Reader

Et in Valaucis portione quem a liberto nostro Theudaldo dedimus, volo ut habeat, et ipse et infantes sui ad heredem meam aspicere debeant volo ac jubeo. Similiter Cammite superiore et Cammite subteriore, Brosiolis, una cum ingenuis Rogationis Tannoborgonis, una cum ministrale nostro Johanne et infantes suos, Libertato cum infantes suos, Crivotis, Orbana, Bicorasco, una cum nepotes Vualane, hoc est, Harioldo et germana sua quem Dunimius habet, Galisiaca, et alpes in Cinisio, quem de ecclesia Sancto Petro de ipsa constructa Lugdunense commutavimus: ista omnia superius comprehensa, una cum mancipiis, libertis, terris, domibus, aedificiis, vineis, campis, pratis, pascuis, silvis, alpibus, vel omnis adjacentias ad se pertinentes, te, herede mea, habere volo ac jubeo. Et cella infra regnum Langobardorum, qui vocatur Tollatecus quidquid ex alode parentum nostrorum michi ibidem obvenit, una cum mancipiis ibi consistentibus, vel omne jure suo, ut habeas volo ac jubeo. Etiam et colonica in valle Diubiasca, infra fines Langobardorum ubi dicitur Bicciatis, quem parentes nostri, et nos ibidem habuimus, ut habeas volo atque praecipio. Simile namque modo et quicquid in valle Maurigennica ex alode parentum nostrorum, vel per quodlibet titulo juste et rationabiliter nobis ibidem obvenit, et legitima subpetit redebere, hoc est, in ipsa Maurogenna domus quem apud ecclesiae Maurigennica commutavimus, cum edificiis, cortiferis, exavis, ortis, vineis, campis, seu imglis, una cum ecclesia Sancto Petro, quem parentes nostri ibidem construxerunt, cum omni integritate vel adjacentias ad se pertinentes, immoque ecclesia Sancto Pancrasio proprietatis nostrae, una cum colonica in Birisco, cum omnis adjacentiis ad se pertinentes, te, herede mea, habere volo. Et in ipsa valle Maurigennica, loco nuncupante Fontana, quicquid ibidem presente tempore de parentes nostris visi sumus habere, seu et in Nanosces, una cum illos ingenuos de Amberto, et liberto nostro de Alsede nomine Orbano, et ingenua nostra nomen Rigovera de Bonnosco, vel quicquid in Bregis de alode parentum nostrorum quem Austrualdus in beneficio habet, te, suprascripta ecclesia Sancto Petro, heres mea, habere volo ac jubeo. Pro modo simile, quicquid de domna Siagria in ipsa valle Maurigennica conquesivimus, Misiottano, Obliciacis, Mago, colonica in Albiadis, in Bausetis, et colonica super Bricoscis, et Amalicione ubi Blancollus Verbicarius manet, et Gratavinnia, etiam et caetera vocabula cum adjacentiis earum, te, sacrosancta ecclesia, habere volo ac jubeo. Immoque, quicquid in valle Darentasiense, ex alode parentum nostrorum, vel quod de Syagria ibidem ad nos pervenit, una cum mancipiis, libertis, colonis, inquilinis et servis, te heredem habere volo atque praecipio.

De Gratianopolitano pago[ omissa in M.]. Similiter in pago Gratianopolitano, Olonna, quem ad liberta mea nomen Sendeberti dedi, volo ut habeat. Missoriano quem de Siagria conquesivi, Piniaco et Corennum, quem a liberta mea nomen Auriliana dedi, ipsas libertas meas, cum ipsas res, volo ut habeas ac jubeo; seu in Aravardo, una cum libertos nostros, Magnebertum, una cum germano suo Columbo, Misicasiana, Mesatico, Cambe, Quintiaco, Viennatico: ista omnia suprascripta, una cum libertis ac colonis et servis, vel omnes adjacentias suas ad ipsa loca pertinentes, in suprascripto pago Gratianopolitano, tu, heres mea, ut habeas volo atque discerno. Item quam in pago Viennense Maconiano, quem de alode parentum meorum nobis obvenit et quod de Siagria conquisivimus, et colonica in ipso pago Viennense, Baccoriaco super fluvium Carusium, ubi faber noster Majorianus mansit, et filius ejus Ramnulfus de Blaciaco, quem incontra Ardulfo per judicio Agnarico Patricio evindicavimus.

Similiter et in pago Vianense et Leudunense, Bornaco, Basciasco, Amblariaco, Blaciaco, colonica Sevorio: ista omnia suprascripta, una cum terris, domibus, vineis, campis, pratis, vel cum omne jure earum, ac colonis, servis et libertis ad ipsa loca aspicientes, tu, heres mea, ut habeas[ volo] atque precipio.

Item in pago Matascense, Carnaco Aebasciaco, quem de Siagria conquesivimus, una cum ingenuis, libertis ac colonis et servis, vel omnes adjacentiis ad ipsa loca aspicientes, ut habeas volo ac jubeo.

Similiter et in pago Briantino, et Aquisiana, et Annevasca, in loca nuncupantes Briancione valle, una cum libertis ac colonis et servis; Annedae una cum ingenuis, libertis et servis; Agracianis, Exoratiana, Aquislevas cum libertis et servis vel omnes adjacentias ad se pertinentes, te, sacrosancta ecclesia, ut habeas volo atque praecipio; et colonicas infra ipsa valle Briantina et Aquisiana, quem de Vuidegunde conquesivimus, unde Bardinus capitolarius est.

Similiter et in Gerentonnis, colonicas de ipsa ratione Viundegundi, quod ad nos pervenerunt, quem Sigualdus libertus noster in benefitio habet. Colonica quem de muliere Gismundo, nomine Pannutia, in ipsa valle, in tercia recepimus, ubi Marius noster Verbecarius in ipsa colonica manet.

Similiter curte mea Salliaris, alpes, prata, ingenua, Vendanum, Mullinaricus, Vuilla, Jutole: ista omnia suprascripta, una cum libertis ac colonis, servis vel omnes adjacentias earum ad ipsa loca aspicientes, tu, heres mea, ut habeas volo ac jubeo. Et colonicas in valle Gerentonica et in Ralis, quem ad libertos meos, quem Theudoaldo et Honorio dedi, ut ipsi et infantes ipsorum habeant, et ad heredem meam sacrosancta ecclesia aspiciant: ista omnia superius comprehensa, una cum adjunctis adjacentiisque suis, campis, pratis, pascuis, silvis, alpibus, montibus, rivis aquarumve decursibus, accisque omnibus, cum omnem jure vel terminum earum, tu, sacrosancta ecclesia, heres mea, ut habeas volo ac jubeo.

Similiter libertus nostros in valle Aquisiana, qui ad parentes nostros aspexerunt, seu et ipso pago Brigantino commanere videntur, unde Vitalis capitularius est, ad memorata ecclesia heredem meam ut aspiciant et inpensionem faciant volo ac jubeo. Emmo quem in pago Ebredunense et valle Occense Bruitico portiones nostras quem Vualdelberto presbytero et de Rigaberga conquisivimus, et de proprio alode meo, et quod de parente mea Godane ad me pervenit, et in ipsa valle Moccense, quem de Siagria conquisivimus, una cum alpes, et quem de Dodone et Godane ad nos pervenit, seu et quod domno Waldeberto episcopo et de Riguberga ibidem conquisivimus; et colonica ubi dicitur Albariosco, quem Marcianus servos noster habet, quem de Dodone parente meo in ipso pago Ebredunense ad me pervenit; nec non et colonicas nostras in pago Rigomagense, quem Baronta libertus noster in beneficium habet; et liberto meo ipsum Barontane una apud Solia quem ei dedimus, ut ad te, heres meam, ipse Baronta aspicere debeat volo ac jubeo. Item in ipsum pago Ebredunense, colonicas in Boresio, quem Sauma in benefitio habet, Rodis, ubi verbicarius noster nomine Laurentius manet; colonicas in Velentio, quem per praeceptionem dominica de ratione Riculfu et germano suo Rodbaldo ad nos pervenit: omnia et ex omnibus quicquid in ipsum pago Ebredunense, seu et in valle Moccense et Rigomagense, tam de conquesto, quam de alode parentum nostrorum, nobis in ipsus pagos obvenit, ad integrum, una cum alpes, tibi, suprascripta heres meam, sacrosancta ecclesia, habere volo ac jubeo.

