Reader

SERMO XXXIII. De verbis psalmi XXIII, « Quis ascendit in montem Domini? »

Verbum exhortationis est, fratres mei, ut quandoquidem omnes ascendere nitimur, omnes tendimus in sublime, sursum aspiramus omnes, omnes conamur in altum: illic studeamus ascendere, ubi bonum sit nos esse, ubi securum sit nos esse, unde cadere non oporteat, ubi stare possimus. Nec modo ut desiderium provocet, ascensorem montis hujus Propheta requirit; verum etiam ut ascendere cupientem modum doceat ascendendi. Felix, qui hujus montis ascensiones in corde suo disposuit, concupiscens et deficiens in atria Domini. Siquidem mons iste mons uber, bonorum omnium cumulus, mons voluptatis aeternae, domus Dei est. Et beati qui habitant in domo tua, Domine; in saecula saeculorum laudabunt te. Audi testem fidelem, quia mons est domus ista: O Israel, quam magna domus Domini, et ingens locus possessionis ejus! magnus, et non habens consummationem, excelsus et immensus. Imo vero non solum mons est, sed et mons montium, multae in eo mansiones, multi montes. Denique etiam fundamenta ejus in montibus sanctis.

Et ne hoc quidem sanctus tacuit Isaias: Erit, inquit, mons domus Domini praeparatus in vertice montium, et elevabitur super colles. Quidni montium mons, fundatus exsultatione universae terrae, ubi tam multiplex omnium delectabilium copia, ubi una copiarum omnium plenitudo? Erit enim mons pacis, mons gaudii, mons vitae, mons gloriae: et hi omnes montes unus mons consummatae felicitatis. An non mons pacis, pax super pacem, pax quae exsuperat omnem sensum? Plane mons magnus pax in corde, pax in carne, pax ab iniquis hominibus, pax cum omnibus proximis, pax ab ipsis daemonibus, pax cum Deo; et pacis non erit finis. Erit gaudium, sed quale Dominus ait, gaudium plenum, securum gaudium, quod nemo tollet a nobis. Sed et vitam habituri sumus, et abundantius habituri, quod non possit inefficax esse tanti pastoris adventus, qui ad hoc ipsum venit ad oves, sicut ipse testatur, ut vitam habeant, et abundantius habeant. Nunquid non etiam mons tibi videtur aeternum gloriae pondus supra modum in sublimitate? Porro ex his omnibus, et si qua possunt similiter desiderabilia cogitari, una est beatitudinis mensura bona, conferta, coagitata, supereffluens: ac si plurimos montes, alium quidem aureum, alium argenteum, alium ex hyacinthis et smaragdis, atque omnium gemmarum gloria; alium quoque ex vermiculo, purpura et bysso, caeterisque ejusmodi opibus pariter coarcervans, in unum redigas montem. Omnia enim nobis multiplicata reddentur. Et qui aurum et argentum, lapides pretiosos superaedificaverit 1151 fundamento, aedificium humile in immensos montes excrevisse mirabitur; et ex modico semine magnos metet, non tam manipulos, quam acervos manipulorum.

Quis ergo ascendet in montem Domini? aut quis stabit in loco sancto ejus? Innocens manibus, et mundo corde. Beatus ille, si quis tamen ille est. Sed quis gloriabitur innocentes manus, aut castum se habere cor? Nemo mundus a sorde, nec infans, cujus est unius diei vita super terram. Unus tantum est inter noxios innocens, mundus inter impuros, inter mortuos liber unus est, et non aestimabitur alius absque eo. Ipse est de quo legisti: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo. Erat enim innocens manibus, qui peccatum non fecit sed multa bona operatus, Judaeis libere aiebat: Quis ex vobis arguet me de peccato?. An vero mundissimum cor fuisse quis dubitat, unitum personaliter Sapientiae, in quam nihil inquinatum incurrit; attingit autem ubique propter suam munditiam? Sed non in vano accepit animam suam, qui solus potestatem habuit ponendi animam suam, et iterum resumendi. Non in vano accepit nascens, non in vano posuit moriens, non in vano accepit resurgens.

