt verbum Dei, et a sollicitudinibus, et divitiis mundi conculcati, non referunt fructum. Lippus vero est, cujus ingenium ad cognitionem quidem veritatis emicat, sed tamen hoc carnalia opera obscurant. In lippis oculis pupillae sanae sunt, sed humore defluente infirmitate palpebrae grossescunt, et sic dum crebra infusione oculi gravantur, etiam acies pupillae vitiatur.

Et sunt nonnulli, quorum sensum carnalis vitae operatio sauciat, qui videre recte, et sublimiter per ingenium poterant, sed usu pravorum actuum caligant. Lippus quippe est, cujus sensum natura exacuit, sed pravae conversationis assiduitas confundit. Cui bene per angelum dicitur: Collyrio inunge oculos tuos, ut videas. Collyrio quippe oculos ut videamus inungimus, cum ad cognoscendum veri luminis claritatem, nostros intellectus aliquo medicamine bonae operationis adjuvamus. Albuginem vero habet in oculo, qui veritatis lucem videre non sinitur, quia arrogantia sapientiae vel justitiae est caecatus. Pupilla namque oculi nigra, videt; albuginem tolerans, nihil videt; quia videlicet sensus humanae cogitationes si stultum se peccatoremque intelligit, cognitionem intimae claritatis apprehendit. Si autem candorem sibi justitiae seu sapientiae tribuit, a luce se supernae cognitionis excludit, et eo claritatem veri luminis nequaquam penetrat, quo se apud se prae arrogantia exaltat, sicut de quibusdam dicitur: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt. Jugem vero habet scabiem, cui carnis petulantia sine cessatione dominatur. In scabie etenim fervor viscerum ad cutem trahitur, per quam recte luxuria designatur; quia, si cordis delectatio usque ad operationem prosilit, nimirum fervor intimus usque ad cutis scabiem prorumpit, et foris jam corpus sauciat, quia dum in cogitatione voluptas non reprimitur, etiam in actione dominatur. Quasi enim cutis pruriginem Paulus curabat abstergere, cum dicebat: Tentatio vos non apprehendat nisi humana. Ac si aperte diceret: Humanum quidem est in corde tentationem perpeti, diabolicum vero est in tentationis certamine, et in operatione fatigari. Impetiginem vero habet in corpore quisque, avaritia vastatur in mente. Quae si in parvis non compescitur, nimirum sine mensura dilatatur. Impetigo quoque sine dolore corpus occupat, et absque occupati taedio increscens, membrorum decorem foedat, quia avaritia captum animum dum quasi delectat, exulcerat; dum adipiscenda quaeque cogitationi ejus objicit, ad inimicitias accendit. Et dolorem in vulnere non facit, quia aestuanti animo ex culpa abundantiam promittit. Sed decor membrorum perditur, quia aliarum quoque virtutum per hanc pulchritudo depravatur, et quasi totum corpus exasperat, quia per universa vitia animium supplantat, Paulo attestante, qui ait: Radix omnium malorum est cupiditas. Ponderosus vero est, qui turpitudinem non exercet in opere, sed tamen ab hac cogitatione continua, sine moderamine gravatur in mente. Qui nequaquam quidem usque ad opus nefarium rapitur, sed ejus animus voluptate luxuriae sine ullo repugnationis stimulo delectatur. Vitium quippe ponderis est, cum humor viscerum ad virilia labitur, quae profecto cum molestia dedecoris intumescunt. Ponderosus ergo est, qui totis cogitationibus ad lasciviam luxuriae defluens, pondus turpitudinis gestat in corde. Et quamvis prava non exerceat opere, ab his tamen non evellitur mente, nec ad usum boni operis in aperto valet assurgere, quia gravat hunc in abditis pondus turpe. Quisquis igitur cuilibet horum vitio subjicitur, panes Deo offerre prohibetur, ac profecto diluere aliena non valet delicta is quem devastant propria.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. XVIII. De victimis ex libro Isidori.

Diversitas victimarum, vel quae offerre Deo debeant, vel non, in Levitico dinumerantur; sed per comparationem peccatorum conversatio hominum demonstratur. Homo igitur, si obtulerit victimam pacificorum Deo, vel votum solvens, vel sponte offerens, tam de ovibus quam de bobus immaculatum offerat, ut acceptabile sit, omnis macula non erit in eo. Si caecum fuerit, si fractum, si cicatricem habens, si papulas aut scabiem, aut impetiginem, non offeretis ea Domino, neque adolebitis ex eis super altare Domini. Bovem, aut ovem, aure vel cauda amputatis, voluntarie offerre potes, votum ex eis fieri non potest. Omne animal, quod vel contritis, vel tunsis, vel sectis, ablatisque testiculis, non offeretis Domino Deo vestro, et in terra vestra hoc omnino ne faciatis. De manu alienigenae non offeretis panes Deo vestro, vel quaecunque alia dare voluerit, quia corrupta et maculata sunt omnia, non suscipietis ea, etc. Primo rejicitur a sacrificio maculosum animal vel varium, id est illi in quibus est diversitas peccatorum, et nunc libidine, nunc cupiditate, nunc in diversis criminibus demutantur. Rejicitur quidem et caecum animal, id est is qui nec Dominum videt, nec opera ejus facit. Fractum quoque, id est criminalibus vitiis vexatus atque collisus. Rejicitur et cicatricem habens, qui non digna satisfactione vulnera peccatorum suorum deplorat, sed adhuc veteris morbi signum per desideria voluptatis intus servat. Rejicitur et lingua amputatum, id est, qui Deum non confitetur, nec divinam legem meditatur. Rejicitur et papulas habens, id est qui prurigine libidinis, et ardore concupiscentiae aestuat. Similiter et scabiosum, id est qui peccatum carnis perficit contagio operis. Jam vero impetiginem habens, significat haereticorum collectionem, qui frequenter se in Ecclesiae corpus immergunt, et impetiginis livorem faciunt. Aure amputata, sunt ii qui verbo Dei non obedientes, non faciunt quae jussa sunt. Quod vero caudam habet amputatam, ille est qui bona quae incipit perseveranti fine non perficit. Porro dejectum vel testibus amputatum, indicat eos qui omni tempore turpitudinis usu effeminantur. His ergo criminibus involuti, a sacrificio Dei reprobantur, nec efficiuntur consortes passionis Christi, nec coelestis sanctificationis. Sed neque panis alienigenae offeretur Domino, id est, doctrina haereticorum, sive studia superstitiosa saecularium litterarum, quae extra fidem sunt et aliena putantur. Tales enim repudiantur hostiae a Domino, et rejicitur hoc sacrificium a catholica Ecclesia.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. XIX. De primogenito bovis, et ovis.