Simile namque modo in pago Vuapencense, corte mea Talarno, una cum libertus nostros Sicualdo, cum sorores suas et infantes earum; Maximo cum sua et infantes eorum; Calaico, una cum libertus nostros, et Allionicos quem de Vuidegunde conquisivimus, et liberti nostri in ipsum Allionicus commanere videntur; Marius cum germanos suos, et libertus nostros in Venavella, Hidebertum cum uxore sua et infantes eorum, quem de Vuidegunde ad nos pervenerunt; Kalares quem de ipsa Vuidegunde conquisivimus[ ubi] Matarellos libertus noster manet; in colonica dominicale et extra sunt terras et vineas dominicales: ista omnia suprascripta, una cum libertis ac colonis et servis, una cum adjunctis adjacentiisque suis ad ipsa loca pertinentes, te, sacrosancta ecclesia, ut habeas volo ac jubeo. Et dono liberto meo ad ipsa ecclesia, nomine Amalberto, qui habet uxore filia ipsius Mattarello quem ego manumisi, et ipsum dua mancipia dedi ad casa Vuapencense, his nominibus, Rusticiu et Lupolina; itemque et in ipsum pago Vuapenicense Altana, quem de alode parentum meorum habeo, Curenno, Galisco ancilla, quem genitor meus de Persa conquisivit; et illas terras ibidem in Campania, cum illa alpe Cassauda, quem de Lavarnosco ibidem habemus; ipsas terras usque ad summa mancipia, quem Siagria conquisivimus: ista omnia suprascripta, una cum campis, pratis, silvis, pascuis, alpibus, adjacentibusque suis ad ipsa loca pertinentis, tu, sacrosancta ecclesia, habeas volo ac jubeo.

Simile namque modo in ipso pago Vuaponicense, corte mea Opaga cum omnis appenditiis suas ad se pertinentes, quem alode parentum meorum habeo apud colonica, quem de Venatore avunculus meus domnos Semforianus episcopus conquisivi, tu, heres mea, ut habeas volo ac jubeo; colonica subtus ripas, quem ad libertum meum nomine Bertarii dedimus, infantes sui habeant volo ac jubeo, et ipsi ad herede mea aspicere debeant Bonis, Graviosco, tu, heres mea sacrosancta ecclesia Sancti Petri monasterii Novalicius, ut habeas volo ac jubeo. Similiter corte mea Valerignaca, una cum libertum meum Savino, cum filius suos et filiis liberti mei Siseberga, Magnibertum cum germanus suos et filius suos vel alius libertus nostros qui ad ipsa curte aspiciunt, habere volo ac jubeo: Roma una cum adpendiciis earum et alpes, praeter quem ad libertus meos infantes Aldefredo et Godoberti in ipsa Roma dedimus, volo ut habeant et ipsi ad heredem meam aspiciant. Laquatico una cum appendiciis suas, ad ipsa loca pertinentes, et quod a liberta mea Dumnulina, quem commutavi, dedi in ipsum Laquatico, volo ut habeat, et ad heredem meam sacrosancta ecclesia aspiciat. Et terras in Esturbatina, quem de Bonevalo conquisivi et ad suprascripta liberta mea nomine Sendeberti dedi, volo ut habeat, et ad heredem meam aspiciat. Colonicas in Taraone, quem de Ricuberga conquisivimus, et terras in Crariis et libertus nostros Moroaldo et uxore sua vel filiis eorum quem genitrix mea Rustica de pago Genevense fecit venire et super ipsa terra ipsius mansurus fecit. Terra et mancipia in Sevelis quem de Avolo presbytero et de Freberga femina avunculos noster domnus Senforianus conquisivit, et libertos nostros in Artonosco filius Victore et Vere Johannis, Justebertus, Paulos, et Verissimus, Justina, et Bertildes, ipsa terra et mancipia in Sevelis in beneficio habent, tu, heres mea sacrosancta ecclesia Sancti Petri Novalitius monasterii, ut habeas volo ac jubeo. Capannas, quem ad liberta mea, nomine suprascripte Bertoldi dedi, volo ut habeat et ad heredem mea aspiciat; Vobridio quem de Mauro conquisivi et ad liberta mea suprascriptae nomen Justini dedi, quem Dadinus habet, volo ut habeat, et ad heredem meam aspiciat. Colonica Utronno ex alode parentum meorum, Glasia, Pentus, Bullonne, Muccunava, Bladonis, tu, heres mea, ut habeas volo ac jubeo. Similiter et res illas Maurovila, Rodanone, una cum adjacentias earum, vel quicquid de parentes nostros Dodone et Godane nobis ibidem obvenit; et res illas quem de Gondoberto conquisivimus, quem Marabertus in beneficio habet; et illas res quem de Escussario conquisivimus, una cum mancipiis, terris, vel omnes adjacentias ad ipsa loca aspicientes, ista omnia suprascripta, te, sacrosancta ecclesia domni Petri, heredem meam, habere volo atque precipio.

In Cronno Luciano, ex alode parentum meorum, et in Latiomaus, ibi Mora ancilla nostra manet, quod de genitrice nostra Rustica michi obvenit; colonicas in Gradosa quem ministerialis noster Baio in beneficio habuit, tu, heres meam, ut habeas volo ac jubeo. Quonaone in pago Vasense, una cum ingenuis quem de Vuidegunde conquisivimus; Doliana in pago Vendascino quem de ipsa Vuidegunde ad nos pervenit, et suprascripti liberti mei Justini et Dadino dedimus, volo ut habeant et ad heredem meam sacrosanctam ecclesiam aspiciant. In pago Sigesterico vineas et terras in Planciano, quem de parente nostro Wandalberto abbate conquisivimus. et in Massilia res nostras proprias, casas et ortiles, quem de avunculo meo Dodone michi obvenit, et de avia nostra Dodina. Similiter ad Pero, casas et ortiles qui michi de parente mea Godane obvenit, et campos et vineas infra civitate et portione nostra in Centronis et ad fontem Lisola, terras et pascuis; in pago Arlatino Anglarias et Vivario portione nostra, et illa alia quem avunculo meo Dodone michi obvenit, tu, heres mea, habeas volo ac jubeo. Cronia in pago Tolonense, una cum libertis ac colonis et servis, terris, vineis, olivetis, seu et adjacentias ad se aspicientis, te, herede mea sacrosancta ecclesia Sancti Petri monasterie Novalicis, habere volo atque discerno.

In pago Regense Vuardacelis, illo proprio nostro et illa portione quem de Godane conquisivimus; una cum colonica in Cumbolis et Pratalioni qui ad Vurdacaelis aspicit, ubi Siricarius noster Peter mansit, tu, heres mea, ut habeas volo ac jubeo. Salines in Viu, in pago Arelatense quem de Godane parente nostra ad nos pervenerunt, et illa portione Siagriae quem de ipsa conquisivimus, una cum arias et campos, vineis et olivetis, mancipiis, pascuis, ibidem et in campo, et illas Salines in Alterneto, Cattorosco et in Leonio, tam nostra portione quam et quod de avunculo nostro Dodone ibidem conquisivimus. In pago Diense Cassies sibi teptis, et portione nostra in Bosedone, quem de Siagria conquisivimus, una cum libertis et servis vel adpendices suas, et libertum nostro Unebertum, et filius suos, quem ex alode de genitore meo habeo, ut habeas, volo ac jubeo.

In Ambillis ubi Gavioaldus servos noster manet, una cum cultura quem de domna Siagria ad nos pervenit, quem ipse Unebertus in beneficio habet, et illa colonica de ratione parenti mei Godane super de Derauso, in pago Diense, ubi Orbicianus servos manet, ubi dicitur Riaciosco, te, heredem meam sacrosancta ecclesia, habere volo ac jubeo. Colonicas in pago Attense in Variates, et colonicas in pago Cavellico, Attanisco, Quossis, Pecciano, Torrido, qui michi ex alode genitrici mei Rusticae et avunculo meo Dodone obvenit: ista omnia suprascripta, una cum adjunctis, adjacentibus suis ad ipsa loca aspicientis, te, sacrosancta ecclesia Beati Petri apostoli Novalicis monasterii, te heredem meam habere volo atque praecipio.

Colonicas in pago Diense, ubi dicitur Macitha, una cum salines ad Verdone, qui ad Lavariosco corte nostra aspexerunt, quam de domna Siagria conquisivimus, te heredem meam habere volo ac jubeo. Casalis in Tenegaudia, una cum terris et pascos in ipso monte, quem de Valeriano genitor meus conquisivit, te heredem meam, sacrosancta ecclesia domni Petri monasterii, habere volo ac jubeo.

