Reader

Nomina subdiaconorum et accolitorum et scolarium Hildeneshemensis aecclesiae canonicorum, qui ab anno incarnationis Dominicae 1079 post obitum Ettilonis 17i episcopi obierunt in Christo sub Udone octavo decimo episcopo de majori monasterio sanctae Mariae matris Domini.

Hezzelo subdiaconus. Rodolfus subdiaconus et praepositus. Thietbertus subdiaconus. Wernherus subdiaconus. Huboldus subdiaconus. Volcherus accolitus. Alfardus accolitus. Godefridus scolaris. Thiethardus scolaris. Sigewinus subdiaconus. Thiodericus subdiaconus. Meinhardus subdiaconus. Bodo subdiaconus. Thiodericus subdiaconus. Beneko subdiaconus. Heinricus accolitus. Hermannus accolitus. Johannes scolaris. Odelricus scolaris. Widego subdiaconus. Everhardus subdiaconus. Hugo subdiaconus. Popo subdiaconus. Werno subdiaconus. Sigebodo accolitus. Heinricus accolitus. Burchardus scolaris. Pyppinus filius Angysi annis 25 regnavit. Karolus filius ejus annis 25 regnavit. Pyppinus annis 27 regnavit. Karolus Magnus annis 47 regnavit. Cui Leo tercius, qui dicitur Excecatus, imposuit coronam imperii Romae et laudes« Christus vincit» pro papa et regibus et principibus dicendas instituit in die ordinationis suae. Lodewicus filius ejus annis 26 regnavit. Lodewicus annis 35 regnavit. Lodewicus annis 35 regnavit. Lodewicus annis 6 regnavit. Karolus annis 13 regnavit. Arnulfus annis 12 regnavit. Heynricus. Lodewicus annis 7 regnavit. Conradus annis 20 regnavit. Heynricus annis 36 regnavit. Otto annis 11 regnavit. Qui Magdeburgensem episcopatum cum suis suffraganeis quinque instituit. Otto annis 18 regnavit. Otto annis 23 regnavit. Heynricus annis 14 regnavit. Qui Bavenbergensem episcopatum instituit. Conradus annis 17 et menses 6 annis 17 et menses 4. Qui Goslariensem congregationem de suo construxit.

Heynricus, Heynrici filius, quartus rex hujus nominis dictus, excommunicatus a quatuor Romanis pontificibus Gregorio VII, et Victore III, Urbano II et Paschali II, anno incarnationis Dominicae 1107, ordinationis suae anno 53 obiit. Regnavit autem post obitum patris beatae memoriae Heynrici imperatoris 51. In vigilia epyphaniae Domini in Inghelhem regali curia in praesentia filii sui regis Heynrici hujus nominis quinti, in audientia multorum principum regni, qui ab eo discesserant propter excommunicationem, et filium suum regem elegerunt, absolutionem quesivit a Romanis legatis Richardo Albanensi et Ghebehardo Constantiensi, et non accepit, et ibi coronam et cetera regalia principibus reddidit. Eodem anno 7. Idus Augusti obiit Leodii non absolutus.

Karolus imperator magnus, qui suppremo vitae suae tempore Saxones diversis variisque conflictibus duodecimo demum bello ad fidem Christi compulit, et Dei auxilio episcoporumque consilio Christianam religionem super eos corroboravit, aecclesias scilicet per loca Patherburne, Corbeiae, Mynden, Hyldeneshem, Herstelle, et ceteras aedificari fecit, et episcopatus ibidem futuros praeordinavit, anno incarnationis Domini 814. ad Christum migravit, anno aetatis suae 72, regni autem ejus 43, imperii vero 14; cui filius ejus Lothewicus successit. Qui et eosdem episcopatus juxta decretum patris instituit, et ipse GUNTHARIUM primum episcopum in Hildeneshem ordinari fecit. Qui episcopus primo suae ordinationis tempore in cymiterio capellam aedificavit, in qua postmodum sepultus cum suis successoribus quievit(+ an. 834? Jul. 5).

Huic successit REINBERTUS secundus episcopus, quo defuncto anno dehinc praedictae incarnationis Domini 835o( Febr. 12).

EBO archiepiscopus Remis deponitur, et in Hildeneshem imperatoris clementia relegatur. Qui 12 annis aecclesiae praefuit, et episcopalem ordinem, ut sibi videbatur exercuit( an.+ 851, Mart. 20).

