Reader

LIBER PRIMUS. 1 METRUM PRIMUM.

ARGUMENTUM.-- Boetius observato discrimine, 1º inter priores et praesentes suos versus; 2º inter prosperam et adversam suam fortunam; 3º inter florentem et caducam suam aetatem; 4º inter accessum et recessum suae mortis; ex inconstantia suis amicis probat non fuisse felicem rerum suarum statum. 2 Carmina qui quondam studio florente peregi. Flebilis, heu! moestos cogor inire modos. Ecce mihi lacerae dictant scribenda Camenae, 3 Et veris elegi fletibus ora rigant. Has saltem nullus potuit pervincere terror, Ne nostrum comites prosequerentur iter. 4 Gloria felicis olim viridisque juventae, Solantur moesti nunc mea fata senis. 5 Venit enim properata malis inopina senectus, Et dolor aetatem jussit inesse suam. Intempestivi funduntur vertice cani, Et tremit effeto corpore laxa cutis. 6 Mors hominum felix, quae se nec dulcibus annis Inserit, et moestis saepe vocata venit. 7 Eheu! quam surda miseros avertitur aure, Et flentes oculos claudere saeva negat! Dum levibus malefida bonis fortuna faveret, Pene caput tristis merserat hora meum. Nunc quia fallacem mutavit nubila vultum, Protrahit ingratas impia vita moras. 8 Quid me felicem toties jactastis, amici? Qui cecidit, stabili non erat ille gradu.

LIBER PRIMUS. 9 PROSA PRIMA.

ARGUMENTUM.-- Describitur Philosophia, quae, fugatis poeticis Musis, ad Boetium in lectulo jacentem accedit, magnam mentis ejus perturbationem deploratura.

Haec dum tacitus mecum ipse reputarem, querimoniamque lacrymabilem styli officio designarem, astitisse mihi supra verticem visa est mulier reverendi admodum vultus, 10 oculis ardentibus, et ultra communem hominum valentiam perspicacibus, colore vivido, atque inexhausti vigoris, quamvis ita aevi plena foret, ut nullo modo nostrae crederetur aetatis. Statura discretionis ambiguae. Nam nunc quidem ad communem sese( 5) hominum mensuram cohibebat; nunc vero pulsare coelum summi verticis cacumine videbatur: quae cum caput altius extulisset, ipsum etiam coelum penetrabat, respicientiumque hominum frustrabatur intuitum. 11 Vestes erant tenuissimis filis, subtili artificio, indissolubilique materia perfectae; quas, uti post eadem prodente, cognovi, suis manibus ipsa texuerat. Quarum speciem, veluti fumosas imagines solet, caligo quaedam neglectae vetustatis obduxerat. Harum in extremo( 5) margine Π, in supremo vero Θ legebatur intextum. Atque inter utrasque litteras, in scalarum modum, gradus quidam insigniti videbantur, quibus ab inferiore ad superius elementum esset ascensus. Eamdem tamen vestem violentorum quorumdam sciderant manus, et particulas, quas quisque potuit, abstulerant. 12 Et dextera quidem ejus libellos, sceptrum vero sinistra gestabat. Quae ubi poeticas Musas vidit, nostro assistentes toro, fletibusque meis verba dictantes, commota paulisper, ac torvis inflammata luminibus: Quis, inquit, has scenicas meretriculas ad hunc( 5) aegrum permisit accedere? quae dolores ejus non modo nullis remediis foverent, verum dulcibus insuper alerent venenis? Hae sunt enim quae infructuosis affectuum spinis, uberem fructibus rationis segetem necant, hominumque mentes assuefaciunt morbo, non liberant. 13 At si quem profanum, uti vulgo solitum vobis, blanditiae vestrae detraherent, minus moleste ferendum putarem, nihil quippe in eo nostrae operae laederentur. 14 Hunc vero Eleaticis atque Academicis studiis innutritum? Sed abite potius Seirenes usque in exitium dulces, meisque eum Musis curandum sanandumque relinquite. His ille chorus increpitus, dejecit humi moestior vultum, confessusque rubore verecundiam, limen( 5) tristis excessit. At ego, cujus acies lacrymis mersa caligarat, ne dignoscere possem quaenam haec esset mulier tam imperiosae auctoritatis, obstupui, visuque in terram defixo, quidnam deinceps esset actura, exspectare tacitus coepi. Tum illa propius accedens, in extrema lectuli mei parte consedit, meumque intuens vultum luctu gravem,( 10) atque in humum moerore dejectum, his versibus de nostrae mentis perturbatione conquesta est.