Non operaberis in primogenito bovis, et non tondebis primogenita ovium. In primogenito bovis operari, est bonae conversationis primordia in exercitio publicae actionis ostendere. Ovium quoque primogenita tondere, est ab occultationis suae tegmine humanis oculis inchoantia bona nostra denudare. In primogenito ergo bovis operari prohibemur, et a primogenito ovium tondendo compescimur, quia si quid robustum exercere incipimus, hoc in aperto citius ostendere non debemus; sed cum vita nostra simplex quid et innocuum inchoat, dignum est ut secreti sui velamina non relinquat: nec hoc humanis oculis quasi subducto vellere ostendat. Ad sola ergo sacrificia divina boum primogenita oviumque proficiunt, ut quidquid forte vel innocuum incipimus, hoc ad honorem interni judicis in ara crucis immolemus: quod ab illo tanto libentius accipitur, quanto cautius ab hominibus occultatum nullo laudis appetitu maculatur. Saepe autem novae conversationis principia adhuc carnali vitae sunt admista, et idcirco citius innotescere non debent, ne cum laudantur bona quae placent, deceptus laude sua animus deprehendere in eis nequeat mala quae latent.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. XX. De muliere capta in bello.

Si exieris ad bellum contra inimicos tuos, et videris mulierem decora specie, et cupieris eam, rades capillos capitis ejus, et ungues, et indues vestibus lugubribus, et sedebit in domo tua lugens patrem suum, et matrem, et domum paternam, et post triginta dies erit tibi uxor. Si decoram mulierem, id est, animam, quae a Deo pulchra creata est, in gentili conversatione invenerimus, et eam sociare corpori nostro, id est, Christo voluerimus, deposito idololatriae cultu, induatur lugubribus vestibus poenitentiae, deploretque patrem et matrem, id est, omnem memoriam mundi, ejusque carnales illecebras; demum verbi Dei novacula et doctrinae omne peccatum infidelitatis abradat, quod mortuum est et inane. Haec sunt enim capilli capitis et ungues mulieris. Et ita demum salutaris lavacri unda purificata conjungitur sanctis servis Dei, cum jam nihil in capite, nihil in manibus habuerit, ut neque in sensibus, neque in actibus immundum aliquid aut mortuum gerat. Quod vero post triginta dies jam duci jubet uxorem, ternario ac denario fides opusque signatur. Per fidem ergo Trinitatis et opus legis recte fidelibus sociatur. Quaecunque anima, vero Israelitae, scilicet corpori Christi adhaerens, sine macula debet esse fidei sinceritate, et actuum puritate. Alii putaverunt hanc mulierem decoram specie, rationabilem aliquam disciplinam significare: quae sapienter dicta invenitur apud gentiles. Hanc igitur repertam a nobis, oportet primum auferre de ea et resecare omnem superstitionis immunditiam, et sic eam in studio veritatis assumere. Nulla enim apud infideles sapientia est, cui immunditia non sit admista.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. XXI. Non arandum in bove simul et asino.

Non arabis in bove simul et asino. In bovis nomine populus ex circumcisione positus sub jugo legis accipitur, in asino autem populus gentium, pertinens ad Evangelium. Bove simul et asino arat, qui sic recipit Evangelium ut Judaicas superstitiones, quae in umbra et imagine praecesserunt; et caeremonias non relinquat. Item in bove nonnunquam vita bene viventium vel operantium, in asino stultorum corda figurantur. Ac si diceret: fatuum sapienti in praedicatione non socies, ne per eum qui rem implere non valet et illi qui praevalet obsistas. Bovem vero et asinum, si necesse sit, unusquisque sine detrimento operis jungit. Sapientem autem et stultum, non ut unus praecipiat, et alter obtemperet, sed ut pariter aequali potestate annuntient verbum Dei, non sine scandalo quisque comites facit.

LIBER TERTIUS. IN RELIQUOS PENTATEUCHI LIBROS ET PRIMO IN EXODUM. CAP. XXII. De veste ex lana et lino contexta.

Non indues vestem ex lana et lino contextam. Per lanam quippe simplicitas, per linum vero subtilitas designatur. Et vestis quae ex lana et lino conficitur, linum interius celat, in superficie lanam demonstrat. Vestem igitur ex lana linoque contextam induit, qui sub locutione innocentiae intus subtilitatem celat malitiae. Lineis quoque vestibus lanam misceri, est inordinate vivere, ut vel sanctimonialis habeat vestimenta nuptiarum, vel ea quae se non continens nupsit sub specie virginis vivat.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. PROLOGUS.

His breviter supra Pentateuchon competenter praelibatis, ad Josue librum manum mittamus, ut mysticas ejus significationes partim secundum nostrum sensum, partim secundum verba sanctorum Patrum, aperiamus.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. I. De Josue et transitu Jordanis.

Moyses servus meus mortuus est. Surge, et transi Jordanem istum tu, et omnis populus tecum, in terram quam ego dabo filiis Israel, etc. Moyses, qui dedit legem, significat legem. Moyse mortuo, id est lege secundum carnales et veteres observantias mortua, id est, consummata sive finita, statim Jesus Salvator noster, qui populum suum a peccatis eorum liberavit, Jesus inquam, Filius Dei manifestatus est, princeps super populum electus est, ut expugnatis hostibus Dei, dividat dona Dei populo. Jesus namque filius Nave, sicut ait Hieronymus, in typum Domini non solum in gestis, verum et in nomine, trans Jordanem hostium regna subvertit. Dividit terram victori populo, et per singulas urbes, viculos, montes, flumina, torrentes, aquas, atque confinia Ecclesiae et coelestis Jerusalem spiritualia regna descripsit. Sic Jesus noster Christus, ejecto principe mundi et militibus ejus foras, in electis operatur, dummodo unicuique manifestatio spiritus ad utilitatem datur: Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae, alii fides, alii gratia sanitatum, alii operatio virtutum, alii prophetia, alii discretio spirituum, alii genera linguarum, alii interpretatio sermonum. Et postmodum, unicuique secundum differentiam donorum tribuetur differentia coelestium bonorum, et secundum merita tribuentur bona perpetua.

