Reader

141 CAPITULUM VIII. Incipit epistola Milevitani concilii ad eumdem papam Urbis contra eosdem haereticos.

Domino beatissimo, meritoque venerabili et in Christo honorando Papae INNOCENTIO, SILVANUS Senex, VALENTINUS, AURELIUS, DONATUS, RESTITUTUS, LUCIANUS, ALIPIUS, AUGUSTINUS, PLACENTIUS, SEVERUS, FORTUNATUS, POSSIDIUS, NOVATUS, SECUNDUS, MAURENTIUS, LEO, FAUSTINIANUS, CRESCONIUS, MALCHUS, LITTORIUS, FORTUNATUS, DONATUS, PONTIANUS, SATURNINUS, CRESCONIUS, HONORIUS, CRESCONIUS, LUCIUS, ADEODATUS, PROCESSUS, SECUNDUS, FELIX, ASIATICUS, RUFINUS, FAUSTINUS, SERVIUS, TERENTIUS, CRESCONIUS, SPERANTIUS, QUADRATUS, LUCILLUS, SABINUS, FAUSTINUS, CRESCONIUS, VICTOR, GIGANTIUS, POSSIDONIUS, ANTONINUS, INNOCENTIUS, FELIX, ANTONINUS, VICTOR, HONORATUS, DONATUS, PETRUS, PRAESIDIUS, CRESCONIUS, LAMPADIUS, DELPHINUS, ex concilio Milevitano, in Domino salutem.

CAP. I.-- Quia te Dominus gratiae suae praecipuo munere in sede apostolica collocavit, talemque nostris temporibus 142 praestitit, ut nobis potius ad culpam negligentiae valeat, si apud tuam venerationem quae pro Ecclesia suggerenda sunt tacuerimus, quam ea tu possis vel fastidiose vel negligenter accipere; magnis periculis infirmorum membrorum Christi, pastoralem diligentiam, quaesumus, adhibere digneris. Nova quippe haeresis et nimium perniciosa tentat assurgere inimicorum gratiae Christi, qui nobis Dominicam etiam Orationem impiis disputationibus conantur auferre. Cum enim Dominus docuerit ut dicamus: Dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, isti dicunt posse hominem in hac vita, praeceptis Dei cognitis, ad tantam perfectionem justitiae sine adjutorio gratiae Salvatoris, per solum liberae voluntatis arbitrium pervenire, ut etiam non sit necessarium dicere: Dimitte nobis debita nostra. Id vero quod sequitur: Ne nos inferas in tentationem( Ibidem), non ita intelligendum, tanquam divinum adjutorium poscere debeamus ne in peccatum tentati decidamus; sed hoc in nostra positum esse potestate, et ad hoc implendum solam sufficere hominis voluntatem: tanquam frustra Apostolus dixerit: Non currentis, neque volentis, sed miserentis est Dei: et: Fidelis Deus, qui non permittat vos tentari super id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam proventum, ut possitis sustinere. Frustra etiam dixerit Dominus apostolo Petro: Rogavi pro te ut non deficiat fides tua; et omnibus suis: vigilate et orate, ut non intretis in tentationem: si hoc totum est potestatis humanae. Pueros quoque parvulos, etsi nullis imbuantur Christianae gratiae sacramentis, 143 habituros vitam aeternam, nequaquam Christiana praesumptione contendunt; evacuantes quod dicit Apostolus: Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt: et alio loco: Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur.

CAP. II.-- Ut ergo alia omittamus quae contra sanctas Scripturas plurima disserunt, haec interim duo, quibus omnino totum quod Christiani sumus, conantur evertere, quae fidelia corda sustineant? Non esse rogandum Deum ut contra peccati malum atque ad operandam justitiam sit noster adjutor; et non opitulari parvulis ad consequendam vitam aeternam, Christianae gratiae sacramentum. Haec insinuantes apostolico pectori tuo non opus habemus multa dicere, et tantam impietatem verbis exaggerare, cum procul dubio te ista permoveant, ut ab eis corrigendis, ne latius serpant, multosque contaminent, vel potius interimant, dum sub nomine Christi a gratia Christi penitus alienant, omnino dissimulare non possis. Hujus autem perniciosissimi erroris auctores esse perhibentur Pelagius et Coelestius, quos quidem in Ecclesia sanari malumus, quam desperata salute ab Ecclesia resecari, si necessitas nulla compellat. Quorum unus, id est, Coelestius, etiam ad presbyterium in Asia dicitur pervenisse. De quo ante paucos annos quid gestum fuerit, sanctitas tua de Carthaginensi Ecclesia melius instruitur. Pelagius vero, sicut a quibusdam fratribus nostris missae loquuntur epistolae, Jerosolymis constitutus, nonnullos fallere asseritur. Verumtamen multo plures qui ejus sensus diligentius indagare potuerunt, adversus eum pro gratia Christi et catholicae fidei veritate confligunt; sed praecipue sanctus filius tuus, frater et compresbyter noster Jeronymus.

CAP. III.-- Sed arbitramur, adjuvante misericordia Domini Dei nostri, quae te et regere consulentem, 144 et orantem exaudire dignatur, auctoritati sanctitatis tuae de sacrarum Scripturarum auctoritate depromptae, facilius eos qui tam perversa et perniciosa sentiunt, esse cessuros, ut de correctione potius eorum gratulemur quam contristemur interitu, domine beatissime. Quodlibet autem ipsi eligant, certe vel aliis, quos plurimos possunt, si ab eis dissimuletur, suis laqueis implicare, cernit venerabilitas tua instanter et celeriter providendum. Haec ad sanctitatem tuam de concilio Numidiae scripta direximus, imitantes Carthaginensem Ecclesiam, et Carthaginensis provinciae coepiscopos nostros, quos ad sedem apostolicam, quam beatus illustras, de hac causa scripsisse comperimus. Et alia manu: Memor nostri in Dei gratia augearis, domine beatissime, meritoque venerabilis, et in Christo honorande sancte papa.

141 CAPITULUM VIII. Incipit epistola Milevitani concilii ad eumdem papam Urbis contra eosdem haereticos. CAPITULUM IX. Incipit epistola Innocentii papae ad Concilium Milevitanum.

