Reader

COMMENTARIUS.

Cum ea sit pecuniae aliarumque rerum temporalium natura, ut picis ad instar vix tangi possint quin haereant manibus, apposite omnino sanctus Benedictus postquam de cellerario aliisque substantiae monasterii administris egit, ne forte praetextu administrationis commissaeque sibi obedientiae aliquid sibi proprium vindicare praesumerent, de amputanda a monachis proprietate consequenter tractat: quam hoc capite primum a corde, deinde ab opere, tandem ab ore eliminare conatur. Sibi enim in titulo quasi proponens, si quid debeant monachi proprium habere? respondet:

Praecipue hoc vitium radicitus amputetur de monasterio.] Radicitus, id est a corde, quod est fons, radix, et 422 origo omnis mali omnisque cupiditatis;« ut nec in intentione, nec in voluntate remaneat aliquid de proprietate, per quod possit ad actum aliquem pullulare,» inquit Bernardus Cassin. Et recte omnino: nam, ut ait Cassianus,« non solum pecuniarum est cavenda possessio, verum etiam voluntas ipsa ab animo penitus extrudenda: non enim tam effectus philargyriae vitandus est, quam affectus ipsius radicitus amputandus est; nihil enim proderit pecunias non habere, si voluntas in nobis fuerit possidendi.» Verum non solum voluntas desideriumque habendi, sed etiam vel minimus, in his quae nobis ad usum conceduntur, affectus resecandus est. Quis enim non irrideat mona hos post amplas saeculi divitias abjectas naeniis detineri, tantoque his affectu inhaerere, quanto, si non majori, avarus thesauris? Et tamen id jam de nonnullis aevi sui monachis deplorabat Cassianus his verbis:« Nonnullos mundi hujus maximas facultates, et non solum multa auri atque argenti talenta, verum etiam praediorum magnificentiam contemnentes, post haec vidimus pro scapello, pro graphio, pro acu, pro calamo commoveri..... Nam et plerumque nonnulli tanto zelo codicem servant, ut eum ne leviter quidem vel contingi ab aliquo patiantur, et inde occasiones impatientiae ac mortis incurrunt: unde monentur stipendia charitatis ac patientiae acquirere; cumque omnes divitias suas pro Christi amore disperserint, pristinum tamen affectum in rebus minimis retentantes et pro ipsis nonnunquam mobiliter irascentes, veluti qui non habet apostolicam charitatem ex omnibus infructuosi sterilesque inveniuntur.»

Ne quis praesumat aliquid dare aut accipere sine jussione abbatis, neque aliquid habere proprium.] Tria hic prohibet S. legislator. Primum aliquid sine jussione abbatis cuiquam dare: id quod, ne falsa pietas deciperet, etiam erga pauperes intelligendum esse docet illud S. Isidori:« Non est praesumendum sine conscientia abbatis egenis vel quibuslibet conferre de eo quod regulari dispensatione noscitur monachus possidere.» Imo nec de his quae ab abbate pauperibus eroganda constituta sunt, ex Regula S. Basilii:« Dare aut accipere etiam secundum mandatum non est cujuslibet, sed illius cui commissum est cum approbatione munus dispensandi. Proinde hic erit qui sive vetus, sive novum( vestimentum) habita ratione temporis cujusque dabit et accipiet.» Et alibi interrogatus« venientes ad ostium, et petentes quomodo dimittemus, et si debet unusquisque porrigere panem, vel quodcunque aliud, aut oportet ad eum qui praeest pertinere,» respondet:« Is cui dispensatio credita est cum consideratione debet hoc facere. Si quis autem praeter illius voluntatem facere hoc praesumit, tanquam inquietus et indisciplinatus confundatur, usquequo discat loci sui ordinem custodire, secundum quod Apostolus dixit: unusquisque in quo vocatus est in eo permaneat.»

Porro hoc nomine S. Pater vetat non solum quidquam dare; sed 423 et permutare, aut mutuo commodare; idque juxta priscorum monachorum disciplinam, quam videre est in Regula S. Pachomii:« Mutare de his quae a praeposito acceperit cum altero nemo audebit, nec accipiet melius, et dabit deterius aut econtrario dans melius, deterius accipiet.» In Poenis incerti auctoris apud S. Basilium:« Si quis permutet aliquid cum aliquo, aut quid largiatur praeter voluntatem archimandritae, careat benedictione.« In Regula Tarnatensi:« Nihil de his quae perceperit ei sit licitum commutare, nec pro abjectiore viliora, nec pro commodo meliora; sed qualiacunque fuerint attributa, cum gratiarum actione suo tantum usui vindicabit.» In Regula S. Isidori:« Cum alio quoque fratre quippiam commutare, nisi abbas vel praepositus jusserit, nulli licebit.» Et in Regula Cujusdam ad virgines:« Ea quae sibi fuerint ab abbatissa commendata, id est necessitatem praesentem, aut in vestimento, aut in qualibet re, nihil exinde aut dare aut commodare cuiquam praesumat, nisi tantum ab abbatissa illi fuerit ordinatum.» In rebus tamen minoris momenti possunt fratres sibi invicem commodare, verbi gratia, acum, cultellum, tabulas, etc. hujusmodi, quemadmodum docet Hildemarus.