Et placuit michi in hanc pagina testamentis mei adnecti de alode parentorum meorum, aviis meis Maurino et Dodinae, quem apud consubrina mea Honorata, filia Eptolenae amitae mei, pro pectionis titulum inter nos divisimus, noscitur convenisset, ut ipsa omnem portionem suam de ipsa facultate praesentialiter recipit; et de proprietate nostre quod pro falcidia se nos ipsa vel heredis sui superstites fuerint, estare aut per lege recipere potuissent, eis praesentialiter, de proprietatis portione nostrae loca dominata, quem in pactionis nostrae continetur et scripte in falcidia reputata dimisimus, ut nullum quam[ M., nullo unquam] tempore in postmodo ipsa nec heredes sui contra hanc testamento meo nec projesta nostra ambulare nec refragare debeant; quod si fecerint, poena quod in pectionis nostrae per commune consensum continet, incurrant, et quod repitent evendicare non valeant. Et volo ut omnis liberti nostri, quos[ et] quas parentes nostri fecerunt liberos, et nos postea fecimus, ut ad ipsam heredem meam ecclesiam Sancto Petro aspiciant, et obsequium et impensionem, sicut ad parentes nostros et nobis juxta legis ordine debetur impendere, ita et inantia, ad ipsa herede meam Sancto Petro Novalicis monasterii constructa facere debeant. Quod si contumacis aut ingrati ad heredem meam suprascripta aecclesia steterint et revellare voluerint; tunc liceat agentes herede meam eos cum pietatis ordine cohercere, ut ipsi impensionem faciant, sicut ad parentes nostros et nos fecerunt. Quod si ingrati et rebelli perstiterint, tunc quod lex de ingratis et contumacis libertis continet, cum judice interpellatione et distractione ad herede mea exsolvant, et ad ipsa revertant volo ac jubeo.

Et dono suprascripto pago Gratianopolitano, liberta mea Sanctitilde qui manet in Pino, cum filius suos Sicufredo et Sigirico, Sicumare et germanos eorum Helene et Sigilinae; et in ipsum pago Gratianopolitano donamus liberto nostro nomen Gondoberto eunucu, et germanas suas cum omni rem quem Vuidegundas ad parentes suos in pagnanum per cessione dedit, volo ut habeant et ad herede mea aspiciant. Donamus liberta nostra Droctesenda cum filius suos, et habet ipsa liberta nostra homo ingenuus nomine Radbertus; dedimus Celseberto colonica in Glisione, prope de Arcia, volo ut habeat, et ad herede mea aspiciat. Colonicas terras et vineas dominicales, quem Jocos lerator noster in cessione, et Opilonicus usque nunc in benefitium habuit, quem de Siguberga conquisivimus, volo ut ipse per testamento nostrum libertus fiat, et ipsas colonicas sub nomine libertinitatis habeat, et ad heredem meam sicut liberti nostri aspiciunt, ita et ipse sic facere debeat; et, si ipse de ipso monasterio sicut libertus se abstrahere voluerit, in pristinu servitio revertatur; et ipsas colonicas et ipsi monachi ad parte herede meam Sancti Petri monasterii recipiant.

Et illud michi in hunc testamento meum addere placuit, ut dum et domnos patrunus meus Semforianus condam episcopatum Vuapencense in suam habuit gubernatione et devotione suae, ut medietate derogationes portionis ipsius in valle Segucia ad ipsa ecclesia per sua esturmenta delegare voluit, et diebus vitae suae tutillam meam in suam habuit recepta potestate, et apud nos nullam deduxit ratione: et dum per lege nulla exinde potuit delegare, et facultates nostras indivisas remanserunt, ipse carta donationis de medietate locello nostro commune derogationes in valle Segusina ad jam dicta ecclesia Sanctae Mariae Vuapencense quod scripserat, dum et lex hoc prohibit, et postea ipse de ipso onos episcopato a malis hominibus ejectus fuit, et ipsa portio derogationis ad ipsa ecclesia Vuapencense nunquam fuit tradita nec recepta, ideoque nos tam pro animae nostrae remedio, quam et pro ipsius suprascriptus patruum nostrum communi ratione domno Senforiano donamus ad ipsa ecclesia Sanctae Mariae Vuapencense locella nostra in pago Regense, nuncupantes Braccio, una cum Voconcio, quem de parente nostra Godane ad nos pervenit, una cum libertis ac colonis et servis, domibus, edificiis, terris, vineis, campis, pratis, pascuis, silvis, omnia et ex omnibus, quicquid infra ipsum pago Regense ad ipsum Bractio et Vocontio aspicere videtur, preter quod superius scriptum est, quod dum heredem meam aecclesia Sancti Petri dedi, ut tam pro animae nostrae[ M., meae] remedie, ut diximus, quam et pro devotione patruum nostrorum domno Senforiano in luminaribus ipsius ecclesiae, et pro substantia pauperorum, perhennis temporibus profitiat in augmentis, volo ac jubeo. Emmo quae donamus ad ipsa ecclesia Sanctae Mariae Vuapencense locella nostra in ipso pago Vuapencense nuncupante Ruarmo, Ambillis in Taraone, una cum libertis ad ipsa loca aspicientes; in pago Cavellico, Memiana, quem domnos et auvos noster Marro condam, de domno Crammelino episcopo conquisivit: de ista omnia suprascripta dum adhuc vixero usum et fructum michi reservo; post obitum quidem meum, quandoquidem Deus voluerit, agentes ecclesiae Sanctae Mariae Vuapencense ipsa loca recipiant et habeant, volo ac jubeo.

Simile modo donamus ad aecclesia Sancti Johannis Baptistae Maurogenna, in luminaribus ipsius sancti loce, et pro animae nostrae remedio, loca nuncupantis in pago Gratianopolitano, Crispiaco quem de Siagria conquisivimus; Abrici colonica in pago Viennense, quem de ipsa Siagria ad nos pervenit, Macciano quem de alode parentum habeo, et in commutationis causae ad ipsa casa Maurogennica pro colonicas in Venavis, in valle Segusima dedimus; Vircarias in Malenciano quem ad filio Bertelino, servo sancto Johanni, pro ingenuitatis dedimus. Ipsa vero loca, una cum colonis, accolanis, servis, libertis in ipsa loca commanentes, cum omnes adjacentias ad se pertinentes, in luminaribus ipsius ecclesiae Sancto Johanne Maurogennica, et pro substantia pauperorum, volo ut habeat et proficiat in augmentis.

Donavimus dulcissimae nostrae Virgilie loca nuncupantis in ipso pago Vuapencense, Laciomaus et Licentiaco, Cassaniola, Ciconiola quem de domno Waldeberto episcopo et de domna Siagria et Vuidegundae, et Deo sacrata Ricuberta femina in ipsa loca conquisivimus. Similiter et in pago Segisterico, Lavariosco, una cum omnis adjacentias suas, quanto infra ipso pago Sigisterico ad ipsa corte aspicere videntur, quem de domna Siagria ad nos pervenit, etiam et in pago Regense Cinicino quem de domno Vualdeberto ad nos pervenit: in ipsa vero loca, una cum ingenuis, libertis, accolanis et servis, terris, domibus, edificiis, mancipiis, campis, pratis, pascuis, silvis, vineis, cum omnis adjacentias earum ad se pertinentes, ut habeas volo; propter quod in ipsos pagos Sigisterico, Regense et Vuapencense ad heredem meam ecclesia Sancto Petro monasterii Novalicis dedimus, ut habeat volo ac jubeo. Et placuit michi in hunc testamentum meum plenissima voluntatem scribere, dum et domnos et in Christo pater noster Walchuni episcopus, ab initio incoationis opere fundamentum ecclesiae Sancto Petro monasteriae Novalicis heredem meam posuit, et usque ad culminis consumationis fabrica perduxit, et in omne opere aedificiorum adjutor et gubernator stetit, ut dum ipse advixerit, sub suo nomine et gubernatione et nostra commune, ipse monasterius Sancto Petro heredem meam cum omnibus rebus ad ipsum delegandis consistere valeat; et quod humanum est, quando abbas de ipso monasterio de hac lucem migraverit, tunc abbate quem ipse domnos Vualchuni episcopus in ipso monasterio elegere voluerit, ibidem mittat et ipse abba vel sui monachi taliter agant, dum et ipse domnos Vualchuni advixerit, qualiter ipse eos spiritaliter monere voluerit; et licentia non habeat de ipsis rebus aliud faciendi, nisi quod ipse suprascriptos domnos Vualchuni episcopus, pro commune utilitatem ipsius monasterii eis jusserit. Et ita michi placuit, addendo ut omnis facultas mea quem per hunc testamentum meum vel epistolas ad ipso monasterio delegavi, dum et ego et ipse domnos Vualchuni advixerimus, sicut jam dictum est, sub suo nomine et nostrum diebus vitae suae ad profectum jam dicti monasterii consistere valeat: et si michi superestis fuerit diebus vitae suae, ad profectum jam dicti monasterii consistere valeat: et, si michi superestis fuerit diebus vitae suae, in sua permaneat potestate. Et, si quislibet, quod esse non debet, de monachis ipsius monasterii contumax aut corruptor fabulis insidiarum contra jam dictum domno Vualchuni episcopo estiterit aut rebellare voluerit, licentia habeat eos juxta qualitatis opere suae cohercere, et sententia juxta canonica regula sancti Benedicti institutionis judicare; et, si noluerit se in sua castigatione corrigere et rebellis extiterit, licentia habeat eum de ipsum monasterio in sua contumatia eicere.