Jordanis significat baptismum; quia, sicut populus Israeliticus, stantibus in Jordane sacerdotibus, intravit terram promissionis, sic populus Christianus, ministrantibus sacerdotibus baptismum, jucunditatem et requiem vitae spiritualis subintrat. Pars superior Jordanis in dulcedine permansit, pars inferior in amaritudinem marinam defluxit; quia electi baptizati gratiae dulcedinem custodiunt, reprobi vero in amaritudinem vitiorum, amissa dulcedine gratiae, fluunt. Josue bissenas turbas praecedens, Christum significat, qui nos praecedens ducit, qui apostolicae fidei veritatem tenemus et praedicamus. Quasi enim duodecim turbae Christum sequuntur, dum fideles quique per verbum duodecim apostolorum credentes in Christum, ipsum imitantur.

Duodecim lapides, quos duodecim filii Israel sustulerunt de Jordane, significant apostolicae fidei et vitae firmitatem. Secunda circumcisio, quae per Josue facta est, designat post carnalem circumcisionem spiritualem. Sed et pascha, quod filii Israel, transito Jordane, celebraverunt, significat veri paschae, et veri Agni comestionem. Duodecim quoque lapides de Jordane tollimus, quando apostolicae fidei, et vitae firmitatem mente tenemus. Angelum quoque an noster, an adversariorum sit percontamur, dum quid sit bonum, quidve malum discrete discutimus.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. II. De filiis Ruben, et Gad, et de dimidia tribu Manasse.

Exercitum filiorum praecedunt filii Ruben, et Gad, et dimidia tribus Manasse pugnaturi, quorum patres in filiis matrum suarum fuerunt primitivi: et antiqui justi nos praecedunt exemplis, virtutibus et verbis contra hostes nostros et spirituales nequitias armati. De hoc Origenes: Videmus, inquit Isaiam, Jeremiam et alios accinctos, expeditosque ad auxilium nostrum, qui voluminum suorum jaculis cordis nostri hostes acerrimos vulnerant. Accingitur et Daniel ad auxilium nostrum, cum nos de regno Christi et Antichristi futura fraude instruit et praemonet. Adest Ezechiel, sacramenta nobis coelestia in quadriformibus rotarum oculis signans. Docet et Osee bissenas agminis turmas, et praecedunt nos praecincti lumbos in veritate, quam praedicant in auxilium nostrum.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. III. De subversione Jericho.

Arca clangentibus tubis, septem diebus circum Jericho circuitur, et Jericho substernitur, et Raab funiculo coccineo in fenestra posito liberatur, et Achan pro furto regulae aureae, et pallii coccinei lapidatur( Josue, VI, VII). Jericho, quae interpretatur luna, significat praesens saeculum, quod quasi luna ad perfectionem et defectionem perducitur, dum modo elevatur, modo adversis decrescit et humiliatur. Videmus annorum circulos, per quos saeculum volvitur, solo tempore veris terrae poros aperiente ad similitudinem lunae primae lucem primariam exponentis germina parturire. Deinde, sicut per diuturnas[ diversas] successiones cernimus lunam ad plenitudinem pervenire, sic aspicimus de terra quaeque prodeuntia, per caloris vivificationem et humoris vegetationem, maturitatem et perfectionem suam in aestate consummare. Postea vero, quasi luna decrescens minuuntur, dum naturali calore et humore deficiente, in autumno moriuntur. Ad ultimum autem in hieme quasi ad quoddam interlunium redeunt, dum frigorum asperitatibus attrita, ad occultum iterum naturae sinum recurrunt, et se nostris aspectibus subducunt. Sic et in hominibus, bestiis, avibus, piscibusque videmus: quae postquam adesse prodeunt, prius ad perfectionem venire laborant, deinde per defectum ad non esse festinant. Sic, sic cernimus gloriam praesentis saeculi nunc oriri, nunc crescere, nunc exaltari, nunc minui, nunc ad nihilum redigi. Arca, quae, sicut supra dictum est, significat Christum, circum Jericho septem diebus portatur, dum Christus usque in finem saeculi, quod septem dierum curriculo volvitur, in mundo praedicatur. Hujus arcae vectores, sunt sancti apostoli, et praedicatores de quibus scriptum: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. Tubae aeneae, fortem et invincibilem praedicationis designant auctoritatem. Quas clangentes manibus tenet, dum sancti praedicatores quod clangunt voce, complent opere. Muri Jericho, philosophica significant argumenta, sive culturam idolorum per circuitum mundi roboratam et exaltatam, quae per circumductionem arcae et clangorem tubarum corruerunt; quia per Christi praedicationem per orbem terrarum sonantem, perierunt. Viri Jericho interficiuntur, dum homines saeculi saecularibus negotiis dediti in perpetuum condemnantur. Raab meretrix, electam ex gentibus Ecclesiam significat, quae quondam fuit serviens, et subdita multis amatoribus, id est multis daemonibus. Raab, ut salvaretur, funiculum coccineum in fenestra foris posuit, quem domi habuit; et sancta Ecclesia, ut salvaretur, passionem Christi ore confitetur, quam corde credit. Achan regulam auream et pallium furatur, et in valle lapidatur: et falsus quilibet christianus, vel haereticus philosophicam sapientiam( quae per auream regulam significatur) et saecularem cultum( qui per pallium designatur) in Ecclesiam inducens, inferno condemnatur. Aurum, argentum et quaelibet metalla, sive Jericho, sive civitatem aliarum per ignem purgata, in opus Domini assumuntur; quia philosophorum sapientia, vel eloquentia, sive quaelibet doctrina eorum, sacrae Scripturae examinatione ab omni erroris sorde purificata, in divinae praedicationis ministerio non reprobatur. Maledicitur, qui Jericho reaedificat, et maledictus est, qui malitiam saecularem in baptizatis destructam verbo pravo vel exemplo reducit et restaurat. In primogenito suo ponit fundamentum, et in novissimo liberorum portas ejus, quia per hanc culpam amittit, et quod primum acceperat donum naturae, et quod accepit ultimo donum gratiae, ut jam illi ad salvationem nihil valeat utrumque. Sed et cuncta, quae illius sunt, igne consumuntur, dum corpus ejus, et anima, et quidquid in utroque possidet, gehennali conflagratione comburuntur.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. IV. De civitate Hai.

