Reader

I. Lanfranci, archiepiscopi Cantuariensis, ad Hildebrandum, Romane Ecclesiae archidiaconum.--De sua in illum benevolentia praefatus, docet Eboracensem controversiam fuisse compositam, missamque ad sedem apostolicam rei gestae relationem, quod ab ipso legi cupiat. [ Opp. Lanfranci, p. 304.]

Domino sanctae Romanae Ecclesiae archidiacono HILDEBRANDO LANFRANCUS suus sanctis principiis sanctum conjungere finem.

Explicare litteris mens mea non potest quanta dilectione vestrae sinceritati connectitur, quantaque dulcedine gratiarum vestrarum, quas mihi tam praesenti quam absenti benignitas vestra semper exhibuit, indesinenter reminiscitur. Propterea si, donante Deo, in quibuslibet rerum generibus aliquid boni facio, salutem vestram tam temporalem quam tempore carentem tradere oblivioni non valeo. Et hoc oro omnipotentem Deum, quatenus vitam vestram ad honorem et firmamentum sanctae Ecclesiae suae prolixam in hoc saeculo faciat, incontaminatam ab omni peccati contagione custodiat, et in futuro centuplicatis operibus vestris vitam vobis permanentem copiosus remunerator retribuat.

Porro calumnia quam Eboracensis Ecclesiae antistes adversum me movit de primatu et subjectione quorumdam episcoporum, secundum praeceptum apostolicae sedis audita et determinata est. Cujus negotii gestionem breviter ex ordine scriptam Domino nostro Papae transmisi, quam volo et rogo a vobis competenti diligentia legi, quatenus charitas vestra certissimum teneat quid mihi Ecclesiaeque meae sedes apostolica confirmando concedere, et concedendo confirmare per privilegium debeat.

II. Hildebrandi ad Lanfrancum.--Ideo pallium, quod ejus legati petebant, missum non fuisse, quod absentibus mitti non soleat. Proinde necessarium esse ut Romam veniat. [ Ibid. ]

LANFRANCO venerabili Cantuariorum archiepiscopo sanctae Romanae Ecclesiae HILDEBRANDUS archidiaconus salutem in Domino.

Verba legatorum vestrorum graviter[ al. gratanter] accepimus, sed quod voluntati vestrae in mittendo absenti personae vestrae privilegio, ut illi petebant, rite non potuimus satisfacere, valde doluimus; neque id aegre ferat vestra prudentia, quoniam si alicui archiepiscoporum vestris temporibus absenti hoc concessum fuisse vidissemus, profecto religioni vestrae promptissima charitate honorem hunc absque vestra fatigatione impenderemus: unde necessarium nobis videtur vos apostolorum limina visitare, quatenus de hoc et caeteris una nobiscum efficacius quod oportuerit consulere valeamus atque statuere. De caetero si legatos nostros ad vos venire contigerit, solita charitate recipite, qui[ al., et quae] vobis in aure dixerint, prout charissimum sanctae Romanae Ecclesiae filium, et religiosum decet sacerdotem, procurare studete.

III. Lanfranci ad Gregorium VII.--Purgat quod objectum fuerat a pontifice, minus se ab eo et Ecclesiam Romanam post adeptum episcopatum diligi, quam solebat; amorem contra pontificis remissiorem ait erga se videri. Se regi, quod per legatum suggesserat, suasisse, sed non persuasisse. [ Opp. Lanfranci, p. 304.]

Reverendo sanctae universalis Ecclesiae summo pastori GREGORIO peccator, et indignus antistes LANFRANCUS servitium cum debita subjectione.

Litteras excellentiae vestrae per Hubertum sacri vestri palatii subdiaconum porrectas, qua decuit humilitate, suscepi: in quarum fere omni contextu paterna me dulcedine reprehendere studuistis, quod in episcopali honore positus sanctam Romanam Ecclesiam vosque ob ejus reverentiam minus diligam quam ante honoris ipsius susceptionem diligere quondam solebam, praesertim cum apostolicae sedis auctoritate ad ipsius apicem honoris me pervenisse non dubitem, nec quemquam dubitare existimem.

Et quidem, venerande Pater, verbis tuis calumniam ingerere nec volo nec debeo; ego tamen, teste conscientia mea, in memetipso intelligere non possum quid vel corporalis absentia, vel locorum tanta intercapedo, aut ipsa qualiscunque honorum sublimitas, in hac parte vindicare sibi quidquam praevaleat, quin mens mea praeceptis vestris in omnibus et per omnia, secundum canonum praecepta, subjaceat; et si, praestante Deo, praesens praesenti loqui quandoque valerem, me amando crevisse, vos vero( quod pace vestra dictum sit) a pristino amore nonnulla ex parte defecisse, non tam verbis quam rebus ipsis ostenderem. Verba legationis vestrae cum praefato legato vestro prout melius potui Domino meo regi suggessi; suasi, sed non persuasi. Cum[ al., cur] autem voluntati vestrae omnifariam non assenserit, ipsemet vobis tam verbis quam litteris innotescit.

IV. Sigefridi Moguntini episcopi ad Hildebrandum, Romanae Ecclesiae archidiaconum, epistola. [MANSI Concil. XX, 53.]

SIGEFRIDUS Moguntinus, id quod est. Dei gratia, HILDEBRANDO sanctae apostolicae sedis archidiacono, et archicancellario, salutem et fraternae dilectionis integram veritatem.

