Reader

EPISTOLA CXXI [ olim CXVI].

HAND. praesuli H. Turonensis archiepiscopus salutem.

Quamvis tua nuper ad me directa epistola sibi condigna mereatur rescripta, satius tamen existimavi responsis interim suae contumaciae debitis supersedere, quam tuae saluti quantum ad nos non consulere, et inter consulendum quibusdam epistolae locis discrete et humiliter non respondere. Medicorum enim est melancholicis sive maniacis, seu qualibet alia valetudine laborantibus, licet ingratis et conviciis artificem lacessentibus, nihilominus tamen suae artis experimenta impendere, et ut curentur attentius insistere. Unde et me nec professum quidem medicum, quippe imperitissimum, si tamen ad hoc jure praelationis utcunque provectum, qui te si exorbites debeam corrigere, oportetque ex coemptis sanctorum Patrum medelis tibi, licet ingrato, medicari, et ut cureris, velis nolis, insistere. Sed priusquam ad hoc veniam, libet, ut dixi, quibusdam tuae epistolae locis obviare: nam caetera, quae plurimam partem illius occupant, praetereunda censeo.

Quod ergo me inconsultae conceptionis fuisse, et temere ac sine culpa te non vocatum a divino officio separasse criminaris, certa et inexpugnabili contradictione destruo. Inconsulta namque conceptio non fuit quae tibi conditionem quid potius velles eligendum proposuit. Quod si bene advertisses, inconsultum non dixisses. Inconsultus igitur fecisti, qui te, ut post clarius liquebit, in pejorem partem flexisti. Non temere vero ac non sine culpa te et tuos fuisse interdictos, testantur reliquiae vinearum in quibus vestra fixisti castra. Quod in exemplum datum caeteris quibus accerrime culparis fidem facit. Te quoque vocatum esse, qui tibi missas a me sciat litteras, quis vel insanus non asserat? Te igitur, frater, rationabiliter pro tua culpa et canonice vocatum et a divino officio separatum recognoscendo plange, et plangendo ad satisfactionem revertere. Quod si quadragenario vocationis spatio lege canonum te defendere niteris, scio quia singulares causae vel personae non praejudicant legi. Nam te in furorem versum, et ex praesule ducem tot armatorum factum, totam nostram patriam crudeliter vastare cernens, ferrum, ignes, diversasque nobis mortes minatum, imminentique plagae quadragenariae vocationis spatium ut desisteres nihil videns prodesse, venabulum mox tibi excommunicationis opposui, ut eo saltem viso territus, te et tuos vel ad momentum refrenares, et praesulem quem amiseras recognosceres. Sed tu maluisti illo excommunicationis venabulo configi, quam a coepta tyrannide vel ad punctum refrenari. Nam quod dicis te regis hoc jussu fecisse, nec nego, nec affirmo, nec quid hoc levet intelligo. Cujuscunque enim hoc jussu feceris, eadem culpa ac si nullus jusserit urgeris. Nam ad exaggerationem tuae culpae ista satis transgressio sufficit, quod praeter mea tui archiepiscopi consulta, contra canonicam auctoritatem tale aliquid incipere praesumpsisti: quodque etiam me jubente non debuisses facere, hoc te ipso consultore fecisti. Quod autem ais te in malum Odonis agere impulsum, nec etiam ei palmitem destruxisti, sed vineas canonicorum sancti Mauritii, praeter caetera quae in tuam matrem Ecclesiam jussu tui D. Fulconis intulisti opprobria, radice tenus comminuisti. His de causis excommunicatorias tibi litteras, quas contra jus et fas audaciae notas dicis, misi. Nec te oportuit tuum magistrum et dominum tam temere reprehendere, ut a tuo incoepto resipisceres, transmisi, non ut te vellem flecti in eam partem qua corruisti. Quod discrete an indiscrete fecerim, tua juridicialis libra penset, qui consultorem quaerere mones. At si indiscrete ac sine causa temerariam in te, quod absit! excommunicationem intorsissem, sustinere tamen judicium tui pastoris, et a sacra celebratione cessare debuisti. Quod quia non fecisti, et consultrice superbia tui magistri interdicta parvipendisti, prudens in voraginem te excommunicationis praecipitasti. Accipe super hoc quid beatus Gregorius dicat: Utrum, inquit, juste an injuste obliget pastor, pastoris tamen sententia gregi timenda est, ne is qui subjectus est, et cum injuste forsitan ligatur, ipsam obligationis suae sententiam ex alia culpa mereatur. Pastor ergo vel absolvere indiscrete timeat, vel ligare. Is autem qui sub manu pastoris est ligari metuat vel injuste, nec pastoris sui judicium temere reprehendat, ne, etsi injuste ligatus est, ex ipsa tumidae reprehensionis superbia culpa quae non erat fiat. Hactenus beatus Gregorius. Hac igitur, frater, argumentatione convictus cum sis, excommunicatum te recognoscendo iterum plange, et plangendo ad satisfactionem revertere.