LIBER PRIMUS. 16 METRUM II.

ARGUMENTUM.-- Philosophia mentis Boetianae perturbationem descriptura, veterem ejus de coelo, et de omni natura scientiam cum ea confert, quae nunc videtur ejusdem de rebus omnibus ignoratione. Heu, quam praecipiti mersa profundo Mens hebet, et, propria luce relicta, 17 Tendit in externas ire tenebras; Terrenis quoties flatibus aucta, Crescit in immensum noxia cura! Hic quondam coelo liber aperto 18 Suetus in aetherios ire meatus, Cernebat rosei lumina solis, Visebat gelidae sidera lunae, Et quaecunque vagos stella recursus Exercet, varios flexa per orbes, Comprensam in numeris victor habebat. 19 Quin etiam causas, unde sonora Flamina sollicitent aequora ponti; Quis volvat stabilem spiritus orbem. 20 Vel cur Hesperias sidus in undas Casurum, rutilo surgat ab ortu: Quid veris placidas temperet horas, Ut terram roseis floribus ornet: 21 Quid dedit ut pleno fertilis anno Autumnus gravidis influat uvis, Rimari solitus, atque latentis Naturae varias reddere causas. 22 Nunc jacet effeto lumine mentis, Et pressus gravibus colla catenis, Declivemque gerens pondere vultum, Cogitur, heu, stolidam cernere terram.

LIBER PRIMUS. 23 PROSA II.

ARGUMENTUM.-- Philosophia medici personam suscipiens, Boetio attentius considerato, eumdem interrogat; sed eodem tacente, conjicit ipsum laborare lethargo, quem ut curet, illius oculos mortalium rerum nube caligantes sua veste detergit.

Sed medicinae, inquit, tempus est, non querelae. Tum vero totis in me intenta luminibus; 24 Tune ille es, ait, qui nostro quondam lacte nutritus, nostris educatus alimentis, in virilis animi robur evaseras? Atqui talia contuleramus arma, quae nisi prius abjecisses, invicta te firmitate tuerentur. Agnos isne me? Quid taces? pudore, an stupore siluisti?( 5) Mallem pudore; sed te, ut video, stupor oppressit. Cumque me non modo tacitum, sed elinguem prorsus mutumque vidisset, admovit pectori meo leniter manum, et, 25 nihil, inquit, periculi est, lethargum patitur, communem illusarum mentium morbum. Sui paulisper oblitus est, recordabitur facile, si quidem nos ante cognoverit. Quod ut possit, paulisper lumina ejus, mortalium rerum nube caligantia, tergamus. Haec dixit, oculosque meos fletibus undantes, contracta in rugam veste siccavit.

LIBER PRIMUS. 26 METRUM III.

ARGUMENTUM.-- Boetius canit se, aspirante Philosophia, sic illustratum fuisse, sicut nubibus vento fugatis, terra pristinam recuperat lucem. Tunc me discussa liquerunt nocte tenebrae, Luminibusque prior rediit vigor: Ut cum praecipiti glomerantur sidera Coro, 27 Nimbosisque polus stetit imbribus, Sol latet, ac nondum coelo venientibus astris, Desuper in terram nox funditur. Hanc si Threicio Boreas emissus ab antro Verberet, et clausum reseret diem, 28 Emicat, et subito vibratus lumine Phoebus, 29 Mirantes oculos radiis ferit.

LIBER PRIMUS. 30 PROSA III.

ARGUMENTUM.-- Boetius, recognita tandem parente Philosophia, ab eadem percunctando accipit, ut antiquos sic recentiores philosophos ab ignaris improbisque vexatos fuisse.