Dono ad suprascripta heredem meam sacrosanctam ecclesiae Sancti Petri monasterii Novalicis, terras et vineas, una cum mancipiis in Matanatis, quem de alode parentum meorum habeo, quem Beroleos in beneficio habuit, volo ut habeas ac jubeo. Dono fidele meo Protadio res illas in pago Vuapencense, ubi dicitur Semprugnanum, cum adpendices suas, quem de Agloaldo conquesivimus; et illa portione quem de Maurengo clerico, pro sua infidelitate quod nobis mentivit, et per verbo dominico conquisivimus, dum et ipse nobis mentitus fuit, ipsas res Palatius nobis cessit, volo ut habeat.

Donamus Tersiae, filiae Honoriae liberti nostrae, quem Teudaldos de Seguciu huxorem habuit, res illas quae fuerunt Riculfum filium Rodulfum cuondam, quem pro[ M., per] praeceptione domno Theoderico rege et illuster vero domno Karolo, in pago Diense, Vuapacense et Gratianopolitano conquesivimus, preter colonicas in pago Ebredunense, in Velencio, quem ad monasterio Sancto Petro herede meam delegavimus, dum et ipse Riculfus apud gente Sarracenorum, ad infidelitatem regni Francorum sibi sociavit, et multa mala cum ipsa gentem pagana fecit, volo ut ipsa Tersia ipsas suprascriptas facultatis habere debeat; et volo ut liberti nostri, filii Vualane, cum illas res quem ipsius Vualane dedimus ad herede meam ecclesiam Sancto Petro aspiciant. Dono liberta mea ad herede meam ecclesia Sancto Petro, nomine Fredberga, uxore Tasculfum, cum nepotes ipsius Fredbergae, in Etone, aut in Pareliano manere videntur, ut liberticam eorum res ad ipsa aecclesia aspiciant volo ac jubeo.

Et notamini in hanc pagina testamentis mei addendum placuit, dum et provintias justas ad agentes Serracenorum dissolatas et distructas sunt, et tam liberti nostri, quam et servi et ancillas utriusque generis, per plura loca vicinorum per necessitate dispersas fuerunt, volo ut ubicumque adgentes heredem meam monasterii Sancto Petro Novalicis constructum eos invenire potuerint, ut licentia habeant in eorum absque cujuslibet contradictione revocare dominatione; et, sicut ad parentes nostros et ad nos aspexerunt, ita et ad heredem meam ecclesia Sancto Petro monasterie Novalicis, aspicere debeant volo ac jubeo. Et volo ut Gislarannus libertus noster et uxor sua, quem de domna Siagria ad nos pervenerunt, una cum colonicas illas quem eis in Comario in pago Gratianopolitano dedimus, ut ipsas habeant, et ad herede meam monasterio Sancto Petro Novalicis aspicere debeant; et illa quae non sunt nominata, et ad nostro jure pertinet, et alicubi non delegavimus, volo ut ad herede meam perveniant; et, si qua karaxatura aut litteratura in hanc paginam testamentis mei reperteque fuerint, nos ea fieri rogavimus, dum et non semel, sed sepius, eum requisivimus. Et humiliter preco dominis principibus, vel omnium potestatibus et episcopis, per Patre et Filio et Spiritu- Sancto, qui potestatem dominandi, regendi habeatis, ut hunc voluntatis nostrae, quem per hunc testamentum meum ad heredem meam ecclesia Sancto Petro monasterio, pro substantia monachorum et pauperorum delegavi, ut in nullo permittatis convellere nec irrumpere, ut ad augmentis mercedis vestrae commune pertineat. Et, si quis sperat hoc temerario contra hanc voluntatem meam, quem promptissimam devotionem conscribere rogavi, insidiator exstiterit et sese.... noluerit, iram caelestem incurrat, et ad communionem omnium aecclesiarum excommunicatus appareat, et insuper inferat ad ipsum sanctum locum heredem meam, sociantem fisco, auri libras quinquaginta; et quod repetit et vindicare non valeat, stipulatione pro omni firmitate subnixa.

Ego Abbo hunc testamentum a me factum subsc. Rusticius vel clarissimus subscripsi. Magnabertus vir clarissimus subscripsi. Widbertus vir clarissimus subscripsi. Semphorianus vir clarissimus subscripsi. Vitalis vir clarissimus subscripsi.

LXX. Charta qua Carolus major domus villam Clippiacumdonat basilicae Sancti Dionysii ( ann. 741).

Se alequid de rebus nostris ad loca sanctorum condonamus, hoc nobis procul dubio apud aeternum Domenum in aeterna beatitudine retribuendum confidemus. Igitur ego in Dei nomene inluster vir Karlus, majorim- domus, filius Pippini quondam, ob amorem Domeni nostri Jesu- Christi, vel remissionem peccatorum meorum, ut veniam de delectis meis consequi merear in futurum, dono donatumque in perpetuum esse volo ad basileca Sancti Dionysii, ubi ipse preciosus domnus in corpore requiescit, villa nuncupata Clippiacum, in pago Parisiaco constitutam; cum terris, domebus, aedeficiis, accolabus, mancepiis, vineis, sylvis, campis, pratis, pascuis, aquis aquarumve decursebus, cum peculio utriusque sexus, omnia et ex omnebus, quecquid ad ipsa villa Clipiacus aspecire vel pertenire videtur, hoc totum ad ipsa basileca S. Dionysii cum omne integritate donamus vel concidemus, ita ut ab hoc die, villa superius nominata Clippiacum habendi, tenendi, vel quecquid praefatum monasterium S. Dionysii aut agentis sui pro oportunitate ipsius monasterii facire voluerint, liberam ac fermissimam in omnebus habiant potestatem. Se quis vero, quod futurum esse non credemus, se nos ipsi, aut ullus de heredebus nostris, seu quaelebet opposita vel extranea persona, contra hanc epistolam donationis nostrae, quam nos propter nomen Domeni fieri et confirmari decrevimus, venire aut agere, aut alequam calumniam partebus S. Dionysii exinde generare voluerit, inprimis iram Dei celestis incurrit, et insuper inferit partebus ipsius monasterii, cogente fisco, auri libras decem, argenti pondo viginti coactus, et quod repitit evindicare non valeat; sed praesens epistola donationis nostrae omne tempore ferma et stabelis debiat permanire, stipulatione subnixa. Actum Careciaco villa, in palatio, quod ficit mensis September die xvij, annum quintum post defunctum Theodoricum regem. Signum inllustro viro Karlo majorim- domus, qui hanc epistolam donationis fieri donavit.+ S. Radberti comitis. S. Raygaubaldi comitis. S. Salaconis comitis. S. inlustris matrone Sonechildis consent. S. Grifonis filii sui consent. S. Hroderici. S. Adabaldi. S. Deodati. S. Helineberti. Audoenus cappellanus subscripsit. Ego Theudericus subscripsi. Crothgangus jussus hanc epistolam donationis recognovi.

LXXI. Charta qua Pipinus major domus concrematam immunitatis chartam ecclesiae Sancti Vincentii Matisconensis concessam renovat ( ann. 743).

