Reader

SERMO IV. De medicina laevae, et deliciis dexterae Excelsi.

Hodiernum quidem sermonem Ordinis nostri consuetudo non exigit; sed crastina opus erit circa missarum solemnia diutius occupari, et hora brevis sermonis longitudinem non admittet. Propterea non abs re puto praeparare hodie corda vestra tantae solemnitati, praesertim cum sit profundissima sacramenti hujus et incomprehensibilis altitudo, et tanquam fons vitae quo magis hauriatur, eo magis exuberans nunquam valeat exhauriri. Denique scio quemadmodum abundet pro Christo tribulatio vestra: et utinam abundet et consolatio vestra per ipsum? Nam mundialem quidem consolationem vobis offerre nec libet, nec licet. Vilis est, et ad nihilum utilis hujusmodi consolatio: et, quod magis est metuendum, etiam verae ac salubris consolationis est impedimentum. Propterea qui delectatio est et gloria angelorum, ipse factus est salus et consolatio miserorum; qui in civitate sua magnus et sublimis valde beatificat cives, ipse in exsilio parvulus et humilis valde laetificat exsules; et qui in altissimis est gloria Patris, factus est in terra pax hominibus bonae voluntatis. Parvulus enim datus est parvulis, ut magnus detur magnis, et quos justificat parvulus, magnificet postmodum et glorificet magnus et gloriosus. Hinc sine dubio Vas electionis quod de plenitudine parvuli hujus acceperat( licet enim parvulus, sed plenus, plenus gratia et veritate, et in quo habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter); hinc utique Paulus eructat verbum illud bonum, quod his diebus frequenter audistis: Gaudete in Domino semper; iterum dico, gaudete. Gaudete, inquit, de exhibitione, iterum gaudete de promissione, quoniam et res plena gaudio, et spes plena gaudio est. Gaudete, quia jam percepistis dona sinistrae; gaudete, quia exspectatis praemia dexterae. Laeva, inquit, ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me. Laeva quidem levat, dextera suscipit; laeva medetur et justificat, dextera amplectitur et beatificat. In laeva ejus merita, in dextera vero praemia continentur; in dextera, inquam, deliciae, in sinistra sunt medicinae.

Sed attende pium medicum, attende medicum sapientem. Considera diligentius quam nova medicamina portet, vide quam non modo pretiosas, sed et speciosas attulerit medicinas; non solum perutiles ad sanitatis fructum, sed et delectabiles ad aspectum, et suaves ad gustum. Denique primam ejus medicinam, primum quod in sinistra portat, attende; et conceptum invenies sine semine. Intuere, obsecro, quale sit istud, quam novum, quam admirabile, quam amabile, quam jucundum! Quid enim pulchrius, quam generatio casta? quid gloriosius quam sancta et sincera conceptio, in qua nihil pudoris est, nihil sordis, nihil corruptionis? At quoniam minus fortassis detineret nos, grata licet, admiratio novitatis, nisi fructus quoque salutis et utilitatis consideratio animum delectaret; conceptus iste, non modo gloriosus in ipsa quasi exteriori specie, sed et pretiosus in interiori virtute: ut, secundum quod scriptum est, in sinistra Domini gloria simul et 766 divitiae inveniantur; divitiae, inquam, salutis, cum gloria novitatis. Quis enim potest facere mundum de immundo conceptum semine, nisi qui solus sine omni illicita et immunda conceptus est voluptate? In ipsa radice et origine mea infectus et inquinatus sum: immunda est concepti mea, sed est a quo tollatur ista confusio. Ipse eam tollit, in quem solum ipsa non cadit.