Haud aliter tristitiae nebulis dissolutis, hausi coelum, et ad cognoscendam medicantis faciem mentem recepi. Itaque, ubi in eam deduxi oculos intuitumque defixi, respicio nutricem meam, 31 in cujus ab adolescentia Laribus observatus fueram, Philosophiam. Et quid, inquam, tu in has exsilii nostri solitudines, o omnium magistra virtutum, supero cardine delapsa venisti? an ut tu quoque 32 mecum rea falsis criminationibus agiteris? An, inquit illa; te, alumne, desererem, nec sarcinam, quam mei nominis invidia sustulisti, communicato tecum labore partirer? Atqui Philosophiae fas non erat, incomitatum relinquere iter innocentis. Meam scilicet criminationem( 5) vererer, et, quasi novum aliquid acciderit, perhorrescerem? Nunc enim primum censes apud improbos mores lacessitam periculis sapientiam? Nonne apud veteres quoque, 33 ante nostri Platonis aetatem, magnum saepe certamen cum stultitiae temeritate certavimus? eodemque superstite praeceptor ejus Socrates injustae victoriam mortis, me astante, promeruit? Cujus haereditatem cum deinceps Epicureum vulgus, ac Stoicum, caeterique pro( 5) sua quisque parte raptum ire molirentur, meque reclamantem, renitentemque, velut in partem praedae, traherent, vestem, quam meis texueram manibus, disciderunt, abreptisque ab ea panniculis, totam me sibi cessisse credentes, abiere. In quibus, quoniam quaedam nostri habitus vestigia videbantur, meos esse familiares imprudentia rata,( 10) nonnullos eorum profanae multitudinis errore pervertit. 34 Quod si nec Anaxagorae fugam, nec Socratis venenum, nec Zenonis tormenta, quoniam sunt peregrina, novisti; at Canios, 35 at Senecas, at Soranos, quorum nec pervetusta, nec incelebris memoria est, scire potuisti. Quos nihil aliud in cladem detraxit, nisi quod nostris moribus instituti, studiis improborum dissimillimi videbantur. Itaque nihil est quod admirere, si in hoc vitae( 5) salo, circumflantibus agitemur procellis, quibus hoc maxime propositum est, pessimis displicere. 36 Quorum quidem tametsi numerosus exercitus, spernendus tamen est, quoniam nullo duce regitur, sed errore tantum temere ac passim lymphante raptatur. Qui si quando contra nos aciem struens valentior incubuerit, nostra quidem dux copias suas in arcem contrahit;( 5) illi vero circa diripiendas inutiles sarcinulas occupantur. At nos desuper irredimus, vilissima rerum quaeque rapientes, securi totius furiosi tumultus, eoque vallo muniti, quo grassanti stultitiae aspirare fas non sit.

LIBER PRIMUS. 37 METRUM IV.

ARGUMENTUM.-- Homo metus speique liber, inquit Philosophia, non movetur; aut periculis maris, terrae et coeli; aut tyrannorum furoribus; quibus spei metusque servus, oppressus jacet. Quisquis composito serenus aevo, 38 Fatum sub pedibus dedit superbum, Fortunamque tuens utramque rectus, Invictum potuit tenere vultum; Non illum rabies minaeque ponti Versum funditus excitantis aestum, Nec ruptis quoties vagus caminis 39 Torquet fumificos Vesevus ignes, Aut celsas soliti ferire turreis Ardentis via fulminis movebit. 40 Quid tantum miseri feros tyrannos Mirantur sine viribus furenteis? Nec speres aliquid nec extimescas, Exarmaveris impotentis iram: 41 At quisquis trepidus pavet, vel optat, Quod non sit stabilis, suique juris, Abjecit clypeum, locoque motus Nectit, qua valeat trahi, catenam.

LIBER PRIMUS. 42 PROSA IV.

ARGUMENTUM.-- Boetius de intelligentia praedictorum suoque vulnere a Philosophia interrogatus, memoratis primum quidem loco, habitu et vultu, quibus non ita pridem excipere solebat Philosophiam, deinde vero praeceptis, quae et a Philosophia acceperat, et diligenter exsecutus fuerat, injustas refert sui exsilii causas.