Secundo, prohibet S. Pater quidquam accipere sine jussione abbatis. Ita etiam S. Pachomius:« Nemo ab altero accipiet quidquam nisi praepositus jusserit.» Regula Orientalis:« Sine seniorum verbo et auctoritate, nullus fratrum quidquam agat, neque accipiat aliquid, neque det.» Poenae incerti auctoris apud S. Basilium:« Si quis foras dederit aliquid, aut acceperit praeter voluntatem archimandritae, excommunicetur.» Et S. Fructuosus:« Munus quodlibet, sive epistolas nemo monachus accipiat.»

Hoc etiam nomine S. Benedictus vetat quidquam ab alio mutuare sine praelati licentia: id quod similiter prohibet Regula SS. Pauli et Stephani his verbis:« Nec inter se fratribus liceat, ut id quod de communi quisquam acceperit, nisi permissu prioris, cum alio fratre quasi peculiari amore mutuare, ne hac occasione nascatur amor illicitus.»

Tertio, S. Benedictus prohibet ne quisquam aliquid habeat possideatque proprium: quod certe adeo monasticae professioni est annexum, ut sine proprietatis abjectione monachus esse non possit, uti sentiebat olim sanctus Fulgentius. Nam« dicebat frequenter, nec debere, nec posse monachum judicari, cui voluntas habere privatum peculiam persuaserit.» Et S. Isaac apud sanctum Gregorium:« Monachus qui in terra possessionem quaerit. monachus non est.» Eadem mente S. Basilius, ad Senatorem quemdam, qui saeculo renuntians aliquid sibi de propriis facultatibus retinuerat, dixit: Et Senatorem perdidisti, et monachum non fecisti. Et revera quotquot exstiterunt aliquando veri monasticae vitae cultores, quotquot Regularum conditores de abdicanda proculque amandanda proprietate leges aut sanxerunt, aut servaverunt. Praeclarum hanc in rem exemplum habemus in discipulis sancti Gerasimi abbatis, qui, ut scribit Cyrillus in Vita sancti Euthymii,« nihil 424 possidere tantae eis erat curae, quantae nihil aliud..... erantque adeo remoti ab omni sollicitudine, et a negotiis humanis ita disjuncti, ut nihil haberent praeter ea quibus induebantur, adeo ut non esset secundus amictus..... Haec autem lex est optime tradita a Gerasimo, ut exeuntes cellas dimitterent apertas, ut liceret ei qui vellet ingredi, et quod vellet accipere ex illis vilibus, et ad usum necessariis, nomine prohibente.» Et in discipulis sancti Martini, de quibus Severus Sulpicius:« Nemo, inquit, ibi quidquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur, non emere, aut vendere, ut plerisque monachis moris est, cuiquam licebat.» Denique in Tabennensibus monachis, de quibus in Vita sancti Pachomii, n. 38:« Auri argentive nullus inter eos usus. Quin etiam reperti sunt, qui cum finem facerent vivendi, quid aurum argentumve omnino esset ignorarent. Soli videlicet, quibus administrandi necessaria officium erat impositum, pecuniae rationes noverant: et hi ipsi postquam ad monasterium erant reversi, nihil retinuissent in manibus, ne ad diem quidem unum, sed redditam sibi pecuniam servabat oeconomus, donec eos rursus contingeret egredi. Hujusce institutionis decreta videre est in ipsa S. Pachomii Regula, qua praescribitur ut« nemo in cella sua habeat praeter ea quae monasterii lege praecepta sunt, nec paucos nummos, nec proprium aliquid extra habitum suum. Si quid inveneris, absque contradictione auferes.» Et iterum:« Nihil in cella sua absque praepositi jussione quidquam condet, nec poma quidem.» Item ad amputandam omnem proprietatis occasionem:« Si quis transfertur de domo in alteram domum, excepto ea quae usui quotidiano ad habitum necessaria sunt, secum transferre non poterit.» Similia statuta in aliis monachorum Regulis advertere licet, quas hic singulatim referre etsi videatur prolixum, haud erit fortassis lectoribus ingratum. Itaque Regula SS. Serapionis, Macarii, Paphnutii, et alterius Macarii decernit:« Si dives est, et habens multas divitias in saeculo, et converti voluerit; debet primo Dei voluntatem implere, et consequi praeceptum illud praecipuum, quod adolescenti diviti dicitur: Vende omnia bona tua, et da pauperibus, et tolle crucem tuam, et sequere me. Deinde instruendus est ab eo qui praeest patre, ut nihil sibi relinquat nisi crucem Christi quam tenet.»

Regula secunda SS. Patrum:« Ante omnia habentes charitatem, humilitatem, patientiam, mansuetudinem, vel caetera quae docet sanctus Apostolus, ita ut nemo quidquam sibi vindicet, sed sicut scriptum est in Actibus Apostolorum, habeant omnia communia.»

Regula tertia SS. Patrum:« Abbati nulli liceat sibi quidquam proprie vindicare( multo minus monachis), cum omnia Deo propitio in illius maneant potestate. Si quis vero quod in Regula junioribus prohibetur, sibi aliquid ex successione parentum, seu quolibet donato retinere praesumpserit, et non omnia in communi posuerit, a fratribus arguatur. Si in vitio perstiterit, in notitiam episcopi deferatur; qui si ab episcopo correptus, nec sic emendaverit, deponatur.»