Divitias salutis habeo, quibus redimam propriae conceptionis impuritatem, Christi purissimam conceptionem. Adde adhuc, Domine Jesu, innova signa, immuta mirabilia; nam priora quidem ipsa consuetudine viluerunt. Plane enim solis ortus et occasus, terrae fecunditas, temporum vicissitudo, miracula sunt; et magna miracula: sed toties haec vidimus, ut jam non sit qui attendat. Innova signa, et immuta mirabilia. Ecce, ait, nova facio omnia. Quis hoc ait? Agnus utique qui sedebat in throno( Apoc XXI, 5). Agnus plane totus suavis, totus delectabilis, denique totus unctus. Hanc enim interpretationem habet nomen ejus, quod est Christus. Cui poterit asper aut durus videri, qui ne ipsi Matri in nativitate quidquam asperitatis, quidquam intulit laesionis? O nova vere miracula! Conceptus fuit sine pudore, partus sine dolore. Mutata est in Virgine nostra maledictio Evae: peperit enim filium sine dolore. Mutata est, inquam, maledictio in benedictionem, et sicut praedictum est per angelum Gabrielem, Benedicta tu in mulieribus. O beata, sola inter mulieres benedicta, et non maledicta; sola a generali maledicto libera, et a dolore parturientium aliena! Nec mirum, fratres, si dolorem non intulit Matri, qui dolores totius mundi tulit, secundum quod Isaias ait, quia vere languores nostros ipse tulit. Duo sunt quae timet humana fragilitas, pudor et dolor. Utrumque Christus tollere venit, unde et utrumque suscepit, quando( ut caetera sileam) morte, et morte turpissima condemnatus est ab iniquis. Itaque ut fiduciam nobis daret quod tolleret haec a nobis, prius Matrem suam immunem ab utroque servavit: ut nec in conceptu quidquam pudoris, nec in partu quidquam doloris existeret.

Accumulantur adhuc divitiae, crescit gloria, innovantur signa, et miracula immutantur. Non solum sine pudore conceptus, et sine dolore partus; sed mater est sine corruptione. O vere novitas inaudita! Virgo peperit, et post partum inviolata permansit, fecunditatem prolis cum carnis in egritate, et gaudium matris habens cum virginitatis honore. Jam securus exspecto promissam mihi gloriam incorruptionis in carne mea, quandoquidem conservata per eum est incorruptio etiam in Matre sua. Facile erit ei, per quem mater ipsa incorruptionem non perdidit pariendo, ut et corruptibile hoc incorruptionem induat resurgendo.

Habes tamen adhuc majores divitias, habes gloriam ampliorem. Mater est sine corruptione virginitatis, Filius sine omni labe peccati. Non cadit in matrem Evae maledictio, non cadit in prolem generalis illa conditio, de qua dictum est per prophetam: Nemo mundus a sorde, nec infans, cujus est unius diei vita super terram. Ecce infans sine sorde, solus inter homines verax, imo et veritas ipsa. Ecce Agnus sine macula, Agnus Dei qui tollit peccata mandi. Quis enim peccata melius tolleret, quam is in quem peccatum non cadit? Iste sine dubio lavare me potest, quem constat inquinatum non esse. Haec manus opertum luto detergat oculum meum, quae sola sine pulvere est. Iste meo festucam educat de oculo, qui non habet trabem in suo: imo iste trabem educat de meo, qui nec exiguum pulverem habet in suo.

Vidimus certe divitias salutis et vitae; vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre. Quaeris, a quo Patre? Et Filius Altissimi vocabitur. Manifestum est quis Altissimus sit. Sed ne quis remaneat locus dissimulationis, Quod ex te nascitur Sanctum ait angelus Gabriel ad Mariam, vocabitur Filius Dei. 767 O vere sanctum! Non dabis, Domine, Sanctum tuum videre corruptionem, quod nec Matri quidem abstulit incorruptionem. Crescunt miracula, multiplicantur divitiae, thesaurus aperitur. Quae generat, et mater et virgo est; qui generatur, et Deus et homo est. Sed nunquid dabitur sanctum canibus, aut margaritae porcis? Abscondatur certe thesaurus noster in agro, et pecunia nostra in sacculo reponatur. Operiatur conceptus sine semine Matris desponsatione, partus sine dolore, vagitibus parvuli, et moerore. Abscondatur et parturientis incorruptio legali purificatione; infantis innocentia solita circumcisione. Absconde, inquam, absconde, Maria, novi solis fulgorem; pone in praesepio, involve pannis infantem: nam et ipsi panni divitiae nostrae sunt. Pretiosiores siquidem panni Salvatoris omni purpura, et gloriosius hoc praesepe auratis regum soliis; ditior denique Christi paupertas cunctis opibus, cunctisque thesauris. Quid enim humilitate ditius, quid pretiosus invenitur, qua nimirum regnum coelorum emitur, et divina gratia acquiritur? sicut scriptum est: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum; et apud apostolum: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Habes commendatam a Deo humilitatem in nativitate. In hac enim exinanivit semetipsum, formam servi accipiens, et habitu inventus ut homo.