Anno deinde 847 incarnationis Domini ALTFRIDUS quartus episcopus ordinatur( ante Aug. 15). Qui aecclesiam regulariter regendo, quicquid antecessor suus de sacris ordinibus temere usurpavit, decreto canonum rationabiliter annullavit. Idem praesul monasterium nostrum in timore Domini inchoavit, et sub ipso inchoationis exordio criptam orientalem in honore sanctae Mariae virginis consecravit. Qui et duas curtes suae proprietatis Saleghenstad et Asnede nostrae aecclesiae condonavit. In quibus abbatias, Salegenstad monachorum, et Asnede virginum coadunavit.( Cf. Vitam Godehardi.) Ipse episcopus 852. praedictae incarnationis Domini anno cum Liudulpho Gandeshemense cenobium primo in Brunesteshusen, et quarto post haec anno in Gandesheim, ut praenotatum est, inchoavit. Qui et aecclesiam ibidem aedificare coepit, et Hathamodam ejus ducis filiam primam abbatissam ibidem ordinavit, decimas etiam ex proprietate suae aecclesiae ibidem pro exhibendo sibi servimine et censu in beneficium praestitit, et cetera ibi Christo famulantibus profutura ex suo paterna pietate providit. Qui 18. post anno Hathamoda defuncta Gerbergam sororem ejus abbatissam ordinavit.( Cf. Ann. Hildes.) Ipse etiam anno incarnationis Domini 872, suae vero ordinationis 26, inchoatum Hildeneshem monasterium Deo gratias consummavit, et divinae majestati in honore sanctae Mariae sub tytulo sanctorum Cosmae et Damiani, Tyburtii et Valeriani, et sanctae virginis Ceciliae devotissime dedicavit Kal. Novembris. Qui et tertio post anno, suae ordinationis 29, plenus dierum et vere plenus bonorum operum 18 Kalendas Septembris( 874), scilicet in assumptione sanctae Mariae, in consortium sanctorum veraciter assumptus migravit, et Asnede in sua aecclesia, quam ipse inchoavit, consummavit, dedici vit, sepultus quievit, ibi usque hodie in miraculorum virtutibus per plurima sanitatum insignia, ut eo loci commanentes veraciter affirmant, omnibus innotescit. Eodem etiam anno, id est incarnationis Domini 875, Lodewicus imperator obiit, filius Lodewici.

( Ann. Hild.) Post Altfridum Liudolfus quidam monachus Corbeius designatur, sed subita morte praeventus aufertur.

5( Ann. Hild.) MARCQUARDUS dehinc quintus episcopus successit, qui etiam in Gandesheim trabes aecclesiae posuit, qui 4. ordinationis suae anno occisus est a Sclavis(+ Ann. 880, Febr. 2). Ipse juxta relationem veterum praedictas abbatias Salegenstat et Asnide negligenter amisit.

6( Ann. Hild.) Anno deinde incarnationis Domini 880, WICBERTUS episcopus electus est, qui in suo tempore medicinae artis peritissimus fuit, et bibliothecam, quae adhuc in monasterio servatur, propria manu elaboravit, et pluralem utilitatem suae aecclesiae praevidit. Ipse etiam utilitati fratrum consulens, omnem substantiam aecclesiasticae proprietatis subtili sagacitate distribuens per villas, curtes, familias et decimas, terciam partem ad praebendam fratrum instituere decrevit, sed obitu praeventus eandem inscriptionem successori suo complendam reliquit.( Vita Godeh.) Hic etiam anno 883. incarnationis Domini et suae ordinationis anno 4, consummatam aecclesiam in Gandesheim dedicavit, et Gherberga abbatissa defuncta sororem ejus Christinam instituit ibidem( an.+ 903, Nov. 1).

7 Huic WALBERTUS septimus episcopus successit, qui praeposituram et praebendam fratrum, ut antecessor suus praetitulavit, fideliter instituit, et ambobus aeternae retributionis praemium coram Deo acquisivit.( Vita Godeh.) Ipse etiam Christina defuncta Roswidam abbatissam ordinavit(+ an. 919, Nov. 3).

( Ann. Hild.) Post Walbertum SEHARDUS octavus episcopus praeponitur, qui anno 926. incarnationis Domini turrim occidentalem in Gandesheim dedicavit, et Roswida defuncta Wendelghardam abbatissam ordinavit. Ipse etiam in nostro monasterio altare sanctae Crucis et parietes et pulpitae evangelium argento honeste redimivit( an.+ 928, Oct. 10).

( Ann. Hild.) Anno dehinc 928, Sehardo defuncto, THIETHARDUS abbas Herveldiae nonus episcopus nobis ordinatur, qui inter plurima suae pietatis indicia tabulam principalis altaris auro purissimo, gemmis et lapidibus preciosis, ut hodie apparet, decenter adornavit, qui et in Gandesheim novam aecclesiam ad monachas anno 939. incarnationis Domini in honore sanctae Mariae consecravit.