Civitas quoque Hai significat mundum, non in eo quod est creatura Dei, sed in eo quod in ipso superabundat malitia diaboli, et concupiscentia generis humani. Viri Israel post urbem in insidiis latentes nocte, prophetae sancti antiqui sunt, qui ante adventum Josue ad Hai, id est ante adventum Christi in mundum quasi in nocte latuerunt, quia in Veteri Testamento antequam nobis oriretur sol justitiae, qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, Domino in umbra legis et figuris futuri Salvatoris, ipsum Salvatorem praecedentes, servierunt. Sed rex Hai ignoravit insidias Israelitarum; quia diabolum latuerunt obscura aenigmata prophetarum, et secreta mysteria legalium figurarum, et non noverat modum redemptionis, idcirco temere sicut rex Hai Josue aggressus est praesentiam expugnare Redemptoris. Josue contra regem Hai, se invalidum et impotentem simulavit, et fugam iniit, et sic se superari fingendo, regem Hai callide debellavit, quia Christus humanitatis infirmitatem praetendens, dum se a diabolo tentari et a ministris ejus, ipso cooperante, crucifigi permisit, diaboli superbiam humiliavit, et ejus malitiam sapienter superavit. Elevatio scuti exaltationem designat fidei. Hai quoque igne consumitur, dum omnis qui diligit iniquitatem infernalibus flammis crematur. Seniores, qui erant cum Josue et caeteri bellatores, apostolos exprimunt et praedicatores. Rex vero et exercitus ejus occiditur, cum diabolo et ministris ejus nocendi potestas divinitus aufertur.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. V. De altari quod construxit osue.

Josue, subversis hostibus, altare ex lapidibus quos ferrum non tetigerat construxit. Deuteronomium in eo scripsit, et populum ad benedicendum et maledicendum divisit. Nobiliores tribus ad benedictionem, ignobiliores ad maledictionem constituit. Lapides, ex quibus Josue altare constituit, sunt sancti in fide firmi, qui per dilectionem operantur. Quos ferrum non tangit, quia eos nulla crudelitatis culpa corrumpit. Qui dum in unitatem fidei et concordiam charitatis conveniunt, unum altare faciunt. Deuteronomium, quod interpretatur secunda lex, significat Evangelium. Quod in hoc altari scripsit Dominus, quando dixit: Audistis quia dictum est antiquis: Non moechaberis. Ego autem dico vobis: Si quis viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo. Qui juxta montem benedictionis incedebant, illos significant qui sine metu poenae infernalis, promissionis coelestis amore succensi veniunt ad salutem. Illi vero, qui juxta montem maledictionis incedebant, illos designant qui non amore benedictionis, sed promissionis, sed futurorum suppliciorum timore, complent quae in lege scripta sunt, ut perveniant ad salutem. Sed nobiliores eos esse constat, qui boni ipsius desiderio et aeterna benedictionis amore quod bonum est agunt.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. VI. De dolo Gabaonitarum.

Interea Gabaonitae, metu perterriti, cum fraude et calliditate venerunt ad Jesum, pannis, calceamentisque veteribus induti, deprecantes ut salvarentur. Statimque a Jesu salutem accipiunt. Qui tamen dolum ubi agnovit, ligni caesores, vel aquae gestatores eos constituit. In quorum figura, illi ostenduntur, qui de mundo ad Ecclesiam venientes, habent fidem in Deo, et declinant caput suum sacerdotibus, sanctisque ministrant, et serviunt, et aliquid utilitatis impendunt. Ad ornamentum etiam Ecclesiae, vel ministerium prompti sunt; in moribus vero suis, et conversatione pristina detinentur, retinentes veterem hominem cum actibus suis, et induti vetustis vitiis, sicut et illi pannis et calceamentis veteribus obtecti, et propter hoc quod in Deum credunt, erga servos Dei et Ecclesiae cultum videntur esse devoti, nihil tamen emendationis vel annovationis habent in moribus. Tales igitur tantummodo quoddam salutis signum, intra Ecclesiam temporaliter praeferunt, inter Israeliticas autem, id est inter sanctos Dei, regnum aeternum vel libertatem minime consequuntur. Quod autem in Gabaon pugnante Jesu Nave stetisse perhibentur sol et luna, donec Israelis inimici delerentur, significat quod noster Jesus multo magis modo interventu suo, dum nos bellum gerimus adversus vitiorum gentes et colluctamur adversus principes et potestates, et rectores, tenebrarum harum, adversus spiritualia nequitiae in coelestibus, sol nobis justitiae indesinenter assistit, nec deserit nos unquam, nec festinat occumbere, quia ipse dixit: Ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Quinque autem reges, quinque sensus indicant, qui Gabaonitas, id est carnales homines expugnant. Hi ad speluncam confugiunt, cum se terrenis actibus in corpore obsiti mergunt. Qui tamen pugnante Jesu, id est praedicatione evangelica superantur, atque ingrediente verbo Dei in nobis, id est intra speluncam corporis nostri, omnes pariter interficiuntur. Exstinctis deinde vel ejectis gentibus, Josue sorte dividit populis terram promissionis. Ejecit ergo et Christus a facie fidelium suorum quodammodo gentilium errorem, malignos spiritus, et sorte divisit in nobis terram, omnia operans unus atque idem spiritus, ac dividens dona propria unicuique prout vult.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. VII. De levitis.

Quod vero habitacula ut suburbana, et oppida levitis a Jesu per omnes tribus decernuntur, significat quod ii, qui in Ecclesia Dei, doctrinae gratiam administrant, prorsus ab omnibus quibus dispensant divina, terrena subsidia, quae non habent, suscipiant, ut impleatur illud apostoli praeceptum dicentis: Si nos vobis spiritualia seminavimus, non est magnum si carnalia vestra metamus. Et merito isti per cunctas tribus divisi dicuntur, quia dispensatione cunctorum vivunt. Quod autem quadraginta duas urbes accipiunt, indubitanter ipsa praedicatio sanctorum signatur. Ipsi enim possident doctrinam, quae constat legis Decalogo, et quadrifido Evangelii numero, quasi quaterdenas habentes urbes. Quibus et duae adduntur, quia nimirum cuncta, quae praedicant, morali ac mystico sensu annuntiant.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. VIII. De Chananaeis tributariis.