Plurimum gratiae vestrae referimus charitati, pro eo quod omnibus et legationibus et rationibus nostris, quas ad sedem apostolicam direximus, semper dexter stetistis, et in omne disceptatione et negotio semper partes nostras sapientiae et bonae voluntatis vestrae scuto defendistis. Proinde multiplices primum vobis grates referimus; deinde ut quandoque occasio subluceat qua vobis vicem dilectionis rependere possimus, vehementer exoptamus. Licet enim, inter multimoda Ecclesiae, quae quotidie portatis, negotia, nihil nisi Dei gratiam requiratis, neque de terrenis rebus quidquam, nisi ad ordinandum potius quam ad possidendum, attingere velitis; tamen, quia hilarem datorem, ut pro Deo multa possit dare, necesse est multa juste habere, mandamus vestrae dilectioni ut, si quid nostrum est quod vestro sedeat beneplacito, si nobis scire detur, statim vestrum fiet ex nostro. Quis enim tantum virum possit non diligere? Quis ei quidquam audeat denegare?

Rogamus autem dulcedinem vestrae charitatis ut per vos legationi nostrae, quam nunc ad sacram sedem apostolicam dirigimus, aditus pateat, et de his quae postulamus vestra ope effectum obtineas, scilicet ut ad synodum quam super rebellibus Thuringis pro decimationibus decrevimus celebrare, domnus apostolicus de latere suo dignetur mittere qui et synodo praesint, et auctoritate ejus determinent ea quacunque determinanda occurrerint. Quod si hoc fieri nequit, saltem scriptis beatitudinis ejus synodus nostra roboretur, et rebellium temeritas tali auctore comprimatur. Adnitatur ergo dilectio vestra ut hoc obtinere valeat petitio nostra.

V. Sigifredi Moguntini archiepiscopi ad Gregorium VII epistola .[MANSI Concil. XX, 390.]

Reverentissimo Patri, noviter sacerdotio primae sedis apostolicae infidato, S. Moguntinae dispensator Ecclesiae, sedulam benevolentiae servitutem, et debitam obedientiae subjectionem.

Semper quidem desiderio desiderabamus eum apostolicae sedis praesulem esse, qui vita et moribus, verbis, exemplis ad salutem praeesset et prodesset sanctae Dei Ecclesiae. Nunc vero quomodo melliflui facti sunt coeli, solito dulcius distillantes rorem gratiae Dei, divina miseratio votis nostris solito cumulatius satisfecit, et eum, quem maxime optabamus, eidem sanctae Romanae Ecclesiae praefecit, qui nobis semper dexter stetit in omnibus negotiis, nunquam nobis defuit in nostris. Unde totis praecordiorum medullis gratias agimus Deo altissimo, qui cathedram Petri, caput scilicet ecclesiarum, vestro, mi reverende Pater, illustravit et ornavit sacerdotio, humili supplicatu orantes et deprecantes ut qui primitias apostolatus vestri perfudit oleo laetitiae prae participibus vestris, gratiam et pacem multiplicet Ecclesiae suae cunctis diebus vestris. Optamus autem promereri ut peculiarem gratiam apud vos obtineamus, et a vestra paternitate specialem nobis provenire clementiam, non solum ea charitate quam universali debetis Ecclesiae, sed etiam eo gratiae privilegio quod semper sacra sedes vestra Moguntinae impendit Ecclesiae, ut pia mater speciali filiae. Hac ergo freti gratia, in omnibus quae nobis obviant, ad vos recurrimus, et quidquid nobis adversatur, ad vos velut membra ad caput referimus. Unum humiliter intimamus vestrae sanctitati quod sub antecessore vestro piae recordationis papa A. contigit nos, ut salva reverentia dixerimus, injuste praejudicium pati, et inclementer deturbatos esse ab eo jure, quod sacri canones et Patrum scita metropolitanis jubent servari. Denique eidem sanctissimo Patri de fratre et suffraganeo nostro episcopo Pragensi sinistra relatione suggestum est, et, me ignorante, ab inimicis apud eum accusatus est; unum et hactenus insolitum ab eo exiit edictum, ut eumdem fratrem, et coepiscopum nostrum nec inter fratres suos canonice prius auditum, nec canonice ad se vocatum, nec inobedientiae culpa denotatum, non solum ab officio suo suspenderit, sed etiam rebus et reditibus suae Ecclesiae omnino spoliaverit et extruserit, ita ut missis nuntiis publice nuntiari fecerit in clero et populo ut, eum qui excommunicatum habentes, nihil quod episcopi esset vel quaererent vel acciperent ab eo. Quod factum si apostolicam deceat mansuetudinem, si decretorum servet auctoritatem, vestram non praeterit sanctitatem. Debuit namque, juxta decreta canonum, ad nos primum causa deferri, et ad concilium vocatus intra provinciam, inter fratres suos audiri; ego vero et fratres mei deberemus ad apostolicam sedem, velut ad caput nostrum referre, si tanta res esset ut per nos nec posset nec deberet terminari. Nunc autem frater noster et coepiscopus a sede sua vagus et profugus, et, ut diximus, rebus et reditibus Ecclesiae suae injuste spoliatus et extrusus, indignum patitur judicium, et omnibus fratribus et coepiscopis nostris magnum inde provenit scandalum, et episcopale nomen et officium, quod apud Deum et homines sacrum est, intolerabile patitur opprobrium. Porro Ecclesia illa jam multis diebus pastorali caret administratione, et unico pastore vidua episcopali vacat benedictioni, in quo episcopus ille qui expulsionis et perturbationis hujus auctor est, ejus sibi usurpat officium, et, quod omnibus conciliis et decretis maxime cautum est, consecrando et confirmando eumdem circuit episcopatum. Quod maxime ob hoc periculosum est, quod gens illa catholicae fidei novella est plantatio, et nondum radicata et fundata in Christianismo, et facile ad antiquum paganismi revolabit errorem, si inter pastores suos tantam viderit durare dissensionem. Quapropter ego et omnes fratres mei vestigiis vestrae sanctitatis affusi oramus et obsecramus, primum Ecclesiae rationes, necnon maligni hujus temporis inclamare importunitates. Habebam quoque de quibusdam agere vobiscum ipse praesens, quod nec litteris intexere, nec nuntio etiam alicui fidelissimo habeo aperire. Quapropter praesentes fratres cum litteris meae excusationis ad vos dirigo, qui vobis suggerant quod ad vos non veni non esse temeritatis, sed inevitabilis et supremae necessitatis. Noverit autem sancta paternitas vestra quod non est homo in terra me vobis fidelior, et ad omne praeceptum vestrum implendum devotior, nec adventum meum ad vos aliquod negotium posset retardare, si tamen juvarer virium valetudine. Pro inveterata autem Thuringorum obduratione novam vobis facio conquestionem, qui, sicut semper, sic etiam adhuc Spiritui sancto ejusque justissimis resistunt legibus, redituum suorum negando decimationem, usque adeo ut, dum monerem eos ut omnipotenti Deo obedirent, ipsi e contra armata manu promiscuae plebis me et meos obsiderent; nisi Dominus omnipotenti manu liberavisset, forsitan crudelitas eorum usque ad internecionem in nos desaevisset. Unum rogo sacram paternitatem vestram, ut contra tam nefarium tamque insolitum facinus, respectu ecclesiasticae disciplinae, nobis compatiendo succurratis, et contra inimicos Dei gladium arripiatis, quatenus sentiat contumax et rebellis serva Thuringia, quod adhuc in clavigera manu Petri vivit et regnat imperatrix Roma.