INNOCENTIUS SILVANO Seni, VALENTINO et caeteris qui in Milevitana synodo interfuerunt, dilectissimis fratribus, in Domino salutem.

CAP. I. Inter caeteras Ecclesiae Romanae curas et apostolicae sedis occupationes, quibus diversorum consulta fideli ac medica disceptatione tractamus, frater et coepiscopus noster Julius dilectionis vestrae litteras quas ex Milevitano concilio cura fidei propensiore misistis, mihi inopinanter ingessit; Carthaginensis etiam synodi querelae parilis scripta subjungens. Nimirum exsultat Ecclesia tantam sollicitudinem commissis 145 gregibus exhibere pastores, ut non solum ex his neminem patiantur errare, sed etiam, si quas ovium magis scaevae delectationis herba seduxit; ac si in errore permanserint, aut segregari penitus velint, aut illicite dudum petita vitantes, custodiae pristinae circumspectione tutari: in utraque parte videlicet consulentes, ne vel suscipiendo tales simili caeterae ducantur exemplo, vel spernendo redeuntes luporum morsibus videantur ingestae. Prudens admodum, et catholicae fidei plena consultatio. Quis enim aut tolerare possit errantem, aut non recipere corrigentem? Nam ut durum arbitror conniventiam praebere peccantibus, ita impium judico manum negare conversis.

CAP. II.-- Diligenter ergo et congrue apostolici consulitis honoris arcanis( honoris, inquam, illius quem, praeter illa quae sunt extrinsecus, sollicitudo manet omnium Ecclesiarum), super anxiis rebus quae sit tenenda sententia; antiquae scilicet regulae formam secuti, quam toto semper ab orbe mecum nostis esse servatam. Verum haec missa facio: neque enim hoc credo vestram latere prudentiam, quod etiam actione firmastis; scientes quod per omnes provincias de apostolico fonte petentibus responsa semper emanent. Praesertim quoties fidei ratio ventilatur, arbitror omnes fratres et coepiscopos nostros, non nisi ad Petrum, id est sui nominis et honoris auctorem, referre debere, velut nunc retulit vestra dilectio, quod per totum mundum possit omnibus 146 Ecclesiis in commune prodesse. Fiant enim cautiores necesse est, cum inventores malorum ad duplicis relationem synodi, sententiae nostrae statutis viderint ab ecclesiastica communione sejunctos. Gemino igitur bono charitas vestra fungetur: nam et canonum potiemini gratia servatorum, et beneficio vestro totus orbis utetur. Quis enim catholicorum virorum cum adversariis Christi velit ulterius miscere sermonem? Quis saltem ipsam lucem vitae communione partiri? Novae haereseos nimirum fugiantur auctores. Quid enim acerbius in Dominum fingere potuerunt, quam cum adjutoria divina cassarent, causamque quotidianae precationis auferrent? Hoc est dicere: Quo mihi opus est Domino? Merito in hos dicat hymnidicus: Ecce homines qui non posuerunt Deum adjutorem sibi. Negantes ergo auxilium Dei, inquiunt hominem posse sibi sufficere, nec gratia hunc egere divina, qua privatus necesse est diaboli laqueis irretitus occumbat, dum ad omnia vitae perficienda mandata sola tantummodo libertate contendat. O pravissimarum mentium perversa doctrina! Adverte tandem quod primum hominem ita libertas ipsa decepit, ut dum indulgentius frenis ejus utitur in praevaricationem praesumptionis conciderit; nec ex hac potuit erui, nisi ei providentia regenerationis statum pristinae libertatis Christi Domini reformasset adventu. Audi et David dicentem: Adjutor meus esto, ne derelinquas me; neque despicias me, Deus salutaris meus; 147 et: Adjutorium nostrum in nomine Domini: quae incassum dixerit, si tantum erat in ejus positum voluntate, quod a Domino flebili sermone poscebat.

CAP. III.-- Quae cum ita sint, cum in omnibus divinis paginis voluntati liberae non nisi adjutorium Dei legamus esse nectendum, eamque nihil posse coelestibus praesidiis destitutam, quonam modo huic soli possibilitatem hanc pertinaciter, ut asseritis, defendentes, sibimet, immo( quod est gravius et dignius dolore communi) jam plurimis Pelagius Coelestiusque persuadent? Multifariis equidem ad destruendum tale magisterium uti possemus exemplis, nisi sciremus sanctitatem vestram ad plenum Scripturas omnes callere divinas: praesertim cum vestra relatio tantis ac talibus testimoniis sit referta, ut his solis valeat praesens dogma rescindi, opusque non esse reconditis, cum his, quae facile vobis occurrentia posuistis, nec audeant obviare, nec possint Ergo gratiam Dei conantur auferre, quam necesse est, etiam restituta nobis status pristini libertate, quaeramus: quippe qui nec aliquas diaboli machinas nis eadem possumus juvante vitare.

CAP. IV.-- Illud vero quod eos asserit vestra fraternitas praedicare, parvulos aeternae vitae praemiis etiam sine baptismatis gratia posse donari, perfatuum est: nisi enim manducaverint carnem Filii hominis et biberint sanguinem ejus, non habebunt vitam in semetipsis. Qui autem hanc eis sine regeneratione defendunt, videntur mihi ipsum baptismum velle cassare, cum praedicant hos habere, quod in eos credunt non nisi baptismate conferendum. Si ergo volunt nihil officere, non renasci, fateantur necesse est nec regenerationis sacra fluenta prodesse. Verum, ut superfluorum hominum prava doctrina celeri possit veritatis ratione 148 discingi, proclamat hoc Dominus in Evangelio dicens: Sinite infantes, et nolite prohibere eos venire ad me.