425 Regula S. Macarii: Novitius« si aliquam in cellula voluerit inferre substantiam, in mensa ponatur coram omnibus fratribus, velut Regula continet. Qui si susceptus fuerit, non solum de substantia quam intulit, sed etiam nec de seipso ab illa judicabit hora. Nam si aliquid prius erogavit pauperibus, aut veniens in cellulam aliquid intulit fratribus, ipsi tamen non est licitum ut aliquid habeat in sua potestate.»

Regula Orientalis:« Nemo suum quidquam vindicet, neque ullus aliquid peculiariter usurpet, sed habeant omnia communia.»

S. Basilius interrogatus,« Si oportet aliquid habere proprium in communi fratrum societate,» respondet:« Hoc contrarium est testimoniis illis quae habentur in Actis de his qui crediderunt, in quibus scriptum est: Neque quisquam eorum quae possidebat, aliquid suum esse dicebat; quare qui suum esse dicit aliquid, is seipsum reddit alienum ab Ecclesia Dei, et a charitate Domini, qui quidem et verbo, et re docuit ponendam esse animam suam pro inimicis suis, nedum res externas.» Vide ejusdem Constitutiones monast. c. 35.

Doctrina sancti Orsiesii abbatis de institutione monachorum:« Cui ministerium aliquod et dispensatio est credita monasterii; et si ex ea lucrum faciat, scelus putetur et sacrilegum quidquam ex ea contingere, et in propriam vertere requiem, quasi despiciens eos qui non habent, et felici paupertate sunt divites, ut non solum ipse perierit, sed et caeteros provocet ad pereundum.» Et infra:« Qui autem vixerunt in coenobio, et de communi in suos aliquid averterunt usus: vae eis cum de corpore exierint, dicetur illis: Mementote quia recepistis bona in vita vestra.»

Consensoria monachorum:« Non poterit proprie retinere quod per pactum ad omnes pertinet, et Deo utique est consecratum.»

Regula incerti auctoris:« Nemo sibi aliquid vindicet proprium, sive in vestimento, sive in quacunque re: apostolica enim vita optamus vivere.»

Regula sancti Caesarii ad virgines:« Nemo sibi aliquid judicet proprium, sive in vestimento, sive in quacunque alia re.»

Regula sancti Aureliani ad monachos.« Nihil occulte accipiatis, sed si propinquus aut amicus aliquid in vestimento, aut in auro, vel aliud quodcunque dederit aut transmiserit, in potestate sit abbatis; et si illi cui transmittitur necesse fuerit, tribuatur; sin vero ille nihil indiget, in commune redactum cui necessarium est, tribuatur.»

Regula S. Ferreoli:« Illud etiam statui debere perspeximus, ut nullus monachorum aliquid sibi proprium absque societate fratrum audeat vindicare: ita ut etiam in his quae sua sunt nihil amplius credat sibi juris esse quam caeteris; quia cum seipsum alterius subdidit potestati, omnia secum in alienam potestatem transmisit. Quidquid ergo secum rerum detulerit expetito consortio monachorum, ac ubi corpori congregationis membrum factus adhaeserit, statim cognoscat omnia in 426 communionem transiisse; et hoc tantum judicet proprium, quidquid cum fratribus possederit indivisum, etc.»

Regula sancti Columbani:« Nuditas et facultatum contemptus prima perfectio est monachorum.»

Regula Tarnatensis:« Nulli liceat sequestratam eligere mansionem, nec armariolum, aut aliquid simile quod peculiarius claudi possit permittatur habere proprium.» Et iterum:« Nihilque habere vos proprium reputetis.»

Regula sancti Isidori:« Monachi in communi viventes nihil peculiare sibi facere audeant neque in suis cellulis quidquam quod ad victum vel ad quamlibet rem aliam pertineat, sine regulari dispensatione habere vel possidere praesumant. In Pentecoste autem, qui est dies remissionis, omnes fratres sub divina professione se alligent, nihil peculiare apud conscientiam suam habere.»

Regula sancti Fructuosi:« Peculiaritas aut in utensilibus, aut in vestimentis, aut in quibuslibet rebus vilissimis saltem et abjectis omnimodo vitetur: quia abominatio monachis est et infamium quidquam possidere superfluum aut reservare proprium vel occultum, quod non longe ab Ananiae et Saphirae exemplo segregatur.»

Regula Cujusdam ad monachos:« Nihil possidendum tanquam proprium et specialiter inter monachos, sed sint eis omnia communia.»

Regula Magistri:« Si quod ergo peculiare inventum in aliquo fuerit, grandi eum abbas et diuturna excommunicatione condemnet, ut exemplo illius vindictae nullus hoc audeat imitari: hoc enim ne sit in aliquo, frequenter omnes scrutentur a praepositis suis; et si in aliqua re fuerit visus sibi frater multum gavisci aut plaudere, tollatur ei, et alio detur, et alterius illi quodvis fuerit, ut propria in eo non extollatur voluntas.»

Regula solitariorum:« Hi ergo qui saeculum perfecte derelinquunt, nihil debent possidere praeter Dominum, etc.»