Vis adhuc pretiosiores divitias, et superexcellentem gloriam invenire? Habes charitatem in passionem. Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Hae divitiae salutis, et gloria, sanguis pretiosus, quo redempti sumus; et crux Dominica, in qua cum Apostolo gloriamur: Mihi autem, inquit, absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi! et dicebat: Nihil arbitratus sum me scire inter vos, nisi Christum Jesum, et hunc crucifixum. Ipsa est laeva Christus Jesus, et hic crucifixus; nam dextera quidem Christus Jesus et hic gloriosus. Christum, inquit, Jesum, et hunc crucifixum. Fortasse crux ipsa nos sumus, cui Christus memoratur infixus. Homo enim formam crucis habet: quam, si manus extenderit, exprimet manifestius. Loquitur autem Christus in Psalmo: Infixus sum in limo profundi. Limum quidem nos esse manifestum est, quoniam de limo plasmati sumus. Sed tunc quidem limus paradisi fuimus, nunc vero limus profundi. Infixus sum, inquit, non pertransii, non recessi. Vobiscum sum usque ad consummationem saeculi. Ipse est enim Emmanuel, nobiscum Deus. Nobiscum utique, sed per sinistram. Sic enim olim Thamar pariente, Zara prius solam protulit manum, quae in sacramento Dominicae passionis coccineo alligata est filo.

Itaque jam quidem tenemus sinistram, sed adhuc clamare necesse: Operi manuum tuarum porrige dexteram; nam delectationes in dextera tua usque in finem. Domine, extende nobis dexteram[ alias, ostende], et sufficit nobis. Gloria, inquit, et divitiae in domo ejus, utique qui timet Dominum. Sed in domo tua, Domine, quid? Profecto gratiarum actio, et vox laudis. Beati qui habitant in domo tua, Domine, etc. Oculus enim non vidit, auris non audivit, et in cor hominis non ascendit, quae praeparasti, Deus, diligentibus te. Lux est enim inaccessibilis, pax est quae exsuperat omnem sensum; fons est qui ascensum nescit, sed descensum. Non vidit oculus lucem inaccessibilem, non audivit auris pacem incomprehensibilem. Speciosi quidem pedes evangelizantium pacem; sed licet in omnem terram exierit sonus eorum; pax tamen quae exsuperat omnem sensum, nec ab ipsis quanta erat potuit capi, nedum aliorum auribus tradi. Ait enim Paulus ipse: Fratres, ego me non arbitror comprehendisse. Fides quidem ex auditu, auditus autem per verbum Dei: sed fides, non species; et promissio, non exhibitio pacis. Et quidem pax nunc est etiam in terra hominibus bonae voluntatis: sed quid est pax ista ad illius plenitudinem et supereminentiam pacis? Unde et ipse Dominus ait: Pacem meam do vobis, pacem relinquo 768 vobis. Meae siquidem, quae exsuperat omnem sensum, et est pax super pacem, necdum capaces estis: propterea do vobis patriam pacis, et relinquo interim viam pacis.