CAP. V.-- Quare Pelagium Coelestiumque, id est inventores vocum novarum, quae, sicut dixit Apostolus, aedificationis nihil, sed magis vanissimas consueverunt parere quaestiones, ecclesiastica communione privari, apostolici vigoris auctoritate censemus; donec resipiscant de diaboli laqueis, a quo captivi tenentur secundum ipsius voluntatem, eosque interim in Dominico ovili non recipi, quod ipsi, perversae viae secuti tramitem, deserere voluerunt. Abscidendi sunt enim qui nos conturbant et volunt pervertere Evangelium Christi. Simul autem praecipimus, ut quicunque id pertinacia simili defensare nituntur, par eos vindicta constringat: non solum enim qui faciunt, sed et qui consentiunt facientibus: quia non multum interesse arbitror inter committentis animum et consentientis favorem. Addo amplius, plerumque dediscit errare, cui nemo consentit. Haec igitur, fratres charissimi, in supradictos maneat fixa sententia. Absint ab atriis Domini. Careant duntaxat pastorali custodia, ne duarum ovium dira contagia serpant forsitan per vulgus incautum, rapacique lupus corde laetetur intra ovile Dominicum tantas ovium fusas catervas, dum a custodibus dissimulanter habetur vulnus duarum. Prospiciendum est ergo ne permittendo lupos, mercenarii magis quam videamur esse pastores. Jubemus sane( quoniam Christus Dominus noster propria voce signavit, nolle se mortem morientis, tantum ut revertatur et vivat) si unquam sanum, deposito pravi dogmatis errore, resipuerint, damnaverintque ea quorum se ipsi praevaricatione damnarunt, eis medicinam solitam, id est receptaculum suum, ab Ecclesia non negari: ne dum 149 eos redeuntes forsitan prohibemus, vere extra ovile remanentes exspectantis hostis rabidis faucibus glutiantur, quos in semetipsos spiculis malae disputationis armarunt. Bene valete, fratres. Data VI kalendas Februarii Honorio et Constantio viris clarissimis consulibus.

141 CAPITULUM VIII. Incipit epistola Milevitani concilii ad eumdem papam Urbis contra eosdem haereticos. CAPITULUM X. Incipit epistola familiaris quinque episcoporum Africae ad eumdem papam contra Pelagium et Coelestium.

Domino beatissimo meritoque honorandissimo fratri INNOCENTIO papae, AURELIUS, ALYPIUS, AUGUSTINUS, EVODIUS et POSSIDIUS salutem.

CAP. I.-- De conciliis duobus provinciae Carthaginensis atque Numidiae, ad tuam sanctitatem non parvo episcoporum numero subscriptas litteras misimus contra inimicos gratiae Christi qui confidunt in virtute sua, et Creatori nostro quodammodo dicunt: Tu nos fecisti homines; justos autem ipsi nos fecimus. Qui naturam humanam ideo dicunt liberam, ne quaerant liberatorem; ideo salvam, ut superfluum judicent salvatorem. Tantum enim dicunt valentem, ut suis viribus semel in origine suae creationis acceptis, possit per liberum arbitrium, nihil ulterius adjuvante illius 150 gratia qui creavit, domare et exstinguere omnes cupiditates, tentationesque superare. Multi eorum insurgunt adversus nos, et dicunt animae nostrae: Non est salus illi in Deo ejus. Familia Christi, quae dicit: Quando infirmor tunc fortis sum: et cui dicit Dominus ejus: Salus tua ego sum: suspenso corde, cum timore et tremore adjutorium Domini etiam per charitatem tuae venerationis exspectat. Audivimus enim, in urbe Roma, ubi ille diu vixit, esse nonnullos qui diversis causis ei faveant: quidam, scilicet, quia talia eis persuasisse perhibetur; plures vero, qui eum talia sentire non credunt: praesertim quia in Oriente, ubi degit, gesta ecclesiastica facta esse jactantur, quibus putatur esse purgatus; ubi quidem si episcopi eum catholicum pronuntiarunt, non ob aliud factum esse credendum est, nisi quia se dixit gratiam Dei confiteri, et ita posse hominem suo labore ac voluntate juste vivere, ut ad hoc eum adjuvari Dei gratia non negaret. His enim auditis verbis, catholici antistites nullam aliam Dei gratiam intelligere potuerunt, nisi quam in libris Dei legere, et populis Dei praedicare consueverunt; eam utique de qua dicit Apostolus: Non irritam facio gratiam Dei: nam si per legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est: sine dubio gratiam qua justificamur ab iniquitate, et qua salvamur ab infirmitate, non qua creati sumus cum propria voluntate. Nam si intellexissent illi episcopi eam illum dicere gratiam quam etiam cum impiis habemus, cum quibus homines sumus, 151 negare vero illam qua Christiani et filii Dei sumus; quis eum patienter catholicorum sacerdotum, non dicimus audiret, sed ante oculos suos ferret? Quapropter non culpandi sunt judices, quia ecclesiastica consuetudine gratiae nomen audierunt, nescientes quid hujusmodi homines vel in suae doctrinae libris, vel in suorum auribus solent spargere.