Illud autem quod Israelitico populo, cum praecepta promissionis terra partiretur, Ephraim tribui Chananaeorum gentilis omnino populus accedit, sed factus tributarius dicitur sicut scriptum est: Habitavit Chananaeus in medio Ephraim, tributarius, exponamus. Quid enim tributarius, nisi subjectionem servitutis, quod Chananaeus nisi vitium significat? Saepe enim in magnis virtutibus terram promissionis ingredimur, quia saepe intima de aeternitate rimamur. Sed dum interemptis sublimibus vitiis, quaedam tamen parva retinemus, quasi Chananaeum vivere in terra nostra concedimus. Qui tamen tributarius efficitur, quia hoc ipsum vitium, quod subjicere non possumus, ad usum nostrae humilitatis retorquemus, ut eo de se mens et in suis vilia sentiat, quod suis viribus etiam parva, quae expetit, non expugnat. Unde bene rursum scriptum est: Haec sunt gentes, quas Dominus dereliquit, ut erudiret in eis Israelem. Quaedam namque minima vitia nostra retinentur ut se nostra intentio sollicita in certamine semper exerceat, et eo de victoria non superbiat, quod vivere in se hostes conspicit, in quibus adhuc vinci formidat. Israel igitur reservatis gentibus eruditur, quia quando in quibusdam vivimus vitiis, elatio virtutis nostrae comprimitur, et mens nostra in parvis sibi resistentibus discit, quod ex se non subjiciat majora.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. IX. De successoribus Josue.

Post mortem Josue, consuluerunt filii Israel Dominum dicentes: Quis ascendet ante nos contra Chananaeum, et erit dux belli, etc. Sicut Josue significat Christum, ita successores Josue significant apostolos et caeteros Ecclesiae doctores et rectores, quorum discretione, providentia et doctrina sancta gubernatur, munitur et eruditur Ecclesia. Quando autem filii Israel peccaverunt, tradidit eos Dominus in manus regum alienorum; quando vero poenituerunt, suscitavit eis principem, qui liberaret eos. Sic quando peccamus, vires contra nos daemonibus praebemus; quando vero ad Deum convertimur, mittit nobis doctores, qui nobis ostendant viam salutis et subjectis hostibus, restituant gratiam libertatis. Qui significantur per Othoniel, Aioth et alios. Legimus de Samgar, quod sexcentos interfecit vomere uno. Ita et nos debemus aliquando recondito mucrone excommunicationis et acerrimae increpationis corda auditorum vomere discretae exhortationis, et temperamento blandi sermonis erumpere et sic exercitum daemonum de finibus eorum propulsare, et populum Dominicum verae libertati reddere.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. X. De Debora.

Debora quoque, quae interpretatur loquela, sermonem significat propheticum. Est habitans sub palma, quia ad palmam nos supernae vocationis exhortatur. Ista Debora vocavit Barach, qui interpretatur coruscatio, et significat populum Judaicum: qui ad modicum in bono coruscavit, sed quasi coruscatio cito defecit. Vocavit eum ad bellum contra Sisaram, id est contra diabolum. Sed Barach victoria non ascribitur, dum per Jahel mulierem alienigenam Sisara interficitur; quia dum Judaicus populus diabolo non resistit; sancta Ecclesia de gentibus collecta, ligno Dominicae crucis eum viriliter occidit, dum in eum veraciter credit, qui in ligno pro nostra salute pependit. Sic sunt nonnulli quibusdam gratiae donis praediti, doctrina et eloquentia clari: qui cum viriliter diaboli suggestionibus resistere deberent, muliebriter tepescunt; et alii infirmi et minorem gratiam his habentes, viriliter eos repellunt. Sic quoque religionis habitu palliati, ab incepto devotionis cadunt fervore, et alii sub habitu constituti saecularii, ad ipsum totis viribus assurgunt. Illi, quos ex Israel Debora arguit ad bellum non venisse, sunt Christiani et infideles quique, qui terrenis incumbunt, et in ipsis requiescunt, et ad spirituale bellum nunquam veniunt, quia propheticis exhortationibus minime credunt. Quare, inquit ad Ruben, habitas inter duos terminos, ut audias sibilos gregum? Qui sunt termini isti, inter quos pravi habitant, nisi termini vitiorum et peccatorum. Habitant enim inter terminum superbiae et acediae, inter terminum avaritiae et luxuriae, et gulae, et rapinae: et sic de caeteris. Habitant inter terminos, dum hinc subjecti inquinamento carnis, illinc inquinamento spiritus, vel certe inter terminos habitant. Quia ore confitentes se nosse Deum, factis negant. Nunquid non habitant inter terminos illi, de quibus dictum est: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. Isti audiunt sibilos gregum, id est strepitus vitiorum, vel hominum carnaliter viventium: qui quasi greges id est bruta animalia, duce diabolo gregatim, et insensate currunt ad tormenta. Galaad trans Jordanem quiescebat, et Dan vacabat navibus. Aser in littore maris habitabat, et in portubus morabatur. Jordanis, qui interpretatur descensus, significat humilitatem. Galaad igitur, qui trans Jordanem quiescebat, et ad bellum cum Debora venire detrectabat, designat saeculares homines, qui rerum transeuntium affluentia superbi, in elationis vitio secure quiescunt, et ad spirituale bellum venire contemnunt. Mare autem, significat saeculum, et naves in mari currentes, actiones saeculares. Dan itaque, qui vacabat navibus, illos exprimit qui actionibus saecularibus invigilant: et idcirco contra hostes spirituales pugnare recusat Aser, qui habitabat in littore maris et in portubus morabatur, illos significat, qui, quamvis pro virium imbecillitate saecularium tentare negotia non valent: saeculo tamen et saecularibus rumoribus, et actionibus in quantum possunt, adesse et adhaerere laborant. Galaad igitur, Dan et Aser, ad bellum cum Debora non veniunt, quia superbi quique et saecularibus negotiis se implicantes, et saeculum adamantes, militare Christo despiciunt. Zabulon vero et Nephthalim obtulerunt animas suas morti. Duces Issachar fuerunt cum Debora. Isti, qui cum Debora fuerunt Domini bello, illos significant qui carnem suam in bello tentationum per abstinentiam crucifigunt. Qui, inquit, ascenditis super nitentes asinos, qui ambulatis in via, et sedetis in judicio, loquimini. Qui sunt nitentes asini, nisi corpora casta; asini, per illam, quam exhibent spiritui, subjectionem; nitentes, per castitatem. Via designat Christum; Judicium autem, discretionem boni et mali. Vos igitur, quia ascenditis super nitentes asinos, id est qui corpora casta custoditis, qui ambulatis in via, id est qui in Christo recte vivitis, et sedetis in judicio, id est qui verum a falso, bonum a malo discernitis, loquimini. Quid loquimini? Justitiam inquit. Peccatori namque dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas? Pugnaverunt reges juxta aquas, et tamen nil tulerunt praedantes. Reges ad aquam pugnant, cum daemones sanctos invigilantes lectionibus et meditationibus sacrae Scripturae tentant. Qui praedantes nil ferunt, quia victi et confusi descendunt. De coelo quoque contra eos dimicatur, dum sanctis auxilium, in tentationibus divinitus praebetur contra daemones. Stellae etiam contra Sisaram pugnant, dum sancti angeli coelitus missi nobis in auxilium, diabolum superant. Benedicta Jahel, id est sancta Ecclesia, inter mulieres id est inter alias nationes, benedictione coelesti in Christo. Aquam petenti, lac dedit. Aquam diabolus petit, quando doctrinam haereticam et saecularem sapientiam a calore fidei frigidam proferri et disseminari concupiscit. Sed Ecclesia sancta lac tribuit, quia simplicem doctrinam praedicare non desinit. Debora igitur, prophetia; Barach, populus Judaicus; Sisara, diabolus; Jahel, sancta Ecclesia.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. XI. Sensus allegoricus de Area.

