Reader

PRAEFATIO JAC. SIRMONDI S. J.

Quo more olim rituque, tum in caetera ecclesia, tum maxime in Gallia, promoti fuerint episcopi.

Vetus olim totius Ecclesiae mos fuit, episcopos cleri et plebis, cui praefuturi erant, suffragiis creari. Si0c enim, ut altius non repetam, Cornelium Romae clericorum plebisque suffragio episcopum factum. Cyprianus epistola quadragesima prima et quinquagesima secunda, Cyprianum Carthagine judicio Dei, et favore plebis ad officium sacerdotii et gradum episcopatus electum, Pontius diaconus in ejus Vita, Alexandrum in Comanorum Ecclesia, rejectis iis quos cives suffragiis suis commendabant, episcopum a Gregorio Neocaesariensi designatum fuisse, auctor est Gregorius Nyssenus. Et quanquam in Oriente postea usus invaluit ut in episcoporum electionibus populi suffragia non exquirerentur: post synodum nempe Nicaenam, quae canone quarto et sexto episcopos, nulla cleri plebisve facta mentione, ab episcopis provinciae creari et ordinari jubet, et post Laodicenam, cujus canon decimus tertius sacerdotum electiones turbis, id est populis, permitti vetat: atque hoc modo Epiphanium Salaminae in Cypro episcopum ab episcopis insulae, Basilium Caesareae ab episcopis, qui ea de causa convenerant, electos tradant, qui eorum Vitas conscripserunt: et eo spectans Basilius ipse Nicopolitanis epistola centesima nonagesima quarta scribat, episcoporum partes esse, populo episcopum dare, populi datum suscipere. In Occidentalibus tamen Ecclesiis jus idem suffragii populo in renuntiandis episcopis etiam post synodum Nicaenam perseverasse, tum Romanorum pontificum Siricii, Coelestini, Leonis decreta, quae cleri plebisque consensu eligendos statuunt; tum Damasi, Ambrosii, Augustini, Fulgentii et aliorum, quos eo modo creatos constat, innumera passim exempla declarant. In Gallia quoque nostra morem eumdem, quandiu sub Romanorum imperio stetit, obtinuisse manifestum est. Nam et Hilarium, apud Pictavos concordante favore populi sacerdotem factum, Fortunatus; et apud Turonos Martinum Severus, multitudinis, quae ad suffragia ferenda venerat, conspirantibus votis episcoporum factum; Illidium similiter populo eligente sacerdotem Arvernae Ecclesiae, pastoremque constitutum, docet Gregorius Turonensis. Germanum praeterea Antissiodori, clericorum, nobilitatis ac plebis urbanae et rusticae sententia expetitum, Constantius presbyter; et Remigium apud Rhemos, Hincmarus testatur omnium generaliter votis ad pontificii culmen raptum potius quam electum. Plebis etiam et oppidanorum judicii ac voluntatis, in Simplicii Bituricensis, et Joannis Cabillonensis episcopi electione, meminit Sidonius. De Caesario denique Arelatensi narrat Cyprianus diaconus, Aeonium episcopum sub mortem suam clerum et cives allocutum, ut postquam decederet, Caesarium sibi substituerent. Ex quibus exemplis, aliisque id genus, apparet libera in Galliis, quandiu imperio Romano paruerunt, cleri plebisque in episcoporum electione suffragia fuisse. Caeterum, postquam in Gallia vel in aliis gentibus, pulsis Romanis, exorti sunt reges, fecit episcoporum apud omnes dignitas eximia, ut sua interesse principes ducerent, illos nisi arbitratu et voluntate sua non creari. Qua in re licet reclamarint saepenumero episcopi nostri, atque in synodis suis pristinam electionum libertatem sartam tectam retinere conati sint, ut in concilio Aurelianensi III, can. 3; in Arvernensi, can. 2; in Aurelianensi V, can. 11; in Parisiensi III, can. 8; in Parisiensi V, can. 1; in Rhemensi, can. 25, et in Cabillonensi, can. 10, vicit tamen regum auctoritas, obtinuitque ut episcopi nulli haberentur, nisi quos vel ipsi imperarent, vel a clero civibusque expetitos probarent et annuerent. Ita ergo Nicetium Triveris docet Gregorius Turonensis, Theodorici regis jussu, ad episcopatum fuisse accitum, datoque populi consensu, et decreto regis, ordinatum. Quintianum itidem, et hoc mortuo Gallum, Arvernis ab eodem Theodorico rege datos episcopos. Ita, ut de multis pauca commemorem, Germanum Parisiensem Childeberti, Ommatium Turonensem Clodomeris, Medardum Viromandensem, et Euphronium rursus Turonensem, et Domnolum Cenomanensem, Clotarii regis jussu, vel assensu, cathedram adeptos memorant Gregorius idem et Fortunatus.