Typicum Irenes Augustae pro sanctimonialibus monasterii SS. Deiparae Gratia plenae:« Summae paupertati operam date, non tantum in pecuniis usque ad obolum, sed et in cibo et in potu usque ad minimum quodlibet. Quo enim hujusmodi nostrum praeceptum non violetur, hortamur praefectam ut quoties et quando voluerit vos perlustret, et nihil plus habere sonat quam a coenobitica regula concedatur.»

His accedunt summorum pontificum decreta: Innocentii III, Gregorii IX, Nicolai IV, et Benedicti XII, ex quibus unum hic Innocentium proferre sat erit:« Prohibemus, inquit, districte in virtute obedientiae, sub attestatione divini judicii, ne quis monachorum proprium aliquo modo possideat; sed si quis aliquid habeat proprii, totum in continenti resignet. Si vero post hoc proprietatem aliquam fuerit deprehensus habere, regulari modo praedicto de monasterio expellatur, nec recipiatur ulterius; nisi poenitent secundum monasticam disciplinam.» 427 Et sub finem:« Nec aestimet abbas quod super habenda aliqua proprietate possit cum aliquo monacho dispensare, quia abdicatio proprietatis, sicut et custodia castitatis, adeo est annexa regulae monachali, ut contra eam nec summus pontifex possit licentiam indulgere.»

Idem videre est in Conciliis passim, praesertim in Aurelianensi I, can. 21; Autissiodorensi can. 23, Lateranensi sub Alexandro III, et aliis plurimis. Sed de his satis. Ad textum revertor.

Nullam omnino rem, neque codicem, neque tabulas, neque graphium, sed nihil omnino.] Nullam omnino rem,« quasi diceret: dummodo sit res, istam tibi excludo; et omnino, id est omnibus modis, hoc est per nullum modum habeas:» inquit Bernardus Cassinensis.

Quippe quibus nec corpora sua, nec voluntates licet habere in propria potestate.] Reddit his verbis rationem cur monachus possidere proprium haud debeat: nam si nec voluntatis propriae, nec sui corporis potestatem habere liceat, multo minus rerum temporalium: Quod vero nec voluntas, nec corpora, nostra sint in potestate, vel inde maxime patet, quod per saeculi fugam, Deique dilectionem nos ipsos vendidimus, ut loquitur S. Johannes Climacus: quapropter sicuti res vendita haud amplius est ejus qui vendidit illam, ita nec nos nostri sumus, sed Dei, cui per monasticam professionem venditi sumus. Eadem ratione proprium a monachis amputandum censuit S. Ferreolus;« quia, inquit, cum seipsum alterius subdidit potestati, omnia secum in alienam potestatem transmisit.» Et Magister:« Ideo aliquid peculiare habere denegatur; quia nemo serviens Deo implicat se negotiis saecularibus, ut ei placeat cui se probavit, ut cum omnibus rebus suis alieno cum se imperio subdiderit, non sit res ubi propria ejus voluntas extollatur.»

Porro acute hic notat Haeftenus triplicem hoc capite a S. Benedicto praescriptam esse abdicationem, tribus votis respondentem: rerum temporalium, quas per paupertatem abnegamus; corporum, quae per castitatem Deo consecramus; et voluntatis propriae, quam per obedientiam Deo immolamus. Et hanc ultimam abdicationem a suis fratribus ante omnia exigebat V. Wala Corbeiensis abbas, qui, ut scribit Paschasius in ejus Vita, l. I, c. 21,« quam saepe cunctos generaliter, non minus quam plurimos specialiter de voluntate liberi arbitrii, et potestate proprii corporis, juxta professionem monasticae disciplinae satis argumentose monebat; ne nostrum aliquis voluntatem propriam sequeretur; alioquin, aiebat, quomodo rationem pro aliquo redditurus ero, nisi et potestatem sui corporis, et voluntatem liberi arbitrii mihi relinquat. Quod si ipse sibi in sua se retinuerit potestate vel voluntate, noverit rationem se redditurum, non solum pro suis, verborum, aut cogitationum, vel gestorum factis; verum etiam quia contra professionem monasticae legis, in sua se retinuit potestate vel voluntate cordis. Tanto profecto, inquiens, liber ero, quanto 428 non mihi debita potestas concessa manet, neque voluntas sui relaxatur arbitrii.»

Omnia vero necessaria a Patre monasterii sperare.] Plurima hunc in locum observanda occurrunt. Primo per monasterii Patrem: 1º intelligi posse Deum ipsum, qui communis omnium pater est, in quo oculi omnium sperant, et dat escam illorum in tempore opportuno, aperitque manum suam, et implet omne animal benedictione; 2º abbatem, qui vices ejus in monasterio agit, ipsius vocatur praenomine, dicente Apostolo: Accepistis spiritum adoptionis in quo clamamus, Abba Pater: quo sensu monasterii Patrem hic intellexit Richardus de S. Angelo; 3º cellerarium, qui ex Regulae cap. 31, omni congregationi sit sicut pater.

Secundo, per omnia necessaria, hic non solum intelligi victum aut vestitum, si stricte sumantur, sed ea omnia quae ad vitam monasticam decenter convenienterque agendam requiruntur; quae sanctus Pater exposuisse videtur, cum cap. 55 ait:« Et ut hoc vitium peculiare radicitus amputetur, dentur ab abbate omnia quae sunt necessaria, id est cuculla, tunica, pedules, caligae, bracile, cultellus, graphium, acus, mappula, tabulae; ut omnis auferatur necessitatis excusatio.»