VI. Epistola Sigefridi Moguntini archiepiscopi ad Gregorium papam. [MANSI Concil. XX, 433.]

Domino venerabili, et Patri in Christo amabili GREGORIO, primae sedis antistiti S. Moguntinus, id, quod est gratia Dei, debitae obedientiae subjectionem, et sedulam obsequii devotionem.

Quid causae intercedat, et quid impedimenti intercipiat quod sacro huic sanctae apostolicae sedis concilio interesse non possum, sicut jam priori legatione significavi, ita et nunc sanctae paternitati vestrae ex ipsa veritate denuntio, videlicet quod eodem paralysis morbo quo tunc laborabam, non quidem remissius, sed in dies auctius acriusque laboro. Non hoc praemitto, aut fastu superbiae, aut contemptu inobedientiae, quem animae morbum divina miseratio longe faciat a me. Non enim cujuslibet negotii quamlibet maximi me retinere posset impedimentum, cum me ad vos non sola ducit voluntas, sed et ardens trahit desiderium. Mea namque intererat, et haec obedientiae ratio et charitatis ordo poscebat, ut huic consortio sanctorum interessem, et de praesentia vel allocutione atque de salutifera collatione divini Patris mei, Gregorii, et Christi sacerdotum hilarescens in melius proficerem. Non poenitendum esset longae viae et magni laboris; quippe inde proveniret fructus magnae salutis. Maximas autem grates cum humili inclinio vestrae refero sanctitati quod legationi nostrae tam clementer aurem inclinastis, ipsosque legatos bene admisistis et melius dimisistis, quodque placuit vestrae sanctitati antiquae dilectionis et germanae affectionis nostrae tam benigne reminisci, nec in summa speculationis arce, et in ipsa omnium Ecclesiarum sollicitudine duxistis praetereundum quod olim, adhuc in ipsa privata conversatione, Christi inter nos fuerat charitate conjunctum. Primum multiplices erga me benignitatis vestrae gratias nulla temporum longinquitate deleri, nulla unquam rerum vel eventuum inaequalitate poterit oblitterari; sed ad hoc remedium nostra sedulo vigilabit industria, ut in hac perseverare vestra dignetur benevolentia. Quod autem in commonitorio vestro posuistis, me vestrae paternitati secretorum, imo salutis meae commisisse consilium; quod alia quaedam et correctionis limam addidistis ad castigationem vitae et morum; hoc semper feci et semper faciam, nec ab hoc opere unquam vita comite desistam; et quod ibi cautum est, cautissime cavebo, et quod ibi praeceptum est, prout vires dederit Deus, pleniter adimplebo. Et si aliter de me alicujus adversantis vobis suggeret relatio, noverit sanctitas vestra quod unitatem scindere et charitatem corrumpere suo mendacio conetur, nisi forte hoc accuset quod aliquando illud, quo me castigo, frenum disciplinae aliquantum laxare consilio fratrum compellor causa medicinae. Porro quod, de examinandis episcopis quos mihi nominastis, et introitum eorum et conversationem diligentissime inquirere, et per nuntios nostros vobis insinuari mandastis, perpendat vigilans ille oculus sapientiae vestrae quod, a reditu legatorum nostrorum usque ad hanc iteratam legationem, non tantum erat temporis interstitium ut vel fratres colligere vel examinationis etiam possem habere judicium, non aliud super hac re adhuc vobis de his intimare valeo, quam quod vel vos scitis vel communis habet opinio. Verum litteras vestras illis quantocius direxi, et ut mandatum vestrum impleant etiam nostris litteris diligenter submonui. De poenitentia autem Strasburgensis episcopi nihil certi possumus vobis respondere, quod nec, si ei injuncta esset, antehac scivi, nec, si eam observet, propter temporis compendium inquirere potui. De castitate vero clericorum et de Simoniaca haeresi, ad summam de omnibus quam mihi mandastis, semper, prout ipse adjuverit, obediam Deo et vobis. Erit autem apostolicae mansuetudinis et paternae dilectionis, si ad fratres mandata dirigere ecclesiastica, ut et temporum opportunitates et singulorum possibilitatem dignemini inspicere, ut et deviantibus et dyscolis adhibeatur disciplina quae debetur, et infirmis, et opus habentibus medico, compassio charitatis non negetur, saepeque examinatis negotiorum causis adhibeatur judicii censura, ut apostolicae discretionis et paternae pietatis modum non excedat justitiae mensura. Sacrum apostolatum vestrum pro nobis orantem Samarites ille custodiat, qui in custodiendo suum Israel non dormit neque dormitat, et divisiones gratiarum, quas in clave Petri adunavit, ipse in vobis unitas integrasque conservet, qui ipsam clavem vobis commisit.