CAP. II.-- Non agitur de uno Pelagio, quia jam fortasse correctus est, quod utinam ita sit; sed de tam multis quibus loquaciter contendentibus, et infirmas atque ineruditas animas velut convinctas trahentibus, firmas autem et in fide stabiles ipsa contentione fatigantibus, usquequaque jam omnia plena sunt. Aut ergo a tua veneratione accersendus est Romam, et diligenter interrogandus quam dicat gratiam, quam fateatur; si tamen fateatur ad non peccandum justeque vivendum homines adjuvari; aut hoc ipsum cum eo per litteras agendum. Et cum inventus fuerit hanc dicere quam docet ecclesiastica et apostolica veritas, tunc sine ullo scrupulo Ecclesiae, sine latibulo ambiguitatis ullius absolvendus est, tunc est revera de ejus purgatione gaudendum. Sive enim dixerit gratiam esse liberum arbitrium, sive gratiam esse remissionem peccatorum, sive gratiam esse legis praeceptum; nihil eorum dicit, quae per sumministrationem Spiritus sancti pertinent ad concupiscentiam tentationesque vincendas: quem ditissime effudit super nos, qui ascendit in coelum, et captivata captivitate dedit dona hominibus. Hinc enim oramus, ut peccatorum tentationem superare possimus; ut Spiritus Dei, unde pignus accepimus, adjuvet infirmitatem nostram. Qui 152 autem orat, et dicit: Ne nos inferas in tentationem, non utique id orat, ut homo sit, quoniam est natura; neque id orat ut habeat liberum arbitrium, quod jam accepit, cum crearetur ipsa natura; neque orat remissionem peccatorum, quia hoc superius dicitur: Dimitte nobis debita nostra; neque orat ut accipiat mandatum; sed plane orat ut faciat mandatum. Si enim in tentationem inductus fuerit, hoc est in tentatione defecerit, facit utique peccatum, quod est contra mandatum. Orat ergo ut non peccet, hoc est ne quid faciat mali: quod pro Corinthiis orat Apostolus, dicens: Oramus autem ad Dominum, ne quid faciatis mali. Unde satis apparet quod ad non peccandum, id est ad non male faciendum, quamvis esse non dubitetur arbitrium voluntatis, tamen ejus potestas non sufficiat, nisi adjuvetur infirmitas. Ipsa igitur oratio clarissima est gratiae testificatio. Hanc ille confiteatur, et eum gaudebimus sive rectum, sive correctum. Distinguenda est lex et gratia. Lex jubere novit, gratia juvare. Nec lex juberet nisi esset voluntas; nec gratia juvaret, si sat esset voluntas. Jubetur ut habeamus intellectum, ubi dicitur: Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus: et tamen oramus ut habeamus intellectum: ubi dicitur: Da mihi intellectum, ut discam mandata tua. Jubetur ut habeamus sapientiam, ubi dicitur: Stulti aliquando sapite, et tamen oratur, ut habeamus sapientiam, ubi dicitur: Si quis autem vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat; et dabitur ei. Jubetur ut habeamus continentiam, ubi dicitur: Cum scirem quia nemo potest esse continens, 153 nisi Deus det, et hoc ipsum erat sapientiae scire cujus esset hoc donum; adii Dominum, et deprecatus sum illum. Postremo ne nimium longum sit cuncta percurrere, jubetur ut non faciamus malum, ubi dicitur: Declina a malo; et tamen oratur ut non faciamus malum, ubi dicitur: Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali. Jubetur ut faciamus bonum, ubi dicitur: Declina a malo, et fac bonum; et tamen oratur ut faciamus bonum, ubi dicitur: Non cessamus orantes pro vobis, orantes, et postulantes; atque inter caetera quae illis orat, dicit: ut ambuletis digne Deo in omne placitum, in omni opere, et sermone bono. Sicut ergo agnoscimus voluntatem, cum haec praecipiuntur; sic et ipse agnoscat gratiam cum petuntur.

CAP. III.-- Misimus reverentiae tuae librum quem dederunt quidam religiosi et honesti adolescentes servi Dei, quorum etiam nomina non tacemus, nam Timasius et Jacobus vocantur. Qui, sicut audivimus, et etiam ipse nosse dignaris, ipsius Pelagii exhortatione spem quam habebant in saeculo reliquerunt, et nunc continentes Deo serviunt. Qui cum eodem errore tandem aliquando per qualemcunque operam nostram, Domino inspirante, caruissent, protulerunt eumdem librum, Pelagii esse dicentes, et ut ei responderetur impendio rogaverunt. Factum est, et ad eosdem rescripta est ipsa responsio. Agentes gratias rescripserunt. Utrumque misimus, et cui reponsum est, et quod responsum est; et ne nimium essemus onerosi, signa fecimus his locis, ubi petimus inspicere ne graveris, quemadmodum sibi objecta quaestione, quod gratiam Dei negaret, ita respondit, ut eam esse non diceret nisi naturam in qua nos condidit Deus. Si autem hunc esse librum suum negat, aut eadem in libro loca, non contendimus. Anathematizet ea, et illam gratiam confiteatur apertissime, quam doctrina Christiana demonstrat et praedicat esse propriam Christianorum; quae non est natura, sed qua salvatur natura; quae non auribus sonante doctrina, vel aliquo adjumento visibili plantatur quodammodo et irrigatur extrinsecus, sed sumministratione Spiritus, et occulta misericordia, sicut facit ille qui dat incrementum Deus. Etsi enim 154 quadam non improbanda ratione dicitur gratia Dei, qua creati sumus, ut non nihil essemus, nec ita essemus aliquid ut cadaver, quod non vivit; et arbor, quae non sentit; aut pecus, quod non intelligit; sed ut homines, qui et essemus, et viveremus, et sentiremus, et intelligeremus, et de hoc tanto beneficio Creatori nostro gratias agere valeamus; unde merito et ista gratia dici potest, quia non praecedentium aliquorum operum meritis, sed gratuita Dei bonitate donata est alia est tamen, qua praedestinati vocamur, justificamur, glorificamur, ut dicere possimus: Si Deus pro nobis, quis contra nos? qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum.

CAP. IV.-- De hac gratia quaestio vertebatur, quando ab his, quos Pelagius graviter offendebat atque turbabat, dicebatur ei, quod eam suis disputationibus oppugnaret; quibus assereret quod non solum ad facienda, verum etiam ad perficienda mandata divina per liberum arbitrium sibi humana sufficeret natura. Hanc apostolica doctrina gratiam isto nomine appellat, qua salvamur et justificamur ex fide Christi. De hac scriptum est: Non irritam facio gratiam Dei; nam si per legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est. De hac scriptum est: Evacuati estis a Christo, qui in lege justificamini, a gratia excidistis. De hac scriptum est: Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non gratia. De hac scriptum est: ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum; ei autem qui non operatur, credenti autem in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam. Et multa alia, quae melius potes ipse meminisse, et intelligere prudentius, et illustrius praedicare. Illam vero gratiam qua creati sumus homines, etiamsi ita appellandam non immerito intelligimus, mirum est tamen si ita appellatam in ullis legitimis propheticis, evangelicis, apostolicisque litteris legimus. Cum itaque de hac gratia Christianis fidelibus catholicisque notissima illi objiceretur quaestio ut eam oppugnare desineret, quid est quod cum hoc sibi in libro suo, velut ab adversante persona, idem ipse objecisset, ut se respondendo purgaret, nihil 155 aliud respondit, nisi naturam creati hominis referri ad gratiam Creatoris; atque ita se dicere impleri posse sine peccato justitiam per liberum arbitrium cum adjutorio divinae gratiae, quod Deus hoc dederit homini ipsa possibilitate naturae. Cui merito respondetur: Ergo evacuatum est scandalum crucis: ergo Christus gratis mortuus est. Nunquid enim, si non moreretur propter delicta nostra, et resurgeret propter justificationem nostram; et si non ascenderet in altum, et captivans captivitatem daret dona hominibus, ista naturae possibilitas quam defendit, in hominibus non esset?