In Dei nomine, Pipinus major- domus. Regni nostri augere credimus monimentum, si beneficia opportuna locis ecclesiarum benevola deliberatione concedimus, ac Domino protegente stabiliter producere confidimus. Igitur noverit solertia vestra, quod ad petitionem cleri, fidelis noster Domnolus, sanctae sedis episcopatum tenens in civitate Matiscensi, in honorem S. Vincentii, nobis suggessit eo quod illa immunitas quae antea ad ipsam casam Dei facta fuit, anno superiori sit igne concremata ob negligentiam custodientis. Nobis hoc petiit ut ipsam immunitatem ex nostro nomine ad ipsam casam Dei renovare vel adfirmare deberemus; quod nos gratanti animo pro reverentia ipsius sancti loci fecimus; et tale insuper pro aeterna retributione beneficium visi fuimus indulsisse, ut in villas ecclesiae illius, quas moderno tempore aut nostro aut cujuslibet munere habere videtur, vel quas deinceps in jure ipsius loci voluerit divina pietas ampliare, nullus judex publicus ad causas audiendas, aut freda undique exigenda, nullo omnino tempore praesumat accedere, et loco illi Domnolus, vel successores ejus, propter nomen Dei sub integro immunitatis nomine valeant dominari. Statuimus ergo ut neque vos, neque juniores, neque successores vestri, nec ulla publica judiciaria potestas, quocumque tempore, in villas ipsius ecclesiae, aut ubicumque aut regis aut privatorum largitate conlatas, aut quae antea fuerint, ad audiendas altercationes, casas indominicatas ingredi, nec mansiones aut paratas aut fidejussores tollere non praesumatis. Sed quicquid exinde in agros vel fines seu super terras praedictae ecclesiae commanentes fiscus undequaque potuerit sperare, ex nostra indulgentia, pro futura salute, in luminaribus ipsius ecclesiae per manus agentium eorum proficiat in perpetuum; et quod nos propter nomen Domini et animae nostrae remedium, simulque pro nostra subsequente progenie plena devotione indulsimus, nec regalis sublimitas, nec cujuslibet judiciaria potestas refragare tentetis. Sed, ut praesens authoritas tam praesentibus quam futuris temporibus inviolata, Domino adjutore, permaneat, manus nostrae subscriptione infra roborare decrevimus. Sig. Pipinus major- domus. Ego Rodolgus jussus scripsi. Actum kalendis Januarii, in anno secundo principatus Pipini ejusdem, in civitate Metis, in palatio regio.

LXXII. Charta qua Felix presbyter concedit Sithiensi monasterio cellam Sancti Michaelis, in pago Flandrense ( ann. 745).

Ego in Dei nomine Felix, presbyter, inspirante divina clementia atque pro animae meae remedio, deputavi et concessi atque delegavi per hanc paginam donationis, ad monasterium Sithiu cellam meam in loco nuncupante Rochashem sive Therealdo luco in pago Flandrinse, quam ego in honore S. Michaelis archangeli, vel S. Joannis Baptistae, vel S. Mariae genitricis Domini nostri Jesu Christi, vel caeterorum sanctorum, opere construxi, quam ab extraneis personis dato pretio comparavi; et supplicamus ipsos fratres et rectores ipsius monasterii Sithiu ut, propter Dominum et mercedem nostram lucrandam, ut ipsa cella quam ibidem transfirmavimus, de missis, de curso, de luminariis, curam habere studeant; et de hospitibus et peregrinis charitatem et mercedem exinde habere debeant: tamen in ea ratione, quamdiu ego in hoc seculo, Christo propitio, advivero, ipsam cellam usualiter pro beneficio ipsius monasterii mihi liceat possidere. Actum Sithiu monasterio, publice, xviiij cal. Augusti, anno iij regni domini nostri Hilderici gloriosi regis. Ego Felix hoc testamentum a me factum relegi et subscripsi. S. Chrogdgarii illustris. S. Rimberti. S. Odberti. S. Godoberti Guniuvini. S. Waningi. S. Gontberti. S. Chramni. S. Erlarii. S. Clodbaldi. S. Clidebaldi. S. Guntharii sacerdotis. S. Chereuvini. S. Austroaldi centenarii. S. Theodberti. Ego Vioradus diaconus rogatus scripsi et subscripsi.

LXXIII. Charta qua Felix presbyter concedit Sithiensi monasterio cellam S. Michaelis in pago Flandrense (textus integer) ( ann. 745).

Sicut Dominus in Evangelio ait: Qui dat parum, comparat[ sibi] regnum, et qui tribuit parum pecuniae, mercedem accipiet sine fine manentis gloriae[ parum pecuniae, accipit sine fine mensuram].

Ego[ Igitur ego] in Dei nomine Felix praesbiter, inspirante divina clementia, atque pro anime meae remedio, devote concessi[ deputavi et concessi] atque delegavi per hanc paginam donationis ad monasterium Sitdiu, quod est in honore sancti Petri et sancti Pauli apostolorum, et sancti Martini, sanctique[ vel sancti] Bertini confessoris, ubi ipse domnus in corpore requiescit, vel ubi venerabilis vir Nantharius abbas praeesse videtur, cellam meam in loco nuncupante Hrochashem sive Herualdo lugo in pago Flandrinse, quam ego in honore sancti Michahelis[ Michaelis] archangeli, vel sancti Johannis Baptistae, vel sanctae Mariae genetricis domini nostri Ihu Xpi vel ceterorum sanctorum vili opere construxi, quam ab extraneis personis dato precio comparavi, ita ut mihi[ michi] complacuit, in tale ratione[ tali ratione], ut ad ipsum monasterium Sitdiu ad opus sancti Petri jam dicta cella cum omni integritate vel soliditate in se aspicientia vel pertinentia ibidem delegare deberemus, quod ita et fecimus, ad integrum perpetualiter ad possidendum, ut ibidem aspiciat et subjecta sit omni tempore, una cum terris, mansis, casis, aedificiis, mancipiis tam ingenuis quam et servis, cum reliqua plenitudine, videlicet, campis, silvis, pratis, pascuis, aquis aquarumve decursibus, farinariis, peculiis, praesidiis, mobilibus et immobilibus; omnia et ex omnibus rem inexquisitam, quicquid dici vel nominare potest; hoc fratribus, vel ad opus monasterii Sitdiu a die praesenti, dono, trado atque transfundo perpetualiter ad possidendum; et post meum obitum ipse qui tunc abbatis fungitur moderamen, vel fratres de jam taxato Sitdiu monasterio agant exinde quicquid libitum placitumque fuerit, et qualemcumque praepositum superponi voluerint, potestatem in omnibus habeant secure. Et, ut merces nostra in futuro saeculo apud Dominum[ Deum] gloriosior fiat, humillima petitione efflagito, rectorum fratrumque pietatem, ut ipsam cellam quam nostro[ vestro] jure subdidi conexione perpetuae[ perpetua] firmitatis, de missa, de cursu, de luminaria, honorabilem omni conatu exhibere studeat, nec non hospitibus peregrinisque ante omnia providendis, ut mercedem exinde a[ e] ternae beatitatis mereantur consequi. Me autem, quandiu in hoc saeculo Xpo propitio advixero, ipsa cella usualiter pro ipsius monasterii beneficio possidere concedatur: in eo tenore, ut aliubi nec ipsam[ ipsa] cellam[ cella] quam ad ipsum monasterium delegavi, nec ipsas res quae ad ipsum locum pertinent, aliubi nec dare nec vendere, nec commutare, nec alienare, nec naufragare, potentiam habeam. Supplico igitur, ut nomen meum in libro vitae ipsi sacerdotes qui in ipso monasterio degunt habere dignentur. Et post meum obitum atque de hac luce dissessum, suprascripta[ suprascribta] cella cum omnibus rebus emelioratis atque superpositis, fratres praedicti monasterii Sitdiu cuncta quae restant a die presente, abque ullius terroris contradictione, hoc in eorum jure et dominatione ad integrum recipiant ad possidendum, et faciant exinde quidquid utile est quod eligerint. Si quis vero, quod futurum esse non credo, si ego ipse aut ullus de heredibus vel[ seu] successoribus meis, seu quislibet extraneus nobilis persona fuerit quae contra hoc donationis testamentum venire aut eam infringere conaverit, iram Dei omnipotentis incurrat, judicium et offensam, et cum ipsis sanctis apostolis Petro et Paulo et sancto Martino sanctoque Bertino, quibus ipsam cellam delegavimus, ante tribunal Xpi deducat rationem et de eorum aecclesiis excommunicatus et extraneus efficiatur, si se exinde per poenitentiae asperitatem non comparat; et insuper inferat, cogente fisco, duplam substantiam, quantum tunc temporis ipsa cella emeliorata valuerit, vel quantum ego moriens relinquero, duplicare cogatur, nec quod reppetit evindicare valeat, sed haec donatio meae mercedis omni tempore firma permaneat cum stipulatione subnixa. Actum Sitdiu monasterio puplice VIII kalendas Augusti, anno III regnante domno nostro Childerico gloriosissimo rege.

Ego Felix hoc testamentum a me factum relegi.+ Sig. illustri viri Chrodgarii.+ Sig. Rimberti. Sig.+ Odberti.+ Sig. Godoberti. Sig.+ Gumberti.+ Dramni.+ Erlulfi.+ Clodbaldi.+ Childebaldi.+ Gumbarii scauuini.+ Cheriuuni.+ Austrobaldo centenarii.+ Gumarddi.+ Berdberti.+ Nordberti.+ Sig. Uuaningi.+ Sig. Gummuuini.+ Sig. Uuidgrimo.

Ego Uioradus hoc testamentum, rogatus a Felice presbitero, scripsi et subscripsi.