VII. Ejusdem ad eumdem. [ Mansi Concil. XX, p. 433.]

Specialis reverentiae patri GREGORIO, primae sedis antistiti S. Moguntinus id quod est Dei gratia, quod patri filius, quod praelato subjectus.

Adhibito desidiae pastorum et negligentiae sacrae exhortationis et ammonitionis incitamento, vigilantia pastoralis officii vestri, mi reverende Pater, nos quasi de somno excitavit, et ut opus Evangelii, ad quod servi Patrisfamilias deputati sumus, indesinenter curemus implere, quam studiose incitat, tam religiose invitat. Sacra namque est pia sollicitudo providi pastoris, beata et renumerabilis exsecutio hujus divini operis, sed heu! multum reclamat rerum vertigo, et iniquitas temporis. At vero si dies mali sunt, tamen admonita vestra vigilanti cautela tempus redimendum est, ne, si propter aurae intemperiem vineam Domini culturare desistat, de negligentia condemnetur quilibet inutilis operarius, et, si tempestas hodie ingruit quae nos ab opere repellat, cras coelitus reddita serenitate studium nimirum in id ipsum recurrat. Itaque indixit auctoritas vestrae sanctae paternitatis ut statuta die, collectis fratribus ex apostolicae legationis mandato, concilium debeamus celebrare, et quidquid in provincia aut in regno nostro vel per Simoniacam haeresin vel quomodocunque contra regulam ecclesiasticae rectitudinis perperam gestum aut male usurpatum vel temere praesumptum occurrerit, judicio fratrum recidere non differamus falce justitiae. Quod praecipitis mihi, Pater, aequum est et justum, et hoc per provincias bis in anno fieri mandant decreta sacrorum canonum; sed ad quod decretorum auctoritas et vestra paternitas impellit, ab hoc et rerum inaequalitas et hujus maligni temporis importunitas nos longe repellit. Denique auditum credimus vestrae paternitati, quantus in regno nostro motus, quanta sit perturbatio, quam periculose bella grassantur et seditiones, sicut audivimus in evangelico. Auditum, inquam, credimus vobis de bello, quod a Domino nostro rege factum est contra Saxones et Thuringos, et quomodo dextra Domini prostraverit et fugaverit rebelles et impios; et tamen adhuc in eadem obstinatione perdurant etiam victi, et iterum perfidiae caput levant, ac totius regni gladios contra se acuentes iterum recidua bella parant. Unum timemus, quod pro peccato populi de vagina sua eductus sit gladius Domini, et tamen[ nisi] per nostram aliorumque sanctorum propitietur intercessionem, forsitan desaeviet usque ad internecionem. Soluto namque pacis vinculo et rupto disciplinae freno, gens insurgit contra gentem de terminis regni. Hostilis gladius exterminavit concordiam et pacem, et ita obmutescentibus Evangelii tubis, nec praeco clamoris vocem, nec populus habet audiendi aurem. Hostili praeda et pervasione magna ex parte disperit res et reditus episcopi nostri, et hoc idem patiuntur plurimi fratres nostri, neque haec rerum angustia eos patitur venire ad concilium. Huc accedit quod plures coepiscopi nostri, qui ad concilium vocati sunt, non sunt in gratia principis, nec usquam audent progredi sine dispendio salutis suae. Et si consideremus eos episcopos qui accusantur, et eos qui adesse non audent, si concilium congregetur, vix inveniantur qui judicent. Accedit hic etiam ad cumulum nostri timoris et exaggerat vim nostri doloris, quod, si de diversis imo adversis regionibus ad concilium convocentur, qui ad invicem inimicantur, dum putamus nos colligere ad concilium fratres, paratas habeamus acies ad bellum: et dum corrigendis erroribus et sopiendis querelis in unam tendimus pacis ecclesiasticae communionem, forsitan, nisi Deus prospiciat, conventus noster turbabitur usque id internecionem. Recordetur autem sanctitas vestra quod propter Wultensem abbatem aliquando contigerit Goslariae, quot boni milites in ipsa vespera Pentecostes gladio perempti sunt intra septa ecclesiae, perfusa sunt altaria sanguine interfectorum, et instigante diabolo totum profanatum est sanctuarium. Et tunc certe omnes convenerant ad curiam sub specie pacis, nisi quod inter eos latebat quaedam simultas, quasi doloso cineri suppositus ignis. Et quid credimus futurum si illi qui aperte inimicantur, congregentur in unum? Pro his et pro hujusmodi fratres nostri, qui sunt sanioris sententiae, dicunt sibi bonum videri ut adhuc concilium differatur, donec videamus si quomodo reddita pace Dominus propitietur. Nos autem omnibus consiliis et conciliis vestram praeferimus sententiam, id quod nobis indicitis nullo modo propter vestram omittemus conscientiam. Unde statim post regiam expeditionem multa cum festinantia nostram vobis dirigemus legationem, nec ad hoc intemperiem consideramus anni, ut advertatis quanti nobis constet auctoritas praecepti vestri. Ergo sapientia vestra, quae in se ipsa cuncta metitur, retractet quis hujus perturbationis provenire posset eventus; et pericula, quae timemus, consilio et oratione praeveniens disponat in melius, et quidquid dictante Spiritu sancto super hujusmodi fieri decernitis, nobis de oraculo sacri pectoris vestri respondere velitis. Quod si probatis, propter pericula, quae timemus, ad praesens indictum concilium differatur, et quidnam vobis placuerit, et opportunitas evenerit, celebretur in id ipsum.