Solent doctores in figura per aream Gedeonis, accipere mundum et per vellus beatam Mariam; per rorem, gratiam. Vellus namque rore profusum est, quando beata Virgo Christum concepit. Et deinde area quando sancta Ecclesia, quae per mundum diffusa est, in ipsum credidit.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. XII. Sensus moralis de Area.

Possumus et secundum moralem sensum per aream, in qua Gedeon triticum virga purgabat, significare latitudinem cordis; per virgam, rectitudinem discretionis; per triticum, virtutes; per paleas, vitia. Virga namque in area triticum purgamus, quando in corde nostro, vitia a virtutibus virtute discretionis separamus. Gedeon itaque in hoc casu, quisque fidelis est; area, cor; triticum, virtutes; virga, discretio; palea, vitia.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. XIII. De Gedeone et bello Madianitarum.

Gedeon, significat Christum. Madianitae, significant daemones; vitia, pravos homines. Trecenti vero qui cum Gedeone pugnaverunt viri, apostolos significant et apostolorum successores, Ecclesiae doctores, et rectores, et omnes electos fide sanctae Trinitatis signatos. Qui bene aquam non flexo poplite bibunt; quia, dum scientiam Scripturarum hauriunt, statum suae rectitudinis ad ima non reflectunt. Illi namque dum aquam bibunt, genu flectunt; qui et Scripturas scrutantur, et ad terrenorum cupiditatem deformiter inclinantur vel incurvantur. Sancti etiam in manibus tubas tenent, et lagenas cum lampadibus. Tubae designant sonum praedicationis, et lagenae fragilitatem corporum. Lampades, splendorem miraculorum. Sancti tubis sonant, quia eloquia divina incessanter praedicant. Lagenas tenent in manibus, et frangunt, quia corpora sua et abstinentiae, et laboribus, et morti pro Christo libenter supponunt. Lampades tenent, quia miraculis longe lateque refulgent. His omnibus sancti praediti, et daemones territi vincuntur, et sancti victores efficiuntur.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. XIV. De Gedeone, et uxoribus ejus, et filiis.

Gedeon, sicut in praecedenti figura diximus, significat Christum. Multae Gedeonis uxores, multae Ecclesiae sunt, vel multae nationes, Christo per fidem adhaerentes; filii Gedeonis, sunt singuli Christiani. Concubina, de qua genuit Abimelech, Synagogam designat. Quae ideo concubina, quia peccatrix. Abimelech, significat Antichristum, qui, congregatis perditis nationibus, sicut Abimelech trucidavit fratres suos, sic et Antichristus persequetur servos Dei Christianos. Joathan minimus, qui ex omnibus fratribus suis solus evasit et montem benedictionis ascendit, exprimit eos qui ascendunt per gratiam montem vitae spiritualis, et sic evadunt culpam damnationis. Videamus etiam parabolam Joathan contra viros Sichem prolatam: Ferunt, inquit, ligna silvarum, ut ungerent super se regem, etc. Quid per ligna silvarum accipimus, nisi nationes quaslibet infructuosas, et homines in peccatis positos et inveteratos, et aeternis incendiis paratos? Oleum significat misericordiam; quia, sicut oleum excellit cunctos liquores, ita misericordia cunctas virtutes. Et solemus Patri misericordiam assignare, sicut ipsum benedicentes dicimus: Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, pater misericordiarum. Per oleum ergo vel olivam, non inconvenienter exprimitur Pater. Per vitem designatur Filius, qui dixit: Ego sum vitis. Per ficum vero, quae suavem et dulcem habet fructum, figuratur Spiritus sanctus, de quo scriptum est: Quam suavis, Domine, Spiritus tuus in nobis? Et sapientia: Spiritus meus super mel dulcis.

Ad olivam igitur, vitem, et ficum ligna silvestria veniunt, et regem quaerunt, dum infructuosi quique, Patri, et Filio, et Spiritui sancto labiis dolosis dicunt: Domine, Domine. Sed oliva, vitis, ficus, regnum silvestrium lignorum respuunt, quia Pater, et Filius, et Spiritus sanctus homines pravos et infructuosos( nisi fructuosi fiant) in filios regni non assumunt. Non enim omnis, ait, qui dicit mihi: Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum; sed qui facit voluntatem Patris mei, qui in coelis est. Sicut viri Sichem, Abimelech, ita ligna silvarum rhamnum in regem accipiunt, quia iniqui principatui Antichristi se submittent. Sed sicut illa alterutro igne devorantur, sic isti communi culpa condemnantur. Possumus quoque per oleum, vel olivam significare fidelem, excellentem misericordiae virtute. Per vitem, quemlibet eximium virtute sapientiae. Per ficum, alium praepollentem gratiam dulcedinis internae. Ligna itaque ad olivam, vitem, ficum, ut ex ipsis regem accipiant veniunt, cum quaelibet infructuosae congregationes, aliquem virum misericordem, vel sapientem, vel ducem, in praelatum sibi requirunt. Sed oliva, vitis, ficus, regimen tale respuunt, quia electi quique per pravorum malitiam, si in regimine eorum constituantur, proprio se fructu privari, et illis nihil prodesse pertimescunt. Deinde ligna rhamnum supra se regem levant, cum iniqui alium iniquum spinis peccatorum obsitum in rectorem expostulant. Isti quoque alterno igne devorantur, dum perversi subjecti, et perversus eorum praelatus, alterutro furore et iracundia conturbantur.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. XV. De Jephte.