LXXIV. Charta qua Carlomannus, major domus, dona confert monasteriis Stabulensi et Malmundariensi ( ann. 746).

Iccirco ego Karlemannus, major- domus, filius quondam Karoli, donamus donatumque in perpetuum esse volumus in eleemosyna nostra, vel Anglino abbati nostro, ad monasterio Stabulaus seu Malmundario, constructo in honore patroni nostri sancti Petri et sancti Paul, seu et sancti Martini vel ceterorum martyrum quorum pignora ibidem venerari noscuntur, ubi Anglinus abba, Christo propitio, praeesse dinoscitur: hoc sunt, villas cujus vocabula sunt, Lenione cum omnibus appendiciis suis, in pago Condustrinse, Caldina, Mosania, Warsipio et Barsina, necnon et Rudis, Pronote, Halma, et Haist in Gnoldo manso, Solania. Similiter et villam quae vocatur Wadalino cum omnibus appenditiis suis, Rudis, Olisna, Serario, Palatiolo et Brabante, ad ipsas casas Dei tradidimus atque transcribimus a die praesente ego Karlemannus, pro animae nostrae, vel Anglino, ut melius eis delectet, pro nos vel stabilitate regni nostri, Domini misericordiam attentius deprecari, in ea scilicet ratione, ut quamdiu ipse Anglinus advixerit, ipsas res usualiter excolere debeat; et, si nepos suus nomine Gotbaldus illum superstes fuerit, ipsius Unadelino, absque praejudicio et per precaria vel consensum ipsius, monachis praedicto Unadelino tenere vel excolere debeat, sine ulla demaritione tantum ista superius denominata totum et ad integrum trado et dono ad ipsius monasteria, pro animae nostrae, vel Anglino abbati nostro, hoc sunt, terris, aedificiis, accolabus, mancipiis, pratis, campis, pascuis, aquis aquarumve decursibus, adjacentiis, appenditiis, peculium utriusque sexus, mobilibus et immobilibus, necnon et in praedictis locellis, mansellis, in locis Mosali et Barsena, quod homines nostri ex genere Condustrensi his nominibus, Adalinus, et Agibertus, Bertegis et Astremundus tenuerunt, cum ipsis jamdictis hominibus superius nominatis, quidquid moderno tempore ipse Anglinus visus fuit tenere, et inantea quidquid ibidem laborare aut augmentare vel attrahere potuerit, ad praefata monasteria in eleemosyna nostra vel sua, post suum quoque discessum ibidem revertatur absque ulla contradictione. Si quis vero, quod futurum esse non credo, contra hanc traditionis nostrae constitutionem facere praesumpserit, judicio successorum nostrorum regum eum reliquimus. Factum est astipulatione subnixa, in villa Wasidio, publice, sub die quod fecit mensis Junius dies vj, regnante Hildrico rege. Signum illustris viri Karlemanni, majoris- domus. Signum illuster vir Drogone filio ejus consentiente. Ego Hildradus cancellarius rogatus hoc testamentum scripsi et subscripsi.

LXXV. Placitum quo Pipinus, major domus, mansum apud Marolium asserit monasterio sancti Dionysii ( ann. 747).

Cum resedisset inluster vir Pippinus, major- domus, Verno, in palatio publico, ad universorum causas audiendas et justo judicio terminandas, ibi veniens femina aliqua, nomine Christiana, hominem aliquem, nomine Hrodgarium, advocatum Sancti Dionisii, vel Amalbertum abbatem interpellabat, repetens ab eo quod casa Sancti Dionisii vel Amalbertus abba haberet res suas malo ordine, in loco qui dicitur Marolio, casam et mansum et vineas et mancipia. Sed ipse Hrotgarius in praesenti adstabat, et taliter dedit responsum, quod instrumenta haberet, qualiter ipsas res Witgaudius manu potestativa ad ipsam casam Sancti Dionisii condonasset. Unde et de praesenti ipsum instrumentum ante nos ostendit relegendum, et nos ipsa instrumenta invenimus veracia. Et postea ipsa Christiana instrumentum ipsum visa fuit recredidisse, et postea de ipsis rebus se dixit exitam, ut nullam recausationem contra casam Sancti Dionisii exinde facere deberet. Proinde nos taliter, una cum fidelibus nostris, id est, Haginone, Theudeberto, Remedio, Garehardo, Fulgario, Bovilone, Walcherio, Rauchingo et Ermenaldo, comite palatii nostro, vel reliquis quampluribus visi fuimus judicasse, ut, quia ipsa praefata Christiana ipsum instrumentum visa fuerat recredidisse, et nos ipsa invenimus veracia, et ipsa Christiana se exinde dixit exitam; propterea jubemus, ut quia haec causa ita acta vel perpetrata fuerat, ut ipse Hrodgarius, mansum superius nominatum in Marolio, mansum et casam, et vineas, et terras, et mancipia, contra Christianam in causa Sancti Dionisii omni tempore habeat evindicatum atque elidigactum, inspecto suo testamento; et sit inpostmodum inter eos et hac re sopita causatio. Datum mense Februario, die xj anno V Childerici regis. Wilecharius jussus recognovit.

LXXVI. Placitum in quo Carlomannus, major domus, villam Lethernau, cum appenditiis, monasteriis Stabulensi et Malmundariensi ab avo suo donatam et deinde injuste ablatam restituit ( ann. 747).

Inluster Karlemannus major- domus, filius Caroli quondam, cui Dominus regendi curae committit. Cunctorum jurgia examinatione diligenti rimare oportet, ut non alterutrum salubris donetur sententia, nisi quem justitia consenserit. Igitur cum nos in Dei nomine, una cum optimatibus et pontificibus seu et illustribus viris, Dunavilla ad universas causas audiendas, vel justa judicia rimanda resideremus, ibique veniens Anglinus abba rector monasteriorum Stabulaus et Malmundarias, asserebat nobis dicens quod domnus et avus noster Pipinus quondam, per suum testamentum villam aliquam, quae vocatur Lethernau, una cum appenditiis et adjacentiis suis, quorum vocabula sunt Brastis, Feronio, Unalia et Aldanias, ad casam S. Petri et S. Pauli, Stabulaus et Malmundarias, condonasset vel delegasset, et nos ipsam villam post nos malo ordine retineamus et injuste, unde et ipsum testamentum se prae manibus habere affirmat; cumque ad relegendum nobis tradidisset, invenimus eum veracem. Nos autem cum justitia considerantes casum humanae fragilitatis, pro salute animae nostrae, vel stabilitate regni nostri, ipsam villam Lethernau, una cum appendicibus vel adjacentiis suis, per nostrum wadium ipsum Anglino abbati visi fuimus reddidisse, et per nostram festucam nos in omnibus exhibuisse. Proinde nos taliter una cum fidelibus nostris, id est, Fenaldo, Hildebaldo, Hroderico, Christiano episcopis, et abbate Ermenero et Hugberto comite palatio nostro, vel reliquis quamplurimis, visi fuimus judicasse, ut dum hanc causam sic actam vel perpetratam cognovimus, et ipsum testamentum sic veracem invenimus, ideo jubemus ut ipse domnus Anglinus abba vel ejus successores vel rectores monasteriorum illorum ipsam villam Lethernau, una cum appenditiis suis, cum omni integritate, jure perpetuo, ad ipsa monasteria habeant. Si vero aliquis de haeredibus vel prohaeredibus nostris exstiterit, qui contra hanc donationem nostram facere voluerit, successorum nostrorum regibus eum judicandum relinquimus.

Datum quod fecit mensis Augustas dies XV, in anno quinto regnante Hilderico rege.

Signum Karlomanni major- domus.

Ego Childradus subscripsi.

LXXVII. Charta qua Bodalus monasterio Sancti Gregorii donat quidquid habet in villa Hodulseshaim ( ann. 747).

Oportunus unicuique, dum in hac vita in hoc corpore[ mortale vivit, de futura vita, ubi immortaliter perpetueque] vivere sperat, dum licet, cogitare studeat. Ideoque ego itaque Bodalus, filius Hugone quondam, pro eterna beatitudine vel indulgentia peccatorum meorum, dono pro anime mei remedium, et pro anima filio meo Gherhano[ al., Egerhando], ad monasterio Sancti Gregorii et ceterorumque sanctorum, qui est constructus in Vageso inter duas Pachinas fluvium, ubi in Dei nomen Agoaldus abbas cum monachis ibidem consistentibus regulariter decere videntur, donatumque in perpetuum ut permaneat esse volo: hoc est, in villa vel in fine Hodulseshaim, quicquid ibidem visus sum habere, hoc est: casis, casalis, granicis, domibus, edificiis, vineis, mancipiis, terris, campis, pratis, silvis, aquis aquarumque decursibus, et quod Balduinus et conjux sua nobis proservit, totum et ad integrum, a die presente, ad ipso loco sancto trado atque transfundo, ut ab hac die ipsam rem superius denominatam ipsi casa Dei vel congregatio ejus habeant, teneant atque possideant, et eorum successoribus Christo propitio derelinquant, faciendi quod voluerint libero[ al., liberam] habeant in omnibus potestatem. Si quis ego[ al., ergo], aut heredes mei vel quislibet aposita persona, que contra hanc donationem a me facta[ al., factam] venire temptaverit aut inrumpere voluerit, tunc inferam[ al., inferant] vobis vestrisque successoribus, duplo repetitionem, faciam[ al., sociante] fisco, auri uncias ij, et nichilominus presens donatio omni tempore firma permaneat stibulatione subnixa.