( An.+ 954, Sept. 13.) Quo ordinationis suae anno 27. defuncto( cf. Ann. Hild.), OTHWINUS Parthenopolitanae sedis abbas decimus episcopus ordinatur. Qui pluralem utilitatem suae aecclesiae per 30 annos praevidit, specialiter tamen curtem Gysenheim in utilitatem fratrum acquisivit, vinum etiam in summis festivitatibus per 16 dies fratribus instituit. Ipse etiam preciosum aurum et gemmas et lapides et margaritas in constructionem calicis et patinae collegit; sed infirmitate praeventus, sub sigillo et fide Christi successori suo reservavit. Qui 30 ordinationis suae anno ad Christum feliciter migravit.( Vita Godeh.) Ipse etiam Wendelgharda defuncta, Gerbergam abbatissam in Gandesheim ordinavit( an. 984, Dec. 1).

Otwino pontifici 29 OSDAGHUS undecimus episcopus successit( an. 985): qui ex sua haereditate et acquisitione curtem majoris Aleghrimesheim cum 30 mansis in utilitatem fratrum instituit( an. 989, Nov. 8).

Quo quarto ordinationis suae anno defuncto( an. 990) GERDAGUS duodecimus episcopus successit; qui etiam ex sua proprietate et acquisitione curtem minoris Alegrimesheim et Sighebrectheshusen fratribus ad 40 mansos donavit.( Ann. Hild.) Qui tertio suae ordinationis anno Romam adiit, et inde rediens 7. Idus Decembris ad Christum migravit( an. 992, Dec. 7).

( THANCMARI Vita Bernw.) Deinde incarnationis Domini 993o( Jan. 15) BERNWARDUS regius capellanus decimus tertius episcopus aecclesiae nostrae constituitur. Qui ab exordio promotionis suae quicquid acquirere potuit utilitati suae aecclesiae fidelis dispensator prudenter impertivit; aurum namque et lapides, quos beatae memoriae Othwinus, ut praedictum est, reservavit, iste in calicem et patinam magnae pulchritudinis et pulchrae magnitudinis, ut modo videtur, fabricavit, et plurima utensilia, ut inter vitae suae opera inscribitur, suae aecclesiae contulit. Monasterium quoque sancti Michahelis construxit et ex parte dedicavit, in quo et abbatiam et congregationem monachorum instituit. Quorum utilitati praedia et curtes et familias ad trecentos mansos condonavit, fratrum etiam utilitatem in praebenda et vestitura clementer ampliavit, quibus curtem Hemethesdoron cum sua possessione in familiis et decimis ad haec implenda delegavit.( an. 1022, Oct. 30.) Ipse etiam in Gandesheim, ut praenotatum est, a Willighiso archiepiscopo et etiam ab Aribone varia vexatione fatigatus, tandem justicia dominante victoriam obtinuit, et novum monasterium ibidem in conspectu regis Heinrici et Willighisi archiepiscopi incarnationis Domini 1007, et suae ordinationis 15. digne consecravit( an.+ 1022, Nov. 20.)

( WOLFHERI Vita Godeh.) Anno incarnationis Domini 1022( Dec. 2), suae vero ordinationis 30, beatus Bernwardus episcopus ad Christum migravit, cui venerabilis GODEHARDUS Altahensis abbas successit. Qui omnibus exemplar justiciae et humilitatis in finem perseveravit in omni religione sanctitatis. Qui sub initio promotionis suae ab Aribone Mogontiae archiepiscopo super Gandeshemensi aecclesia impetitur, et per aliquot annos varia vexatione irritatur; donec tandem anno Dominicae incarnationis 1027, regni vero Cunradi regis quarto, imperii autem primo, synodo generali Francanovordi coadunata, ipso imperatore cum episcopis 22 praesidente, diocesim et potestatem super Gandeshemense territorium synodali decreto testimonio septem episcoporum canonice retinuit. Ipse etiam fratrum utilitatem in praebenda et vestitura clementer ampliavit. Ipse etiam in curte sua Hildeneshem, veteri aecclesia quam Otwinus episcopus ibidem aedificavit dilapsa, pulchrum monasterium in honore ascensionis Christi construxit. In quo clericus plures in diverso studio scripturae et picturae rationabiliter utiles congregavit. Quibus de acquisitione sua victus et vestitus necessaria providit sufficienter. Set pro peccatorum culpa idem monasterium igne consumitur, congregatio dilabitur, utilitas ibidem collata in diversa distrahitur.