Jephte quoque, sicut, doctores exponunt, significat Christum. Sicut namque Jephte a fratribus ejectus accepit principatum, sic Christus a Judaeis refutatus, accepit principatum super populum fidelium. Sicut Jephte liberavit populum fidelium, sicut Jephte liberavit populum de manu filiorum Ammon; sic Christus electos de servitute daemonum. Jephte per victoriam sacrificavit filiam, et carnem suam Christus immolavit.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. XVI. De Samsone.

Samson significat Christum. Per angelum nuntiata est nativitas Samsonis, et per angelum annuntiata est nativitas Salvatoris. Samson leonem interfecit, et Christus diabolum occidit. Samson de faucibus leonis extraxit favum, et Christus de faucibus diaboli genus humanum. Cera, cor; mel, spiritus. Samson duxit uxorem alienigenam, et Christus gentilem Ecclesiam. Samson stravit Allophylos, et Christus stravit spirituales et corporales inimicos. Samson apportans portas Gazae, ascendit montis supercilium, et Christus fractis portis inferni, ascendit in coelum. Samson plures hostium prostravit moriens, quam ante fecerat vivens, et Christus plures moriendo, quam vivendo.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. XVII. Moralitas de eodem.

Secundum sensum tropologicum, Samson significat quemlibet fidelem, in fide fortem; qui leonem interficit, dum diabolum interficit, vel vincit; favum e faucibus leonis extrahit, dum se vel alium a subjectione diaboli eruit. Allophylos prosternit, dum de se vitia spiritualia, et carnalia expellit. Sed iste talis ac tantus aliquando vincitur, et molere compellitur, dum videlicet tentationibus superatus, et spiritu et corpore affligitur. Sed recrescentibus roboratus crinibus, plures hostium quam ante interficit, quia donis gratiae iterum confortatus, ad majorem triumphum etiam post lapsum, et in fine pertingit.

LIBER QUARTUS. IN LIBROS JOSUE, JUDICUM ET RUTH. CAP. XVIII. De Ruth.

Terra Moab significat gentilitatem; Ruth, Ecclesiam gentilem; terra Israel, conversationem spiritualem; propinquus, qui Ruth non accipit, Joannem Baptistam; Booz, Christum; ager, mundum; segetes, homines; messores, angelos. Sic igitur aenigmatibus multis et figuris in Veteri Testamento praesignatum est mysterium humanae redemptionis.

LIBER QUINTUS. IN LIBRUM I REGUM.--AB HELCANA USQUE AD DAVID. PROLOGUS.

In praedictis de libro Josue, et libro Judicum, quaedam secundum sanctorum dicta Patrum, quaedam secundum sensum nostrum elucidavimus. In sequentibus vero manum ad librum Regum vertimus, et in ipso similiter quaedam secundum ingeniolum nostrum, quaedam secundum verba sanctorum Patrum exponemus.

LIBER QUINTUS. IN LIBRUM I REGUM.--AB HELCANA USQUE AD DAVID. CAP. I. De Helcana et uxoribus ejus.

Fuit vir unus, de Ramathaimsophim de monte Ephraim, et nomen ejus Elcana, etc.. Elcana interpretatur Dei possessio, quae est Filius Dei, dicens: Dominus possedit me. Qui bene dicitur, vir unus non numero, sed quia nunquam mutatur, nec de se alter efficitur. De Ramathaimsophim, quae dicitur excelsa eorum, id est specula, hoc est superna Jerusalem, de qua veniens speculationem docuit, et morte sua possidere fecit. Jeroboam, misericors; Eliu, Deus meus ejus; Suph, fundens, quia misericordia ad nos veniens, in passione ait: Deus meus, ubi semetipsum exinaniens effudit: Unde effusum unguentum nomen tuum. Effusum a suis invisibilibus ad nostra visibilia. Ephrathaeus, frugifer, quod donis Spiritus sancti abundat. Et habuit duas uxores, Annam et Phenennam. Phenenna, est Synagoga, quae fecunda primo, Deo filios generabat per legem, sed jam propter infidelitatem infecunda manet. Anna sterilis, Ecclesia gentium, quae olim sterilis a patre spirituali, nunc gratia Christi redempta parit prolem Deo. Anna, quae interpretatur gratia, Deo filios per baptismum genuit, et per Spiritum sanctum. Phenennae id est Synagogae, et filiis dedit partes, id est temporalia bona juxta illud: Dedit illis regiones gentium. Et quia primum credita sunt illis eloquia Dei, Annae, id est Ecclesiae gentium, dedit partem unam scilicet ingenium. Unde abiit tristis; quia concluserat Dominus vulvam ejus, nondum venerat tempus miserendi ejus, ut spirituali gratia fecundaretur. Sicut Phenenna Annam, ita Synagoga gentilitatem despiciebat. Multi ex gentibus Redemptoris adventum, ut in Job reperitur, exspectaverunt. Et quia in prece perseveraverunt, tandem Redemptor flenti et non capienti cibum Annae consolationem adhibuit. Anna, cur fles? etc. Nunquid non ego melior tibi sum, quam decem filii? etc. Melior est Ecclesiae vir suus, id est Christus, quam decem filii, quos Deo Synagoga edebat. Vultusque ejus non est amplius in diversa mutatus. Nequaquam enim Ecclesia a fide et dilectione Redemptoris aliquando in diversa declinando mutata est.

LIBER QUINTUS. IN LIBRUM I REGUM.--AB HELCANA USQUE AD DAVID. CAP. II. Moralitas de eodem.