CAP. V.-- An forte Dei mandatum deerat, et ideo Christus mortuus est? immo jam et hoc erat sanctum et justum et bonum. Jam dictum fuerat: Non concupisces: Jam dictum fuerat: Diliges proximum tuum tanquam te ipsum: in quo sermone Apostolus omnem legem dicit impleri. Et quoniam nisi diligat Deum, nemo diligit seipsum; ideo Dominus in his duobus praeceptis totam legem dicit prophetasque pendere: quae duo praecepta jam erant hominibus divinitus data. An aeternum justitiae praemium promissum nondum erat? hoc ipse non dicit, qui in suis litteris posuit, etiam in veteri Testamento regnum coelorum esse promissum. Si ergo ad faciendam perficiendamque justitiam jam erat naturae possibilitas per liberum arbitrium, jam erat legis Dei sanctum, justum, bonumque mandatum, jam erat promissum praemium sempiternum: ergo Christus gratis mortuus est; ergo neque per legem justitia, neque per naturae possibilitatem, sed ex fide ac dono Dei per Jesum Christum Dominum nostrum unum mediatorem Dei et hominum; qui nisi in plenitudine temporis mortuus esset propter delicta nostra, et resurrexisset propter justificationem nostram, profecto et antiquorum fides evacuaretur et nostra: fide vero evacuata, quae homini justitia remaneat, cum justus ex fide vivat? Ex quo enim per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt; procul dubio a corpore mortis hujus, ubi alia lex repugnat legi mentis, neminem 156 liberavit aut liberat sua possibilitas, quae perdita redemptore indiget, saucia salvatore; sed gratia Dei per fidem unius mediatoris Dei et hominum hominis Jesu Christi, qui et Deus cum esset, hominem fecit, et manens Deus, homo factus, refecit ipse quod fecit.

CAP. VI.-- Puto autem quod eum lateat fidem Christi, quae postea in revelationem venit, in occulto fuisse temporibus patrum nostrorum, per quam tamen etiam ipsi Dei gratia liberati sunt quicunque omnibus humani generis temporibus liberari potuerunt occulto Dei judicio, non tamen vituperabili. Unde dicit Apostolus: Habentes autem eumdem spiritum fidei( utique eumdem quem et illi) secundum quod scriptum est: Credidi, propter quod locutus sum; et nos credimus, propter quod et loquimur. Inde est quod ait ipse Mediator: Abraham concupivit videre meum diem; et vidit, et gavisus est. Inde Melchisedech, prolato sacramento mensae Dominicae, novit aeternum ejus sacerdotium figurare. Jam vero data in litteris lege, quam dicit Apostolus subintrasse, ut abundaret delictum: et de qua dicit. Si ergo ex lege haereditas, jam non ex promissione: Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Quid ergo lex? transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen, cui promissum est, disposita per angelos in manu mediatoris: mediator autem unius non est; Deus autem unus est. Lex ergo adversus promissa Dei? absit. Si enim data esset lex, quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Nonne satis ostenditur hoc actum esse per legem, ut peccatum agnosceretur, et praevaricatione augeretur: ubi enim lex non est, nec praevaricatio; et sic adversus victoriam peccati ad divinam gratiam, quae in promissionibus est, confugeretur; atque ita lex non esset adversus promissa Dei. Quia ideo per illam fit cognitio peccati, et ex praevaricatione legis abundantia peccati, ut ad liberationem quaerantur promissiones Dei, quod est gratia Dei; et incipiat in homine esse justitia, non sua, sed Dei, hoc est data dono 157 Dei. Quam etiam nunc quidam, sicut et tunc de Judaeis dictum est, ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti. Per legem quippe et illi se justificari arbitrantur, sufficiente sibi ad eam custodiendam libero arbitrio, hoc est, justitia sua prolata ex natura humana, non donata ex gratia divina, propter quod justitia Dei dicitur: unde item scriptum est: Per legem enim cognitio peccati; nunc autem sine lege justitia Dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. Cum dicit, manifestata est, ostendit quia et tunc erat; sed tanquam illa pluvia quam Gedeon impetravit, tunc velut in vellere occulta, nunc autem velut in area manifesta. Cum ergo lex sine gratia, non mors peccati potuisset esse, sed virtus: sic enim dictum est: Aculeus mortis peccatum, virtus autem peccati lex: sicut confugiunt multi a facie regnantis peccati ad gratiam velut in aream nunc patentem; ita pauci ad eam confugiebant velut in vellere tunc latentem. Haec vero temporum distributio refertur ad altitudinem divitarum sapientiae et scientiae Dei, de qua dictum est: Quam inscrutabilia sunt judicia Dei, et investigabiles viae ejus! Quapropter et ante tempus legis, et tempore ipso legis justos patres ex fide viventes non possibilitas naturae infirmae, et indignae, ac vitiatae, et sub peccato venundatae; sed Dei gratia per fidem justificabat, et nunc eadem in apertum jam veniens revelata justificat.

CAP. VII.-- Anathematizet ergo Pelagius scripta sua, ubi contra eam, etsi non per contumaciam, tamen per ignorantiam disputat, possibilitatem defendendo naturae ad vincenda peccata et implenda mandata; aut si ea esse sua negat, aut scriptis suis ab inimicis suis dicit immissa, quae sua esse negat, anathematizet ea tamen et damnet 158 paterna exhortatione, et auctoritate sanctimoniae tuae. Si vult, onerosum sibi et perniciosum discat Ecclesiae scandalum auferre, quod scandalum auditores, et in perversum dilectores ejus usquequaque spargere non quiescunt. Si enim cognoverint eumdem librum, quem illius vel putant esse, vel norunt, episcoporum catholicorum auctoritate, et maxime sanctitatis tuae, quam apud eum esse majoris ponderis minime dubitamus, ab eodem ipso esse anathematizatum atque damnatum; non eos ulterius aestimamus ausuros, loquendo contra gratiam Dei, quae revelata est per passionem et resurrectionem Christi, pectora fidelia et simpliciter Christiana turbare; sed potius adjuvante misericordia Dei, concertantibus nobiscum charitate ac pietate flagrantibus orationibus tuis, non solum ut in aeternum beati, verum etiam justi et sancti sint, non in sua virtute, sed in eadem gratia confisuros. Unde et ad ipsum scriptam ab uno nostrum epistolam( ad quem per quemdam diaconum Orientalem, civem autem Hipponensem, tanquam purgationis suae quaedam scripta transmisit) tuae beatitudini potius credidimus dirigendam, melius judicantes et petentes ut eam emittere ipse digneris; sic enim eam legere potius non dedignabitur, magis in illa eum qui misit quam qui scripsit attendens.