Quo 16. ordinationis suae anno defuncto( an. 1038, Mai 5), THIETMARUS regius capellanus successit( an. 1038, Aug. 20), qui utilitatem aecclesiae suae fratrum benigna dilectione in pluribus ampliare decrevit, set peccatis nostris impedientibus non implevit. Cotidianam tamen praebendam fratrum ampliavit, et praedium in villa quae appellatur Wengarde, a Walberto presbytero acquisitum, fratribus condonavit. Idem episcopus primo suae ordinationis anno Sophia Gandeshemensi abbatissa defuncta, et Adelhaida sorore sua ei subrogata, quando eam jussu regis in eandem aecclesiam introduxit ante altare, et obedientiam et subjectionem sibi promittenti in aeternam curam commendavit, et decimas quas antecessores sui ibidem beneficii gratia praestiterant, banni sui auctoritate repetivit, et easdem Christiano comite ejusdem aecclesiae advocato reddente recepit et sibi suaeque aecclesiae in proprietate, banni sui auctoritate communivit, astante Hermanno Coloniensi archiepiscopo cum innumera multitudine cleri et populi; easdem tamen decimas ibidem ad preces archiepiscopi cum consilio sui cleri et populi eidem altari et abbatissae repraestitit, pro eodem scilicet servimine et censu, sicut beatus Bernwardus episcopus, antecessor suus, ibidem instituit.

Quo subita morte praevento( an. 1044, Nov. 14), AZELINUS regius capellanus ei successit; qui pluralem utilitatem suae aecclesiae diversa acquisitione contulit, veruntamen, ut veremur, ante Deum reus exstitit, quod monasterium nostrum igne consumptum inconsulte dejecit. Ipse etiam fratrum commoda sepius ampliare decrevit, set varia occupatione praepeditus, tandem subitaneo obitu occupatus non implevit. Dedit tamen anulum pontificalem et dorsale bonum suo nomine inscriptum, cum campana Cantabona vocata. Dedit etiam coronam auro et argento radiantem et coram principali altari pendentem.

Defuncto eo( an. 1054, Mart. 8) ETHYLO Goslariensis praepositus nostrae aecclesiae delegatur, qui vir tam litterali scientia quam matre virtutum discretione conspicuus, opus quod antecessor suus in occidentali parte nostrae civitatis inchoaverat, quippe cujus magnitudo tenuitatem rerum nostrarum excessit, antiquo capiti aecclesiae, quam domnus Altfridus in eodem loco divina revelatione fundaverat, novum corpus moderatae compositionis mira arte conjunxit; quod postea procedente tempore praediis de sua acquisitione ditatum, palliis, calicibus, corona ymaginem coelestis Jerusalem praesentante ceterisque aecclesiasticis ornatibus, insuper auro et gemmis preciosiore librorum thesauro decoravit. Ipse etiam praebendas fratrum, determinato non comprehensas numero, sapienti consilio ad certum numerum, 50 scilicet, redegit, et ut secundum regularem institutionem aequa omnibus portio daretur, quod usque ad id temporis consuetudo nostra non habuit, banni sui auctoritate firmavit. Fuit quoque studiosus in honorando nomine clericali, diligentissimus in promovendis ad spiritalia arma clericalis militiae pueris et juvenibus, quibus, quod verbo docuit, se ipsum qualiter fieri oporteret, exemplum proposuit. Quam largus autem fuerit in elemosinis, ipsi adhuc pauperes testantur, quorum tamen hac discretione supplebat inopiam, ut prorsus ab hiis qui utcumque parum operari poterant, viciorum matrem extirparet desidiam. Habet tamen in eo divina sententia, ut veremur, quid feriat, quia institutionem nostri ordinis in abbrevatione divini officii, in superfluitate vestium, in relaxando regularis vitae districtionem, non dico mutavit, set mutantibus non contradixit. Pari enim reatu teneris, et errori consentire, et, ubi possis, illicita non prohibere. Deinde crescentibus rebus aecclesiae numerum Deo servientium studens augere, in honore sancti Mauritii, in monasterio quod beatae memoriae Godehardus episcopus aedificaverat, sanctimoniales instituit; scilicet considerato hoc sexu tum oportunitate loci tum natura ad peccandum proniore, ipsis ejectis 20 canonicos novo in monasterio reposuit, quibus victus et vestitus necessaria procurans, Cononem consanguinitate sibi proximum, post Brissinensem episcopum, ipsis praeposuit. Jam autem instante aetatis suae vespere vespertinum oblaturus sacrificium, in orientali nostrae civitatis parte prius domum belli in domum pacis, adjuncto etiam novo opere, commutavit, et 15 canonicis institutis abundeque illis necessariis provisis, Adeloldo praeposito, viro sanctae memoriae, regendos commisit. Set quia idem monasterium infirmitate praeventus consecrare non potuit, Burchardo Halverstadensi episcopo, fortissimo in bello aecclesiae militi, sub titulo sanctae Crucis et beatorum apostolorum Petri et Pauli consecrandum commisit. Quo ad purum infirmitatis igne excocto, praedicti praesulis ammonitu, fratribus nostris ex corde poenitens quicquid abstulerat, decimas scilicet et curias Wangarde, Eymbrike, Poppenburg reddidit, et quae longo tempore congregaverat, ipse ut prudens animal per manus pauperum Domine offerenda praemisit. Considerans enim impossibile esse multorum non exaudiri orationes, nullam in tota Saxonia congregationem praetermisit, quam non quantolocumque karitatis munere honoraverit. Ipse quoque de immutatione nostri ordinis facta confessione poenitentiam accepit, et fratres nostros astantes sub attestatione divini timoris ut in pristinum restitueretur, consulendo praecipiendo ammonuit. Ad cujus virtutis cumulum hoc quoque laudibus ejus placuit inserendum, quia pene omnibus Ytalicis et Teutonicis episcopis inauditam et in omni canonum serie non lectam domni Gregorii papae hujus nominis septimi dampnationem subscribentibus, ipse quoque timore mortis subscripsit, set quod scripserat, ut homo sagacissimi ingenii, obelo suposito dampnavit. Cujus quia subscriptionis poenam et excommunicationem, scilicet hac pro inobedientia subsecutam, maxime nostro in tempore luimus, visum est socordiae, tantam tanti viri sagacitatem, qua se ab hac coram Deo absolvit, silentio praeterire. Hic cum Heinricus rex hujus nominis quartus totam pene Saxoniam rapina vastaret et incendio, data infinita pecunia, ut ne una domus in omni nostro episcopatu combureretur effecit. Si quis autem objiciat pro eo non orandum quem excommunicationis poena diximus innodatum, certissime sciat Adalberonem Werzeburgensem episcopum cum Eilberto Mindensi episcopo auctoritate apostolica Corbeiae absolvisse, nec postea eum corpore, nunquam autem animo excommunicatis communicasse. Obiit autem beatae memoriae domnus Hettylo episcopus anno Dominicae incarnationis 1079( Aug. 5), ordinationis vero suae 26, et in monasterio sancti Mauritii, in loco quem ipse sibi praefoderat, requiescit. Cujus quia adhuc in nostra congregatione plurima vivunt beneficia, ejus quoque apud nos nova semper et celebris vivit memoria.