Elcana Dei possessio interpretatur, qui animi virtute vir dicitur. Et unus, non mobilis, non vagabundus, sed firmus et inconfusus. Omnes etiam competenter unus dicuntur, unam sapientiam habentes: qui unum Jesum Christum confitentur, uno spiritu Dei replentur. Unde insipiens sicut luna mutatur. Unus autem Deus dicitur non numero, sed quia non mutatur, unde scribitur: Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. Unde et Apostolus: Omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium. Unusquisque insipientium non est unus, sed multi. Elcana, praedicator, quem Dominus possidet. Phenenna et Anna activa et contemplativa vita. Phenenna fecunda in filiis et filiabus; activa, fortia gignens opera et infirma. Phenenna interpretatur conversio; quia activa ad actiones, quibus prosit proximis, necesse est ut sollicite convertatur. Activa enim vita est panem doctrinae esurienti tribuere, errantem corrigere, ad humilitatis viam superbum revocare, infirmantis curam gerere, quae singulis expediant dispensare. Anna interpretatur gratia, quia contemplatio habetur per gratiam. Haec est sterilis; quia eum eam, prout est, nullus penetrare valeat, nullus quod id ea sentit praedicare sufficiat, contingit ut eam praedicando nemo plures filios gignat. Contemplativa, est charitatem Dei et proximi mente retinere, ab exteriore quiescere, soli desiderio Conditori inhaerere, ut nil jam de exterioribus agere libeat. Qui vult effici possessio Dei, has duas ducat uxores, activam prius, et contemplativam deinceps. Praecipue doctor ex amplexibus Phenennae transeat ad amplexus Annae, utrique partes tribuat, virtutibus virtutes subnectens.

LIBER QUINTUS. IN LIBRUM I REGUM.--AB HELCANA USQUE AD DAVID. CAP. III. De Anna, et Samuele.

Et factum est post circulum dierum: concepit Anna, et peperit filium, vocavitque nomen ejus Samuel, eo quod a Domino postulasset eum. Quia Anna ante Dominum devote postulavit, concepit et peperit. Ecclesia per naturalem intellectum orans, mysterium Incarnationis concepit corde, ore confessionis genuit Samuel, nomen ejus nominatus Deo, vel postulatus Deo, Annae primogenitus, propheta. Quis est hic nisi Deus homo? Sed et hoc, quod Anna remansit et cum viro non ascendit donec ablactaretur puer, nobis insinuat quod Ecclesia nullum ad sacerdotium provehit, dum lactis infantiae particeps est, non solidi cibi, et intelligentiae spiritualis. Canticum Annae post conceptionem et nativitatem Samuelis, significat gratiarum actionem sanctae Ecclesiae, sive pro incarnatione Redemptoris nostri, sive pro conversione et perfecta justificatione cujuslibet peccatoris.

LIBER QUINTUS. IN LIBRUM I REGUM.--AB HELCANA USQUE AD DAVID. CAP. IV. De Ophni, et Phinees filiis Heli.

Ophni, discalceatus vel insania conversionis, Phinees, os mutum, Scribas et Pharisaeos significant. Qui filii Heli dicuntur, quia Heli typum tenet sacerdotii. Ipsi, quia non receperunt quod lex et prophetae praedixerunt, ad insaniam infidelitatis conversi, os mutum meruerunt habere a confessione Christi; et quia noluerunt suscitare semen fidei, Christo defuncto, fratri, meruerunt discalceari, et esse extra sortem eorum, de quibus dicitur: Calceati pedes in praeparationem Evangelii pacis. Et quia conati sunt nomen sponsi sibi, non Christo vindicare Ecclesiam usurpando, nudi remanserunt ab omni dignitate discalceati, ab exemplis patriarcharum et prophetarum. Unde silo( ubi sacerdotes fuerunt) interpretatur divisio, vel ejus dimissio et petitio, quia petierunt a Pilato, ut dimitteret eis Barabbam. Merito ergo dimissi sunt, et ab omnipotenti Deo derelicti.

LIBER QUINTUS. IN LIBRUM I REGUM.--AB HELCANA USQUE AD DAVID. CAP. V. De Heli et filiis ejus rursum.

Heli. interpretatur extraneus. A Deo enim alienus est, qui subditos non corrigit. Ophni, insania conversionis. Merito sic vocatur, quia differt mutari in melius. Phinees, oris obduratio, vel ori parens; duos Phinees sacerdotes legimus, alterum justum filium Eleazari, alterum injustum filium Heli. Sunt autem in sacerdotibus hodie, qui utriusque typum tenent. Sacerdotes qui custodiunt os suum, ne exeat inde aliquid pravum, in filio Eleazari figurantur. Qui autem habent os obduratum, vel imperitia, vel peccatorum conscientia, in filio Heli figurantur. Vae sacerdotibus nostri temporis vel Novi Testamenti, qui, sicut Ophni et Phinees, abjiciunt victimam Domini; qui paternae et divinae correctioni non obediunt, sed quotidie se peccatis miserabiliter involvunt, conversantes in comessatione, et ebrietate, in cubilibus, et impudicitiis, et in contentione, et aemulatione; quia, sicut illorum culpam secuta est mors corporalis, sic et istorum vitam, nisi poeniteant, sequetur mors aeterna.

LIBER QUINTUS. IN LIBRUM I REGUM.--AB HELCANA USQUE AD DAVID. CAP. VI. De castris Israel, et Philisthiim.

Egressus est Israel obviam Philisthiim in praelium, et castrametatus est juxta lapidem adjutorii. Porro Philisthiim venerunt in Aphec, et instruxerunt aciem contra Israel. Inito autem certamine terga vertit Israel Philisthaeis, et ceciderunt passim per agros, quasi quatuor millia virorum. Israel vir videns Deum, et fortis cum Deo. Philisthiim, cadentes poculo, scilicet daemones: qui poculo superbiae inebriati, et ipsi ceciderunt, et homines pervertere festinant. Contra quos Israel, id est fideles ne cadant, sed superent, castrametantur juxta lapidem adjutorii. Lapis adjutorii, Christus est, de quo scriptum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes: hic factus est in caput anguli. Juxta quem fideles, ut eum inveniant adjutorem, castrametantur, dum in lege Domini meditantur. Sed Philisthiim veniunt in Aphec, id est furorem novum; quia, dum fideles divinis legibus amplius insistere prospiciunt, immundi spiritus, acriora et nova certamina constituunt. Unde eos, hoc est fideles non in Domino, sed in suis viribus confidentes et in humana sapientia gloriantes, ac per hoc gratiam Evangelii contemnentes, quasi quatuor millia facile prosternunt.