VII bis. Epistola Manassae Remorum archiepiscopi ad Gregorium VII.--Scripta post concilium Aeduense, sive Augustodunense, sed ante Pictavense (GREG. VII, lib. VI, ep. 2 et 3.) [MANSI Concil. XX.]

Domino GREGORIO, summo pontifici, Patri et domino suo, MANASSES Dei gratia, Remorum archiepiscopus, fidelem servitutis et obedientiae subjectionem et orationis devotionem.

Vestro, domine, interventu et obsecratione reddidi dominae M. marchisae omnia quae de me suus antecessor tenuit, et ad defendenda eadem consilium meum et auxilium ac receptus meos promitto fideliter et promisi: et de rejiciendo G. et recipiendo comite A. quidquid ipsa quaesierat paratus sum exsequi. Ad quae omnia confirmanda diebus sacris Pentecostes cum fratre nostro, fideli vestro Theoderico Virdunensi episcopo, suae civitati interfui, relictis causa necessitatis suae in sacrosancto tempore meis omnibus necessariis. Sed ego, fidelis vester et per omnia Ecclesiae jura vobis obedire paratus, vestrum de archiepiscopo Viennensi Guarmundo summopere requiro consilium et implere judicium, qui in archiepiscopatu meo presbyteros degradavit, et eosdem iterum regradavit. Legatum se Romanum cum non esset simulavit, marsupium suum, non sub appellatione veritatis, sed imitatus eos qui, ut ait Apostolus, quaestum aestimant pietatem, cum tandem implesset, a dioecesi mea ad suam rediit. Quapropter, ad honorem Dei et Romanae Ecclesiae, hujusmodi praesumptionem et simulationem sicut decet corrigite, ne deinceps quisquam in alieno praesumat aliquid tale. Notum etiam facio vobis quod duo suffraganei mei episcopi, Laudunensis et Suessionensis tertium Ambianensem in archiepiscopatu meo, me nesciente, utpote Romae posito, episcopum consecraverunt. Primum contra decretum vestrum, quo statueratis ne quis saltem archiepiscoporum eum consecraret episcopum qui a laica persona accepisset episcopii donum; maxime cum idem ipsi interfuissent apud Augustodunense concilium, ubi dominus Hugo, Diensis episcopus, promulgavit et statuit coram omnibus hoc vestrum ecclesiasticum decretum. Hoc igitur praeter id quod diximus contra auctoritatem et canones factum, et etiam inauditum, cunctisque qui sanum sapiunt mirabile, et plus quam dici possit stupendum, si placet, deputetur irritum. Quin potius, quia sine metropolitano juste expleri non potest a quibuslibet coepiscopis consecratio pontificis, sicut scitis, oratum et exoratum vos esse volo, ut ad honorem Dei vestrumque ac nostrum tam temerariam ecclesiastici ordinis confusionem zelo justitiae corrigatis, ut sciat unusquisque in gradu suo et modo persistere, non aliena sibi temere arrogare. Obsecro etiam benevolentiam honoris vestri ut dignitatem quam antecessores vestri antecessoribus meis archiepiscopis servaverunt, et privilegiis aliisque scriptis ad posterorum memoriam reliquerunt, mihi reservare dignemini. Ne irritum aut infractum fiat privilegium quod ipse dedistis mihi, scilicet ut vobis ipsis interpellatus et non interpellatus respondeam et legatis vestris Romanis, non ultramontanis, qui conjuncti Romanis quaerunt quae sua sunt, non quae Jesu Christi, et sub honestis nominibus cupiditati suae consulunt, non Ecclesiae Dei. Unde, propter talium pudendas reprehensiones et vocationes, mihi qui totius Galliae episcopos debeo convocare, liceat confidere de vobis sine legatorum vocatione, donec ad Pascha veniam ad vos, Deo volente. Praeterea volo obnixe supplicare et praenuntiare vobis ut, quoniam in absentia mei, nuper apud vos commorantis, multa prave et inordinate acta sunt in partibus meae dioecesis, ego vero non potero omittere quin ministerio vestro utar in his ecclesiastice corrigendis. Si quid pro hoc de me accusationis perlatum fuerit vobis, ne hoc vel cito credatis vel moleste erga me accipiatis; sed illud in praesentia nostra ante vos dimittatis, quia ego nullatenus volo excedere metas auctoritatis. Quandoquidem enim illis qui legatos vestros se faciunt multo justius ego debeo per vos ea quae sunt providentiae nostrae corrigere, quam quisquam aliena tractare. De comite Oebalo, qui me in praesentia vestra accusare tentabat, et se suamque fidelitatem vobis verbis simulantibus commendabat, satis in promptu habetis cognoscere cujus potius sinceritas fidelitatis erga vos videatur existere: utrum mea, qui Deo et vobis paratus sum per omnia obedire, an illius, qui et apud vos per semetipsum impugnat beati Petri Ecclesiam, et apud nos per Manassem et suos sequaces in suo castro receptos persequitur beatam Mariam. Manasses enim de quo diximus, cui nos jussu vestro quod in nos admiserat, si ad Ecclesiam matrem suam rediret, indulsimus, conscientia sceleris sui depressus nec ad nos vult redire, nec paci Ecclesiae concordare; quin potius cum illis suis sequacibus, quia factis non potest, verbis et maledictis Ecclesiam meque lacerare non desinit. Unde, ut de ipso Oebalo taceam, in quem vos credo justam et apostolicam exercere sententiam, super Manasse instanter deprecor sanctitatem vestram, ut aut jubeatis eum ad sua regredi et ulterius non impugnare Ecclesiam, aut in eum ejusque fautores et cooperatores apostolici vigoris dirigatis animadversionem. Dignemini etiam ad eorum receptores scribere aptam epistolam, ut aut eos contra Ecclesiae jura non retineant, aut pari sententia se multatos agnoscant. Restat mihi hoc vobis dicere quia dominus Hugo Diensis episcopus interdixit episcopum nostrum Drogonem sedis Tarvennicae, qui tantae est senectutis, ut cum ante episcopatum diu permanserit in ordine presbyterii, jam nunc ultra tempus LX annorum gradum tenuerit episcopi, et pene per singula momenta propinquat exitui. Quapropter volumus vos obnixius exorare ut eum jussu vestro dignemini restituere ministerio suo, ne, quod magnopere formidamus, in hac moriatur interdictione. De hac vero quod me interpellastis ut in conductu episcopi Parisiensis, aliquos vobis milites mitterem, notum vobis facio quod ego volebam dirigere; sed comes de Arlonis Fulco rediens ab urbe Roma hoc mihi intimavit ex vestra parte, quia libenter me de ipsa transmissione militum importabatis, ideo ut in regione nostra strenue et intentius exsequerer dominae marchisae M. Pro hoc ergo a vobis veniente missatico remansit a nostra parte praedictae expeditionis transmissio. Valeat sanctitas vestra pater reverendissime.

