Reader

OBSERVATIO P. ANTONII PAGI. (Ad annum Christi 494, num. 2 et seqq.)

Decretum de Scripturis divinis, et opusculis sanctorum Patrum quae in Ecclesia catholica recipiuntur valde urget heterodoxos, qui traditionem rejiciunt, et librorum canonicorum numerum pro libito ac sectarum suarum commodo mutilant. Job enim, Tobiae, Judith, Machabaeorum libri, Epistola ad Hebraeos, Apocalypsis Joannis, Petri duae, Joannis apostoli III, Judae I, in eo memorantur. Pearsonius in vindiciis Ignatianis prolixiorem sermonem de ejus auctore, ac tempore quo conditum est, instituit, et pag. 53 ait, se existimare hoc decretum post synodum V, anno 553 celebratam, promulgatum fuisse. Neque catholici de hujus sanctionis auctore, annoque quo ea emissa, inter se conveniunt; quod mss. codices eam tribus diversis pontificibus ascribant. Vetustissimus codex collectionis Dionysii Exigui, quem secum communicatum a Dacherio Baluzius testatur, hoc decretum Damaso papae attribuit, et Baronius anno 69, num. 4, refert Cresconiam collectionem continere concilium Romanum sub Damaso in quo de libris apocryphis agitur, cujus decreta repetita credit Baronius a Gelasio in decreto 72 episcoporum, de quo anno 494 cum collectoribus Conciliorum verba facit. Verum codex antiquissimus a Pearsonio lectus, et a Lantfranco ex Beccensi coenobio in Angliam delatus, hunc titulum praefert:« Decreta Gelasii papae de recipiendis, et non recipiendis libris. Quae scripta sunt ab eo cum septuaginta eruditissimis episcopis.» Nicolaus I pontifex Romanus in epist. 42 ad episcopos Galliae circa annum 865 data; Lupus abbas Ferrariensis in fine epistolae ad Carolum Calvum, et in fine quaest. de Sanguine Christi; Gratianus dist. 15, cap. Sancta Romana; Burchardus Wormatiensis episcopus, varii codices mss. omnesque excusi, Gelasium hujus decreti auctorem produnt. Denique Hormisdae papae in antiquissimo Vergellensi codice Baluzius et Chiffletius in Jurensi, illud ascribi testantur. Indeque Chiffletio in fine notarum ad Vigilium Tapsensem existimatum, decretum hoc primo sancitum fuisse a Gelasio in concilio Romano hoc anno: ita tamen ut non quasi decretum pontificium, sed velut totius consilii quidam canon prodiret: tum deinde ab Hormisda editum esse sub forma pontificiae decretalis, et in quinque titulos methodi gratia divisum ac fortasse nonnullis in locis restitutum.