CAP. VIII.-- Illud vero quod dicunt, posse esse hominem sine peccato, et mandata Dei custodire facile si velit; quamvis cum hoc per adjutorium gratiae, quae tamen per incarnationem unigeniti ejus revelata atque donata est, dicitur, tolerabilius dici videatur; tamen quoniam non immerito quaeri potest, ubi et quando per eamdem gratiam id efficiatur in nobis, ut sine ullo prorsus peccato simus: utrum in hac vita quando caro concupiscit adversus spiritum; an vero in illa cum fiet sermo qui scriptus est: 159 ubi est mors, victoria tua, ubi est mors aculeus tuus? aculeus enim mortis peccatum est; diligentius pertractandum est propter alios quosdam qui senserunt atque in suis litteris memoriae mandaverunt, etiam in hac vita posse esse hominem sine peccato, non ab initio nativitatis suae, sed conversione a peccatis ad justitiam, et a via reproba ad bonam vitam. Sic enim intellexerunt quod de Zacharia et Elizabeth scriptum est, ambulasse eos in omnibus justificationibus Domini sine querela. Hoc quod dictum est, sine querela, sine peccato, dictum acceperunt, non quidem negantes, immo etiam, quod aliis locis in litteris eorum invenitur, pie confitentes adjutorium gratiae Domini nostri, non per naturalem spiritum hominis, sed per principalem spiritum Dei. Qui parum considerasse videntur ipsum Zachariam fuisse utique sacerdotem: omnes autem Sacerdotes necesse habebant ex lege Dei primitus pro peccatis suis offerre sacrificium; deinde pro populi. Sicut ergo nunc per orationis sacrificium convincimur non esse sine peccato, quoniam jussi sumus dicere: Dimitte nobis debita nostra; ita et tunc per sacrificia victimarum animalium convincebantur sacerdotes sine peccato non esse, qui pro suis peccatis jubebantur offerre. Quod si res ita se habet, ut per gratiam Salvatoris proficiamus quidem in hac vita, deficiente cupiditate, charitate crescente: perficiamur autem in illa vita, cupiditate exstincta, charitate completa; profecto illud quod scriptum est: Qui natus est ex Deo, non peccat: secundum ipsam charitatem dictum est, quae sola non peccat. Ad nativitatem quippe, quae ex Deo est, augenda et perficienda charitas pertinet; non ea, quae minuenda et consumenda est, cupiditas; quae tamen, quandiu est in membris nostris, lege quadam sua repugnat legi mentis. Sed natus ex Deo, non obediens desideriis carnis, nec exhibens membra sua arma iniquitatis peccato, potest dicere: Jam non ego operor illud; sed id quod habitat in me peccatum. Sed quoquo modo se habeat ista quaestio, quia etsi non invenitur in hac vita homo sine peccato, id tamen posse fieri dicitur per adjutorium spiritus Dei et gratiae: quod ut fiat conandum atque poscendum est; tolerabiliter in eo quisque 160 fallitur, nec diabolica impietas, sed error humanus est elaboranda et optanda affirmare, etiamsi quod affirmat non possit ostendere. Id enim credit fieri posse, quod certe laudabile est velle. Nobis autem sufficit quod nullus in Ecclesia Dei fidelium reperitur in quolibet provectu excellentiaque justitiae, qui sibi audeat dicere non necessariam precationem Orationis Dominicae: Dimitte nobis debita nostra: et dicat se non habere peccatum, ne seipsum decipiat, et veritas in eo non sit, quamvis jam sine querela vivat. Non enim qualescunque etiam tentationes humanae, sed grave peccatum est, quod in querelam venit. Caetera quae illi objecta sunt, sicut gestis defensa perviderit, ita de his procul dubio tua beatitudo judicabit. Dabit sane nobis veniam mitissima suavitas cordis tui, quod prolixiorem epistolam fortasse quam velles, misimus sanctitati tuae. Non enim rivulum nostrum tuo largo fonti augendo refundimus, sed in hac non parva tentatione temporis, unde nos liberet, cui dicimus: Ne nos inferas in tentationem: utrum etiam noster, licet exiguus ex eodem, quo etiam tuus abundans, emanet capite fluentorum, hoc a te probari volumus,, tuisque rescriptis de communi participatione unius gratiae consolari.

141 CAPITULUM VIII. Incipit epistola Milevitani concilii ad eumdem papam Urbis contra eosdem haereticos. CAPITULUM XI. Rescriptum ejusdem papae ad quinque episcopos.

INNOCENTIUS AURELIO, ALYPIO, AUGUSTINO, EVODIO, POSSIDIO episcopis salutem.

CAP. I.-- Fraternitatis vestrae litteras plenas fidei, totoque religionis catholicae vigore firmatas a duobus missas conciliis, per fratrem et coepiscopum nostrum Julium pergrato suscepimus animo, quod earum tenor omnisque contextio in consideratione quotidianae gratiae Dei, et in eorum correctione qui contra sentiunt, integra ratione consistit: ut et illis omnem tollere 161 possit errorem, et idoneum, dato quovis nostrae legis exemplo, quem sequi debeant, dignum possint praebere doctorem. Sed de his jam satis, ut opinor, supra diximus, cum vestris relationibus respondentes rescripsimus, quid vel de eorum perfidia, vel de vestra sententia sentiremus. Sed subinde contra eos subvenit et suppeditat quod dicatur; nec potest aliquando esse quod vincat, cum tam miserum impiumque sit quod nostrae fidei virtute et ipsa plenius veritate vincatur. Qui enim omnem vitae spem respuit atque contempsit, inimica damnabilique cor suum disputatione confundens, cum credit nihil esse quod a Deo accipiat, nec aliquid superesse, quod petat ad sanandum se; qui sibi hoc abstulit, ulterius quid reliquit? Si ergo sunt aliqui quos in sui defensionem perversitas tanta devinxit, qui huic se dogmati dedant atque conjungant, sperantes hoc ad catholicam pertinere doctrinam, quod abhorrens longius, et penitus approbatur adversum, infecti illorum et monitis, et verbis, ut laberentur, inducti; quatenus ad rectum viae tramitem redeant, festinabunt: ne diutius mentem obsidens velut eorum sensibus pastus error invadat.