Huic octavus decimus episcopus UDO successit, qui aecclesiae nostrae 33 annis praefuit. Hic, ut omnium pace dicatur, cum oblectamentis temporalis vitae nimis indulgeret, justo Dei judicio condignas levitatis suae poenas exolvit. Ecberto namque marchione episcopatum nostrum incendiis ac rapinis atrociter invadente, et muros urbis gravissima obsidione coartante, idem episcopus ob tutelam sui et defensionem aecclesiae decimas, quae omnes fere illi vacabant, aliasque aecclesiae possessiones coactus est militibus impertiri, et quod magis perniciosum est mulctas, poenas videlicet pecuniarias pro criminalibus culpis institutas, hominibus suae ditionis relaxare. Extremo tamen vitae suae tempore moribus sincere correctis, praedia quaedam suae proprietatis cum ministris ad jus episcopale contulit; quae vero in Bocholte tytulo hereditariae successionis possederat, et quod in Witisleve a quodam Godeschalco emptionis nomine acquisiverat, ad opus fratrum delegavit. Insuper quod filiae fratris sui Elika et Athelheidis venerabiles abbatissae, praedium suum in Hevenhusen cum omnibus suis attinentiis aecclesiae nostrae largirentur, effecit( an. 1114, Oct. 19).

Post hunc BRUNIGGUS Goslariensis decanus, aetate maturus et industria conspicuus, aecclesiae nostrae delegatur( an. 1115) Qui episcopatum quidem nostrum quatuor annis gubernavit, set cum a Moguntino Adelberto consecrationem nollet suscipere, episcopatum resignavit; et ad aecclesiam sancti Bartholomei, cui quaedam de bonis episcopalibus, quaedam de rebus proprietatis contulerat, sese transtulit, ibique diem exitus sui Deo devotus expectavit( an. 1120, Mart. 3).