Gelasium tamen celeberrimi hujus decreti auctorem esse, et nonnisi per errorem illud Hormisdae attributum demonstrabo, et litem, ni valde fallor, dirimam. In eo cum damnatorum voluminum index texitur, inter ea libri Cassiani ac Fausti Reiensis numerantur hac praemissa sententia:« Caetera, quae ab haereticis sive schismaticis conscripta, vel praedicata sunt, nullatenus recipit catholica et apostolica Romana Ecclesia, e quibus pauca, quae ad memoriam venerunt, et a catholicis vitanda sunt, credimus esse subdenda.» Cumque plurimos libros haereticorum aliorumque incertorum auctorum Patres synodi Romanae damnassent, hos inter Cassiani et Fausti volumina posuere hoc titulo:« Opuscula Cassiani presbyteri Galliarum apocrypha, opuscula Fausti Regiensis Galliarum apocrypha.» Saeculo sequenti exortis de divina gratia contentionibus ex Fausti praesertim libris, non modo in Occidente, verum etiam in Oriente alii Faustum defenderunt, alii eumdem acerrime confutarunt, praecipue monachi Scythae, qui ex Asia erumpentes adversus eum Europam atque Africam commoverunt, ut anno 520 explicabimus. Eo rerum statu consultus Possessor episcopus Africanus a Trasamundo Africae rege in exsilium missus, dum Constantinopoli morabatur, ubi Fausti libri a pluribus defendebantur ut catholici, a Maxentio vero et a monachis Scythis uti haeretici damnabantur, consulit ipsemet Hormisdam papam, quid de iisdem libris sentiendum esset; eamque in rem Justinum diaconum suum ad eum misit. Exstat ejus ad Hormisdam Relatio tom. superiori Concil., diciturque accepta« XV cal. Augusti Rustico V. C. cos. id est anno 520. Haec Possessoris in ea verba:« Arbitror vestram beatitudinem non latere quantis in Constantinopolitana urbe Ecclesia laboret insidiis, et ad morem veteris morbi in saniem vulnus iterum quaerat irrumpere, quod obductum creditur cicatrice. Unde cum quorumdam fratrum animus de codice Fausti cujusdam natione Galli Reginae civitatis episcopi, qui de diversis rebus et frequentius de gratia Dei diserte visus est disputare, in scandalum moveretur, aliis( ut se habent humana studia) in contrarium renitentibus me crediderunt de hoc ambiguo consulendum.» Addit postea Possessor:« Quaeso, ut consulentibus, quid de praefati auctoris dictis videatur, auctoritate apostolicae responsionis agnoscant: maxime quod filii quoque magistri militum Vitalianus et Justinianus praecipue super hac re rescripto beatitudinis vestrae similiter informari desiderant.»

Hormisda Possessoris epistolam die 18 mensis Julii anni 520 accepit, et die 13 mensis Augusti ad eumdem rescripsit epistolam ordine 70, in qua inter alia ait:« Hi vero quos vos de Fausti cujusdam Galli antistitis dictis consuluisse, litteris indicastis, id sibi responsum habeant: neque illum recipi, neque quemquam, quos in auctoritate Patrum non recipit examen catholicae fidei, aut ecclesiasticae disciplinae ambiguitatem posse gignere, aut religiosis praejudicium comparare. Fixa sunt a Patribus quae fideles sectari debeant instituta: sive interpretatio, sive praedicatio, seu verbum populi aedificatione compositum, si cum fide recta, et doctrina sana concordat, admittitur, si discordat, aboletur.» Ubi Hormisdam de decreto Gelasii loqui recte observarunt cardinales Baronius anno 520, num. 21, et card. Norisius in Cenot. Pis. pag. 445. Verum, quae paulo post idem pontifex subjungit, non sese, sed eumdem Gelasium illius decreti conditorem fuisse, manifeste insinuant:« Non improvide veneranda Patrum sententia fideli posteritati quae essent catholica dogmata, definiit; certa librorum etiam veterum in auctoritatem recipienda, sancto Spiritu instruente, praefigens, ne opinioni suae lector indulgens, non quod aedificationi ecclesiasticae conveniret, sed quod voluptas sua concepisset, assereret.» Decretum itaque de libris recipiendis et non recipiendis, non ab Hormisda, sed ab aliquo ex ejus successoribus in aliqua synodo Romana emissum, non quidem ab Anastasio et Symmacho, qui Gelasium secuti sunt, et Hormisdam antecessere; cum nullus unquam id asseruerit, nullumque ms. alterutrius nomen praeferat, sed a Gelasio, cui innumeri codices illud attribuunt.