Sentisne, inquit, haec, atque animo illabuntur tuo? Esne ὄνος λύρας? Quid fles? Quid lacrymis manas? Ἐξαύδα μὴ κεῦθε νόῳ: Si operam medicantis exspectas, oportet vulnus detegas. 43 Tum ego collecto in vires animo: Anne adhuc eget admonitione, nec per se satis eminet fortunae in nos saevientis asperitas? Nihilne te ipsa loci facies movet? Haeccine est bibliotheca, quam certissimam tibi sedem nostris in Laribus ipsa delegeras? in qua( 5) mecum saepe residens, de divinarum humanarumque rerum scientia disserebas? Talis habitus, talisque vultus erat, cum tecum naturae secreta rimarer, cum mihi siderum vias radio describeres, cum mores nostros totiusque vitae rationem ad coelestis ordinis exemplar formares? 44 Haeccine praemia referimus tibi obsequentes? Atqui tu hanc sententiam Platonis ore sanxisti, beatas fore respublicas, si eas vel studiosi sapientiae regerent, vel earum rectores studere sapientiae contigisset. Tu ejusdem viri ore hanc sapientibus capessendae reipublicae necessariam( 5) causam esse monuisti, ne improbis flagitiosisque civibus urbium relicta gubernacula, pestem bonis ac perniciem inferrent. Hanc igitur auctoritatem secutus, quod a te inter secreta otia didiceram, transferre in actum publicae administrationis optavi. Tu mihi, et qui te sapientium mentibus inseruit Deus, conscii, nullum me( 10) ad magistratum, nisi commune bonorum omnium studium detulisse. 45 Inde cum improbis graves inexorabilesque discordiae, et quod conscientiae libertas habet, pro tuendo jure, spreta potentiorum semper offensio. Quoties ego Conigastum in imbecillis cujusque fortunas impetum facientem obvius excepi! Quoties Triguillam regiae( 5) praepositum domus, ab incepta perpetrataque jam prorsus injuria dejeci! 46 Quoties miseros, quos infinitis calumniis impunita barbarorum semper avaritia vexabat, objecta periculis auctoritate protexi! Nunquam me ab jure ad injuriam quisquam detraxit. Provincialium fortunas tum privatis rapinis, tum publicis vectigalibus pessumdari, non aliter( 5) quam qui patiebantur, indolui. 47 Cum, acerbae famis tempore, gravis atque inexplicabilis indicta coemptio profligatura inopia Campaniam provinciam videretur, certamen adversum praefectum praetorii, communis commodi ratione suscepi, rege cognoscente contendi, et ne coemptio exigeretur, evici. 48 Paullnum consularem virum, cujus opes Palatini canes jam spe atque ambitione devorassent, ab ipsis hiantium faucibus traxi. Ne Albinum consularem virum praejudicatae accusationis poena corriperet, odiis me Cypriani delatoris opposui. Satisne in me magnas videor( 5) exacerbasse discordias? Sed esse apud caeteros tutior debui, qui mihi amore justitiae nihil apud aulicos, quo magis essem tutior, reservavi. 49 Quibus autem deferentibus persulsi sumus? quorum Basilius, olim regio ministerio depulsus, in delationem nostri nominis, alieni aeris necessitate compulsus est. Opilionem vero, atque 50 Gaudentium, cum ob innumeras multiplicesque fraudes ire in exsilium regia censura decrevisset, cumque illi parere nolentes, sacrarum sese aedium defensione tuerentur, compertumque id regi foret, edixit ut ni intra praescriptum diem Ravenna urbe decederent( 5), notas insigniti frontibus pellerentur. Quid huic severitati posse astrui videtur? Atqui eodem die deferentibus eisdem, nominis nostri delatio suscepta est. Quid igitur? nostraene artes ita meruerunt? an illos accusatores justos fecit praemissa damnatio? Itane nihil fortunam puduit, si minus accusatae innocentiae, at accusantium vilitatis? 51 At cujus criminis arguimur summam quaeris? Senatum dicimur salvum esse voluisse. 52 Modum desideras? delatorem, ne documenta deferret, quibus senatum majestatis reum faceret, impedisse criminamur. Quid igitur, o magistra, censes? infitiabimur crimen, ne tibi pudori simus? At volui, nec unquam velle desistam. Fatebimur? sed impediendi delatoris opera( 5) cessabit. An optasse illius Ordinis salutem nefas vocabo? Ille quidem suis de me decretis, uti hoc nefas esset, effecerat. Sed sibi semper mentiens imprudentia, rerum merita non potest immutare: nec mihi Socratico decreto fas esse arbitror, vel occuluisse veritatem, vel concessisse mendacium. 