CAP. II.-- Nam si Pelagius quocunque loco restitit, eorum animos, qui facile vel simpliciter crederent disputanti, hac affirmatione decepit, seu hic illi in Urbe sint( quod nescientes nec manifestare, nec negare possumus; cum, et si sunt, lateant; nec aliquando audeant vel illum praedicantem ista defendere, vel talia aliquo nostrorum praesente jactare, et in tanta populorum 162 multitudine non deprehendi aliquis facile, vel alicubi possit agnosci), sive in quovis terrarum loco degant: Domini nostri misericordia gratiaque credimus, quod facile corrigantur, audita ejus damnatione qui fuerit pertinax et resistens hujus dogmatis auctor inventus. Nec interest ubi isti fuerint, cum ubicunque inveniri potuerint sint sanandi. Nobis tamen nec persuaderi potest eum esse purgatum, quamvis ad nos a nescio quibus laicis sint gesta perlata, quibus ille et auditum se crederet et absolutum: quae utrum vera sint dubitamus, quod sub nulla illius concilii prosecutione venerint, nec eorum aliquas accepimus de hac re litteras, apud quos istius rei iste praestitit causas. Quod si de sua ille potuisset purgatione confidere, hoc magis credimus quod egisset, quod multo verius esse potuerat, ut illos cogeret epistolis suis, quid judicaverant indicare. Verum cum sint aliqua in ipsis posita gestis, quae objecta partim ille vitando suppressit, partim multa in se verba retorquendo tota obscuritate confudit, aliqua magis falsis argumentatis, quam vera ratione, ut ad tempus poterat videri, purgavit, negando alia, alia falsa interpretatione vertendo.

CAP. III.-- Sed utinam, quod optandum magis est, etiam se ille ad veram catholicae fidei viam ab illo sui tramitis errore convertat, ut cupiat velitque purgari, considerans quotidianam Dei gratiam, adjutoriumque cognoscens: ut videatur vere et approbetur ab omnibus manifesta ratione correctus, non gestorum indicio, sed ad catholicam 163 fidem corde universo. Unde non possumus illorum nec approbare, nec culpare judicium, cum nesciamus utrum vera sint gesta; aut si vera sunt, illum constet magis subterfugisse, quam se tota veritate purgasse. Qui si confidit novitque non nostra dignum esse damnatione, quod dicat, aut jam hoc totum se refutasse quod dixerat, non a nobis accersiri, sed ipse debet potius festinare, ut possit absolvi; nam si adhuc taliter sentit, quando se nostro judicio, quibusvis acceptis litteris, cum se sciat damnandum esse, committet? Quod si accersiendus esset, ab his melius fieret, qui magis proximi, et non longo terrarum spatio videntur esse disjuncti. Sed non deerit cura, si medicinae praebuerit ille materiam; potest enim damnare quae senserat, ac datis litteris erroris sui, ut regressum ad nos decet, veniam postulare, fratres charissimi.

CAP. IV.-- Librum sane qui ejus esse diceretur, nobis a vestra charitate transmissum evolvimus, in quo( multa contra Dei gratiam legimus esse conscripta) multa blasphema, nihil quod placeret, nihil quod non penitus displiceret, a quovis damnandum atque calcandum: cujus similia, nisi qui ista scripserat, nemo alter in mentem reciperet atque sentiret. Nam hoc loco latius de lege disputare, velut coram posito repugnanteque Pelagio, necessarium esse non duximus; cum vobiscum totam scientibus, parique nobiscum assensione gaudentibus colloquamur: tunc enim melius haec exempla ponuntur, quando cum his quos harum constat rerum imprudentes esse tractamus. Nam de naturae possibilitate, de libero arbitrio, et de omni Dei gratia, 164 et quotidiana gratia, cui non sit recte sentienti uberrimum disputare? Anathematizet ergo ista quae sensit; ut illi qui fuerant ejus sermonibus praeceptisque collapsi, quid tandem habeat fides vera cognoscant. Facilius enim revocari poterunt, cum ista a suo senserint auctore damnari. Quod si ille pertinaciter in hac voluerit impietate persistere, agendum est quatenus vel his possit subveniri quos non suus, sed hujus magis error induxit; ne et illis haec medicina pereat, cujus iste talem non admittit, nec postulat curam. Deus vos incolumes custodiat, fratres charissimi. Data VI kalendas Februarii.

141 CAPITULUM VIII. Incipit epistola Milevitani concilii ad eumdem papam Urbis contra eosdem haereticos. CAPITULUM XII. Epistola familiaris Innocentii papae ad Aurelium Carthaginensem episcopum.

INNOCENTIUS AURELIO Carthaginensi episcopo.

In familiaribus scriptis dilectio vera consistit. Etenim jus firmius charitatis officia melius seorsum mercantur. Quamobrem per fratrem nostrum Julium epistolae extrinsecus missae respondere gestivi, ne apud me forsitan remaneret peculiaris negatae salutationis offensa, frater charissime. Supradictum igitur fratrem nostrum tuae dilectioni restituo cum apostolicae sedis ad relationem duplicis synodi judicatis. Superest, 165 ut oratus a nobis Dominus praestare dignetur, quatenus omnis Ecclesiae suae macula continuis laboribus nostris possit abstergi. Dominus te incolumem custodiat, frater charissime. Data VI kalendas Februarii.

141 CAPITULUM VIII. Incipit epistola Milevitani concilii ad eumdem papam Urbis contra eosdem haereticos. CAPITULUM XIII. Concilium plenarium apud Carthaginem habitum contra Pelagium et Coelestium.