At quomodo non in dolo juravit proximo suo, quomodo non in vano accepit animam suam, quomodo non in vano omnia illa perfecit, si hic solus accipiat benedictionem? Itane oportebat Christum pati, resurgere, et sic introire in gloriam suam? Sua erat. Quae utilitas in sanguine ejus, dum omnes descendimus in corruptionem? Quae veritas in promissione, si, ut supra meminimus, nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit? Esto, hic accipiat benedictionem: misericordiam quare? At non solus hic accipiet, aut certe magis non soli sibi accipiet, si advertas. Perge enim per sacra verba prophetica, et vide quonam modo, velut occulte multitudinem subinducit. Loquebatur de uno et dicebat: Hic accipiet; sed continuo transfudit in hanc generationem, et ait: Haec est generatio quaerentium: ut in uno non personae singularitatem intelligas, sed spiritus unitatem. Nimirum hic sponsus, et haec sponsa est; et scimus quis dixerit: Jam non sunt duo, sed una caro. Ita ergo hic ascendet, hic accipiet benedictionem; sed ascendent etiam cum eo, vel magis in eo, quia ab eo accipient benedictionem. Audi hoc a Propheta: Etenim benedictionem dabit legislator, ibunt de virtute in virtutem. Atque hoc est propter quod oportebat Christum pati, et resurgere a mortuis; ut praedicetur in nomine ejus poenitentia, et remissio peccatorum: et poenitentia ad innocentiam, remissio ad munditiam deputetur. Beatus enim, non in quo non invenerit, sed cui non imputabit Dominus peccalum. Inveni, ait, hominem secundum cor meum. Nunquid ut gloriari possit castum se habere cor? Non; quia stellae non sunt mundae in conspectu ejus; sed cor contritum et humiliatum Deus non despiciet. Cor contritum proximum cordi mundo; et hoc est esse juxta cor Dei: siquidem prope est his qui tribulato sunt corde. Samaritanus est, proximus ei qui incidit in latrones. Non jurabit in dolo huic proximo suo, sed faciet quod promisit: Amen dico vobis, sedebitis vos judicantes.

Simus ergo et nos, dilectissimi, pro nostro quidem modulo, et manuum innocentiae, et cordis munditiae sectatores. Ante omnia quidem solliciti, etsi penitus cavere pro humana fragilitate non praevalemus, quantum tamen declinare a malo possumus, non modo actionis, sed et cogitationis. De caetero quoque ne in vano acceperimus animas nostras rationales, exerceamus nos in operibus bonis, et consilio rationis utamur. Quomodo enim non frustra humanam accipit homo animam, qui, tanquam unum ex irrationabilibus animantibus, incubans corporeis voluptatibus, solum sequitur carnis appetitum? Addidit quoque Propheta: Nec juravit in dolo proximo suo. Sicut enim munditiam intra nos, erga proximum innocentiam 1152 convenit observari; sic et in nobis, et erga proximum exercenda virtutis opera, opera pietatis. Non ergo simus nobis inutiles, ne in vano receperimus animas nostras; non simus inutiles proximo nostro, ne in vano ei jurasse probemur. Novit figmentum nostrum Spiritus qui loquebatur per Prophetam, nec de utilitate proximi simpliciter voluit commonere. De juramento nos convenit, ut agnoscamus debitum, ut promissam fidem irritam facere vereamur. Omnes enim proximis jurati sumus, cum quibus in Ecclesiae venimus unitatem. Et haec professio fidei Christianae, ut qui vivit, jam non sibi vivat, sed ei qui pro omnibus mortuus est.

Nec mihi dicat quis: Ei vivam, sed tibi non: quandoquidem ille non solum pro omnibus vixit, sed et pro omnibus mortuus est. Quomodo enim ei vivit, qui negligit sic ab eo dilectos? quomodo ei vivit, qui legem ejus non implet, qui mandatum ejus non servat? Quaeris legem? quaeris mandatum? Hoc est, inquit, mandatum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos; et Apostolus: Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi. Noli ergo putare gratuitum bonum quod exhibes proximo, ut liceat etiam dissimulare si velis. Debitor es sacramenti cautione, et propria professione teneris. Hic ergo accipiet benedictionem a Domino, et misericordiam a Deo salutari suo. Hic, quia unus accipit bravium. Sed ne unum hominem putes, haec est generatio quaerentium Dominum. Hic accipiet benedictionem, quia caput et corpus unus est Christus. Sed haec est generatio, quia in mensura aetatis plenitudinis Christi omnes pariter occurremus.