Tertio, abbatem et cellerarium in necessariis administrandis valde sollicitos esse debere; quia,« sicut sancitum est ut nihil proprium habeant, ita justum est ut omnes quae necessaria fuerint a sancto abbate accipiant,» inquit sanctus Caesarius in Reg. ad monachos. Et citatus hic ab Hildemaro Gregorius:« Si vult pastor suis discipulis proficere, magnum studium debet habere de temporalibus necessitatibus praebendis.» In quibus etiam distribuendis attendere debet quod ait Trithemius:« Quae sine culpa potest concedere, non debet cum periculo denegare: suscepit enim infirmorum curam, non fortium.»

Quarto, quod sicut omnia necessaria a Patre monasterii sperare, ita superfla resecare oportet:« Ab abbate igitur necessaria speranda sunt, infit Trithemius, non superflua; quia ubi necessitas ad usum monachorum permittitur, superfluitas ut crimen condemnatur; et sicut abbas necessaria fratribus denegans, graviter a Deo reprehenditur, ita si concesserit superflua, tanquam praevaricator sancti ordinis condemnatur.» Hinc concilium Tridentinum:« Mobilium usum ita superiores permittant, ut eorum supellex statui paupertatis quam professi sunt conveniat, nihilque superflui in ea sit, nihil etiam quod sit necessarium eis denegetur.» Jam vero si quaeras quid sit superfluum? respondet Joannes de Fano:« Superfluum est illud quo sublato reliquum sufficit. Duarum altera superfluit, quando una illarum sufficit; multum superfluit, quando parum satis est: pretiosum abundat, si vile satisfacit.»

Quinto, observat Hildemarus sanctum Patrem Benedictum non dixisse omnia necessaria a parentibus, vel ab amicis, sed a Patre monasterii speranda esse. Et certe indignum est abjectis saecularibus curis, relictis 429 saecularibus charis, monachum quasi fastidientem monasticam paupertatem, ad parentum aut amicorum thesauros recurrere; quos pauperibus distribuendo in coelestes thesauros recondere deberet.

Nec quidquam liceat habere quod abbas non dederit aut permiserit.] Quod sic non capiendum, quasi posset abbas fratribus permittere proprium, cum nec summus pontifex id queat, ut supra dicebat Innocentius III.

Omniaque omnibus sint communia.] Utpote quibus« Deus communis est, communis pietatis negotiatio, communis salus, communia certamina, communes labores, communes quoque coronae,» ut loquitur sanctus Basilius.

Nec quisquam suum esse aliquid dicat aut praesumat.] Hactenus S. P. Benedictus proprietatis vitium ex corde et opere monachi eliminare aggressus est: jam vero illud etiam in ore ejus condemnare videtur, dicens: Nec quisquam suum esse aliquid dicat: ad quem locum illustrandum Joannes Trithemius:« Non dicat abbas suum aliquid, non codex meus, non ager, non villa, non census; sed si tale coram hominibus dicere oporteat, noster, non meus dicat. Etenim cum res monasterii communitatis sint, et communitas praesupponit multos, nulli videatur ridiculum si monachus aut abbas, singularis persona dixerit nostrum. Ad communitatem dicti sermonis refertur intentio; neque puerilia sunt haec, quae SS. Patres antiquissimos tam studiose constat observasse, ut poenitentiam in transgressores praescriberent.» Ad SS. Patres quod spectat ex antiquis eorum institutis ac regulis apparet quanta sollicitudine frigidum illud verbum meum in communi sermone vitarent. De Aegyptiis Tabennensiotisque audiendus est Cassianus:« In aliis quoque monasteriis, in quibus aliqua remissius indulgentur, hanc regulam videmus strictissime nunc usque servari, ut ne verbo quidem audeat quis dicere suum aliquid; magnumque sit crimen, ex ore monachi processisse codicem meam, tabulas meas, graphium meum, tunicam meum, caligas meas; proque hoc digna poenitentia satisfacturus sit, si casu aliquo per subreptionem, vel ignorantiam hujusmodi verbum de ore ejus effugerit.» Ex sancto etiam Basilio:« Doctrina veritatis omnino illud meum ac tuum inter fratres dici vetat.» Idem videre est in aliis monasticis regulis passim. In Regula sancti Augustini:« Non dicatis aliquid proprium.» In Regula sancti Aureliani:« Nullus praesumat quidquam suum dicere.» In Poenitentiali sancti Columbani:« Meum et tuum dixisse sex plagis.» In Regula a sancto David monachis tradita:« Omnia omnibus communia, et nihil meum, nihil tuum dicebant; quisquis enim dicebat meum est hoc, vel istud, durae poenitentiae subjiciebatur.» In Regula S. Fructuosi:« Nec quisquam e monachis suum asserens dicat, codex meus, tabulae meae, et reliqua: quod verbum si de ore ejus effugerit, poenitentiae subjacebit, ne velut propria quaelibet in monasterio habere videatur.» In Regula Cujusdam:« Qui autem dixerit, 430 meum est hoc, aut illud, peccavit coram Deo, nisi tantum per obreptionem sermonis; sed pro hoc ipso tamen veniam petat a Deo, et caveat de reliquo, et ne iterare audeat.» In Ordine Conversationis monasticae:« Nullus ex fratribus suum aliquid dicat, aut rem aliquam, aut membrum corporis, sed semper nostrum: hoc solum oportet dicere proprium, mea culpa.» Apud Udalricum:« Nihil appellat singulariter suum, sed omnia dicit nostrum, nisi de patre et matre; de his solis solet licenter dici meus et mea.» Consuetudines S. Benigni Divion. c. 31 habent:« Omnia dicit nostrum, nisi de patre, vel matre, vel de peccato.»