53 Verum id quoquo modo sit, tuo sapientiumque judicio aestimandum relinquo. Cujus rei seriem atque veritatem ne latere posteros queat stylo etiam memoriaeque mandavi. Nam de compositis falso litteris, quibus libertatem arguor sperasse Romanam, quid attinet( 5) dicere? Quarum fraus aperta patuisset, si nobis ipsorum confessione delatorum, quod in omnibus negotiis maximas vires habet, uti licuisset. Nam quae sperari reliqua libertas potest? Atque utinam posset ulla! Respondissem Canii verbo, qui cum a C. Caesare Germanici filio conscius contra se factae conjurationis fuisse diceretur: Si ego( 10), inquit, scissem, tu nescisses. Qua in re non ita sensus nostros moeror hebetavit, ut impios scelerata contra virtutem querar molitos: sed quae speraverint, effecisse vehementer admiror. Nam deteriora velle, nostri fuerit fortasse defectus: posse vero contra innocentiam, quae sceleratus quisque conceperit, inspectante Deo, monstri( 15) simile est. 54 Unde haud injuria tuorum quidam familiarium quaesivit: si quidem Deus, inquit, est, unde mala? bona vero unde, si non est? Sed fas fuerit nefarios homines, qui bonorum omnium, totiusque senatus sanguinem petunt, nos etiam, quos pro pugnare bonis( 5) senatuique viderant, perditum ire voluisse. Sed num idem de patribus quoque merebamur? Meministi, ut opinor, quoniam me dicturum quid facturumve praesens semper ipsa dirigebas. Meministi, inquam, 55 Veronae cum rex avidus communis exitii, majestatis crimen in Albinum delatum, ad cunctum senatus ordinem transferre moliretur, universi innocentiam senatus quanta mei securitate periculi defenderim. Scis me haec et vera proferre, et in nulla unquam mei( 5) laude jactasse. Minuit enim quodam modo se probantis conscientiae secretum, quoties ostentando quis factum, recipit famae pretium. Sed innocentiam nostram quis exceperit eventus, vides. Pro verae virtutis praemiis falsi sceleris poenas subimus. 56 Et cujus unquam facinoris manifesta confessio ita judices habuit in severitate concordes, ut non aliquos vel ipse humani error ingenii, vel fortunae conditio cunctis mortalibus incerta submitteret? Si inflammare sacras aedes voluisse; si sacerdotes impio jugulare( 5) gladio; si bonis omnibus necem struxisse diceremur: praesentem tamen sententia confessum convictumve punisset. 57 Nunc quingentis fere passuum millibus procul moti, atque indefensi, ab studium propensius in senatum, morti proscriptionique damnamur. O meritos de simili crimine neminem posse convinci! cujus dignitatem reatus ipsi etiam, qui detulere, viderunt: quam( 5) uti alicujus sceleris admistione fuscarent, ob ambitum dignitatis sacrilegio me conscientiam polluisse mentiti sunt. 58 Atqui et tu insita nobis, omnem rerum mortalium cupidinem de nostri animi sede pellebas, et sub tuis oculis sacrilegio locum esse fas non erat: instillabas enim auribus cogitationibusque quotidie meis Pythagoricum illud ἕπου Θεῷ. Nec conveniebat vilissimorum me spirituum( 5) praesidia captare, quem tu in hanc excellentiam componebas, ut consimilem Deo faceres. 59 Praeterea penetral innocens domus, honestissimorum coetus amicorum, socer etiam Symmachus sanctus, et aeque ac tu ipsa reverendus, ab omni nos hujus criminis suspicione defendunt. 60 Sed o nefas! illi vero de te tanti criminis fidem capiunt, atque hoc ipso videbimur affines fuisse maleficio, quod tuis imbuti disciplinis, tuis instituti moribus sumus. Ita non est satis nihil mihi profuisse tuam reverentiam, nisi ultro tu mea potius offensione lacereris.( 5) At vero hic etiam nostris malis cumulus accedit, quod existimatio plurimorum non rerum merita, sed fortunae spectat eventum, eaque tantum judicat esse provisa, quae felicitas commendaverit. Quo fit, ut existimatio bona prima omnium deserat infelices. 61 Qui nunc populi rumores, quam dissonae multiplicesque sententiae, piget reminisci. Hoc tantum dixerim, ultimam esse adversae fortunae sarcinam, quod dum miseris aliquod crimen affingitur, quae perferunt, meruisse creduntur: et ego si quidem bonis omnibus( 5) pulsus, dignitatibus exutus, existimatione foedatus, ob beneficium, supplicium tuli. Videre autem videor nefarias sceleratorum officinas gaudio laetitiaque fluitanteis: perditissimum quemque novis delationum fraudibus imminentem: jacere bonos, nostri discriminis terrore prostratos: flagitiosum quemque ad( 10) audendum quidem facinus impunitate, ad efficiendum vero praemiis invitari: insonteis autem non modo securitate, verum ipsa etiam defensione privatos. Itaque libet exclamare.