VIII. Epistola Hugonis Diensis episcopi ad papam. [MANSI Concil., tom. XX.]

Reverendissimo patri et domino papae GREGORIO suae sanctitati inutilissimus servus, HUGO, humilis presbyter Diensis, salutem.

Quoniam didicimus R. vestrum Parisiensem rediisse, cui injunxeramus ut fideliter, sicut filius vester, vobis referret gesta Augustodunensis concilii, cui interfuit, qui neque per nos rediit, neque quidquam de statu vestro nobis scripsit; rogamus paternitatem vestram ut sententiam suam nobis dignetur scribere super ordinatione Remensis, Bituricensis et Carnotensis Ecclesiarum. Sciat quoque paternitas vestra quia ille Noviomensis dictus episcopus, sub comminatione publicae examinationis a nobis familiariter exactus, confessus est nobis Simoniam suam praesentibus Laudunensi et Lingonensi episcopis, cum aliis quibusdam. Unde etiam sacramento supra sacra Evangelia nobis firmavit quod, visis litteris vestris vel legatione vestra, Ecclesiam quam male occupaverat bene dimitteret, et pro posse et scire suo ut juxta Deum ordinaretur, adjuvaret. Silvanectensis vero episcopus, accepta investitura de manu regis, ordinatus est ab illo Remensi haeresiarcha, cui litteris vestris interdixistis ne hujusmodi in episcopos acciperet. Antissiodorensis infra annos ordinatus, investituram quidem de manu regis non accepit, quanquam per familiares regis gratiam ejus consecutus sit. De Senonensi autem archiepiscopo, quantam contumeliam quantamve injuriam auctoritati vestrae in nostra legatione intulerit, a praedicto R., ut spero, sufficienter audistis. Neque hoc dicens, Deus testis est, gloriam meam quaero. Burdegalensis quoque, quoniam vocatus praeterito anno ad Arvernense concilium neque venit neque canonice se excusavit, in eodem concilio ab episcopali officio suspensus est. Quod ille vilipendens, interdictum sibi usurpavit officium. Rursus vocatus ad Augustodunense concilium, quoniam nullam causationem nobis misit, etiam a sacerdotio suspendimus eum. De his ergo omnibus quid magnitudo vestra judicaverit, quid inde agere placuerit, parvitati nostrae, rogamus, rescribite. Praeterea summopere poscimus ut per dominum Valentinum episcopum pallium nobis mittatis ad confirmandam ordinationem religiosissimi Lugdunensis Ecclesiae archiepiscopi, contra oblatrantes haereticos, et de regis indignatione adversus ordinationem Dei carnaliter gloriantes. Ipse enim, postpositis omnibus incommodis et periculis penuriae atque itineris, sanctitatis vestrae conspectui devotissime se praesentaret, si Ecclesia illi commissa, tandiu languida et pastoris solatio destituta, quoquomodo absentiam ejus sine magno detrimento pati potuisset. Valentino episcopo praecipite, et securitatem in manu vestra accipite, quatenus circa festum S. Joannis Baptistae, prout nos cum eo condiximus, Ecclesia sua ad celebrandum officium illum accipiat, quia valde opportunus videtur ad oppugnandam provincialium arrogantiam. Manassem autem amicum nostrum in Christo, qui in Claromontano concilio Remensis Ecclesiae male acquisitam praeposituram in manu nostra dimisit, commendamus gratiae sanctitatis vestrae, sicut catholicae fidei sincerum defensorem et dominum Brunonem Remensis Ecclesiae in omni honestate magistrum. Digni sunt enim ambo a vobis, et in his quae Dei sunt vestra auctoritate confirmari, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati. Et ideo consultores profuturos causae Dei et cooperatores in partibus Franciae adhibeatis. Remensis haeretici depositionem con..... revelatam iniquitatem sanguis coeli et....... clamat, auctoritatis vestrae scripto robora....... hos rogamus Remensi Ecclesiae destinate....... suam satisfactionem, aut ipse si placit........ aut nobis suscipiendam praecipite. Quia........... excommunicationem vestram, nobis inconsultis, episcopi electionem fecerunt. Tiezo filius vester jam redisset ad vos, nisi ad convocandum concilium XVIII Kalendas Februarii, Pictavis, Deo annuente, celebrandum detineretur; in quo concilio meritorum vestrorum patrocinium adesse nobis suppliciter exoramus. Orate pro nobis, sanctissime Pater.