Eodemque modo deinceps a Chilperico fratribusque, tum a Clotario II, Dagoberto, Clodoveo juniore, ac reliquis Meroveicae familiae regibus, delatos fuisse aut concessos episcopatus, et historiae produnt, et fidem faciunt apud Marculfum et alios, quae tum in usu erant veteres formulae: quarum aliae populi ad regem preces continent, hunc aut illum sibi episcopum flagitantis: aliae, praeceptum regis de collato episcopatu; aliae indiculos ad metropolitanum et episcopos, pro episcopi novi ordinatione. Nec diversam porro sub primis secundae familiae regibus Pippino et Carolo rationem exstitisse, tum eorum quibus episcopatus commiserunt, exempla demonstrant, tum synodi illorum temporibus celebratae: in quibus cum multa de episcoporum officio et disciplina praecipiantur, nulla usquam electionum episcopalium fit mentio. Primus antiquae consuetudinis memor Ludovicus Pius, anno, ut reor, imperii sui tertio, eligendorum episcoporum potestatem Ecclesiae restituit lege lata, quae in primo libro Capitularium, cap. 84, legitur his verbis:« De episcopis eligendis. Sacrorum canonum, non ignari, et ut in Dei nomine sancta ecclesia sua liberius potiretur honore, ad sensum ordini ecclesiastico praebuimus, ut scilicet episcopi per electionem cleri et populi, secundum statuta canonum, de propria dioecesi, remota personarum et munerum acceptione, ob vitae meritum, et sapientiae donum eligantur, ut exemplo et verbo sibi subjectis usquequaque prodesse valeant.»

Sed hujus tamen legis beneficio ita electionum jure in posterum usae sunt ecclesiae, ut singulae mortuo episcopo, primum omnium novi eligendi facultatem per metropolitanum a rege peterent, cum visitatore qui praeesset electioni. Tum electionis factae decretum ad metropolitanum referebatur, ut ea regi probata, et electo coram provincialibus episcopis examinato, tum demum ordinaretur, mandatumque ab ordinatoribus acciperet, quomodo ipsum in episcopali munere juxta canonum statuta versari oporteret. Quae singula cum multis saepe locis ab Hincmaro Rhemensi explicari soleant, tum in libro contra Hincmarum nepotem fere omnia breviter expressa sunt, ubi de metropolitani prae caeteris episcopis dignitate ac praestantia tractat in hunc modum:« In Rhemensi provincia, inquit, si fuerit defunctus episcopus, ego, et non tu, visitatorem ipsi viduatae designabo ecclesiae, et electionem cum decreto canonico praecipiam fieri. Et si in partes se eligentium vota diviserint, meum, et non tuum, erit eligere, qui majoribus ad ordinandum studiis juvetur et meritis, et meum est, ordinandum examinare, non tuum. Tuum est autem cum aliis mecum ordinare episcopum, et litteris canonicis, quas ordinatus ab ordinatoribus suis jubetur accipere, post me in tuo loco subscribere.» Quemadmodum autem geri haec singula solerent, ut apertius pleniusque cognosci ac percipi liceat, operae pretium duximus diversas eo spectantium epistolarum aliarumque actionum formulas, quae in manus nostras venerunt, hoc loco subjicere: praemissis etiam, de quibus dictum est, antiquioribus formulis, quibus ante restitutas electiones utebantur.