LIBER PRIMUS. 63 METRUM V.

ARGUMENTUM.-- Boetius, considerata lege constantissima, qua Deus alternas lunae, Veneris, dierum, tempestatumque vices regit, miratur solum hominem ita videri legibus solutum, ut praepostero veluti ordine et impiis prospera, et piis adversa contingant: tum rogat Deum ut his tandem dare velit finem. O stelliferi conditor orbis, Qui perpetuo nixus solio, 64 Rapido coelum turbine versas Legemque pati sidera cogis, Ut nunc pleno lucida cornu, Totis fratris et obvia flammis, Condat stellas luna minores; Nunc obscuro pallida cornu, Phoebo propior lumina perdat. 65 Et qui primae tempore noctis Agit algentes Hesperus ortus, Solitas iterum mutet habenas, Phoebi pallens Lucifer ortu. 66 Tu frondifluae frigore brumae Stringis lucem breviore mora: Tu, cum fervida venerit aestas, Agileis noctis dividis horas. 67 Tua vis varium temperat annum, Ut quas Boreae spiritus aufert, Revehat mitis zephyrus, frondeis; Quaeque Arcturus semina vidit, Seirius altas urat segetes. 68 Nihil antiqua lege solutum Linquit propriae stationis opus Omnia certo fine gubernans, Hominum solos respuis actus Merito, rector, cohibere modo. Nam cur tantas lubrica versat Fortuna vices? premit insontes Debita sceleri noxia poena. 69 At perversi resident celso Mores solio, sanctaque calcant Injusta vice colla nocentes. Latet obscuris condita virtus Clara tenebris, justusque tulit Crimen iniqui. Nil perjuria, nil nocet ipsis Fraus, mendaci compta colore. 70 Sed cum libuit viribus uti, Quos innumeri metuunt populi, Summos gaudent subdere reges. O jam miseras respice terras, Quisquis rerum foedera nectis. Operis tanti pars non vilis Homines, quatimur fortunae salo. Rapidos, rector, comprime fluctus, Et, quo coelum regis immensum, Firma stabiles foedere terras.

LIBER PRIMUS. 71 PROSA V.

ARGUMENTUM.-- Philosophia cum Boetio partim dissentiens, consentiens partim, hunc arguit, quod et se exsulem dixerit, et fortunam adversam fuerit conquestus: laudat vero, quod ut locutus est, sic bene egerit, remedium interim ad perturbationes sedandas quaesitura.