Quod si quisquam hoc nequissimo vitio deprehensus fuerit delectari, admoneatur semel et iterum; si non emendaverit, correptioni subjaceat.] Quod S. Pater alibi exprimit his verbis:« Et si cui inventum fuerit quod ab abbate non acceperit, gravissimae disciplinae subjaceat.» Quid vero sit gravissimae disciplinae subjici, ita exponunt Regulae commentatores, Hildemarus:« Si per furtum habuit illam rem, si grandis est, sicut jam diximus, id est quatuor valens denariis; eo modo in minori culpa judicandus est. Si autem major est, tunc debet res incendi; et ipse in graviori culpa judicandus est.» Bernardus Cassinensis:« Gradibus non servatis, excommunicationem intelligo gravissimam disciplinam, ut sicut de notorio proprietario dictum est puniatur.» Econtra Boherius in primo comm.:« Dic, inquit, quod prius semel et iterum debet proprietarius admoneri secreto, et inde graviori, id est publicae correctioni subjici, et postea per reliquos gradus deduci.» At non multo post ita habet:« Dic subjaceat gravissimae disciplinae, id est corporali vindictae, quod erit arbitrarium.» In secundo vero commentario ad verba gravissimae disciplinae subjaceat, addit ex Cassiani l. IV, cap. 16, plagarum scilicet, vel expulsionis. Sed Bernardi sententiam sequi videtur Nicolaus de Fractura. Ita nimirum illi S. Benedictum explicant. Pro conclusione autem hujus capitis haud erit abs re de proprietariorum poenis paulo fusius disserere; quod tunc praestitisse nos credimus, postquam antiqua regularum monasticarum statuta, conciliorum, Romanorumque pontificum decreta, ac tandem recentiorum etiam congregationum constitutiones hanc in rem protulerimus.

Itaque in Regula tertia SS. Patrum decernitur, ut abbas proprietarius« a fratribus arguatur; si in vitio perstiterit, in notitiam episcopi deferatur: qui si ab episcopo correptus, nec sic emendaverit, deponatur.» Poenae incerti auctoris apud S. Basilium:« Si quis possidet aliquid in monasterio, vel extra monasterium, sit excommunicatus.» Et iterum:« Si quis foras dederit aliquid aut acceperit praeter voluntatem archimandritae, excommunicetur.» S. Columbanus in Poenitentiali:« Operis peculiaris praesumptio, centum plagis. Possessio alicujus rei, quam non necessitas generaliter fratribus concessit, amissione ejusdem, et centum plagis coerceatur. Necessarium vero ac licitum 431 aliquid facere, dare, accipere sine jussione duodecim plagis, nisi ratio aliqua defendat, ut supplex satisfactio remittat.» S. Donatus:« Si quae hoc nequissimo vitio deprehensa fuerit delectari; tribus superpositionibus poeniteat.» Regula Cujusdam ad monachos:« Si quis in hoc vitio existat insanabilis, expellendus est ab universis fratribus; quoniam vitium philargyriae gravissimum est prae omnibus vitiis.» Regula Cujusdam ad virgines quasi explicans S. Benedicti mentem.:« Quod si huic vitio aliqua sororum delectari fuerit deprehensa, et post primam, secundam, vel tertiam correctionem emendare noluerit, disciplinae regulari subjaceat.» Denique Regula Magistri:« Si quod ergo peculiare inventum in aliquo fuerit, grandi eum abbas et diuturna excommunicatione condemnet, ut exemplo illius vindictae nullus audeat imitari.» Et haec ex veterum monachorum regulis: venio ad summorum pontificum decreta.