Actum in ipso monasterio Confluentis, publici datum XV kal. Januarias, anno vj regni domini nostri Childerici regis( deest in altero exemplari nota numerica).

Signum+ Bodalo, qui hanc donationem fieri rogavit. Signum+ Hucberto[ al., Excamberto]. Signum+ Excomberto. Signum+ Starculfo[ al., Strarculfo]. Sign.+ Ghisalmondo. Sign.+ Libulfo. Sign. Haimberto. Sig. Warinulfo. Sign.+ Herchamberto. Sign.+ Sighertamno[ al., Sigertmanno]. Sign.+ Bebo[ al., Belo]. Ego Rodaccius rogatus scripsi et subscripsi.

LXXVIII. Charta qua Boronus Honaugiensi monasterio dono confert ( ann. 748).

Sacrosancto monasterio Sancti Michaelis archangeli, vel ceterorum SS. Petri et Pauli, quod est constructum infra insulam Honaugiensem, ubi in Dei nomine Dubanus episcopus preesse videtur. Boronus illuster vir, cogitans casum fragilitatis mee, ac pro eterna retribucione, dono ad suprascriptum monasterium, donatumque in perpetuum ut maneat volo, hoc est infra marcham que dicitur Gamhbapine, hobam unam quam Wolvinus tenuit, cum casalibus, campis, pratis, sylvis accessisque omnibus, cum edificiis, pascuis. Idem dono ad ipsum locum sanctum superius nominatum, portionem meam, quod est Niuzwern, id est, tam terris, silvis, pratis, pascuis. Idem dono porcionem meam ex ipsa insula memorata Hohenaugiensi, ad ipsum locum sanctum; quod totum et integrum a die presenti ad ipsum sacrosanctum monasterium trado atque transfundo, ut ab hac die, de ipsa re, et agentes supra scripti monasterii et posteri eorum, faciendi quid exinde voluerint liberam ac firmissimam in Dei nomine habeant potestatem. Si quis ego aut heredes mei, vel quis calumniator exstiterit, inferat ad partes suprascripti monasterii suisque custodibus, una cum socio fisco, auri uncias tres, et nichilominus presens donacio hec firma permaneat, stipulacione subnixa.

Actum Mandouro castro, publice. Signum Boroni, qui hanc donacionem fieri et firmari rogavit. Signum Cantsoaldi. Signum Milonis testis. Signum Wolferahi. Signum Audeberti testis. Ego in Dei nomine Wachyndus diaconus, rogatus scripsi et subscripsi. Data donacio hec, die Martis proximo post medium mensem Aprilis, anno sexto regni domini nostri Hilderici regis.

LXXIX. Charta qua Hugo monasterio Honaugiensi dona confert ( ann. 748).

Sacrosancte ecclesiae Sancti Michahelis, quae est constructa in insula que dicitur Hohenaugia, ubi Dubanus episcopus nunc temporis preesse videtur. Ego in Dei nomine Hugo, cogitans ad ipsum locum sanctum de rebus meis aliquid dare debere propitio Deo, quod et ita feci, hoc est, infra ipsam insulam que dicitur Hohenaugia, quantumcumque genitor meus Bleonus ibidem, id est infra ipsam insulam, michi moriens dereliquit, id est, tam terris, pratis, pa cuis, silvis, aquis aquarumve decursibus, arealibus, arboribus; in eam vero condicionem, ut a die presenti, ipsas res ad ipsum locum sanctum omni tempore stabilita et firma permaneat. Idem dono ad ipsum locum sanctum, portionem meam totam que est in marca Odradesheim, cum terris, pratis, pascuis. Si quis, ego aut heredes mei aut ulla opposita persona, contra hujus donacionis testamentum venire aut agere temptaverit, aut aliquam calumniam generare presumpserit, quod nec fieri credo, tunc spondeo, aut heredes mei, ut vobis aut successoribus vestris simus reddituri duplum tantum, quantum in hac cartula scriptum est, infra ipsam insulam, et sacratissimo fisco auri solidi quinque; et hec donacio omni tempore stabilita et firma permaneat, stipulacione subnixa.

Actum publice, in insula Hohenaugia. Datum sub die quarto kalendas Junias, anno sexto domini nostri Hilderici regis. Signum Hugonis, qui hujus donacionis testamentum fieri rogavit. Signum Gaozberti. Signum Agynonis. Signum Theodoaldi. Signum Theothelmi. Signum Amaloini. Signum Othy. Ego Amalgerus hujus donacionis testamentum scripsi.

LXXX. Charta qua Heddo, episcopus Stradburgensis, monasterio Arnulfi-Augae a Rothardo et aliis collata dona confirmat, ac privilegia concedit ( ann. 748).