Haec ubi continuato dolore deblateravi, illa vultu placido, nihilque meis questibus mota: Cum te, inquit, moestum lacrymantemque vidissem, illico miserum, 72 exsulemque cognovi. Sed quam id longinquum esset exsilium, nisi tua prodidisset oratio, nesciebam. Sed tu procul a patria non quidem pulsus es, sed aberrasti. At si te pulsum existimari mavis, te potius ipse pepulisti. Nam id quidem de te nunquam cuiquam fas fuisset.( 5) Si enim cujus oriundus sis patriae reminiscaris, non, uti Atheniensium quondam, multitudinis imperio regitur, sed εἷς κοίρανος ἔστιν, εἷς βασιλεὺς, qui frequentia civium, non depulsione laetatur: 73 cujus agi frenis, atque obtemperare justitiae, summa libertas est. An ignoras illam tuae civitatis antiquissimam legem, qua sancitum est, ei jus exsulare non esse, quisquis in ea sedem fundare maluerit? 74 Nam qui vallo ejus ac munimine continetur, nullus metus est, ne exsul esse mereatur. At quisquis inhabitare eam velle desierit, pariter desinit etiam mereri. Itaque non tam me loci hujus quam tua facies movet. Nec bibliothecae potius comptos ebore ac vitro( 5) parietes, quam tuae mentis sedem requiro. In qua non libros, sed id quod libris pretium facit, librorum quondam meorum sententias collocavi. 75 Et tu quidem de tuis in commune bonum meritis vera quidem, sed pro multitudine gestorum tibi pauca dixisti. De objectorum tibi vel honestate vel falsitate, cunctis nota memorasti. De sceleribus fraudibusque delatorum recte tu quidem strictim attingendum putasti,( 5) quod ea melius uberiusque recognoscentis omnia vulgi ore celebrentur. Increpuisti etiam vehementer injusti factum senatus. De nostra etiam criminatione doluisti. 76 Laesae quoque opinionis damna flevisti. Postremus adversus fortunam dolor incanduit, conquestusque es non aequa meritis praemia pensari. In extremo Musae saevientis, uti quae coelum, terras quoque pax regeret, vota posuisti. Sed quoniam plurimus tibi affectuum tumultus( 5) incubuit, diversumque te dolor, ira, moeror distrahunt, uti nunc mentis es, nondum te validiora remedia contingunt. Itaque lenioribus paulisper utemur, ut quae in tumorem perturbationibus influentibus induruerunt, ad acrioris vim medicaminis recipiendam, tactu blandiore mollescant.

LIBER PRIMUS. 77 METRUM VI.

ARGUMENTUM.-- Philosophia incoeptum sermonem continuans, ex eo probat mentem Boetii nondum posse validioribus remediis curari, quod sua sint singulis rebus, ut messi, floribus et vindemiae divinitus praescripta tempora. Cum Phoebi radiis grave Cancri sidus inaestuat, 78 Tum qui larga negantibus Sulcis semina credidit, Elusus Cereris fide, Quernas pergat ad arbores. Nunquam purpureum nemus 79 Lecturus violas petas, Cum saevis aquilonibus Stridens campus inhorruit. Nec quaeras avida manu Vernos stringere palmites, Uvis si libeat frui; Autumno potius sua Bacchus munera contulit. 80 Signat tempora propriis Aptans officiis Deus, Nec quas ipse coercuit, Misceri patitur vices. Sic quod praecipiti via Certum deserit ordinem, Laetos non habet exitus.

LIBER PRIMUS. 82 PROSA VI.

ARGUMENTUM.-- Philosophia Boetium interrogans, eumdem cogit fateri se Deum, et semetipsum partim cognoscere partimque ignorare: unde illo lumine ad pellendas has animi tenebras se deinceps usuram monet, ut scilicet a notis ad ignota; a persuasissimis ad non persuasa fiat progressus.