Dehinc BERTOLDUS, venerabilis noster praepositus, cleri plebisque consensu aecclesiae nostrae praeficitur( an. 1119, inter Jun. 5 et Oct. 31). Qui et officio aecclesiastico excellenter eruditus, et religiosae conversationis studio praeclarus, religiosas quasque personas omnibus modis suae aggregare nitebatur aecclesiae. Ipse sacras virgines in episcopatu nostro primus inclusit, et clericos quos regulares vocant introduxit, ejusdemque ordinis praeposituram in Banchenrothe, et de suis et episcopalibus bonis instituit. In capite etiam sanctuarii principalis aecclesiae opus elegantis structurae aedificavit( an. 1130, Mart. 14).

Huic BERNHARDUS episcopus successit( an. 1130, inter Mar. 28 et Jun. 12). Qui primum magister scolarum, deinde majoris aecclesiae praepositus, pari desiderio cleri et populi supra modum renitens in episcopum eligitur. Electus autem sicut vir litteratura ac discretione omnique virtutum decore conspicuus, dispersa congregare, et congregata conservare, et habita modis competentibus augmentare curavit. Abbatiam siquidem Ringelemensem prius regalem, nunc vero episcopalem, Conrado rege consensu principum donante, in perpetuum sibi et successoribus suis obtinuit( an. 1151, Jul., 30), ac praeposituram in Alsburg, cum ante non totam possideret, Heinrico duce partem suam conferente, integraliter bonis proprietariis aecclesiae nostrae coadunavit. In honore quoque beati Godehardi episcopi nostri et confessoris, vere sanctorum catalogo fieri inconvenienter asscripti, cujus ipse translationem auctoritate Innocentii papae et coniventia Remensis concilii sollempniter celebrarat( an. 1132), monasterium in australi parte nostrae civitatis construens dedicavit et dotavit, ac fratres monasticae professionis inibi Deo servituros constituit, et eis Fridericum primum abbatem praefecit( an. 1146). Ipse fratrum utilitati pie prospiciens, partem praedii quod in Waleshusen habebat, in augmentum praebendarum contulit. Praedia vero quae venerabiles abbatissae Adelheidis et Elika aecclesiae contulerant, hac moderatione fratribus impertivit, ut curtes et litones usui fratrum cederent, ministeriales vero curiae episcopali curialium more deservirent, sic tamen ut ministerialium absque herede decedentium bona seu beneficia fratrum bonis semper accedant. Nec hoc silentio praetereundum est, quod curtem nostram in Embreke, qua longo caruimus tempore, sagaciter requisivit et fratribus reddidit, et inde quatuor servitia fratrum consilio dari ordinavit, duo fratribus sancti Mauritii et sanctae Crucis, in Ascensione et in Pentecosten nobiscum in refectorio, unum in apostolorum Petri et Pauli festo, quartum in ipsius boni comitis Thietmari, qui eadem bona nobis contulit, anniversario. Et ut fratribus affectum fraternae dilectionis in omnibus declararet, medietatem oblationum altaris beatae Mariae, et terciam partem eorum quae ad beatum Godehardum offeruntur, itemque oblationes sepulchri cum omni integritate, domno Hermanno Thuringo venerabili presbytero interveniente, fratribus erogavit( an. 1146), et ne rerum necessariarum defectum sentire cogerentur, instituit ut per licentiam absentibus per 15 dies plenaria praebendarum portio praeter vinum ministretur; quando autem vinum deest, 10 nummos pro vino dari, cum ante septem darentur, ordinavit. Castrum etiam Winzenburg funditus dirutum, ut sibi ad tutamen aecclesiae reaedificare liceret, ab imperatore Lotario impetravit, quod et reaedificavit, et ut aecclesiae et sibi et successoribus suis, et absque alicujus invasione, liberum permaneret, duorum Romanorum pontificum Innocentii et Eugenii, magnorum in Christo virorum, banno firmari rogavit( an. 1135, Nov. 25). Ipse etiam ligneam turrim vetustate dirutam amovit, et novam non modico sumptu reposuit, deditque vas crismatum argenteum et dorsale valde bonum, quando Imbrike fratribus resignavit, in testimonium( an. 1149, Mai. 27). Indumenta quoque episcopalia aurifrigiis decenter ornata de suo aecclesiae comparavit, anulosque duos pontificales suo nomine inscriptos, unum topazio aliisque gemmis cum margaritis circumpositum, alterum quadrangulum jacincto optimo radiantem beatae Mariae obtulit. Qualiter etiam monasterium nostrum campanis et picturis adornaverit, coram omnibus elucescit. Praerogativam denique episcopalis officii, quam in Gandeshemensi aecclesia sui antecessores, episcopi videlicet Hildeneshemenses, habuerunt, toto vitae suae tempore quiete possedit. Nam domnam Liutghardam, domnae Berthae abbatissae subrogatam, Goslariae in curia imperatoris Lotharii in aecclesia beatorum apostolorum Symonis et Judae, promissa sibi debita obedientia, manu propria consecravit. Qua defuncta, domnam Adelheidam illi rite substitutam, oculorum cecitate praepeditus, per manum domni Bernhardi Palburnensis episcopi, in Gandeshemensi monasterio praesentialiter sibi obedientiam promittente, fecit consecrari. Obiit autem anno Dominicae incarnationis 1153( Jul. 20), suae vero ordinationis anno 23, et in monasterio beati Godehardi requiescit.