In primis S. Gregorius Constantium quemdam, in abbatem cujusdam monasterii electum, ordinari recusavit, eo quod peculiaritati studeret, et solus pergere praesumpsisset, quemadmodum ipse testatur. Innocentius autem III, in sua decretali ita habet:« Si quis aliquid habeat proprii, totum in continenti resignet. Si vero post hoc proprietatem aliquam fuerit deprehensus habere, regulari modo praedicto de monasterio expellatur, nec recipiatur ulterius, nisi poeniteat secundum monasticam disciplinam. Quod si proprietas apud quemquam inventa fuerit in morte, ipsa cum eo in signum proditionis extra monasterium in sterquilinio subterretur( sic), secundum quod B. Gregorius narrat se fecisse in dialogo.» Gregorii factum offendes in lib. IV Dialog., cap. 55. Simile reperies in Vita S. Leufredi, abbatis Madriacensis. n. 23. Ab Innocentio haud discrepare videtur Gregorius IX, cum in constitutione pro monachis Benedictinis statuit, ut« monachi proprietarii excommunicentur ab abbatibus suis; et si in morte inventus fuerit proprietarius, ecclesiastica careat sepultura. Nulli autem prorsus nisi pro officio sibi commisso arcam cum clave habere liceat absque licentia abbatis sui; et quoties abbas hanc petierit, eidem tradatur. Et si aliter habeat, eo ipso proprietarius reputetur. Excommunicationis sententiam in proprietarios abbates semel in anno, scilicet in Ramis palmarum solemniter in capitulo publicabunt: et si post alias inventus fuerit monachus habere proprium, baillivam, si quam habet, amittat; nec infra annum sibi alia committatur; nec tunc, nisi proprio restituto, et peracta poenitentia competenti. Abbas qui scienter proprium concesserit monacho, vel punire contempserit, suspendatur ad tempus secundum Regulam S. Benedicti.» Et in bulla ad Cluniacenses:« Monachis proprietariis etiam poena juxta morem Cisterciensis ordinis infligatur, et in proprietarios excommunicationis sententia promulgetur, nisi monachus proprietarius deposita restituerit, quae suis fuerint monasteriis resignanda.» Hanc poenam paulo mitigasse videtur Nicolaus IV, in bulla item ad Cluniacenses:« Poena, inquit, 432 insuper monachis proprietariis infligatur, videlicet ut per annum ad statum novum redigantur; et infra dictum annum assidue coram conventu comedant in terra sedentes. Et in depositarios, si monachis proprietariis deposita restituerint, quae sunt suis monasteriis resignanda, monitione praemissa, excommunicationis sententia promulgetur.» Benedictus vero XII, in sua constitutione, c. 16, proprietarios monachos, ad quodcunque officium seu beneficium obtinendum declarat inhabiles.

Jam vero ad concilia quod spectat, Autissiodorense II ita habet:« Si monachus peculiare habere praesumpserit, ad agendam poenitentiam in alio monasterio detrudatur.» Londoniense, sub Lanfranco anno 1075 celebratum:« Si quis vero aliquid proprii sine praefata licentia habere in morte fuerit deprehensus, nec ante mortem id reddiderit, cum poenitentia et dolore peccatum suum confessus; nec signa pro eo pulsentur, nec salutaris pro ejus absolutione hostia immoletur, nec in coemeterio sepeliatur.» Item Londoniense alterum anno 1200:« Si peculium habuerit, nisi ei ab abbate fuerit pro injuncta administratione permissum, a communione removeatur altaris; et qui in extremis cum peculio inventus fuerit, nec oblatio pro eo fiat, nec inter fratres recipiat sepulturam.» Tridentinum vero: In proprietate« deprehensus, aut convictus, biennio activa et passiva voce privatus sit; atque etiam juxta Regulae et ordinis constitutiones puniatur.» Quaenam autem sint illae ordinis constitutiones, jam aperiendum est.

In primis hanc apud Cistercienses legem reperio in lib. Institutionum cap. gener. ord. Cist.: Monachus vel conversus in furto vel proprietate deprehensus, ultimus omnium per annum erit ad minus, et quantum ultra visum fuerit abbati; et omni sexta feria per annum sit in pane et aqua, et quadraginta diebus grossiori pane vescatur. Conversus ad terram comedat, et illis quadraginta diebus in claustro sedeat, et operetur in silentio quod ei fuerit imperatum; nec loquatur nisi cum abbate, vel cum eo qui conventum tenet, et cum magistro conversorum, et de confessione. Et omnibus horis canonicis intersit, et omnibus capitulis, quibus intererit, per annum verberetur; et monachus quadraginta diebus vapulet in capitulo monachorum. Et si furtum excesserit valorem viginti solidorum, tam monachus quam conversus, ablato ei habitu, ad portam emittatur. Et si conversus fuerit recipiendus, non recipiatur nisi in familiarem, ita quod per annum grossiori pane vescatur, et lineis non utatur. Si autem in hoc statu iterum commiserit furtum, vel incarceretur, vel de ordine emittatur penitus. Monachus vero si recipiatur, culpae gravioris in primis poenitentiam agat, et nihilominus poenam monacho superius inflictam sustinens, ab officio altaris per annum abstineat, licet furtum vel proprietas committatur in re parva, vel vili. De poena tamen temperanda pro re minima erit in discretione abbatis.» Et alio in loco:« Proprietarii singulis annis in Ramis palmarum.... ab eo, qui praeest 433 capitulo, cum stola, et candela accensa, et baculo pastorali, si abbas fuerit, auctoritate Dei omnipotentis Patris, et Filii, et Spiritus sancti, et B. Mariae, et omnium SS. excommunicentur.» In antiquis vero Definitionibus ejusdem ordinis ita habetur:« Proprietarii, quos, ipso facto quo hujusmodi criminibus implicantur, capitulum generale decernit in excommunicationis laqueum incidisse, singulis annis in Ramis palmarum post habitum sermonem in omnibus capitulis ordinis, ab eo qui praeest capitulo, cum stola, candela accensa et baculo pastorali, si abbas fuerit, auctoritate Dei omnipotentis Patris, et Filii, et Spiritus sancti, et B. Mariae, et omnium SS. et totius ordinis excommunicati denuntientur.» His adde statutum capituli generalis anni 1227:« Conversus qui subito defunctus inventus est habere quinque denarios, et non fuit confessus, imo in sacra solemnitate Nativitatis dominicae accessit ad sacram communionem, non facta confessione, remaneat prout est extra coemeterium tumulatus.» Non possim hic praeterire factum S. Stephani, abbatis Obazinensis, ordinis Cisterciensis, cujus cum Petrus prior aliquos solidos ex simplicitate potius quam ex cupiditate occultasset:« hoc cum abbati compertum esset, in tantum commotus est, ut eum ab officio suo deponeret, et in quadam cella remotiore habitare praeciperet; ubi per aliquos annos in multa afflictione degens, tandem vocante Domino a terrenis ad coelestia, a labore ad requiem, a peregrinatione ad patriam feliciter emigravit.» Haec quoad Cistercienses, quorum antiquas Definitiones dist. 7, cap. 7, videsis.