Primum igitur paterisne me pauculis rogationibus statum tuae mentis attingere, atque tentare, ut, qui modus sit tuae curationis, intelligam? Tu vero arbitratu, inquam, tuo quae voles, ut responsurum rogato. Tum illa, 83 Hunccine, inquit, mundum temerariis agi fortuitisque casibus putas, an ullum credis ei regimen inesse rationis? Atqui, inquam, nullo existimaverim modo, ut fortuita temeritate tam certa moveantur. Verum operi suo conditorem praesidere Deum scio, nec unquam fuerit( 5) dies, qui me ab hac sententiae veritate depellat. Ita est, inquit, nam id etiam paulo ante cecinisti, hominesque tantum divinae exsortes curae esse deplorasti. Nam de caeteris, quin ratione regerentur, nihil movebare. Papae autem vehementer admiror, cur, in tam salubri sententia locatus aegrotes. 84 Verum altius perscrutemur; nescio quid abesse conjecto. Sed dic mihi, quoniam a Deo mundum regi non ambigis, quibus etiam gubernaculis regatur, advertis? Vix, inquam, rogationis tuae sententiam nosco, ne dum ad inquisita respondere queam. Num me, inquit,( 5) fefellit abesse aliquid, per quod velut hiante valli robore, in animum tuum perturbationum morbus irrepserit? Sed dic mihi, meministine quis sit rerum finis? quove totius naturae tendat intentio? Audieram, inquam, sed memoriam moeror hebetavit. At qui scis, unde cuncta processerint? Novi, inquam, Deumque( 10) esse respondi. Et qui fieri potest, ut principio cognito, quis sit rerum finis, ignores? Verum hi perturbationum mores sunt, ea valentia est, ut movere quidem loco hominem possint: convellere autem, sibique totum exstirpare non possint. 85 Sed hoc quoque respondeas velim, hominemne te esse meministi? Quidni, inquam, meminerim? Quid igitur homo sit, poterisne proferre? Hoccine interrogas, an esse me sciam rationale animal atque mortale? Scio, et id me esse confiteor. Et illa: Nihilne te( 5) aliud esse novisti? Nihil. Jam scio, inquit, morbi tui, aliam vel maximam causam, quid ipse sis, nosse desisti. 86 Quare plenissime vel aegritudinis tuae rationem, vel aditum reconciliandae sospitatis inveni. Nam quoniam tui oblivione confunderis, et exsulem te, et exspoliatum propriis bonis esse doluisti. Quoniam vero, quis sit rerum finis, ignoras, nequam homines atque nefarios,( 5) potentes felicesque arbitraris. Quoniam vero quibus gubernaculis mundus regatur, oblitus es, has fortunarum vices existimas sine rectore fluitare. Magnae non ad morbum modo, verum ad interitum quoque causae. Sed sospitatis auctori grates, quod te nondum totum natura destituit. Habemus maximum tuae fomitem( 10) salutis, veram de mundi gubernatione sententiam, quod eam non casuum temeritati, sed divinae rationi subditam credis. 87 Nihil igitur pertimescas. Jam tibi ex hac minima scintillula vitalis calor illuxerit. Sed quoniam firmioribus remediis nondum tempus est, et eam mentium constat esse naturam, ut quoties abjecerint veras, falsis opinionibus induantur, ex quibus orta perturbationum caligo( 5) verum illum confundit intuitum, hanc paulisper lenibus, mediocribusque fomentis attenuare tentabo, ut dimotis fallacium affectionum tenebris, splendorem verae lucis possis agnoscere.

LIBER PRIMUS. 88 METRUM VII.

ARGUMENTUM.-- Ut lumen siderum, nubibus; perspicuitas aquae, coeno; et cursus fluminis, rupe opposita: sic cognitio veritatis impeditur perturbationibus, quae idcirco pellendae. Nubibus atris Condita nullum Fundere possunt Sidera lumen. 89 Si mare volvens Turbidus auster Misceat aestum, Vitrea dudum, Parque serenis Unda diebus, Mox resoluto Sordida coeno Visibus obstat. Quique vagatur Montibus altis Defluus amnis, Saepe resistit Rupe soluti Objice saxi. 90 Tu quoque si vis Lumine claro Cernere verum, Tramite recto Carpere callem: Gaudia pelle, Pelle timorem, Spemque fugato, Nec dolor adsit. Nubila mens est, Vinctaque frenis, Haec ubi regnant.