Et forte idem ipse Dominus mons Domini est, de quo dicitur: Quis ascendet in montem Domini? aut quis stabit in loco sancto ejus? Nimirum ipse est abcissus sine manibus lapis, qui in montem crevit immensum: ipse qui exaltatus a terra omnia trahit ad se, mons coagulatus, mons pinguis. Utquid vos Judaei, utquid suspicamini montem coagulatum, montem in quo beneplacitum est Deo habitare in eo? In Beelzebub, inquiunt, principe daemoniorum ejicit daemonia. Exsecranda suspicio, et blasphemia reprehensibilis! Princeps est Christus, et magnus princeps, cujus ne ipsi quidem daemones possunt effugere principatum. At illorum regnum in se ipsis divisum desolabitur: hujus regnum integrum atque perfectum, et regni ejus non erit finis. Distat ergo inter principem et principes, nec ulla comparatio inter montem coagulatum et pinguem, et montes tantum coagulatos. Vester iste Beelzebub mons coagulatus, sed non pinguis, magis autem sterilitate perpetua maledictus. Mons, quia elatus est: coagulatus, quia squama squamae conjungitur, et coagulatum est sicut lac cor eorum.

Christus Dominus mons est, mons coagulatus, et mons pinguis. Mons est sublimitate, coagulatus multorum congerie, pinguis charitate. Et nunc vide quomodo trahat ad se omnia, quomodo ei omnia uniantur unitate substantiali, personali, spirituali, sacramentali. Habet in se Patrem, cum quo est una substantia; habet assumptum hominem, cum quo est una persona; habet adhaerentem sibi fidelem animam, cum qua est spiritus unus; habet sponsam Ecclesiam unam omnium electorum, cum qua est caro una. Et forte carnalis haec unio dicenda fuisse videbitur; sed sacramentalem dicere malui, dignius hoc vocabulum arbitratus, praesertim occasionem dante Apostolo, ubi ait: Sacramentum hoc magnum est; ego autem dico in Christo, et in Ecclesia. Pinguissimus plane et uberrimus mons, in quo beneplacitum est Deo habitare in eo: siquidem propterea unxit eum oleo laetitiae prae participibus suis. Mons coelestium aromatum, mons charismatum spiritualium, non ad mensuram accipiens spiritum, sed omnimodam obtinens plenitudinem gratiarum. Magnus mons, in quo omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi sunt, in quo tota humanitatis veritas, tota divinitatis inhabitat plenitudo; excelsus et immensus: in quo omnia instaurantur quae in 1153 coelis, et quae super terram, ut sit Deus omnia in omnibus.

Venite, ascendamus in hunc montem, fratres: et si via nobis videtur ardua, exoneremus nos; si arcta, etiam exinanire nos non parcamus; si longa, tanto magis festinemus; si laboriosa, clamemus ei: Trahe nos post te, in odore unguentorum tuorum curremus. Felix qui sic cucurrerit, ut comprehendat, imo ut ipse comprehendatur, et in illam amplitudinem montis et plenitudinem corporis Christi mereatur admitti. Felix qui in illum beatificum montem tam desideranter et perseveranter ascenderit, ut in loco sancto locum accipiens stationis, Deo Patri in sancto ejus appareat, simul et videat virtutem ejus et gloriam, haud aliam sane quam eumdem ipsum montem montium, montem coagulatum et pinguem, Jesum Christum Dominum nostrum. In quo nimirum per praedestinationem ab aeterno apparuimus ei qui dilexit nos, et gratificavit in dilecto Filio suo, in quo elegit nos ante mundi constitutionem. Sed jam tunc cognoscemus, sicut et cogniti sumus, cum plenius et perfectius exaltatus altissimus et uberrimus ille mons omnia trahet ad se, qui est super omnia benedictus in saecula. Amen.