Honorio Augusto duodecies consule, kalendis Maiis, Carthagine in basilica Fausti, cum Aurelius episcopus simul cum Donatiano Teleptensi primae sedis episcopo provinciae Byzacenae, et aliis ducentis tribus coepiscopis suis tam ex provincia Byzacena, quam Mauritania Sitifensi, Tripolitana, Numidia, Mauritania Caesariensi, et Hispania, in concilio consedisset, astantibus diaconibus:

Placuit omnibus in sancta synodo Carthaginensis Ecclesiae constitutis, ut quicunque dixerit de Adam hominem mortalem factum: ita ut, sive peccaret, sive 166 non peccaret, moreretur in corpore, hoc est, de corpore exiret, non peccati merito, sed necessitate naturae; anathema sit.

Item placuit, ut quicunque parvulos recentes ab uteris matrum baptizandos negat, aut dicit in remissionem quidem peccatorum eos baptizari, sed nihil ex Adam trahere originalis peccati, quod lavacro regenerationis expietur: unde fit consequens, ut in eis forma baptismatis, In remissionem peccatorum, non vere, sed false intelligatur; anathema sit. Quoniam non aliter intelligendum est quod ait Apostolus: Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt: nisi quemadmodum Ecclesia catholica ubique diffusa semper intellexit. Propter hanc enim regulam fidei etiam parvuli, qui nihil peccatorum in seipsis adhuc committere potuerunt, ideo in remissionem peccatorum veraciter baptizantur, ut in eis regeneratione mundetur quod generatione traxerunt.

Item placuit, ut si quis dicit ideo dixisse Dominum: In domo Patris mei mansiones multa sunt, etc., ut intelligatur quia in regno coelorum erit aliquis medius, aut ullus alicubi locus, ubi beate vivant 167 parvuli qui sine baptismo ex hac vita migrarunt, sine quo in regnum coelorum, quod est vita aeterna, intrare non possunt; anathema sit. Nam cum Dominus dicat: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum: quis catholicus dubitet participem diaboli fore eum qui cohaeres non meruerit esse Christi? Qui enim dextera caret, sinistram procul dubio partem incurret.

Item placuit, ut quicunque dixerit gratiam Dei, qua justificamur per Jesum Christum Dominum nostrum, ad solam remissionem peccatorum valere quae jam commissa sunt, non etiam ad adjutorium, ut non committantur; anathema sit.

Item placuit, ut si quis dixerit eamdem gratiam Dei per Jesum Christum Dominum nostrum propter hoc tantum adjuvare ad non peccandum, quia per ipsam nobis aperitur et revelatur intelligentia mandatorum, ut sciamus quid appetere, quid vitare debeamus; non autem per illam nobis praestari ut quod faciendum cognoverimus, etiam facere diligamus atque valeamus; anathema sit. Cum enim dicat Apostolus: Scientia inflat, charitas vero aedificat, valde impium est ut credamus ad eam quae inflat nos habere gratiam Christi, et ad eam quae aedificat non habere; cum sit utrumque donum Dei, et scire quid facere debeamus, et diligere ut faciamus; ut aedificante charitate, scientia nos non possit inflare. Sicut autem de Deo scriptum est: Qui docet hominem scientiam: sic etiam scriptum est: Charitas ex Deo est.

Item placuit, ut quicunque dixerit ideo nobis gratiam justificationis dari, ut quod facere per liberum arbitrium possumus, facilius possimus implere per gratiam; tanquam etiamsi gratia non duretur, non quidem facile, sed tamen possemus 168 sine illa implere divina mandata; anathema sit. De fructibus enim mandatorum Dominus loquebatur, ubi non ait: Sine me difficilius potestis facere; sed ait: Sine me nihil potestis facere.

Item placuit, quod ait sanctus Joannes apostolus: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est: quisquis sic accipiendum putaverit; ut dicat propter humilitatem non oportere dici nos non habere peccatum, non quia ita vere est; anathema sit. Sequitur autem apostolus, et adjungit: Si autem confessi fuerimus peccata nostra, fidelis et justus est qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate: ubi satis apparet hoc non tantum humiliter, sed etiam veraciter dici. Poterat enim apostolus dicere: Si dixerimus quia non habemus peccatum, nos ipsos extollimus, et humilitas in nobis non est; sed cum ait: Nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est, satis ostendit eum qui dixerit se non habere peccatum, non verum loqui, sed falsum.

Item placuit, ut quicunque dixerit in Oratione Dominica ideo dicere sanctos: Dimitte nobis debita nostra, ut non pro seipsis hoc dicant, quia non est eis jam necessaria ista petitio, sed pro aliis qui sunt in suo populo peccatores; et ideo non dicere unumquemque sanctorum: Dimitte mihi debita mea; sed, dimitte nobis debita nostra, ut hoc pro aliis magis quam pro se justus petere intelligatur; anathema sit. Sanctus enim et justus erat apostolus Jacobus cum dicebat: In multis offendimus omnes( Jacob, III, 2). Nam quare additum est, omnes, nisi et ista sententia conveniret psalmo ubi legitur: Ne intres in judicium cum servo tuo, quoniam non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens? Et in oratione sapientissimi Salomonis: Non est homo qui non peccavit. Et in libro sancti Job: In manu 169 omnis hominis signat, ut sciat omnis homo infirmitatem suam. Unde etiam Daniel sanctus et justus, cum in oratione pluraliter diceret: Peccavimus, iniquitatem fecimus, et caetera, quae ibi veraciter et humiliter confitetur: ne putaretur, quemadmodum quidam sentiunt, hoc non de suis, sed de populi sui potius dixisse peccatis, postea dixit: Cum orarem, et confiterer peccata mea et peccata populi mei Domino Deo meo: noluit dicere, peccata nostra; sed populi sui dixit, et sua; quoniam futuros istos qui tam male intelligerent, tanquam propheta praevidit.

Item placuit, ut quicunque ipsa verba Dominicae Orationis ubi dicimus, Dimitte nobis debita nostra, ita volunt a sanctis dici ut humiliter hoc, non veraciter dicatur; anathema sint. Quis enim ferat orantem et non hominibus, sed ipsi Deo mentientem, qui labiis sibi dicit dimitti velle, et corde dicit, quae sibi dimittantur debita se non habere?