Post obitum domni Bernhardi BRUNO decanus, vir bonus et providus, aecclesiae nostrae praeficitur. Qui rebus aecclesiae conservandis ac meliorandis annis 10 totum se impendit, quibus ipse praefuit. Tectum et pavimentum principalis aecclesiae erogatis fere 50 marcis meliorari fecit. Officinas domus et curiae episcopalis dilapsas reparavit. Castrum quoque Winzenburg non modico sumptu turre firmissima communivit. Contulit autem ad ipsum armarium totum testamentum novum et vetus utrumque glosatum, expositores et hystoriographos ac divinorum librorum tractatores, nec non libros phisicae, aliosque quam plures suo nomine insignitos. Ornatum vero adauxit aecclesiae, casulam de examito ornatam aurifrigio, dorsale de pallio, infulam, cyrothecas, sandalia nova, et alia usitata, capsam cum reliquiis et pedem crucis conferendo. Obtulit praeterea ad praebendam fratrum tres mansos et dimidium et duas areas in Eilstringhe. Tres mansos et tres areas in Solesze cum octo mancipiis, ac cyphum argenteum septem marcis comparatum.

Episcopo Brunone defuncto( an. 1162, Oct. 18), HERMANNUS praepositus Sanctae Crucis communiter ab omnibus electus, a fidelibus aecclesiae, consulto tamen prius imperatore, qui eo tempore in Ytalia morabatur, sacramentum fidelitatis suscepit, cunctisque negociis suis et comodis circa redditus episcopales libera potestate dispositis, cum milicia domnum imperatorem in Ytaliam secutus, regalium investituram apud Papyam adeptus est. In episcopatu denique constitutus, sociam semper habens humilitatem cum timore Dei et omni mansuetudine, subditos sibi gubernabat, erga fratres tanta usus benivolentia, ut terciam partem sacrificii in choro sancti Godehardi circa initium suae promotionis ipsis largiretur. In memoriam quoque omnium fidelium animarum, quam ipse primus in aecclesia nostra celebrem fecit, tres mansos in Sutherem et molendinum de patrimonio suo fratribus assignavit; Ganderhemensem aecclesiam incendio depravatam, sed studio Atheleidis abbatissae reparatam, Hartwico venerabili Bremensis aecclesiae archiepiscopo multisque aliis episcopis cooperantibus, sollempniter dedicavit. Nec unquam in aecclesia Goslariensi aliquam contradictionis molestiam sustinuit, adeo ut in quadam sollempni curia Goslariae celebrata, cum ipse adhuc diaconus esset, et plerique episcoporum, utpote Moguntinus Conradus et Reinaldus Coloniensis, similiter in diaconatu constituti et simplici electionis honore pollentes, suscipiendi domnum imperatorem in processione et sermonem faciendi ad populum ex officio suae dignitatis, Hildeneshemensis electus, onus et laborem ibidem subire cogeretur. Post aliquot annos suae promotionis quidam sui fideles, quia eorum usque quaque voluntatibus nolebat esse obnoxius, tantis rapinis et incendiis demoliti sunt episcopatum, ut ab hac calamitate tercia pars episcopatus vix immunis remaneret. Consilio tamen domni imperatoris et principum ejus hac utcumque sedata commotione, domnus Hermannus episcopus per consensum fratrum ad sepulchrum Domini profectus est; in qua profectione praeter alios labores naufragium passus, ad tantam devenit inopiam, ut tantus princeps, genere et dignitate praeclarus, publicae mendicitati subjiceretur. A patriarcha tamen Jherosolimitano et ab aliis terrae illius religiosis pie susceptus, benigne habitus et honorifice dimissus, reditum in patriam suam acceleravit; veniensque bene sospes in Ytaliam, ibi egrotare cepit, et apud Secusium, fide plenus, defunctus est et ibidem sepultus( an. 1170, Jul. 10).