Sed quid est quod diximus: In cor hominis non ascendit? Utique quia fons est, et ascensum nescit. Scimus enim quia fontium natura est rivos sectari convallium, montium ardua declinare, sicut scriptum est: Qui emittis fontes in convallibus, inter medium montium pertransibunt aqua. Hoc autem est unde admonere saepius studeo vestram charitatem, quia Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Fons enim ad altiora non ascendit, quam sit locus ejus unde procedit. Sed videri potest secundum hanc regulam non impediri a superbia vias gratiae, praesertim quod ille primus superbus, qui, secundum Scripturam, rex est super omnes filios superbiae, dixisse non legitur, Altior ero; sed, Ero, inquit, similis Altissimo. Attamen non mentitur apostolus, quoniam ille extollitur supra omne quod creditur, aut quod colitur Deus. Horret humanus auditus verbum: sed utinam horreat similiter animus cogitatum malignum pariter et affectum. Dico enim vobis quod non tantum ille, sed et omnis superbus extollitur supra Deum. Vult enim Deus fieri voluntatem suam, et superbus vult fieri suam. Jam videtur aequalitas: sed attende male congruam proportionem. Deus quidem in his tantum quae ratio approbat, suam vult fieri voluntatem: superbus vero et cum ratione, et contra rationem. Vides quoniam altitudo est, et non illuc perveniunt fluenta gratiae. Nisi conversi fueritis, inquit, et efficiamini sicut parvulus iste( se autem dicit, qui est fons vitae, in quo habitat et unde manat plenitudo omnium gratiarum), non intrabitis in regnum coelorum. Para proinde rivulos, aggeres terrenae et elatae cogitationis disperge, conformare Filio hominis, non primo homini: quia fons gratiae in cor hominis, carnalis scilicet et terreni, non ascendit. Oculum quoque purga, ut videre possis merissimam lucem; et aurem tuam inclina ad obediendum, ut quandoque pervenias ad quietem perpetuam, et pacem super pacem. Lux enim est propter serenitatem, pax propter tranquillitatem, fons propter affluentiam et aeternitatem. Fontem assigna Patri, ex quo nascitur Filius et procedit Spiritus sanctus; lucem Filio, qui est utique candor vitae aeternae, et lux vera illuminans omnem hominem venientem in hunc mundum; pacem Spiritui sancto, qui nimirum super humilem et quietum requiescit. Nec hoc dico, tanquam propria ista sint singulorum: nam et Pater lux est, ut sit Filius lumen de lumine; et Filius pax est, pax nostra, qui fecit utraque unum; et Spiritus sanctus fons est aquae salientis in vitam aeternam.

Sed quando ad hoc perveniemus? Quando adimplebis me, Domine, laetitia cum vultu tuo? Gaudemus in te, quoniam visitasti nos oriens ex alto; iterum gaudemus, exspectantes beatam spem in adventu secundo. Sed quando veniet plenitudo laetitiae, non de memoria, sed de praesentia; de exhibitione, non de exspectatione? Modestia vestra, ait Apostolus, nota sit omnibus hominibus; Dominus prope est. Dignum est enim ut modestia nostra nota sit, sicut Domini Dei nostri modestia cunctis innotuit. Quid enim magis incongruum, quam ut immoderate agat homo, conscius propriae infirmitatis, quandoquidem apparuit inter homines modestus Dominus majestatis? Discite, inquit, a me quia mitis sum et humilis corde, ut possit etiam modestia vestra innotescere caeteris. Jam quod sequitur, Dominus prope est, de dextera debet intelligi. Nam de sinistra ipse loquitur: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Prope est Dominus, fratres mei, nihil solliciti sitis: in proximo est, et citius apparebit. Nolite deficere, nolite lassari: quaerite eum dum inveniri potest, invocate eum dum prope est. Prope est Dominus his qui tribulato sunt corde: prope est exspectantibus eum, exspectantibus eum in veritate. Denique vis nosse quam prope 769 est? Audi sponsam de sponso canentem: Quoniam ecce stat post parietem. Parietem istum, corpus tuum intellige, quod obstaculum impedit, ut eum qui prope est, nondum valeas intueri. Propterea Paulus ipse dissolvi cupit, et cum Christo esse, et exclamans miserabilius: Infelix, inquit, ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Sic et propheta in Psalmo: Educ, inquit, de carcere animam meam, ad confitendum nomini tuo.