Atque his tuae epistolae locis tantum nos respondisse sufficiat, caeteris aliquis otiosus respondeat. Nam ego illa quae magis sunt necessaria et pollicitus sum H. fratri prosequar. Contemplor ex motibus tui corporis diversa genera passionum tuam germinare animam: quibus si aliquo medicamine, priusquam in vires prodeant, non occurritur, mirabilem tuae animae generabunt mortem. Sed congrua cuique passioni ignorabitur medicina, nisi origines, et, ut ita dicam, radices earum, intentissima discretione fuerint exploratae. Omnium itaque passionum animae unus fons atque principium est. Secundum qualitatem vero partis quae in anima vitiata fuerit, unaquaeque passio vocabulum sortitur. Quod et corporalium morborum docetur exemplo. Si enim vis noxii humoris obsederit caput, cephalalgica passio nuncupatur, si pedes, podagrica, si manus, chiragrica nominatur. Totque vocabula unius humoris sortitur incommoditas, quot membrorum obsederit portiones. De visibilibus ergo ad invisibilia transeuntes, uniuscujusque animae partibus unumquodque vitium inesse credimus. Quam sapientissimi quique tripartitae definierunt esse virtutis. Nam et rationabilis est, et irascibilis, et concupiscibilis. Secundum ergo qualitatem vitiatae partis, infectio cujusque pestis nominatur: nam si rationabilem partem infecerit, cenodoxiae, elationis, invidiae, superbiae, praesumptionis, haereseos vitia procreabit. Si irascibilem vulneraverit, furorem, impatientiam, tristitiam, acediam, pusillanimitatem, crudelitatemque parturiet. Si concupiscibilem infecerit portionem, gastrimargiam, fornicationem, philargyriam, et desideria noxia terrenaque generabit. Animadverto igitur, frater, ex motibus tui, ut dixi, corporis, tuam animam suam generare mortem. Nam cum tu tantam in me, tuum praesertim magistrum, superbiam, contemptionem et praesumptionem demonstrares, apparet rationabilis tuae animae partem miserabiliter esse corruptam. Certis enim judiciis haec tria in te notantur: superbia videlicet, quod tam superbe archiepiscopo respondes; contemptio, quod sua interdicta parvipendis, quae, licet injusta, quod absit! essent, tamen, sicut superius probavi, timenda tibi esse debuissent; praesumptio quoque, quod juste an injuste interdictus ad sacram celebrationem accedis. Quorum trium judicia rationabilem, ut dixi, animae tuae partem praedicant esse vitiatam. Reliqua autem si qua in te germinant tute ipse videris. Nam huic ego parti quam tam horribiliter corruptam cerno, quiddam ex sanctorum Patrum coemptis, sicut pollicitus sum, medelis quo revoceris ad salutem procurabo. Sed haec procuratio nil tibi proderit, si prius vulneri quo ad mortem infixus es, satisfactionis medela non subvenerit. Quo, ut dico, per satisfactionem sanato, tumores illico superbiae, contemptionis et praesumptionis quos in tuam animam induruisse suspicor, falce discretionis amputabis.

Deinde amputationis illius vulnera recentia, ne aliquam aliam passionem generent, poenalis cauterio timoris ustulabis, quam usturam ne frigus impietatis tangat, charitatis ardore et oleo fovebis misericordiae. Quod si ita feceris, et superbia illa, qua instigante responsa in me tam torva jaculatus es, et contemptio, qua meum interdictum parvipendis, et praesumptio, qua excommunicatus ad sacram celebrationem accedis, peribunt. Et rationalis pars tuae animae magna ex parte ad incorruptionem revertetur. Post haec autem has virtutis species, humilitatem, patientiam et obedientiam in unum melle divinorum eloquiorum conficies, et in buxula tuae mentis hoc antidotum diligenter recondes, unde quotidianam tua anima diaetam sumens, non solum has pestes in perpetuum non germinabit, sed etiam a caeteris omnibus incorrupta fulgebit. His te, frater, monens, non fastu doctoris efferor, sed officium meae praelationis trepidus exsequor, quibus si annueris, tuae, ut arbitror, saluti providebis. Si autem, quod absit! aliter pariter neglexeris, quod meis repugnent factis( sic), ab hoc te errore Dominica voce reprimo, qua ait: Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei; quaecunque ergo dixerint vobis servate et facite, secundum vero opera illorum nolite facere: dicunt enim et non faciunt. Scribis enim et Pharisaeis, ut tu ipse melius nosti, commissa erat doctrina legis, ut eam exponerent auditoribus suis. Ideo Dominus dixit: Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei, id est, super doctrinam legis; quorum dictis, posthabitis factis, auditores obtemperare jussit, cum ait: Quaecunque ergo dixerint vobis servate et facite, secundum vero opera illorum nolite facere. Pharisaei enim quod docebant malis operibus destruebant, quod Dominus subsequenter adjunxit: Dicunt enim, et non faciunt. Tales sunt modo in Ecclesia episcopi, presbyteri et abbates, qui bene docent, et male vivunt; de quorum numero et me esse confiteor. Sed tamen quia super cathedram doctrinae et praelationis, licet indignus et imperitus, nec dicta factis compensans, sedeo, si quid boni a me in illa cathedra sedente praeceptum tibi fuerit, Dominica, ut audis, admonitione observare debebis. Quod si neglexeris, Dominicis praeceptis apertissime contraibis. Vale.