ADELOGUS praepositus Goslariensis post decessum Hermanni episcopi ab omnibus electus est( an. 1171). Qui pluribus, ut in privilegiis suis continetur, fratrum commodis pie prospiciens, in praestatione castri Honburg, quod ipse alienatum ab ecclesia per Heinricum ducem, domino Friderico imperatore cooperante, datis pecuniis requisivit( an. 1181), duos mansos in Waltrinkehusen et Westenhem, 10 solidos solventes, a duobus fratribus Ludolpho videlicet et Adolpho, qui partem ejusdem castri in beneficio susceperunt, et ab aliis duobus fratribus Bodone et Bertoldo, qui suam nichilominus partem ab episcopo feodaliter perceperunt, 10 marcas ad emendum praedium in opus fratrum dari ordinavit( an. 1183). Praedium quoque comitis Ottonis de Asle, a vidua ipsius comitis domina Salome quod ad ipsam legitima successione devolutum erat, sua filia consenciente aliisque suis heredibus legitime consencientibus, multis laboribus et magnis impensis comparatum cum omnibus suis attinenciis, mediante domino Friderico imperatore et factum episcopi modis omnibus corroborante, ecclesiae nostrae acquisivit( an. 1186). Mansos autem 7 et 8 jugera in Stenem ad idem praedium pertinentes et tunc temporis sibi vacantes ad usum fratrum sub ea determinatione deputavit, ut redemptis bonis ac pignoribus ecclesiae, in emptionem eorumdem praediorum obligatis, tunc demum liberam utendi eis habeant facultatem. Praestitit insuper mutuo duobus fratribus Ludolfo et Wilbrando sexaginta marcas argenti, quando Jherosolimam proficiscebantur cum domino imperatore, castro ecclesiae Halremunt, quod ipsi de manu episcopi beneficiario munere tenuerunt, loco pignoris recepto, et aliquot ministerialibus suis, ac interposita paccione, ut eaedem praedictae marcae redemptis pignoribus ab heredibus praedictorum fratrum in usum ecclesiae debeant provenire. Consuetudines praeterea quasdam, et quaedam jura ecclesiae, quae ante tempora sua, scripta specialiter comprehensa non habuimus, ne in posterum aliqua possent malignancium iniquitate convelli, scripto comprehendit, et alia quaedam ante non habita clementi bonitate superaddidit( an. 1179), quod videlicet ne ipse, ne aliquis successorum suorum episcoporum sine consilio discretorum fratrum, vel magna negocia diffinire, vel beneficia majora locare, sive redditus mensae suae, si forte necessarium fuerit, pignori obligare vel ullo modo alienare praesumat. Item ut ex depravatione monetae congregationes in praebendis suis detrimenta nulla sustineant, statuit; et banno firmavit, ut 24 solidi marcae examinati argenti semper aequaliter respondeant. Firmavit eciam archidyaconis synodalia de ecclesiis sive capellis suis quae in eorum potestate consistunt, post obitum sacerdotum qui de manu episcopi ecclesias easdem sive capellas tenuerunt. Testamenta quoque fratrum quae ipsi fecerint, vel quae ex aliorum testamentis legata fuerint, imperpetuum donavit et banni sui auctoritate munivit. Instituit quoque, quod nec ipse nec aliquis successorum suorum episcoporum bannum vel ecclesiam aliquam alicui ecclesiae in episcopatu nostro constitutae sine consensu et consilio fratrum perpetuo possidendam debeat conferre vel donare: et cum fratres ab antecessoribus suis episcopis nostris id gratiae percepissent, ut ad bona obedientiarum suarum tuenda advocatum, qui sibi videretur ydoneus, eligerent, qui tamen ad praedicta bona pro litibus decidendis non nisi vocatus debeat accedere, praedictus pater et episcopus noster amplioris benivolenciae nobis munus impertiens, super memorata fratrum bona domino Fritherico imperatore consenciente ab advocatis penitus absolvit, et omne jus decidendarum causarum, sive per se sive per amicos suos, in obedientiarium transtulit; et villicationes praepositurae nostrae, Hisnem videlicet Hasen et Lusbike, ab intollerabili jugo advocatorum imperpetuum absolvens, praeposito regendas commendavit Contulit eciam ecclesiae campanam valde bonam et duo candelabra longa, et ad sartatecta principalis ecclesiae fere 20 marcas impendit. In Gandershemensi ecclesia toto vitae suae tempore officium episcopale libere in omnibus exercuit. Nam domina Luidgarda defuncta, dominam Adelheydam illi canonice substitutam in eodem monasterio consecravit, synodum et crismatis consecrationem ibidem quocienscumque voluit celebravit. Obiit autem anno Dominicae incarnationis 1190( Sept. 20), et sepultus est in medio criptae principalis ecclesiae.