Dominis sanctis adque honore dignissim( sic in tabula aeri incisa. Legit Schoepflin. dignissima; melius dignissimis), apostolicis meisque in Christo patrebus Heddo, gratia Dei, ecclesieque matris in Stradburgo civitate vocatus episcopus. Noverit sancta industria vestra qualiter pastores Ecclesiae solertissime cura summoque studio debent procurare, ut Ecclesia Dei lucris animarum proficeret, et per nos monitis salutaribus in quantum valemus, vigorem obtineat, ut his qui aeterno pastoris spontaniae relictis omnibus, sequi cupiunt, atque sic abnegantes semetipsos, per angusto calle artaque via gradientes, vocem aeternae Regis ac Redemptoris nostri audientes: Exi de terra tua de cognatione tua, et vade in terra quam monstravero tibi, vel illud: Qui reliquerit patrem aut matrem aut filios aut agros et caetera, propter nomen meum, centuplum recipiet, et vitam eternam possedebit; et: Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, tollat crucem suam et sequatur me. Oportet ut nos audiamus, qui dixit: Hospes fui et suscepistis me; et: Qui vos recepit, me recepit; et: Quamdiu fecistis uni ex minimis meis, mihi fecistis; ut quod a principe apostulorum in initio Ecclesiae institutum est, quia omnis multitudo credentium erat in unum, et nullus suum proprium dicebat aliquid esse, sed erat illis omnia communia, et cor unum et anima una. Unde institutio sancta ex hoc a sanctis Patribus inpostmodum ab Oriente usque in Occidente et in partibus Galliarum, monasteria multa sub regula sancta horum exemplo relegio clara promulgavit, precipue monasteria Lirinensis, Agaunensis, Luxoviensis, et in universo mundo sub regula sanctorum Patrum, maxime beati Benedicti et sancti Columbani abbatibus vita commune optime disposita et per auctoritate clementia regum, et per privilegia sanctis atque cattholicis pontificibus firmiter roborata, et sanctae canones hoc non derogant, sed potius luculenter exobtant. Unde nos cumperti quod vir inluster Rothardus, quomis, in insula qui vocatur Arnulfo- Auga, juxta fluvium Reni, infra nostra parrochia, in honore sanctorum apostulorum et Sanctae Mariae Dei genitricis ceterorumque sanctorum, cum Dei adjutorio et nostro consilio, monastyrio in suo proprio a novo aedificare conatus est; at quod evocantes Saroardo abbate cum suis peregrinis monachis, ibidem cynobio vel sancto ordine sub regula beati Benedicti, Dei gratia et nostro adjutorio perficere deberent. Unde nos congratulantes hujus viri sancte devotione et glorioso proposito, viscirale caritate pietateque commoti, devotione prumptissima, una cum consensu fratrum nostrorum abbatum, presbyterorum, archidiaconi, omnique clero ecclesiae ubi ego deservo, sed et duces ac judicium timentiumque Deum populo hujus provinciae catholico, ut ad ipso monastirio seu cynubio congregationeque peregrinorum monachorum, per nostra et per vestra auctoritate privilegio conscriberem vel confirmare debemus, quod ita et fecimus, ut ipso monasterio omnia quicquid ad ejus pertinet ditione, aedificiis, basilicis, cum ministeria vel ornamenta de quarum omnium rerum sacrisque codicibus, strumenta cartarum, aurum, argentum, aeramentum, vel quibuslibet rebus ipsius monasterii seu cellolas vel ejus apendiciis, etiam villas cum agris, domibus, mancipiis utriusque sexu, acolabus, et quod jam dictus inluster Rothardus vel alii, pro salute animae per qualibet modo donaverunt vel delegaverunt, seu et inantea tam ipse quam et munificentia regum, principum, pontefecum, clericorum, vel a quocumque hominum Christo inspirante largitum fuerit, cum omnia et ex omnibus per hunc privilegium confirmamus; ut a die presente, ipse monastyrios prefatique peregrini monachi eorumque successores, sub regula sancti Benedicti cynubialiter congregati, secundum sanctum propositum, eorum jure, absque ullius repetitione, tradimus adque trebuimus potestate; neque nos ipsi, neque successores hujus civitatis pontefices, neque archidiaconi, neque exactores, neque aliquis de parte ecclesiae vel quislibet nullus aliquid dominare vel jubere aut requerere censum vel dona, aut qualibet munera nullunquam tempore expetire non praesumant. Cum vero necesse fuerit crisma petire, altaria confirmare, sacros ordines benedici, aut aliquas benedictiones expetire, aut oratoria in eorum loca aedificare, rector ipsius monastirii vel peregrini monachi ibidem consistentes, aut si de se episcopum habent aut a quacumque de sanctis episcopis sibi elegerint, qui hoc facere debeat, licentia sit eis expetire. Et ille hoc tradere, benedicere vel consecrare, et nullus in ipso monastirio, inlicito ordine contra voluntate aut votum ipsorum, monastyrio eorum adire non presumant, nec secretius ingredire septa. Et si aliquando pro qualicunque causa expetit ut ipsius rector vel ipsis peregrinis monachis congrua fuerit voluntas, et episcopus invitatus ad ipso monasterio venerit, caelebrato officio, in honorem ejus episcopi donat ei abbas camputtam et subtelaria. Cum vero abba loci ipsius acceperit transitum, quemcunque peregrini monachi ibidem habitantes de semetipsis secundum Deum et regulam eorum invenerint, ipsum sibi constituant abbatem; quod si ibi de se ipsis talem non invenerint, de alio monasterio de illas congregatione peregrinorum quem sub uno modo petitiones vel una sancta institutione beati Benedicti quoadunavit, ipse sibi consentientes abbatem regolarem expediant et constituant; et si ibi sanctus ordo tepuerit, quod absit, vel aliqua discordia inter ipsis monachis surrexerit, et ipsi hoc non praevalent aut non voluerint emendare, tunc qui ex ipsis rector ordene secundum regulam voluerit vivere, ubicumque in alia monastiria ubi peregrini monachi supradicti consistere videntur, et rectius regulariter invenerint, potestatem habeant expetire, et illi per eorum salubri consilio, Deo largiente, ipso sancto ordine vel ipsis monachis per regula restringere, emendare, corregere atque pacificare faciant; et nulla occasio sit ut alius abba per qualicumque ingenio contra eorum sancto ordine ibidem ponatur, aut de rebus suprascripto monasterio aliquid minuatur. Quapropter sancto et apostolico conpatres et confratres mei, ideo vestra catholica auctoritate nostraque gemina sociamus, ut hic privilegius omni tempore firmissima habeat firmitatem, ut nullus nullumque tempore contra agere non presumat, sed presens futuris temporibus inviolatus permaneat; et nunc omnibus episcopis et Deum timentibus hominibus preco, supplico, et per caritate conjurare presumo, ut quibus hic privilegius ostenditur, manus vestras subscribere et confirmare dignetis, ut vestra autoritate fultus, inconvulsus permaneat, qualiter eisdem peregrinis monachis in ipso monasterio consistentes clarius dilectet pro statum Ecclesiae et integritate sacerdotum, pro incolumitate regum et pace christianorum, pro poenitentum remissione peccatorum vel requiem fidelium defunctorum, divinae misericordiae tranquillius exorare. Preco igitur et contestor coram Deo et beatis angelis ejus, cunctisque sanctis omnibus, successoribus vel omnes christianis, ut hunc privilegium quem consenso clericorum laicorum timentium Deum plebs et ecclesiae nostrae decrevimus vel condedemus, in nullo erumpere presumant, sed per ineffabilem Trinitatem cunctis conjuramus ut in quo prevaluerint, in omnibus conservare istudeant; et si aliter obstinato animo, vel diabulo instigante, invidia vel cupidate deceptus, vel qualibet modo, quod Deus avertat, si nos ipsi aut successores nostri, vel quislibet de qualicumque parte contra hunc privilegium temptare conaverit, vel jam dictis peregrinis monachis, vel successores eorum inquietare, vel eis aliquid minuare presumpserit, si se emendare noluerit, et a mala voluntate celerius noluerit corregere, cum Dei genetricis semper virginis Mariae vel beatorum apostulorum cunctorumque sanctorum, ante conspectum regis aeterni Christum Domini nostri, in cujus amore hunc privilegium ad jam dictis peregrinis vel et cynubis condedimus, se confidant pro nequissimis peccatis eorum vel iniquissima malicia, aeternis incendiis concrematuros, hac illa sententia se experiendos, qua falsis sacerdotibus Dominus minatur: Vae vobis, hypocritae, qui clauditis regnum Dei, quia nec vos introitis, nec alios introire permittitis; et: Qui scandalizaverit unum de pusillis istis, melius erat illi ut alligatur mola asenaria ad collum illius et projiceretur in profundum maris; et qui Deum timore neclexit, judicantes hominibus inferat partibus ipsis monasterii vel peregrinis monachis ibidem habitantes, cum sociante fisco, auri libras trigenta, argento ponda quinquagenta multa susteneat atque dissolvat, et hoc quod repetit non vindecet, et nihilominus presens privilegius omni tempore firmus permaneat. Et, ut firmiorem obtineat vigorem, manus nostras subterscripsimus, et qui subscriberent vel signaverint rogavimus, stibulatione subnexa.

Actum Stratburgo civitate puplicae, sub die quinto ante kalend. Octubris, anno septimo regni domini nostri Helderici regis

Ego in Dei nomen Heddo peccator, per misericordiam Dei vocatus episcopus, hunc privilegium a me factum religi et subscripsi.+ In Dei nomen Baldobertus episcopus subscripsi. Ego in Dei nomine Dubanus episcopus rogitus subscripsi. Chrodegangus peccator episcopus subscripsi. In Dei nomen Hiddo peccatur, vocatus episcopus, subscripsi. In Dei nomine Lullo peccator episcopus subscripsi. In Dei nomine Magingaoz indignus episcopus subscribens firmavi. In Dei nomine Gutfridus peccatur episcopus subscripsi. In Dei nomine ego Remedius peccator, donum Dei episcopus, subscripsi. In Dei nomen Gayroinus abba subscripsi. In Dei nomen Yppolitus peccator abba subscripsi. In Dei nomen ego Nitho rogitus a suprascripto pontefice scripsi et subscripsi. Ego Hysamnus peccator episcopus subscripsi. In Dei nomen Jacob vocatus abba subscripsi.

LXXXI. Charta qua Bodolus Hohenaugiensi monasterio dona confert in insula Hohenaugia ( ann. 748).

Sacrosancte ecclesie S. Michaelis, que est constructa in insula que vocatur Hohenaugia, ubi, in Dei nomine, Dubanus abbas preesse videtur. Ego itaque Bodolus dono, pro anime mee remedio, ad ipsum locum sanctum donatumque in perpetuum ut permaneat volo: hoc est, super fluvium Renum in insula supradicta Hohenaugia, quantumcunque genitor meus, nomine Hugo quondam, mihi ibidem moriens dereliquit, cum terra et silva et maristo, ad integram meam partem, a die presenti, ad ipsum locum sanctum trado atque transfundo, ut ab hoc die ipsam rem ipsa ecclesia vel agentes ejus habeant, teneant atque possideant, et eorum successoribus, Christo propitiante, derelinquant. Si quis, ego, aut heredes mei, vel quelibet opposita persona contra hanc donacionem a me factam venire temptaverit, aut irrumpere voluerit, tunc inferamus vobis vestrisque successoribus, duplum tantum quantum hec donacio in se continet insertum, sociante fisco, auri uncias tres, et nichilominus presens donacio omni tempore firma permaneat, stipulacione subnixa. Actum Suraburgo monasterio, publice.

Datum mense Octobris, die xij, anno vij regni domini nostri Hilderici regis. Signum Bodoli, qui hanc donacionem fieri rogavit. S. Hugonis. S. Gauzberti. S. Theodoradi. S. Graodobardi. S. Theodichonis. S. Wolfeberti. S. Burgoaldi. Wanulfus rogatus scripsi.