Antiqua Carthusiensium statuta adversus proprietarios ita definiunt:« Singulis annis a Circumcisione usque ad Quinquagesimam conversi et redditi: monachi vero a Quinquagesima usque ad Ramos palmarum quidquid habent ostendant et exponant voluntati prioris; et in ipsa dominica Ramis palmarum omnes tam monachi quam conversi et redditi conveniant in capitulo monachorum, ibique, non praemisso alio sermone, tractetur de consuetudinibus ordinis, et excommunicetur a priore, et a singulis sacerdotibus omnis tam praesens quam absens, qui occultandi animo retinuerit aliquid ultra duodecim denarios valens, donec illud ostendat et exponat priori. Vel si quid a praeterito die Ramis palmarum sine licentia donando, seu aliter alienaverit, vel etiam commodaverit ultra summam praedictam, donec confiteatur priori, indulto tantum spatio praesentibus ad confitendum usque ad diem coenae, et absentibus usque ad octavam diem reversionis ad domos suas. Quicunque itaque exinde retinuerit, aut de donatis, alienatis, sive accommodatis ultra valorem trium solidorum domum gravaverit, nec fuerit, ut dictum est, confessus, tanquam de proprio judicetur, si convictus fuerit, et de ordine expellatur. Si vero infra praedictam summam deliquerit, prioris arbitrio puniatur. Quicunque seras clandestinas habuerit, sit extra cellam, et extra conventum.» Statuta reformatoria abbatum de Samnhyaco, et de Maceriis 434 ordinis Cisterciencis, et priorum de Ligeto, et de Gladeriis Carthusiensis ordinis, auctoritate Gregorii papa X, pro ordine Grandimontensi, hanc in proprietarios poenam decernunt:« Statuimus ut omni anno Dominica in Ramis palmarum abbas, in loco ubi fuerit, et quilibet prior conventualis, in cella ubi praesidet, excommunicet in capitulo omnes proprietarios, stolis ad collum appositis, et exstinctis candelis, et si quis in fine proprietarius inventus fuerit, in sterquilinio subterretur.» Statuta vero monachorum Benedictinorum provinciae Narbonensis, anno 1226 a Gregorio IX approbata ita habent:« Si autem monitus retinere praesumpserit aliquid, a domo propria penitus expellatur, et in alio monasterio retrudatur, nec aliqua ratione in proprio monasterio recipiatur usque ad nutum capituli generalis. Apud quem vero proprietas in morte inventa fuerit, in signum suae proditionis in sterquilinio subterretur.» Statuta reformatoria Nigrorum monachorum ab Othone legato anno 1238 promulgata:« Statuimus quod praelati, vel saltem in anno publice in conventu in omnes proprietarios excommunicationis ferant sententiam; alias eos, si non resipuerint, punientes, maxime per ignominiam sepulturae.» Alia statuta anno sequenti in capitulo generali edita:« Proprietarii et omnes qui aliis falso crimen imponunt, singulis annis, in secunda feria primae hebdomadae Quadragesimae, in capitulis a suis praelatis excommunicati publice denuntientur cum stola et baculo pastorali.» Statuta etiam capituli provincialis anno 1343 Nortamptoniae celebrati, cap. 6, proprietarios feria secunda post dominicam primam Quadragesimae; Bursfeldenses item feria quinta in Coena Domini excommunicari decernunt. Constitutiones vero Congregationis montis Oliveti statuunt, ut« proprietarii, et abbates, ac superiores non punientes proprietarios, tanquam effractores voti, praeter excommunicationem, a qua non nisi ab abbate generali, et in articulo mortis ab alio absolvi possint, incurrant in poenam carceris arbitrio abbatis generalis, et jejunii in pane et aqua per annum bis in hebdomada quarta et sexta feria, et inhabilitationis a quocunque munere per sex annos, quae poenae a nemine remitti possint.» Constitutiones Coelestinorum: Si quis proprietarius repertus fuerit, videlicet si officialis in tribus tarenis in pecunia, vel sex in valore; si vero subditus fuerit, ab uno parvo denario usque ad Carolenum, tot diebus poenam sustineat gravis culpae, in quot denariis proprietarius invenitur. Si vero ultra excedens summa fuerit, ad abbatis arbitrium infra tres menses poenam sustineat gravis culpae, omnique actu legitimo sit privatus, et proprio careat officio, et per triennium ad officia quaecunque sit inhabilis; praeter poenas a sacro Tridentino concilio injunctas.» Denique Constitutiones Fuliensium:« Qui monachus in proprietatis crimen lapsus esse deprehensus fuerit, cum aliis poenis gravissimis puniatur, tum monasterium pro carcere per annum habeat, ita ut ex eo pedem non efferat.»