( Eo spectant, arbitror, quae habet Gregorius pontifex supra epist. 17 libri V, indict. I, septimo Idus Martii.)

IX. Epistola Saxonum ad Gregorium VII.--Quid egerint ut decretis ejus parerent; quod minus sibi, plus adversariis faveat, queruntur. [MANSI, Concil. XX, 385.]

Novit sanctitas vestra et omnibus circumquaque notum est quam difficulter quantoque bajulorum discrimine legationes ad vos transmittimus, quia iter, quod omnibus temporibus, populis, tribubus, linguis fuit pervium, nunc clauditur illis maxime qui non minimum pro honore illius laboraverunt, ad cujus corpus eadem via ducit. Et post aliqua: Post longam exspectationem reverso nuntio nostro, nihil aliud nobis consolationis relatum est, nisi ut decretis his quae mandavimus fidem vos non habuisse. Ex qua re, charissime domine, incredibile vobis visum est quod fratres nostri et coepiscopi Wiceburgensis et Pataviensis cum aliis religiosis vobis in veritate nuntiaverunt, quodque se vidisse et audisse testati sunt; certe non in verbis mendacii confidimus liberari, sed credimus quia Veritas liberabit nos; Deus non deseruit sperantes in se; nam rex noster Rodolfus, fortis in eo qui dat salutem regibus, de inimicis Domini potenter triumphavit. Heinricus autem cum suis complicibus, praeter eos qui in gladio ceciderunt, in fugam versus est, comite illo cujus malitiam vos in bono vincere frustra tentastis, Roberto Bambergense, qui horum omnium auctor et incentor est. Et o utinam de sua et sociorum ejus fallacia satis edoctus fuissetis! Nolite, charissime domine, amplius ad irrisionem sancti nominis vestri hujusmodi homines mulcere, et post tam frequentes repulsas iterum ducatum ab eis quaerere. Adventus vester ad nos tantum nobis esset desiderabilis quantum et necessarius, sed vere scimus quia sponte illorum ad nostras partes nunquam venietis, nisi certi sint vos illorum parti favere. Et post pauca: Ergo si non propter nos, tamen propter honorem sedis apostolicae confirmate quod operatus est ejusdem sedis legatus, ita ut sine ambiguitate denuntietis quid in hac Ecclesiae divisione tenendum sit, quid sequendum; quod si jamdudum factum fuisset, forte pars iniqua adeo jam vires perdidisset, ut nec nobis nec vobis nocere praevaleret. Rogamus etiam ne in haec statuta canonica deficere patiamini, ut corpora excommunicatorum, qui in persequendo Ecclesiam occisi sunt in atriis ecclesiarum sepeliri non permittatis; ubi autem sepulta sunt, divina officia celebrari prohibeatis. Multi ex eis in Augusta civitate sepulti sunt: ejusdem loci congregationibus litteras vestras per discurrentes peregrinos satis mittere potestis.