Nec dici potest illud scriptum esse a Damaso, cujus nomen librariorum errore praefert in collectione Cresconiana; cum plerique opusculorum in eo memoratorum auctores post Damasum vixerint et scripserint. Nihil praeterea ab Hormisda immutatum, ut credidit Chiffletius; cum Hormisda in sua ad Possessorem epistola citata hunc remittat ad ea quae jam fixa fuerant a Patribus, nihilque novi de Fausto, de quo consultus fuerat, statuere voluerit. Apparet igitur Hormisdam tam ad Possessorem quam ad legatos suos, qui Constantinopoli tunc agebant, decretum Gelasii papae misisse ac mandasse, ut illud ab omnibus religiose observaretur. Quo pacto Possessoris petitioni faciebat satis. Contigit vero, ut decretum illud tunc in varia exemplaria transcriptum, et latius per Europam, Africam et Orientem, praesertim a Fausto adversariis disseminatum fuerit, et quia ab Hormisda papa missum fuerat, ejusque nomine ubique divulgatum, eidem ab aliquibus, temporis progressu, imprudenter ascriptum fuerit. Haec falsae illius inscriptionis sine dubio origo.

Baronius et conciliorum collectores scribunt decretum Gelasii datum esse Asterio et Praesidio coss., hoc sc. anno; verum refellunt eos codices mss. in quibus nota illa temporaria non habetur. Legi in bibliotheca regia antiquissimo charactere exaratum, sed sine nota consulari, aliumque in bibliotheca sancti Victoris Parisiensis, a quo ea etiam abest; nec dubito quin in caeteris mss. desideretur, cum concilium Romanum septuaginta episcoporum, in quo illud emissum ante annum 496 celebratum non fuerit. In laudato enim decreto haec verba de Sedulio leguntur:« Item venerabilis viri Sedulii opus Paschale, quod heroicis descripsit versibus insigne laude praeferimus.» In fine vero libri Bucolicorum codicis Virgilii Medicei vetustissimi haec habentur.« Turcius Rufus Apronianus Asterius V. C. et inl. ex comite domest. protect. ex com. priv. largit. expraef. Urbi Patricius et consul ordin. legi et distincti codicem fratris Macharii V. C., non mei fiducia sed ejus cui sit ad omnia sum devotus arbitrio, XI cal. Maii Romae P. Vegili Maronis: Distincti emendans gratum mihi munus amici Succedens operi sedulus incubui. Bucolicon liber explicit.»

Em. card. Norisius laudatus, qui eam clausulam produxit, observat in vetusto codice Vaticano num. 1165, post carmen Paschale Sedulii haec legi:« Hoc opus Sedulius inter cartulas dispersum reliquit, quod recollectum et adunatum, atque omni elegantia divulgatum est a Turcio Rufio Asterio quinto U. C. exconsule ordinario atque patricio.» Similem huic codicem etiam vidit Cuspinianus, qui ad consulatum Asterii et Praesidii, ait, carmen Sedulii« a Turcio Ruffo Asterio quinto U. C. exconsule ordinario atque patricio» scriptum esse. Eadem annotatio erat etiam in codice quo Aldus Manutius senior usus est, siquidem advertit opus illud non a Sedulio, sed a« Turcio Rufo Asterio V. C. exconsule ordinario atque patricio» publicatum esse. Verum quidem est Sirmondum in notis ad epist. 24 lib. Ennodii scribere, in codice Remensi poematis Paschalis Sedulii haec haberi:« Hoc opus Sedulius inter chartulas dispersum reliquit, quod recollectum, adornatumque ad omnem elegantiam, divulgatum est a Turcio Rufo U. C. consule ordinario atque patricio.» Verum ex laudatis mss. liquet, loco exconsule ordinario, exscriptorem per errorem posuisse consule ordinario; cumque Asterius ante annum sequentem exconsul dici non potuerit, ante eum annum Sedulii carmina nec collegit, nec evulgavit, ideoque, nec antea synodus Romana, in cujus decreto de Sedulio mentio, celebrata fuit, ut recte videre Usserius lib. III de Primordiis Eccles. Britan. c. 16. Pearsonius in Vindieiis epistolarum sancti Ignat. pag. 46, et card. Norisius laudatus, qui plura habet de Sedulio et ejus opere. Cum vero mense Martio alia synodus Romana habita sit, ea de qua agitur, pertinet ad an. 496, fuitque II Romana, sub Gelasio non I, ut perperam hactenus a conciliorum collectoribus appellata, et horum exemplo ab aliis.