X. Saxonum Rodulpho faventium ad Gregorium epistola. [Apud MANSI, ibid.]

Testis est excellentia vestra et litterae vestrae, quas in testimonium habemus, quia nec pro consilio nostro nec pro causa nostra, sed pro illatis sedi apostolicae injuriis regem nostrum regia dignitate privastis, nobisque terribili interminatione, ne ei sicut regi serviamus, interdixistis, et omnes Christianos a vinculo juramenti quod ei fecerunt vel facient, absolvistis, eumque vinculo anathematis alligastis. In his omnibus paternitati vestrae cum magno periculo nostro, sicut nunc patet, obedivimus, et quia eidem deposito ad depositionem vestram cum caeteris concordare noluimus, tantam in nos crudelitatem exercuit, ut plures ex nostris, amissa omni substantia, animam in hoc certamine ponerent et filios exhaeredes et ex divitibus pauperes reliquerunt: qui autem residui sunt, de vita quotidie solliciti, vitae subsidia pene omnia amiserunt. Sed cum nulla nos persecutione superaret, superatus est ille, ut licet nolens suam nobis praesentiam exhiberet, et ei quem inhonoravit cum suo dedecore honorem impenderet pro quo labore hunc fructum recepimus, quod his qui cum periculo animarum nostrarum vestigia pedum vestrorum adorare coactus est, absque nostro consilio et sine correctione absolutus, ad nocendum nobis libertatem recepit. Et paucis interpositis: Ergo cum jam ultra anni terminum sine rectore essemus, in locum de quo praevaricatus est, ille alius principum nostrorum lectione subrogatus est. Cumque de electo nobis rege, et non de regibus spes ad refocillandum imperium succresceret, ecce ex insperato litterae vestrae duos in uno regno reges pronuntiant, duobus legationem decernunt, quam regii nominis pluralitatem ac regni divisionem divisio quoque populi ac studia partium subsecuta sunt; quippe cum in epistolis vestris praevaricatoris personam semper praeponi cernerent, et ab eo sicut a potente exigi, quatenus ducatum vobis in has partes ad discutiendam causam praeberet. Et post pauca: Hoc quoque infirmitatem nostram movet, quod sicut nobis persuadetur ut in incoepto firmiter perduremus, sic etiam contrariae parti verbis et rebus spes innuitur. Nam familiares praedicti Heinrici, qui ab omni regno infamia notantur, quique illi ut regi serviendo synodalibus praeceptis manifeste inobedientes sunt, et una cum capite suo per legatum apostolicum ab Ecclesia separati, ad hanc sedem venientes benigne suscipiuntur, et non solum impuniti redeunt, sed insuper gloria et honore coronantur, et ad priorem inobedientiam superbiendo revertentes nostrae miseriae insultant. Nobis autem quasi ridiculis ad insipientiam reputatur quod ab illorum consortio abstinemus, qui ab ipso capite nostro tam charitative in communionem recipiuntur. Accedit et hoc ad cumulum infortunii nostri quod praeter illa quae nos ipsi delinquimus, etiam adversariorum culpa in nobis cuditur, dum nostrae negligentiae attribuitur quod idoneos et frequentes legatos huc non mittimus; luce enim clarius patet quod illi hoc fieri prohibent, qui ne prohiberent jurejurando vobis promiserunt. Et nunc de violentia sacri itineris interclusionis et de manifesto illorum perjurio tacetur, et nobis imputatur, quod nuntios non mittimus. Scimus et ex consideratione vestrae pietatis speramus quia haec omnia bona intentione et subtili aliqua deliberatione agitis, sed nos homines imperiti occultam illam dispensationem penetrare non sufficientes, quod manifeste audivimus et vidimus de illa utriusque partis confortatione, et rerum certarum incerta dilatione ortum esse et quotidie oriri vobis exponimus, hoc est bella intestina, homicidia innumerabilia, vastationes et incendia domorum et ecclesiarum sine differentia, oppressiones pauperum, direptiones rerum ecclesiasticarum, quales nunquam audivimus, legum quoque divinarum et saecularium defectus sine spe reparationis; postremo in dimicatione duorum regum, quorum uterque ad obtentum regni spem a vobis accipit, tanta profligatio regalium, ut posthac reges nostrarum partium rapinis sint sustentandi. Haec incommoda aut nulla essent jam, aut multo minora, si neque ad dexteram, nec ad sinistram vestra sententia divertisset. Et quibusdam interpositis: Nam si hoc quod in synodo Romana definitum, et post a legato sedis apostolicae confirmatum est, silentio contegi oportet, quid posthac nobis credendum vel pro rato habendum sit, omnino nescimus.

XI. Willelmi regis Anglorum ad Gregorium VII.--Admonitus rex a legato, de fidelitate facienda pontifici et de pecunia Romam mittenda, de pecunia annuit, de fidelitate, quia inusitatum, recusavit. [LANFRANCI Opp. pag. 304.]

Excellentissimo sanctae Ecclesiae pastori GREGORIO gloriosus gratia Dei Anglorum rex et dux Northmannorum WILLELMUS salutem cum amicitia.

Hubertus legatus tuus, religiose Pater, ad me veniens ex tua parte, me admonuit quatenus tibi et successoribus tuis fidelitatem facerem et de pecunia, quam antecessores mei ad Romanam Ecclesiam mittere solebant, melius cogitarem: unum admisi, alterum non admisi. Fidelitatem facere nolui, nec volo, quia nec ego promisi, nec antecessores meos antecessoribus tuis id fecisse comperio. Pecunia tribus fere annis, in Galliis me agente, negligenter collecta est; nunc vero divina misericordia me in regnum meum reverso, quod collectum est per praefatum legatum mittitur; et quod reliquum est, per legatos Lanfranci archiepiscopi fidelis nostri, cum opportunum fuerit, transmittetur. Orate pro nobis et pro statu regni nostri, quia antecessores vestros dileximus et vos prae omnibus sincere diligere et obedienter audire desideramus.

XII. Jusjurandum Roberti, dicti Carnotensis episcopi, cujus meminit Gregorius VII Registri lib. IV, epist. 14.[MANSI, Concil. XX, 461.]

Ego Robertus promitto omnipotenti Deo, et B. Petro apostolorum principi, cujus corpus hic requiescit, quod in quocunque tempore legatus apostolicae sedis directus a domino nostro Gregorio, qui nunc est Romanus pontifex, vel ab aliquo successorum suorum item Romanorum pontificum, ad me venerit, infra terminum quem ideo legatus[ f. idem legatus. HARD.] mihi constituerit, Carnotensem episcopatum, omni occasione sublata vel fraude, dimittam, et cum bona fide studebo quatenus Ecclesia illa secundum Deum ordinetur, nihil acturus, me sciente, per me vel per aliquam a me submissam personam, unde eadem Ecclesia, vel clerici ejus meo studio vel malitia laesionem aut detrimentum accipiant. Hoc sacramentum[ jubente] domino nostro Gregorio VII papa, ego Cono humilis presbyter tituli Christi martyris et virginis Sanctae Anastasiae scripsi, et in ecclesia Beati Petri in confessione ad corpus ejus ubi factum est interfui. Interfuerunt etiam Joannes Portuensis episcopus, Theodinus archidiaconus, Gregorius, Bernardus, diaconi[ diaconus] sanctae Romanae Ecclesiae, et alii duo, videlicet Ingelrannus[ Engelramus] decanus Carnotensis Ecclesiae, et Ivo tunc magister scholarum in eadem Ecclesia.

Actum Romae mense Aprilli, indict. XIV.